Wyrok I ACa 652/03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2003 r. Sąd Apelacyjny w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 652/03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2003 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Mieczysław Brzdąk Sędziowie : SSA Roman Sugier (spr.) SSO del. Tomasz Pidzik Protokolant : Aleksander Gajda po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2003 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. D. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...) o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 25 marca 2003 r. sygn. akt. I C 1200/01 o d d a l a apelację. sygn. I ACa-652/03 U Z A S A D N I N I E Powód małoletni A. D. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...) wnosił o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 200.000 złotych oraz renty w kwocie po 800 złotych miesięcznie i kosztów procesu. Uzasadniając żądanie pozwu podał, że w lipcu 1989 roku, bezpośrednio po urodzeniu, został na oddziale położniczym szpitala w B. zarażony salmonellą. W wyniku tego dostał zapalenia opon mózgowych skutkującego wodogłowiem. Spowodowało to opóźnienie w rozwoju psychomotorycznym powoda. --- STRONA 2 --- W czerwcu 1998 r. u powoda ujawniła się padaczka objawiająca się utratą przytomności oraz niekontrolowaniem czynności fizjologicznych. Leczenie padaczki powoduje ograniczenie percepcji powoda i utrudnia mu świadomy kontakt z otoczeniem. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów procesu. Podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Wyrokiem z dnia 25 marca 2003 roku Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 100.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania oraz rentę w kwocie po 300 złotych miesięcznie z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności począwszy od prawomocności wyroku. Sąd oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu znosząc je między stronami. Sąd Okręgowy oparł swe orzeczenie na następujących ustaleniach. Powód urodził się (...) w Szpitalu Miejskim nr (...) w B.. Po kilku dniach została wypisany do domu jako dziecko zdrowe. 2 Po dwunastu dniach powód doznał groźnego ataku połączonego z drgawkami i sinieniem. W szpitalu w Ż., gdzie przewieziono powoda, wstępnie rozpoznano u powoda zapalenie opon mózgowych. Diagnozę tę potwierdzono w Wojewódzkim Szpitalu w B. na Oddziale A. i (...). Po badaniu płynu mózgowo – rdzeniowego stwierdzono salmonella enteritialis. Skutkiem ropnego zapalenia opon mózgowych było wodogłowie wewnętrzne ze względu na które powodowi na stałe zaimplantowano w mózgu zastawkę Pudenza. W czerwcu 1998 roku, po doznanej przez powoda utracie przytomności, lekarze rozpoznali u niego padaczkę. Od tej pory powód dodatkowo cierpi na padaczkę, która jest następstwem zapalenia opon mózgowo – rdzeniowych, wywołanych zakażeniem salmonella enteritialis. Do zakażenia powoda doszło w Szpitalu w B. podczas porodu. Obecnie powód jest trwale niesprawny fizycznie jak i umysłowo. Dalsze leczenie powoda w postaci zapewnienia funkcjonowania zastawki Pudentza celem zapobiegania rozwojowi wodogłowia oraz zapobiegania napadom padaczki nie rokuje wyleczenia powoda. Mając na względzie powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda o naprawienie szkody na zdrowiu polegającej na zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym zakażeniem salmonellą oraz następnym wodogłowiu uległo przedawnieniu gdyż szkoda ta ujawniła się w 1989 roku a powód skierował pozew do sądu po upływie trzech lat od daty ujawnienia tej szkody oraz uzyskania wiadomości o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. W ocenie Sądu nie przedawniło się natomiast roszczenie o naprawienie szkody polegającej na doznaniu przez powoda padaczki. Jest to bowiem odrębne schorzenie wywołane zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, którego 3 wcześniej nie można było przewidzieć. Powód wystąpił o naprawienie tej szkody przed upływem trzech lat od jej ujawnienia się. Dlatego za tą krzywdę Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda zadośćuczynienie w kwocie 100.000zotych oraz rentę w kwocie po 300 złotych miesięcznie ze względu na pogorszenie warunków na przyszłość spowodowane u powoda tą nieuleczalną chorobą. --- STRONA 3 --- Dalej idące roszczenie Sąd oddalił. Wyrok został zaskarżony w całości przez pozwanego, który zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego. Pozwany podniósł, że zdarzeniem wywoływanym rozstrój zdrowia powoda było zapalenie opon-mózgowo- rdzeniowych wywołane zakażeniem salmonellą etevitialis. Schorzenie to oraz jego negatywne następstwa w postaci wodogłowia i opóźnienia w rozwoju psychomotorycznym ujawniło się początkiem 1990 roku. Powód wystąpił z pozwem do sądu w czerwcu 2001 roku. W związku z tym, zdaniem skarżącego, powództwo winno być oddalone w całości ze względu na przedawnienie roszczenia gdyż powód zgłosił roszczenie w stosunku do pozwanego po upływie dziesięciu lat od zdarzenia wywołującego szkodę. Powołując się na powyższe pozwany wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje: apelacja pozwanego nie jest zasadna. Na wstępie należy stwierdzić, że pozwany słusznie zarzuca, iż roszczenie powoda o naprawienie szkody spowodowanej zawinionym przez pozwanego zakażeniem salmolellą enteritialis w całości uległo przedawnieniu. Z motywów zaskarżonego wyroku zdaje się wynikać, że Sąd Okręgowy dochodząc do odmiennych wniosków, odnośnie roszczenia dotyczącego 4 zapłaty zadośćuczynienia i naprawienia szkody majątkowej w związku z padaczką jaka ujawniła się u powoda w 1988 roku, miał na względzie przytoczone w Komentarzu do Kodeksu cywilnego wydanego przez Wydawnictwo Prawnicze w 1997 r. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 1971 r. I CR 491/71 (OSNCP 1972 z. 5 poz. 95) w którym stwierdzono, że art. 442 § 1 kc wiąże rozpoczęcie biegu przedawnienia z powzięciem przez poszkodowanego wiadomości o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie o wielkości szkody czy o trwałości jej następstw. Dalej Sąd Najwyższy podał, że kwestia ta mogłaby się jednak przedstawiać inaczej gdyby w następstwie poprzednio doznanego uszkodzenia ciała ujawniło się nowe, całkowicie odrębne schorzenie, którego wcześniej nie można było przewidzieć. Dlatego Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro powód wystąpił z roszczeniami związanymi z zachorowaniem na padaczkę, będącą nowym i odrębnym od wcześniejszych schorzeniem, przed upływem trzech lat od jej ujawnienia, to roszczenie to nie uległo przedawnieniu. Ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić gdyż przepis art. 442 § 1 kc zawiera specyficzną regulację przewidującą dwojaki sposób ustalania przedawnienia roszczenia. Ze zdania pierwszego art. 442 § 1 kc wynika, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Z dalszej części tego przepisu wynika jednak, że w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. 5 Przytoczone wcześniej orzeczenie Sądu Najwyższego należy więc rozumieć w ten sposób, że jeśli dane zdarzenie spowodowało kilka niezależnych od siebie szkód, które ujawniły się w pewnym odstępie czasu, to bieg trzyletniego --- STRONA 4 --- terminu przedawnienia dla roszczeń o naprawienie każdej z tych szkód należy liczyć oddzielnie od daty ujawnienia się szkody i uzyskania przez poszkodowanego wiadomości o osobie obowiązanej do naprawienia tych szkód. Jednakże każde z tych roszczeń ulega przedawnieniu jeśli od zdarzenia wywołującego szkodę minęło ponad dziesięć lat, niezależnie od tego kiedy ujawniła się szkoda i kiedy poszkodowany dowiedział się o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego można spotkać się z odmienną wykładnią tego przepisu. Np. w postanowieniu z dnia 10 marca 1992 roku III CZP 8/92 – niepubl. Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisu art. 442 § 1 kc nie można traktować jako przepisu szczególnego w stosunku do art. 120 kc gdyż powoduje to rozerwanie więzi między biegiem terminu przedawnienia roszczenia a jego wymagalnością, co może okazać się wysoko krzywdzące dla poszkodowanych w sytuacji gdy roszczenie ulega przedawnieniu przed ujawnieniem się szkody. Należy zgodzić się co do zasady z tym, iż brzmienie zdania drugiego przepisu art. 442 § 1 kc może w niektórych sytuacjach prowadzić do niedającego się pogodzić z ogólnym poczuciem sprawiedliwości pokrzywdzenia poszkodowanych. W praktyce zdarzają się bowiem przypadki ujawnienia się poważnych szkód u poszkodowanych po upływie dziesięcioletniego terminu o jakim mowa w tym przepisie. Wynika to z zakreślenia przez ustawodawcę relatywnie krótkiego terminu przedawnienia liczącego od zdarzenia wywołującego szkodę. 6 W poprzednim okresie roszczenia tego rodzaju przedawniały się po upływie o wiele dłuższego okresu (np. pod rządami Kodeksu zobowiązań – po dwudziestu, a pod rządami ustawodawstwa zaborowego – po upływie trzydziestu lat). Brzmienie przepisu art. 442 § 1 zd. drugie jest jednak jednoznaczne i dlatego w orzecznictwie i doktrynie dominuje pogląd, że przepis art. 442 § 1 kc jest uregulowaniem szczególnym w stosunku do art. 120 kc. (por. np. uchwała SN z 12.II.1969 III PZP 43/6, wyrok SN z 10.04.2002 IV CKN 949/00 Biul. SN 2002/11/11 czy z 12.12.2002 V CKN 1548/00 niep.). Oznacza to, że po upływie 10 lat od zdarzenia wywołującego szkodę roszczenie ulega przedawnieniu bez względu na datę jego wymagalności. Odstępstwo od tej zasady jest możliwe w przypadku sądowego ustalenia odpowiedzialności pozwanego za negatywne skutki danego zdarzenia mogące się ujawnić w przyszłości lub wystąpienia innych okoliczności pozwalających na uznanie, że miała miejsce przerwa biegu przedawnienia. Skoro czynem niedozwolonym wywoływanym rozstrój zdrowia powoda było zawinione przez pozwanego zakażenie powoda salmonellą w lipcu 1989 roku, to roszczenia a o naprawienie szkód wynikających z tego zdarzenia przedawniły się w lipcu 1999 roku. Tym samym roszczenie powoda także w części dotyczącej zachorowania przez niego na padaczkę należy uznać za przedawnione. Mimo to apelacja pozwanego nie może odnieść zamierzonego skutku. W judykaturze utrwalony jest bowiem pogląd, że kolizję wartości przejawiającej się w pewności stosunków prawnych, chronionej instytucją przedawnienia, oraz wartości, jaką stanowi prawo pokrzywdzonego do używania ochrony prawnej naruszonego dobra, można w szczególnych wypadkach rozważać przy pomocy klauzuli zawartej w art. 5 kc ( tak SN w wyroku z 8.11.2002 III CKN 1115/00 niemp.). 7 --- STRONA 5 --- W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie zachodzi szczególny wypadek pozwalający na nieuwzględnienie podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, gdyż oddalenie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przede wszystkim należy podkreślić, że czyn niedozwolony jakiego dopuścił się pozwany wywołał u powoda bardzo poważne schorzenia skutkujące trwałą niesprawność tak pod względem fizycznym jak i umysłowym. Dolegliwości ograniczające rozwój powoda i będące źródłem nowych cierpień oraz utrudnień dotknęły powoda na samym początku jego życia i nie ma nadziei na to aby w przyszłości ustąpiły w wyniku leczenia. Ponadto powód nie uzyskał i już nie ma możliwości naprawienia krzywdy jakiej doznał w postaci zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych oraz będącego jego następstwem wodogłowia, a to wobec prawomocnego oddalenia powództwa w tym zakresie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie bez znaczenia są okoliczności w jakich doszło do przedawnienia roszczenia w tym zakresie. Z zeznań rodziców powoda wynika, że mimo posiadania wiadomości, iż stan ich dziecka jest wynikiem szpitalnego zakażenia salmonellą nie występowali z roszczeniami o naprawienie szkody gdyż mimo pesymistycznych rokowań stan powoda był lepszy od oczekiwanego. Lekarze przewidywali, iż powód nie będzie chodził, mówił i widział. Okazało się, że następstwa choroby nie były tak tragiczne a dzięki zabiegom terapeutycznym rodziców powód nie tylko nauczył się chodzić i mówić ale nawet czytać i zaczął uczęszczać do szkoły. Dopiero po dziewięciu latach od zakażenia salmonellą i zapaleniu opon mózgowych u powoda ujawniło się kolejne schorzenie w postaci padaczki. Jego leczenie spowodowało poważny regres w rozwoju powoda. 8 Ujawnienie się tej nowej szkody na krótko przed upływem dziesięcioletniego terminu przedawnienia oraz brak świadomości rodziców powoda, że schorzenie to jako następstwo zakażenia z 1989 roku jest szkodą w związku z którą mogą dochodzić roszczeń od pozwanego, spowodowało, że pozew został skierowany do Sądu już po upływie terminu przedawnienia. Uchybienie tego terminu nie jest jednak zbyt duże i należy je uznać za usprawiedliwione jeśli wziąć pod uwagę fakt, iż brak było jednoznacznych podstaw do uznania, że padaczka jaka ujawniła się u powoda była następstwem wcześniejszych schorzeń a rodzice powoda (osoby o relatywnie niskim wykształceniu) niezwłocznie po uzyskaniu fachowej porady skierowali sprawę na drogę sądową. Wydaje się, że w sytuacji gdy do zakażenia powoda doszło w państwowym szpitalu, pozwany, mając świadomość tragicznych następstw tego zdarzenia, winien zaproponować powodowi stosowne zadośćuczynienie nawet bez kierowania przeciwko niemu sprawy na drogę sądową. Wszystko to przemawia za oddaleniem apelacji skutkiem czego świadczenie zasądzone zaskarżonym wyrokiem pozwoli powodowi w nieznacznym stopniu złagodzić bardzo trudną sytuację życiową w jakiej znalazł się z winy pozwanego. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 kpc orzekł jak sentencji, Z/ 1)odnotować (pozwanemu służy kasacja) 2) kal. 2 tygodnie K., 27.11.03r. --- STRONA 6 --- Sędzia