Wyrok I ACa 643/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 sierpnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 643/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 sierpnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Hanna Nowicka de Poraj Sędziowie: SSA Teresa Rak (spr.) SSA Jerzy Bess Protokolant: sekr.sądowy Marta Matys po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A G przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w K o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt I C 1289/11 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na --- STRONA 2 --- rzecz adwokata … kwotę 3.321 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych), w tym 621 zł podatku Vat, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. SSA Teresa Rak SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Jerzy Bess --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 643/15 UZASADNIENIE Powód A G wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w K zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł za zakażenie go wirusem HCV, który wywołał u powoda wirusowe zapalenie wątroby typu C. Podał, że we wrześniu i październiku 2006 roku usuwano mu endoskopem ciało obce i wówczas został zarażony wirusem HCV. Wcześniej nie wykonywano mu żadnych zabiegów, a w latach 2001 – 2002 pracował w kuchni i był badany. Badania miał też wykonywane w 1994 roku podczas pobytu w szpitalu i nie wykazały one choroby. O zakażeniu poinformowano go w sierpniu 2008 roku po przeprowadzeniu badania przed wykonaniem endoskopii. Od lutego 2011 roku stwierdzono przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu „C”. Wskazał też, że w AS w B w 2000 i 2003 roku miał usuwane zęby, ale Areszt stwierdził, że wszystko było prawidłowo zdezynfekowane, zatem możliwe było zakażenie tylko u strony pozwanej. Dodatkowo podał, że od 2000 roku nieprzerwanie przebywa w izolacji w placówkach, a do 28 sierpnia 2008 roku do dnia zdiagnozowania zakażenia żadne badanie powoda nie wykazało objawów zakażenia. W 2004 roku miał wykonane badanie krwi, po którym dopuszczono powoda do wydawania posiłków. Po wykonaniu tych badań do czasu zabiegów endoskopowych u strony pozwanej powód nie miał wykonywanych żadnych zabiegów, w trakcie których mogłoby dojść do zakażenia. Strona pozwana Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego w K zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, kwestionując roszczenie powoda tak co do zasady jak i co do wysokości. Pozwany skarb Państwa podniósł, że przed Sądem Okręgowym w Bielsku – Białej powód dochodził roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Aresztu Śledczego w B z tytułu zakażenia go wirusem HCV, a powództwo zostało prawomocnie oddalone. Okoliczności, w jakich miało dojść do zarażenia powoda podane w niniejszej sprawie różnią --- STRONA 4 --- się co do miejsca i czasu w jakich miało dojść do zarażenia powoda, w stosunku do podanych we wcześniejszej sprawie, bowiem powód do połowy roku 2011 twierdził, że do zarażenia powoda doszło w czasie wykonywania u niego zabiegów stomatologicznych w AŚ w B. Wskazała też strona pozwana, że ciężar wykazania związku przyczynowego pomiędzy działaniem Skarbu Państwa a obecnością wirusa HCV w organizmie powoda spoczywa na powodzie. Strona pozwana zaprzeczyła, by do zakażenia mogło dojść wyłącznie w czasie wskazanych zabiegów endoskopowych, podając, że badania jakie wykonano powodowi przed dopuszczeniem go do pracy w 2001 – 2002 roku dotyczyły obecności Salmonelli i Shignelli, co pozostaje bez związku z zakażeniem wirusem C. Jako potencjalne źródło zakażenia powoda wirusem HCV wskazała strona pozwana wykonanie tatuażu, którego obecność na ciele powoda stwierdzono w roku 2000 przy przyjęciu do zakładu. Powód ponadto nie wykazał bezprawności działania strony pozwanej oraz szkody. Samo nosicielstwo wirusa HCV nie wymaga leczenia i jest uszczerbkiem na zdrowiu. Na wypadek wykazania przez powoda przesłanek odpowiedzialności podniósł też Skarb Państwa zarzut nadużycia przez powoda prawa podmiotowego, bowiem trzykrotne wykonanie zabiegu endoskopii związane było z umieszczeniem przez powoda w swoim ciele ciał obcych: drutów, prętów o długości przekraczającej 15 cm. Wykonując te zabiegi strona pozwana ratowała powodowi życie, które sam świadomie narażał. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2015 roku Sąd Okręgowy w Krakowie powództwo oddalił i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa koszty procesu oraz przyznał od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Rozstrzygnięcie wydał Sąd w oparciu o następujące okoliczności niesporne i ustalenia faktyczne: Pozwem wniesionym 29 października 2008 roku skierowanym do Sadu Okręgowego w Bielsku – Białej powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w B kwoty 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia za zarażenie go wirusem HCV w czasie pobytu od dnia 15 marca 2000 roku do 05 marca 2004 roku w AŚ w B, podczas wykonywania zabiegów stomatologicznych. Twierdził tam powód, że narzędzia były brudne i --- STRONA 5 --- niesterylizowane. Powództwo zostało oddalone. Powód od 2000 roku nieprzerwanie przebywa w izolacji w jednostkach penitencjarnych. Ustalił Sąd nadto, że w dniu 14 września 2006 roku w Areszcie Śledczym w K wykonano u powoda badanie endoskopowe, stwierdzając obce ciało w żołądku, a to drut metalowy długości 16 cm owinięty w plastikową folię, który następnie usunięto przy pomocy kleszczy. W dniu 16 października 2006 roku wykonano u powoda ponowne badanie endoskopowe. Stwierdzono ciało obce w żołądku drut metalowy owinięty plastikową folią – drut o długości 14 cm, całość o długości 21 cm. Ciało obce usunięto przy pomocy pętli. Trzecie badanie endoskopowe przeprowadzono w Areszcie Śledczym w K w dniu 27 sierpnia 2008 roku. Stwierdzono występowanie w żołądku ciała obcego – długiego metalowego pręta o długości 22 cm owiniętego folią plastikową, który został usunięty przy pomocy pętli. Na skórze klatki piersiowej powód posiada ślady po usuniętych tatuażach Na przedramieniu lewym bliznę pourazową o wielkości ok. 3 x 0,5 cm. Na przedramieniu prawym bliznę po oparzeniu o wymiarach 8 x 8 cm. Na przyśrodkowej powierzchni kolana prawego blizna pourazowa o wymiarach 8 x 1 cm. Od 26 lutego 2001 do 24 kwietnia 2001 roku powód przebywał na Oddziale Wewnętrznym Szpitala Aresztu Śledczego w B (1) z rozpoznaniem zatrucia lekami. Zastosowano wlewy dożylne. W badaniu serologicznym powoda z dnia 18 sierpnia 2008 roku stwierdzono HBS ujemny, anty-HCV obecne. Stwierdzono występowanie przewlekłego zapalenia wątroby typu „C”. Zakażenie HCV jest typowym zakażeniem pozajelitowym. Materiał biologiczny, w którym stwierdza się obecność wirusa to: krew, osocze, nasienie, ślina, wydzielina pochwowa, płyn maziówkowy oraz każda inna tkanka pochodząca od osoby zakażonej. Do zakażenia dochodzi, gdy narzędzie naruszające ciągłość powłok skórnych lub błon śluzowych jest skażone wirusem oraz gdy zraniona skóra lub błony śluzowe eksponowane są na materiał zakaźny zawierający HCV. Ryzyko zakażenia wirusem niosą szeroko rozumiane narzędzia ingerujące w organizm ludzki - medyczne oraz pozamedyczne np. takie jak służące do wykonywanie tatuaży, przekłuwania uszu oraz innych części ciała (tzw. body piercing), akupunktury, usług fryzjerskich, kosmetycznych i higienicznych. Do zakażenia wirusem może więc dojść zarówno w warunkach domowych, jak i komercyjnych, poprzez użycie tego samego narzędzia, które nie zostało odkażone np. maszynki do golenia, --- STRONA 6 --- szczoteczki do zębów, narzędzia do pielęgnacji paznokcia przez osobę zakażoną i zdrową. Do zakażenia może dojść także poprzez kontakt z zakażonym domownikiem bądź innymi osobami w zamkniętych zbiorowiskach - w wyniku urazów i mikrourazów powłok np. kontaminacja krwi w trakcie pomocy przy zaopatrywaniu zranienia, omyłkowe użycie przedmiotów osobistych zranionej osoby. Ryzyko zakażenia niesie również uprawianie sportów kontaktowych w kontekście powstających przy tej okazji skaleczeń i zadrapań. Wirusowe zapalenie wątroby należy do chorób o transmisji seksualnej. Na podstawie opinii sądowo – lekarskiej ustalił Sąd Okręgowy, że zakażenie HCV wykryte u powoda jako postać pierwotnie przewlekła czyli występująca z niską aktywnością zapalną wskazuje, że do zakażenia powoda mogło dojść w dowolnym momencie życia powoda. Należy przy tym uwzględnić ryzykowne zachowania powoda jak samookaleczenia, wykonywanie i usuwanie tatuaży, połykanie przedmiotów metalowych owiniętych folią. Przy wykonywaniu zabiegów endoskopowych nie pobierano wycinka, zatem zabiegi te nie naruszały ciągłości błon śluzowych, zatem nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy wykonaną u powoda endoskopią przewodu pokarmowego w celu usunięcia ciał obcych a zakażeniem HCV rozpoznanym w roku 2008. Z kolei przed dopuszczeniem do pracy z żywnością nie są wymagane badania w kierunku zakażenia wirusem HCV. Ustaleń Sąd dokonał na podstawie dokumentacji medycznej powoda i opinii instytutu naukowego. Biegli wykluczyli by istniał związek przyczynowy pomiędzy wykonanymi u powoda zabiegami endoskopowymi a rozpoznanym w 2008 roku zakażeniem HCV. Wskazali na szeroki zakres możliwych przyczyn i źródeł zakażenia wirusem, w tym ryzyk zakażenia, na których wystąpienie narażony był powód. Dokonując oceny prawnej Sąd wskazał, że zgodnie z art. 448 kc w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Konstrukcja ochrony cywilnoprawnej dóbr osobistych zawarta jest w przepisie art. 24 k.c. Zgodnie z przepisem § 1 tego artykułu ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono --- STRONA 7 --- bezprawne. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przesłanką odpowiedzialności z art. 448 k.c. jest zatem aby działanie, które naruszyło dobro osobiste danej osoby było bezprawne oraz zawinione (tak m.in. wyrok SN z dnia 18 listopada 2005 r. IV CK 213/05). Bezprawność należy rozumieć jako działanie sprzeczne z normami prawnymi lub zasadami współżycia społecznego. Ciężar wykazania zdarzenia, które wywołało szkodę spoczywa na powodzie. Z kolei z uwagi na wynikające z art. 24 § 1 k.c domniemanie bezprawności działania na pozwanym spoczywa ciężar wykazania, że działanie nie było bezprawne. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy stwierdził, że powód nie wykazał podstawowej przesłanki stanowiącej o odpowiedzialności pozwanego z tytułu naruszenia dobra osobistego powoda, a to związku przyczynowego pomiędzy działaniem strony pozwanej a skutkiem w postaci zarażenia powoda wirusem HCV. Postępowanie dowodowe nie potwierdziło istnienia takiego związku. W sprawach dotyczących zarażenia wirusem HCV dowiedzenie przez powoda ze 100% pewnością, czy też z wysokim stopniem prawdopodobieństwa źródła zakażenia napotyka na szereg trudności faktycznych. Zarówno doktryna jak i orzecznictwo przyjmuje w takiej sytuacji tzw. dowodu prima facie . Dowód ten oparty jest na konstrukcji domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.) i zwalnia stronę ponoszącą ciężar dowodu od żmudnego wykazania wszystkich etapów związku przyczynowego między pierwotnym zdarzeniem sprawczym a szkodą, wymaga jednak wysokiego prawdopodobieństwa istnienia pierwszego i kolejnych zdarzeń sprawczych, pozwalających traktować je, jako oczywiste (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 02 czerwca 2010 roku, sygn. akt III CSK 245/09). Zdaniem Sądu pierwszej instancji powód nie wykazał istnienia okoliczności, które pozwalałyby traktować wniosek o zarażeniu powoda wirusem HCV podczas zabiegu endoskopii za oczywisty. Nie wykazane zostało, by przy wykonywaniu zabiegów endoskopii u strony pozwanej zaistniał zespół okoliczności, który uzasadnia przyjęcie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wykonaniem endoskopii w szpitalu i niedołożeniem tam należytej staranności w przestrzeganiu reżimu sanitarnego, a zarażeniem powoda wirusem. Sama potencjalna możliwość zarażenia przy wykonywaniu takiego zabiegu nie jest wystarczająca dla przyjęcia z pewną dozą prawdopodobieństwa, że do zarażenia powoda doszło w deklarowanych okolicznościach przy --- STRONA 8 --- jednoczesnym istnieniu szeregu innych potencjalnych źródeł zakażenia w okolicznościach niniejszej sprawy a wskazanych w opinii instytutu naukowego. Zwrócił Sąd uwagę, że brak jest obiektywnych dowodów, by w jednostce, gdzie były wykonywane zabiegi panowały nienależyte warunki sanitarno – epidemiologiczne. Podkreślił przy tym, że sam powód początkowo fakt zarażenia go wirusem HCV wiązał z zabiegami stomatologicznymi, które miał wykonywane w innej jednostce penitencjarnej w pierwszej połowie lat 2000. Zatem sam powód wówczas nie wiązał zakażenia z zabiegami endoskopii, co świadczy o tym, że wykonanie zabiegu nie wzbudziło u powoda zastrzeżeń, co do warunków w jakich zostało wykonane. Ciężar wykazania adekwatnego związku przyczynowego między zabiegiem endoskopowym, a zakażeniem spoczywał na powodzie (art. 6 kc i art. 232 kpc). Stwierdził Sąd Okręgowy, że nie znalazł podstaw do podejmowania inicjatywy dowodowej z urzędu, albowiem powód w toku postępowania był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zatem nie zachodziły okoliczności, które usprawiedliwiałyby działanie przez Sąd z urzędu, do których zaliczyć należy: nieporadność strony, fikcyjność procesu czy sprawy o prawa stanu. Nie wykazał więc powód jednej z podstawowych przesłanek warunkujących odpowiedzialność pozwanego z tytułu naruszenia dobra osobistego powoda, co doprowadziło do oddalenia powództwa o zadośćuczynienie na mocy art. 6 k.c. w zw. z art. 417 k.c. i art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 k.c. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono na podstawie § 6 pkt 6 i § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Apelację od wyroku wniósł powód. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił: -) błąd w ustaleniach faktycznych przejawiający się w uznaniu, że do zakażenia powoda mogło dojąć w dowolnym momencie życia powoda na skutek jego umyślnego działania takiego jak połykanie przedmiotów metalowych owiniętych folią, w sytuacji gdy nie udowodniono w żaden sposób, że --- STRONA 9 --- przedmioty te miały kontakt z krwią powoda jak i biorąc pod uwagę fakt, że w momencie przeprowadzenia badania endoskopowego stwierdzono, że dotychczas przełyk był bez zmian, wpust bez zmian, błona śluzowa żołądka bez zmian co wyklucza zakażanie i zranienie w momencie dokonanych połyków oraz na przyjęciu, że zabieg endoskopowy przewodu pokarmowego, który wykonano u powoda w dniach 14 września 2006 roku i 16 października 2006 roku nie naruszył ciągłości błon śluzowych, tym samym nie mógł być źródłem zakażenia, w sytuacji gdy badanie endoskopowe należy do badań inwazyjnych, wiąże się tym samym z przerwaniem ciągłości tkanek jak i w sytuacji braku dokumentacji potwierdzającej sterylność i odpowiednią dezynfekcję narzędzi wykorzystywanych w mających miejsce badaniach. Zarzucił też naruszenie przepisów postępowania, a to art. 233 § 1 kpc poprzez zbyt dowolną ocenę dowodów dokonaną w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego uznania, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego między przeprowadzonymi w dniach 14 września 2006 roku i 16 października 2006 roku badaniami endoskopowymi, a zakażeniem powoda, jak i braku jakichkolwiek okoliczności wskazujących, że powód dokonywał połyków przedmiotów metalowych owiniętych folią, które nie należały do niego i na których mógł się znajdować skażony materiał biologiczny, który mógł mieć kontakt z krwią powoda. Wniósł powód o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie od strony pozwanej na jego rzecz kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za zakażenie wirusem HCV, który wywołał u powoda chorobę WZW typu C, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda jako nieuzasadniona musiała ulec oddaleniu. Podnoszone przez powoda zarzuty wadliwej oceny dowodów i błędu w ustaleniach faktycznych są nieusprawiedliwione i stanowią tylko polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu. Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy są prawidłowe i znajdują pełne oparcie w materiale dowodowym jakim dysponował Sąd. Ustalenia te Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje i przyjmuje za własne. Sąd --- STRONA 10 --- pierwszej instancji swoje ustalenia oparł przede wszystkim na dokumentacji medycznej powoda, która przez żadną ze stron nie była kwestionowana oraz na opinii sądowo – lekarskiej Katedry i Zakładu Medycyny Sadowej …. Z dokumentacji lekarskiej wynika jakiemu leczeniu i jakim zabiegom poddawany był powód w czasie pobytu w kolejnych placówkach penitencjarnych. Z opinii opracowanej na podstawie tejże dokumentacji oraz po przeprowadzeniu badania powoda biegli również wskazują na zabiegi medyczne jakim poddawany był powód w czasie izolacji oraz na inne zdarzenia prowadzące do naruszenia ciągłości jego powłok skórnych. Sąd Okręgowy dokonał wszechstronnej analizy zebranych dowodów, nie naruszając zasad logiki i doświadczenia życiowego. Nie naruszył więc Sąd zasad oceny swobodnej. Zarzut naruszenia art. 233 kpc nie może więc zostać uwzględniony. Skuteczne postawienie takiego zarzutu wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest wystarczające natomiast przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak np. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 listopada 1998 r. II CKN 4/98 – niepublikowane). Z opinii instytutu w jednoznaczny sposób wynika, że do zakażenia powoda mogło dojść w dowolnym momencie jego życia. Wskazali przy tym biegli na szereg umyślnych działań powoda, które mogły doprowadzić do zakażenia jak np. wykonywanie tatuaży, ich usuwanie, połykanie metalowych przedmiotów w niekontrolowanych warunkach sanitarno – higienicznych. W apelacji powód wskazuje, że najczęstszą przyczyną zakażenia jest nie przestrzeganie zasad sterylizacji instrumentów i narzędzi, zwrócić jednakże należy uwagę, że powód nie podnosił twierdzenia, by instrumenty, którymi wykonywano mu zabiegi endoskopii nie były poddawane procesowi sterylizacji, nie zarzucał też by stan sanitarny szpitala w AŚ w K był niewłaściwy. Twierdził jedynie, że do zakażenia musiało dojść u strony pozwanej podczas wykonywania zabiegów endoskopii, bowiem wcześniej nie miał wykonywanych innych zabiegów, co okazało się nieprawdą. Poza tym wydaje się, że w pojęciu powoda do zakażenia wirusem HCV może dochodzić tylko w trakcie zabiegów medycznych, co jest oczywistą nieprawdą. Do zakażenia bowiem może dojść w wielu innych sytuacjach pozamedycznych. Przykładowo wykonywanie tatuażu, jego usuwanie, przekłuwanie uszu i innych części ciała, akupunktury, usług fryzjerskich, kosmetycznych, a nawet w warunkach domowych np. poprzez --- STRONA 11 --- używanie tego samego nieodkażonego narzędzia co osoba zakażona (np.maszynki do golenia, szczoteczki do zębów), kontakt z zakażonym domownikiem. Przy czym kryteria domownika spełniają też osoby przebywające razem w zakładach zamkniętych). Powód natomiast podejmował tyle ryzykownych działań, w których dochodziło lub mogło dochodzić do naruszenia ciągłości jego powłok skórnych bądź błon śluzowych, których zdawał się w ogóle nie brać pod uwagę w ocenie możliwości zakażenia. W każdym przypadku dla zaistnienia odpowiedzialności odszkodowawczej danego podmiotu konieczne jest wykazanie związku przyczynowego pomiędzy wskazywanym przez powoda jako źródło szkody działaniem lub zaniechaniem, a skutkiem w postaci szkody. Wykazanie związku przyczynowego obciąża poszkodowanego, a więc powoda. W razie szkód na osobie wykazanie związku przyczynowego często natrafia na trudności dowodowe. Dlatego też skoro ustalenie związku przyczynowego, jeśli chodzi o zdrowie ludzkie z reguły nie może być absolutnie pewne, to do przyjęcia go wystarcza gdy jest on ustalony z dostateczną dozą prawdopodobieństwa (tak np. Sad Najwyższy w wyroku z dnia 14 grudnia 1973 r. II CR692/73 OSPiKA 1975/4/94). W postępowaniu sądowym dowód opiera się przede wszystkim na rozumowaniu redukcyjnym, co oznacza że wynik nie daje 100 procentowej pewności, lecz tylko wnioski prawdopodobne. W każdym przypadku należy zatem dążyć do uzyskania jak najwyższego stopnia prawdopodobieństwa w sensie obiektywnym, to znaczy tak znacznego by subiektywnie stwarzał całkowite przekonanie o trafności ustalenia. Przy ustalaniu związku przyczynowego może Sąd wykorzystywać nie tylko dowody ale także domniemania faktyczne. Przy ocenie związku przyczynowego w sprawach dotyczących szkody na osobie spowodowanej działaniami medycznymi Sąd Najwyższy dopuścił też możliwość korzystania z dowodu prima facie. Korzystając z tego dowodu poprzestaje się na dostatecznej dozie prawdopodobieństwa. Dowód ten może być obalony przeciwdowodem. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że prawdopodobieństwo zakażenia u strony pozwanej nie zostało wykazane nawet na poziomie średnim, nie mówiąc o prawdopodobieństwie wysokim. Powód ani w pozwie, ani w późniejszych twierdzeniach, poza wskazywaniem, że nigdzie indziej nie miał wykonywanych zabiegów nie podał żadnych okoliczności, które miałyby przemawiać za zakażeniem w pozwanym Areszcie. Nie zgłaszał nawet zarzutów co do panujących tam warunków sanitarno – higienicznych. --- STRONA 12 --- Jednocześnie nie znalazło potwierdzenia, że jedyne zabiegi jakim był poddany powód to te u strony pozwanej, a ponadto, co najważniejsze w życiu powoda miało miejsce wiele ryzykownych zachowań, którym poddał się dobrowolnie, a które związane były z naruszeniem ciągłości skóry (np.wykonanie tatuażu, jego usunięcie) i które odbywały się w niekontrolowanych warunkach sanitarno – higienicznych, a których jak już wyżej wskazano, powód w ogóle nie brał pod uwagę jako możliwych źródeł zakażenia. Zwrócić też należy uwagę, że powód pierwotnie wcale nie wiązał zakażenia z przedmiotowymi zabiegami, dochodził bowiem najpierw zadośćuczynienia od Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w B, twierdząc, że do zakażenia doszło podczas przeprowadzanych tam zabiegów stomatologicznych. Takie stanowisko wyrażał jeszcze w maju 2010 roku będąc przesłuchiwanym w Sądzie Okręgowym w Katowicach w sprawie I C 71/10. W apelacji powód z jednej strony twierdzi, że połykanie metalowych przedmiotów owiniętych folią nie mogło doprowadzić do zakażenia, bo nie udowodniono że miały one kontakt z krwią powoda, a także że przedmioty te należały do niego i nie mógł się na nich znajdować skażony materiał biologiczny, z drugiej zaś zarzucił Sądowi, że przyjął, iż zabieg endoskopowy nie naruszył ciągłości błon śluzowych w sytuacji gdy badanie endoskopowe należy do badań inwazyjnych i wiąże się z przerwaniem ciągłości tkanek. Rozumowanie takie musi być uznane za całkowicie błędne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że nieporównanie większe ryzyko zakażenia zachodzi w przypadku dokonywania samouszkodzeń, takich jak czynił to powód, czy podczas wykonywania bądź usuwania tatuażu, niż podczas badania czy zabiegu wykonanego w odpowiednich warunkach sanitarno – higienicznych w szpitalu odpowiednio przygotowanymi, sterylizowanymi narzędziami. Sam fakt, że połykane przedmioty stanowiły własność powoda pozostaje bez znaczenia. Musiałby bowiem powód wykazać, że one również były poddane procesowi odkażania, a jest oczywiste, że nic takiego nie miało miejsca. Nie można też twierdzić, że podczas połykania przedmiotów w żaden sposób błona śluzowa nie została naruszona, a podczas wykonywania zabiegu to nastąpiło. Z opinii bowiem jednoznacznie wynika, że zabieg wykonywany był bez pobrania wycinka, a zatem nie naruszał ciągłości błon śluzowych, a ponadto był wykonany endoskopem podlegającym procedurom sanitarno – higienicznym. Połykanie przedmiotów metalowych wskazane zaś zostało jako jedno z ryzykownych zachowań, które mogło prowadzić do zakażenia. Rozumowanie powoda prowadziłoby do wniosku, że większe --- STRONA 13 --- prawdopodobieństwo naruszenia błon śluzowych występuje w przypadku badania profesjonalnym sprzętem medycznym, niż w przypadku połknięcia metalowego druta owiniętego w folię. Wniosek taki jest w oczywisty sposób nieuprawniony. Na koniec wskazać też trzeba, że badania jakim poddawany był powód w związku z pracą, przy wykonywaniu której miał kontakt z żywnością, w żaden sposób nie wskazywały i nie mogły wskazywać na zakażenie, bądź jego brak wirusem HCV, co także jednoznacznie wynika z opinii instytutu. Podsumowując stwierdzić należy, że powód nie wykazał, że wskazywana przez niego jako źródło zakażenia okoliczność stwarzała wyższe prawdopodobieństwo zakażenia niż inne potencjalne przyczyny. Jest bowiem wręcz przeciwnie, to samouszkodzenia i „zabiegi” jakim się poddawał, a to wykonanie tatuażu czy jego usunięcie w niewiadomych warunkach sanitarno – higienicznych niosą niewątpliwie większe ryzyko zakażenia niż zabiegi nawet związane z naruszeniem ciągłości powłok skóry czy śluzówki, ale wykonane w szpitalu w warunkach sterylnych i odpowiednio przygotowanym sprzętem. Powód nie wykazał zatem istnienia związku przyczynowego w rozumieniu art. 361 kc pomiędzy wykonaniem zabiegów endoskopowych u strony pozwanej, a zakażeniem wirusem HCV. Brak było więc podstaw do zastosowania przepisów art. 23 i 24 kc oraz art. 448 kc. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc apelację powoda oddalił. O kosztach na rzecz strony pozwanej Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu oraz art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie § 6 pkt 6 i § 2 ust. 3 oraz §13 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. SSA Jerzy Bess SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Teresa Rak