Wyrok I ACa 653/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 653/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Joanna Skwara-Kałwa (spr.) Sędziowie : SA Lucyna Świderska-Pilis SO del. Tomasz Ślęzak Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa B. J. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I C 709/09 1) oddala apelację; 2) nie obciąża powoda nieuiszczoną opłatą od apelacji. Sygn. akt I ACa 653/11 UZASADNIENIE Powód B. J. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. kwoty 100 000 zł z odsetkami i kosztami postępowania z tytułu zadośćuczynienia. Powód podał, że przebywał w Areszcie Śledczym w M. w okresie od dnia 2 stycznia 2008 r do lutego 2008 r. oraz od dnia 8 maja 2008 r. do chwili wniesienia pozwu --- STRONA 2 --- i w czasie tego pobytu nie zapewniono mu warunków należnych osobie izolowanej. Powód podniósł, że pozwany ponosi odpowiedzialność za : przeludnienie cel (poniżej 2 m 2 na jedna osobę), niezabudowane sanitariaty, wilgotne i zagrzybione ściany, brak wentylacji, nadmierną temperaturę w dni upalne, brak zajęć kulturalno – oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych, brak warunków utrzymania należytej higieny osobistej, niewłaściwą jakość i temperaturę potraw, umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny, zły system opieki medycznej i osadzenie osób palących z niepalącymi. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Pozwany zarzucił, że powód nie przedstawił żadnych dowodów naruszenia jego dóbr osobistych i podniósł, że działania pozwanego nie były bezprawne, o fakcie przeludnienia na bieżąco był informowany Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w K. a decyzje o umieszczeniu osadzonych w warunkach przeludnienia na czas określony były zgodne z art. 248 kkw. Pozwany podał, że cele były wyposażone w sprzęt kwaterunkowy, kąciki w każdej celi wyodrębnione od reszty pomieszczenia, wyżywienie przygotowywane zgodnie z przepisami, powód nie zgłaszał by inni osadzenie negatywnie na niego wpływali, powód nie był zainteresowany innymi formami spędzania wolnego czasu poza spacerami i świetlicą, kantyna jest prowadzona przez odrębny podmiot a ceny kwartalnie sprawdzane, powód nie wskazywał konkretnych zaniedbań służby medycznej. Podnosił skarżący, że żądana kwota pozostaje bez związku z rzekomą szkodą. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2 000 zł z ustawowymi odsetkami, oddalił powództwo w pozostałej części, nie obciążył powoda kosztami procesu i odstąpił od obciążenia go kosztami sądowymi. Wyrok ten Sąd Okręgowy oparł na następujących istotnych ustaleniach: W okresie objętym żądaniem pozwu przeludnienie Aresztu Śledczego w M. wynosiło od kilku do kilkunastu procent. Powód przebywał w celach, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , a to w celach: nr 2 i 3 w okresie od 3 stycznia 2008r. do 20 lutego 2008r. (1 miesiąc i 18 dni), nr 171 od 8 maja 2008r. do 2 czerwca 2008r. (26 dni), cela nr 167 od 13 listopada 2009r. do 7 grudnia 2009r. (25 dni). Dyrektor Aresztu w okresie od 8 stycznia 2008r. do 5 października 2009r., podejmował kolejne decyzje o umieszczeniu osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . Przez pierwsze dwa miesiące powód był osadzony w celach na Oddziale I, w celi nr 2 było czterech mężczyzn, była ogromna ciasnota, kiedy jeden się poruszał, to pozostali musieli pozostać na pryczach. Przez okres 7 miesięcy, po powrocie do Aresztu w maju 2008r. powód był osadzony w 12 osobowej celi, przy czym osadzonych stopniowo ubywało z tej celi. W celi 171 panowały bardzo złe warunki – była plaga robactwa, cela była zawilgocona i zagrzybiona. Następnie powód przeniesiony został do celi nr 59, w której przebywał przez okres jednego miesiąca, a były w niej dziurawe podłogi i ściany, panował brud, okna były nieszczelne, w celi było także robactwo. Kolejna, cela, w której był osadzony powód przez okres jedenastu miesięcy, oznaczona numerem 117, była wyremontowana, lecz pomimo tego grzyb pojawił się na ścianie. Cela nr 167 była wyremontowana, lecz było w niej robactwo. Przez okres od 7 do 10 grudnia 2009 powód przebywał w celi nr 48, w której panowały takie same warunki jak w celi nr 59. W celach mieszkalnych Aresztu Śledczego w M. każdy osadzony ma swoje łóżko, taboret. Ponadto w cele są wyposażone w stół więzienny mały, szafkę, miskę, wiadro na śmieci, szczotkę zmiotkę z szufelką. W celach jest odpowiednie oświetlenie, ogrzewanie. Pomieszczenia mieszkalne aresztu nie posiadają własnych przewodów wentylacyjnych; wentylacja jest zapewniona poprzez okna uchylne oraz kratki wentylacyjne. W poszczególnych celach Aresztu Śledczego w M. kąciki sanitarne są wyodrębnione od części mieszkalnej za pomocą parawanów wykonanych z materiałów płóciennych, bądź konstrukcjami wykonanymi z płyty OSB, które nie są zabudowane do sufitu. Cele mieszkalne są na bieżąco remontowane i odświeżane jest dostęp do zimnej wody bieżącej. Osadzeni raz w tygodniu korzystają z ciepłej kąpieli. W pozwanej jednostce została przeprowadzona kontrola sanitarna w dniu 26 sierpnia 2009r., w czasie, której poddano sprawdzeniu stan sanitarno - techniczny pomieszczeń aresztu, w tym wybranych cel mieszkalnych (przy czym cela --- STRONA 3 --- nr 117, gdzie był osadzony powód w momencie kontroli nie podlegała sprawdzeniu). W kontrolowanych celach nie stwierdzono śladów zawilgocenia, nie stwierdzono też obecności insektów i gryzoni. Areszt Śledczy w M. podlegał wizytacji przeprowadzanej przez Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w K. w okresie od 17-18 grudnia 2008r. W trakcie prowadzanej wizytacji stwierdzono, że Areszt boryka się z problemem przeludnienia, nie stwierdzono naruszeń praw osób osadzonych ani nadużycia czy przekroczenia obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy służby więziennej Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy przyjął jako okoliczność bezsporną (fakt przyznany przez pozwanego w odpowiedzi na pozew), że w Areszcie Śledczym w M. występowało przeludnienie, a na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni celi oraz, że powód czasowo przebywał w celach przeludnionych. Wskazał Sąd Okręgowy, że przedstawiony przez pozwanego protokół kontroli sanitarnej z dnia 28 sierpnia 2009r. nie obejmował żadnej z cel, w których był osadzony powód, część kontrolowanych cel była niezamieszkała i przeznaczona do remontu. Odnośnie właściwej wentylacji cel, co wynika z samego protokołu kontroli sanitarnej, podkreślić należy, że cele wietrzone są poprzez uchylne okna oraz kratki wentylacyjne wyprowadzane na korytarz główny, co świadczy o tym, iż Areszt nie posiada właściwej wentylacji, a to prowadzi do duchoty, zawilgocenia oraz zagrzybienia, a także możliwości pojawienia się insektów. W tym zakresie Sąd Okręgowy omówił wiary zeznaniom świadka W. C., oraz częściowo przedłożonym notatkom i protokołowi kontroli sanitarnej. Ustalają warunki bytowe Sąd oparł się zasadniczo na zeznaniach powoda oraz świadków T. R. i J. Ś., z których jednoznacznie wynikało, że w celach była wilgoć, grzyb oraz insekty, a dotyczyło to cel o nr 170,171,59 i 48, które nie były wyremontowane, w których powód przebywał łącznie ponad osiem miesięcy. Sąd Okręgowy uznał, iż pozwany nie wykazał, że umieszczenie powoda w celi niespełniającej normy przestrzennej, było zgodne z prawem i to przez część okresu objętego żądaniem pozwu. Jedynie z części dokumentów przedstawionych przez pozwanego wynika, że powiadomiono sędziego penitencjarnego u umieszczeniu powoda w trybie art. 248 k.k.w. w przeludnionej celi, dotyczy to okresu od 8 stycznia 2008r. do 1 sierpnia 2008r.. Z pozostałych dokumentów nie wynika, w jakim zakresie przeludnienie dotyczyło cel, w których był osadzony powód. Mając na uwadze poczynione ustalenia, uznał Sąd Okręgowy, że żądanie powoda zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie jego dobra osobistego w postaci naruszenia jego godności, jest uzasadnione, a odpowiedzialność za wyrządzoną powodowi krzywdę, ponad dolegliwość wynikająca z kary pozbawienia wolności ponosi, na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w M. Zdaniem Sądu Okręgowego powód w rozpoznawanej sprawie wykazał, że częściowo w okresach objętych pozwem, pozwany naruszył jego dobro osobiste w postaci godności poprzez osadzenie go w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji, z występującymi insektami, nie zapewniających prywatności, w warunkach zmuszających do przebywania i spożywania w takich okolicznościach posiłków, co stanowiło przejaw poniżającego traktowania. Powód zmuszony był do przebywania w takich warunkach przez okres około siedmiu miesięcy, który dotyczył osadzenia go w celach niewyremontowanych oraz przez okres ponad trzech miesięcy osadzenia w celach przeludnionych, przez co została mu wyrządzona dodatkowa krzywda, ponad tą związaną z pozbawieniem wolności. Warunków takich nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika z art. 110 § 2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt i odpowiednie warunki higieny. Podniósł Sąd Okręgowy, że w dacie przebywania powoda w Areszcie Śledczym w M. obowiązywał zarówno art.3 Konwencji zakazujący tortur oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art.248 § 1 k.k.w. pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m 2 na jednego osadzonego. Przepis --- STRONA 4 --- art.248 § 1 k.k.w. jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w art.110 k.k.w. nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Z art. 248 § 1 k.k.w. wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art. 110 k.k.w. może nastąpić na czas określony, o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. W ocenie Sądu Okręgowego pozwany wykazał spełnienie jedynie pierwszej z powyższych przesłanek. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy jak i z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w M. w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych. Czterdzieści tysięcy skazanych oczekiwało na odbycie kary pozbawienia wolności. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248 § 1 k.k.w. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych nie zostały jednak spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany nie wypełnił tego obowiązku. Mimo permanentnego przeludnienia nie informował sędziego, na jaki okres umieszcza powoda w przeludnionej celi. Ograniczył się wyłącznie do przesyłania sędziemu penitencjarnemu ogólnych informacji o tym, „że w związku z utrzymującym się znacznym przeludnieniem aresztu w pomieszczeniach mieszkalnych przebywa więcej osób skazanych i tymczasowo aresztowanych”, dołączając jedynie w okresie od stycznia 2008r.do sierpnia 2008r. wykaz cel, których to dotyczy. W istocie, więc powód osadzony był w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Przetrzymywanie powoda na takich zasadach, w takich warunkach przez ponad trzy miesiące musi być uznane jako bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności. Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110 § 2 k.k.w. należy także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków higienicznych (brak wentylacji, wilgoć, zagrzybione ściany, insekty). Zdaniem Sądu Okręgowego powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Uzasadnia to zatem odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art.24 k.c. (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007r. sygn. akt II CSK 269/07). Biorąc pod uwagę rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, oraz to, że powód w Areszcie Śledczym w M. przebywał około 22,5 miesiąca, w tym ponad 4 miesiące w celach nie spełniających warunków 3m 2 na jednego osadzonego (nr 2,3,170,171 i 167), a dodatkowo przez okres około siedmiu miesięcy w celach niewyremontowanych (nr 170, 171 i 59) Sąd Okręgowy uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 100.000zł za krzywdy doznane przez cały okres pobytu w areszcie, jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 2.000zł oddalił. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego taką kwotę, gdyż nie może być ona symboliczna, musi mieć kompensacyjny charakter oraz spełniać funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Jej wysokość musi mieć charakter indywidualny, niedopuszczalne jest stosowanie jakiś przeciętnych kwot czy taryf. Zdaniem Sądu Okręgowego zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. W apelacji od tego wyroku pozwany zaskarżył go w części obejmującej pkt 1, 3 oraz 4 zarzucił: 1) naruszenie prawa procesowego – art. 233 § 1 kpc mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych wskutek dowolnej oceny materiału dowodowego, przez przyjęcie niepoprawnych logicznie i niezgodnych z doświadczeniem życiowym wniosków w oparciu o środki dowodowe w postaci zeznań świadków i --- STRONA 5 --- wyjaśnień powoda prowadzących do konkluzji, iż powód był osadzony w warunkach niehumanitarnych, naruszenie prawa materialnego 2) art. 248 § 1 w zw. z art. 110 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego przez jego niezastosowanie poprzez przyjęcie, że nie wyłącza on bezprawności pozwanego, 3) naruszenie prawa materialnego - art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w dniu 4 listopada 1950 roku w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284) przez niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że powód był w Areszcie Śledczym w M. traktowany w sposób nieludzki i poniżający, 4) naruszenie prawa materialnego - art. 448, 415 w zw. z art. 24 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że w oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny możliwe jest stwierdzenie zaistnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności z tytułu zadośćuczynienia, 5) naruszenie prawa materialnego - art. 5 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie poprzez niezastosowanie przez przyjęcie, że żądanie oczywiście nadmiernego zadośćuczynienia przez osobę pozbawioną wolności w związku z naruszeniem dóbr osobistych nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego, 6) naruszenie prawa procesowego art. 102 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że powód jako strona w przeważającej części przegrywająca proces nie jest zobowiązany do zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego ponieważ jego sytuacja mieści się w określonym w tym przepisie wypadku szczególnie uzasadnionym. Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części tj. w zakresie pkt 1, 3 oraz 4 i o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa według norm przepisanych, ewentualnie o (uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1, 3 oraz 4 i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach procesu. W motywach apelacji podniósł skarżący, że w sposób arbitralny ocenił Sąd Okręgowy materiał dowodowy w zakresie wentylacji i występowania insektów, nie podał przyczyn, dla których za niewiarygodne uznał dowody wskazujące na istnienie wentylacji w celach oraz brak insektów i gryzoni. Podał skarżący, że w bliźniaczo podobnym stanie faktycznym w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Apelacyjny w Katowicach pod sygn. I ACa 850/10 odmiennie oceniono materiał dowodowy. Zdaniem skarżącego sąd powszechny nie jest władny ocenić prawidłowości zastosowania przez właściwe organy penitencjarne trybu przewidzianego w art. 248 kkw, co za tym idzie ewentualne rozstrzygnięcie organów penitencjarnych w tym zakresie jest wiążące i nie może być przedmiotem oceny. Sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do oceny legalności czy prawidłowości wykonywania kary pozbawienia wolności, uprawnienia te przysługują sędziemu penitencjarnemu. Zarzucił też skarżący, że jego działanie nie może zostać uznane za bezprawne w świetle art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji Praw Człowieka, a także utrwalonego na tle tych przepisów orzecznictwa zarówno sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Podniósł, że samo nadmierne przeludnienie nie może być kwalifikowane jako działanie niehumanitarne lub degradujące. Dla stwierdzenia nieludzkiego lub poniżającego traktowania niezbędne jest aby kumulatywna ocena warunków panujących w jednostkach penitencjarnych pozwalała stwierdzić, że były one tego rodzaju, że do takiego naruszenia --- STRONA 6 --- doprowadziły. Dodał skarżący, że niedogodności związane z pobytem powoda w Areszcie Śledczym w M. nie miały charakteru działań celowych, zmierzających do poniżenia powoda i nie stanowiły nadmiernej dolegliwości. Zdaniem skarżącego do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc niezbędne jest wykazanie winy pozwanego, nie jest natomiast możliwe przypisanie winy funkcjonariuszom zakładu karnego w związku z umieszczeniem przez nich osadzonych w przeludnionych celach. Podniósł także skarżący, że zgłoszone przez powoda roszczenie stanowi nadużycie prawa podmiotowego, naruszając takie zasady współżycia społecznego jak moralność publiczna czy poczucie sprawiedliwości społecznej a to uzasadnia zastosowanie art. 5 kc. W ocenie skarżącego wadliwie Sąd Okręgowy zastosował art. 102 kpc bowiem prawo do sądu nie oznacza przyzwolenia na konstruowanie wszelkich możliwych roszczeń i woluntarystyczne określanie ich wysokości a fakt, że ktoś w chwili obecnej nie posiada dochodów nie jest wystarczają przesłanką do zwalniania go od ponoszenia kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona a podniesione w niej zarzuty nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Ustalenia faktyczne jakie poczynił Sąd Okręgowy są prawidłowe i wyczerpujące zatem zasługują one na podzielenie a Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. W szczególności prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, że powód w Areszcie Śledczym w M. przebywał w celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3m 2 przez około cztery miesiące, przy czym w celach tych nie było należytej wentylacji i występowały tam insekty. Fakt przebywania powoda w przeludnionych celach nie był miedzy stronami sporny, natomiast sporne były pozostałe wymienione wyżej warunki odbywania kary pozbawienia wolności, a to brak właściwej wentylacji i obecność insektów. Wbrew stanowisku apelującego Sąd Okręgowy czyniąc ustalenia w tym przedmiocie nie naruszył art. 233 § 1 kpc. Nie budzi przy tym zastrzeżeń ocena jako wiarygodnych zeznań osadzonych wraz z powodem świadków T. R. i J. Ś., zeznania te są logiczne, wzajemnie się uzupełniają i są zgodne z zeznaniami powoda. Obrazują one trudne w istocie warunki w jakich zmuszeni byli oni odbywać karę pozbawienia wolności. Świadek T. R. zeznał: „ Pracowałem na kuchni i kiedy przychodziło się o 5 rano najpierw musieliśmy sprzątać karaluchy z podłogi, których było mnóstwo […] zamiataliśmy je do studzienek kanalizacyjnych. W celach też były karaluchy […] kiedy nadchodził wieczór karaluchy wychodziły na podłogę i na ściany.” (zeznania – k. 150). Podobna jest treść zeznań powoda i świadka J. Ś.. Zasadnie na podstawie tych dowodów przyjął Sąd Okręgowy, że w przeludnionych celach, w których osadzony był powód występowały insekty. Prawidłowo też ustalił Sąd Okręgowy w oparciu o nie, że nie było w celach prawidłowej wentylacji i występowała tam wilgoć, a to z kolei skutkowało zagrzybieniem ścian. Nie mogą podważyć wiarygodności tych dowodów zeznania funkcjonariusza Aresztu świadka W. C., zauważyć należy, że świadek ten przyznał, że osadzeni zgłaszają plagę robactwa dodał jednak, że on sam faktu tego nie stwierdził, ani też nie potwierdziły występowania takiej plagi instytucje kontrolujące (k. 166 verte). Z omawianych zeznań można wyciągnąć zatem tylko taki wniosek, że skala wymienionych negatywnych zjawisk nie osiągnęła takich rozmiarów by ujawniły je prowadzone kontrole, co nie oznacza, że nie występowały. Podniesiona w apelacji okoliczność, iż w innej sprawie Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt I ACa 850/10) odmiennie ocenił podobny materiał dowodowy nie może podważyć oceny dowodów dokonanej w tej sprawie. Mając na uwadze poczynione ustalenia zasadnie Sąd Okręgowy uznał, że warunki w jakich powód przebywał w Areszcie Śledczym w M. skutkowały naruszeniem jego dobra osobistego jakim jest prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności i jednocześnie przyjął odpowiedzialność pozwanego za szkodę powoda stosownie do art. 24 kc i art. 448 kc. Tym samym zarzut naruszenie tych przepisów podniesiony w apelacji ocenić należy jako niesłuszny. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych --- STRONA 7 --- podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 kc (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09). W powołanym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził też, że nadmierne zagęszczenie celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie obok nadmiernego zagęszczenia wystąpiły jeszcze inne negatywne zjawiska opisane wyżej, co sprawiło, że warunki w jakich powód przebywał w Areszcie Śledczym w M. zasadnie zostały uznane za niehumanitarne. W zasadzie na podzielenie zasługuje pogląd Sądu Okręgowego, że pozwany nie wykazał by osadzenie powoda w celach przeludnionych było zgodne z prawem. Z przedłożonych przez pozwanego dokumentów bowiem nie wynika by w całym okresie objętym pozwem spełnione zostały przesłanki z art. 248 § 1 kkw. Wbrew wymogom z tego przepisu powód w okresie od stycznia 2008 r. do sierpnia 2008 r. był osadzony w celach przeludnionych na czas nieokreślony ( pisma Dyrektora Aresztu Śledczego do Sądu Okręgowego w K. – k. 43 do 48). Gdyby jednak nawet zgodzić się z poglądem skarżącego, że sąd cywilny nie jest władny oceniać prawidłowości zastosowania przez organy penitencjarne trybu przewidzianego w art. 248 kkw to i w takim wypadku roszczenie powoda należałoby uznać za uzasadnione. Podkreślić bowiem trzeba, że ocena zachowania pozwanego nie ogranicza się do analizy jego zachowania w świetle art. 248 kkw a całokształt jego zachowań względem powoda podlega ocenie w świetle wymagań nałożonych na Państwo przez art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Przepisy te zawierają zakaz poniżającego i nieludzkiego traktowania oraz karania, a także nakazują traktowanie w sposób humanitarny osoby pozbawione wolności. Z zaleceń Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom wynika, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na więźnia powinna wynosić 4 m 2 . Według art. 110 kkw norma ta wynosi 3 m 2 , normy innych państw europejskich określają większą powierzchnię mieszkalną na jednego osadzonego. Wynika z tego, że sytuacja gdy powód był osadzony w celach gdzie powierzchnia przypadająca na jedną osobę była niższa niż 3 m 2, pozostawała w sprzeczności z wymogami przewidzianymi w art. 3 Konwencji. Godność powoda została również naruszona przez umieszczenie go w celach, w których były karaluchy, wilgoć a niejednokrotnie także grzyb a to uzasadniało przyjęcie odpowiedzialności pozwanego stosownie do art. 24 kc i art. 448 kc. Niesłusznie zatem zarzuca skarżący naruszenie wyżej wymienionych przepisów. Art. 24 kc, stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste. Bezprzedmiotowe są więc rozważania apelującego dotyczące braku zawinienia po stronie funkcjonariuszy Aresztu. Tym samym nie jest trafny podniesiony przez apelującego w tym kontekście zarzut naruszenia art. 415 kc. Wbrew stanowisku apelacji żadne zasady współżycia społecznego nie mogą usprawiedliwiać wykonywania kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem godząc zarazem w dobra osobiste skazanego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I ACa 870/10). Nie sposób wobec tego zgodzić się ze skarżącym, że powództwo należało oddalić za podstawę takiego rozstrzygnięcia przyjmując art. 5 kc. Nie jest też słuszna apelacja o ile zaskarżono w niej rozstrzygnięcie o kosztach procesu. W sytuacji gdy powód nie posiada ani dochodów, ani majątku a w toku procesu korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych zachodzą podstawy do zastosowania względem niego art. 102 kpc. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny po myśli art. 385 kpc orzekł jak sentencji.