Wyrok I ACa 628/03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2004 r. Sąd Apelacyjny w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 628/03 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2004 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Lucjan Modrzyk Sędziowie : SA Elżbieta Haczewska /spr./ SO del. Rafał Dzyr Protokolant : Emilia Karaś po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2003 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. S. i D. S. przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w (...) o ochronę dóbr osobistych i ustalenie na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 6 maja 2002 r. sygn. akt. I C 946/00 I. z m i e n i a zaskarżony wyrok w pkt 1 i 5 w ten sposób, że: 1. zobowiązuje pozwany Bank do zamieszczenia w dzienniku „(...)”, na pierwszej stronie części (...) oraz w dzienniku (...), na pierwszej stronie części „(...)”, w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku, oświadczenia następującej treści: Bank (...) S.A. oświadcza, że podana do publicznej wiadomości uchwała Rady Banku z dnia 29 maja 2000 r., dotycząca złożenia zawiadomienia do prokuratury w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa przez Zarząd Banku w sprawie inwestycji w Pierwszy Cukrowniczy Fundusz Inwestycyjny, naruszyła dobra osobiste pani J. S., ponieważ podejrzenie było całkowicie nieuzasadnione a zawiadomienie nigdy nie zostało złożone. Bank (...) S.A. przeprasza panią J. S. i wyraża ubolewanie z powodu naruszenia jej dobrego imienia i --- STRONA 2 --- wizerunku publicznego”, z tym, że oświadczenie to powinno być wydrukowane w ramce na powierzchni nie mniejszej niż 40 cm 2 . 2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 600 zł/sześćset złotych/ z tytułu kosztów procesu; II o d d a l a apelację J. S. w pozostałej części III zasądza od pozwanego na rzecz J. S. kwotę. 1000 zł. (jeden tysiąc złotych ) z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego IV. z m i e n i a zaskarżony wyrok w pkt 2 i 6 w ten sposób, że: 1. zobowiązuje pozwany Bank do zamieszczenia w dzienniku „(...)”, na pierwszej stronie części (...) oraz w dzienniku (...), na pierwszej stronie części „(...)”, w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku, oświadczenia następującej treści: Bank (...) S.A. oświadcza, że podana do publicznej wiadomości uchwała Rady Banku z dnia 29 maja 2000 r., dotycząca złożenia zawiadomienia do prokuratury w związku podejrzeniem popełnienia przestępstwa przez Zarząd Banku w sprawie inwestycji w (...) (...), naruszyła dobra osobiste pana D. S. , ponieważ podejrzenie było całkowicie nieuzasadnione a zawiadomienie nigdy nie zostało złożone. Bank (...) S.A. przeprasza pana D. S. i wyraża ubolewanie z powodu naruszenia jego dobrego imienia i wizerunku publicznego”, z tym, że oświadczenie to powinno być wydrukowane w ramce na powierzchni nie mniejszej niż 40 cm 2 . 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 550 zł/pięćset pięćdziesiąt złotych/ z tytułu kosztów procesu; --- STRONA 3 --- V. o d d a l a apelację D. S. w pozostałej części; VI. zasądza od pozwanego na rzecz D. S. kwotę1.000 zł (jeden tysiąc złotych) z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 628)03 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił połączone do wspólnego rozpoznania powództwa o ochronę dóbr osobistych wniesione przeciwko pozwanemu Bankowi przez J. S. i D. S., którzy po ostatecznym sprecyzowaniu swych żądań domagali się nakazania pozwanemu usunięcia skutków naruszeń ich dóbr osobistych przez opublikowanie w trzech kolejno sobotnio-niedzielnych wydaniach dziennika (...), dziennika (...) oraz w trzech kolejnych wydaniach (...) w ciągu miesiąca od uprawomocnienia się wyroku ogłoszenia w ramce o wymiarach 10/15 cm, zawierającego następującą treść w odniesieniu do każdego z powodów z osobna: „ Bank (...) oświadcza że odmowa udzielenia pokwitowania z obowiązków członka zarządu –z pełnienia obowiązków Prezesa Zarządu Banku – była nieuzasadniona. Bank oświadcza, że podana do publicznej wiadomości informacja o złożeniu do Prokuratury zawiadomienie z związku z podejrzeniem popełnienia w związku z inwestycją kapitałową w (...) SA była nieprawdziwa. Zawiadomienia takiego nigdy nie złożono, gdyż podejrzenie było całkowicie nieuzasadnione. Bank (...) wyraża ubolewanie, iż w opisanym wyżej sposób naruszone zostały dobra osobiste powoda (powódki), jego/jej dobre imię i wizerunek publiczny. Bank (...) przeprasza powoda/powódkę. Rozstrzygnięcie powyższe dokonane zostało w oparciu o ustalenia, które w skrócie przedstawiają się następująco: Powód D. S. był od czerwca 1994 r. członkiem Zarządu Banku (...) SA. Do jego zadań należały sprawy związane z organizacją i rozwojem spółki t.j. poszukiwaniu inwestora strategicznego. Powódka J. S. pełniła w Banku funkcję Prezesa Zarządu. W celu pozyskania nowych klientów Bank (...) był zainteresowany nabyciem akcji w podobnej spółce i w tym celu podjęto rozmowy z Bankiem (...) SA, który posiadał pakiet większościowy w (...) SA we W.. Przeprowadzeniem tej inwestycji zajmował się m.in. powód. Po uzyskaniu akceptacji Rady Banku, w dniu 22 grudnia 1998 r. została zawarta umowa pomiędzy Bankiem (...) SA we W. jako zbywcą a Bankiem (...) SA (nabywca) w sprawie ustalenia warunków zakupu akcji (...)SA we W. i spraw z tym związanych. Zgodnie z umową zbywca sprzedał nabywcy 800 akcji funduszu po cenie 1500 zł za akcję, co upoważniało nabywcę do reprezentowania 24,96 % głosów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy Funduszu. Zbywca w umowie zapewnił , iż Fundusz osiągnął dodatni wynik finansowy na 30 czerwca 1998 r. a także, iż w trakcie 1999 r. nie będzie wnosił o podwyższenie kapitału akcyjnego Funduszu a nowe akcje będą uprawnione do wypłaty z zysku po 1 stycznia 2000 r. W imieniu nabywcy umowę podpisała powódka, jako Prezes Zarządu. W celu wykonania postanowień umowy Bank (...) zapłacił kontrahentowi umowy kwotę 1.000.000 zł. przelewem w dniu 23 grudnia 1998 r. W dniu 4 lutego 1999 r. Bank (...) pismem (...) SA poinformowany został, że jego udziały w Funduszu wynoszą 14,03 % a nie 24,96 %, jak zapewniała umowa . Okazało się, bowiem ,że w dniu 23 grudnia 1998 r. na Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy podjęto uchwalę o kolejnej emisji akcji i podwyższeniu kapitału zakładowego, --- STRONA 4 --- nie informując o tym Banku (...). Wobec powyższego, Bank (...) wstrzymał się z dalszą zapłatą, wynikającą z umowy i podjął negocjacje, najpierw ustne a następnie pisemne, na temat odkupienia akcji Funduszu przez Bank (...) SA. W dniu 18 grudnia 1999 r. J. S. w imieniu Banku (...) złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych umowy z dnia 22 grudnia 1998 r. a w dniu 10 lutego 2000 r. wystosowane zostało do C. ostateczne wezwanie do zwrotu kwoty 1.000.000 zł. za nabyte akcje. D. S. odwołany został z Zarządu przez Radę Banku w dniu 7 lipca 1999 r., natomiast uchwałą Rady z dnia 23 marca 2000 r. J. S. zawieszona została w czynnościach Prezesa Zarządu do dnia 25 kwietnia 2000 r. a kolejną uchwałą do dnia 29 maja 2000 r. W dniu 17 maja 2000 r. Bank (...) wystąpił do Sądu Polubownego przy(...) z pozwem przeciwko Bankowi (...) SA o zapłatę kwoty 1.000.000 zł. w związku z uchyleniem się od skutków prawnych umowy z dnia 22 grudnia 1998 r. W dniu 23 maja 2000 r. Rada Banku podjęła uchwałę o wystąpieniu do Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy o nieudzielanie powodom pokwitowania i zobowiązała Zarząd do złożenia informacji w sprawie konieczności zawiadomienia Prokuratury o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa przy czynnościach inwestycji kapitałowych w (...) SA we W. Zarząd w dniu 28 maja 2000 r. przedstawił żądaną informację, dotyczącą poprzedniego Zarządu i na podstawie analizy sposobu i trybu inwestycji w powyższym Funduszu podjął uchwałę w sprawie złożenia przez Radę Banku zawiadomienia do Prokuratury. Rada Banku na posiedzeniu w dniu 29 maja 2000 r. postanowiła niezwłocznie zawiadomić prokuraturę o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Banku (...), zatwierdzając sprawozdanie finansowe banku za rok 1999 nie udzieliło pokwitowania 3 członkom Zarządu, w tym powodom. Wobec braku zgody Przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd na zwolnienie pozwanego od obowiązku przekazania do publicznej wiadomości informacji o uchwale w sprawie zawiadomienia prokuratury, w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa przez Członków Zarządu Banku w sprawie inwestycji kapitałowej w (...) SA we W., informacja w tym przedmiocie ukazała się w dzienniku (...) z dnia 5 lipca 2000 r., w (...) z dnia 6 lipca 2000 r. i (...) w artykule p.t. (...), poświęconym przedmiotowej uchwale i inwestycjom (...). W dniu 19 grudnia 2000 r. Sąd Polubowny wydał wyrok, w którym zasądził od pozwanego Banku (...) SA na rzecz Banku (...) dochodzoną kwotę 1.000.000 zł. Na posiedzeniu w dniu 7 lutego 2001 r. Zarząd Komisaryczny Banku (...) podjął decyzję o uchyleniu uchwały Rady Banku z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie wniosku do prokuratury, z uwagi na korzystny wyrok Sądu Polubownego i odzyskanie zasądzonej kwoty. Na powyższej podstawie Sąd Okręgowy przyjął, że uchwała Rady Banku naruszyła dobra osobiste powodów, ich dobre imię i cześć, gdyż z uzasadnienia uchwały wynikało, że Rada powzięła przypuszczenie o popełnieniu przestępstwa przez powodów. Taka treść uchwały naraziła powodów na utratę zaufania potrzebnego dla wykonywania pracy zawodowej, na utratę dobrego imienia w społeczeństwie. Tymczasem powodowie nie popełnili przestępstwa, ani też nie podejmowali działań ze szkodą dla pozwanego Banku. Świadczy o tym wyrok i treść uzasadnienia Sądu Polubownego, jak również okoliczność, że pozwany mimo podjętej uchwały nie złożył zawiadomienia do Prokuratury a nadto uchwała ta została następnie uchylona. Sąd Okręgowy uznał, jednak, iż nie uzasadnia to udzielenie powodom ochrony przewidzianej w art. 24 k.c., ponieważ działanie Rady Banku, jako mieszące się w ramach porządku prawnego, nie może być poczytane za bezprawne. Działała ona w ramach swoich kontrolnych uprawnień, zaś wyniki przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego mogły nasuwać wątpliwości czy pozwani nie zaniedbali swoich obowiązków, wynikających z pełnienia funkcji członków --- STRONA 5 --- zarządu i nie narazili spółki na szkodę, wobec podjęcia skutecznych działań dla odzyskania kwoty 1.000.000 zł. dopiero w grudniu 1999 r., gdy nie odzyskanie tej kwoty w 1999 r. negatywnie wpłynęło na wynik finansowy pozwanego Banku. W odniesieniu do uchwały Zwyczajnego Zgromadzenia Akcjonariuszy o odmowie udzielenia powodom pokwitowania, Sąd Okręgowy uznał, iż jako podjęta przez organ uprawniony i w zakresie jego kompetencji nie mogła być bezprawna, zaś jej treść w żaden sposób nie naruszyła dóbr osobistych powodów, przy czym w niniejszej sprawie Sąd nie może badać czy uchwała była merytorycznie słuszna. W apelacji od powyższego wyroku powodowie wnieśli o jego zmianę i uwzględnienie ich powództw, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący podważają stanowisko Sądu Okręgowego, że kwestionowane uchwały organów pozwanego Banku, wydane wobec powodów mieściły się w ramach porządku prawnego i wywodzą, iż działania powodów związane z inwestycją w (...) były prawidłowe i nie dawały podstawy do ich ujemnej oceny ani nie mogły uzasadniać wniosku o złożenie zawiadomienia do Prokuratury o podejrzeniu popełnienia przez nich przestępstwa. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja uzasadniona jest w odniesieniu do zaskarżonego wyroku w tej części, w jakiej Sąd Okręgowy odmówił powodom ochrony ich dóbr osobistych, naruszonych uchwałą Rady Banku, podaną do publicznej wiadomości, która dotyczyła skierowania do Prokuratury zawiadomienia o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez Zarząd Banku w sprawie inwestycji kapitałowej w (...) a to na tej podstawie, że działanie organu Banku nie było bezprawne. Przy niewadliwych ustaleniach faktycznych Sądu Okręgowego, przedstawiających dokładnie wszystkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia, które to ustalenia Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne, za nietrafną uznać należy ocenę, że aczkolwiek wspomniana uchwala Rady Banku naruszyła dobra osobiste powodów to nie może im służyć żądana ochrona przewidziana w art. 24 k.c., ponieważ Rada Banku działała w ramach jej uprawnień nadzorczych, wobec czego działanie Rady mieściło się w ramach porządku prawnego, co wyłącza bezprawność tego działania. Z taką oceną działania Rady Banku w przedmiocie podjęcia omawianej uchwały nie można się zgodzić. Ujawnione w sprawie okoliczności dotyczące czynności Zarządu Banku, podjętych w związku z inwestycją w (...) SA, polegającą na kupnie akcji tego Funduszu od Banku (...) SA umową z dnia 22 grudnia 1998 r., wskazują, że czynności te nie były podejmowane nieprofesjonalnie, bez zachowania wymaganych procedur czy bez uwzględnienia interesów pozwanego Banku. Zawarcie umowy, jak wynika z ustaleń Sądu, poprzedzone było badaniem danych finansowych Funduszu, uzyskaniem uchwały Rady Banku pozytywnie opiniującej celowość zamierzonej umowy, treść tej umowy w dostateczny sposób zabezpieczała interesy pozwanego Banku, zaś niekorzystne dla niego skutki zaistniały tylko dlatego, że kontrahent Bank (...) SA nie wywiązał się w sposób należyty z warunków umowy. Pozwana podjęła działania zmierzające do zapobieżenia powstaniu szkody dla pozwanego. Okoliczność, iż najpierw w drodze ustnych negocjacji, zaś w formie pisemnych wezwań o odkupienie, akcji pod rygorem odstąpienia od umowy, dopiero po kilku miesiącach, nie stanowiła podstawy do przypisania członkom Zarządu czynów bądź zaniedbań mających wskazywać na popełnienie przez nich przestępstwa na szkodę Banku, zwłaszcza, że w momencie podejmowania przez Radę Banku uchwały w przedmiocie niezwłocznego zawiadomienia Prokuratury o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa, wszczęty był już proces przed Sądem Polubownym o zwrot ceny zakupu akcji, wobec złożenia przez powódkę, jako Prezesa Banku, w grudniu 1999 r. oświadczenia o uchyleniu się od skutków umowy zawartej z Bankiem (...) SA. Postępowanie przed Sądem Polubownym, zakończone uwzględnieniem powództwa Banku (...) nie wykazało uchybień po stronie powodów i działań niezgodnych z interesem pozwanego. --- STRONA 6 --- Nie negując szerokich uprawnień Rady Banku w ramach sprawowania kontroli nad działalnością członków zarządu spółki, stwierdzić należy, iż uprawnienia te, podobnie jak uprawnienia wszelkich innych organów, powinny być realizowane przy zachowaniu należytej staranności we wszelkich aspektach tych uprawnień. Szczególna staranność powinna być zachowana przy działaniach, których konsekwencją może być naruszenie dóbr osobistych, a do takich należy przypisanie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, zwłaszcza, w sytuacji gdy przyjęcie takiego podejrzenia wymaga upublicznienie w prasie. Omówione wyżej okoliczności wskazują, że Rada Banku podejmując uchwalę o skierowaniu do Prokuratury informacji o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez członków Zarządu Banku nie zachowała należytej staranności przy ocenie czy istotnie może zachodzić takie podejrzenie i na czym te ewentualne przestępstwo miałoby polegać. Okolicznością, która na to wskazuje jest fakt, iż uchwalone zawiadomienie nie tylko nie zostało do Prokuratury wysłane, ale w ogóle nie zostało sformułowane. Świadczy to o tym, że Rada Banku nie zadała sobie trudu rozważenia jakim działaniom czy zaniechaniom członków Zarządu można przypisać cechy przestępstwa i na jakie przestępstwo mogły by się one składać. W tym stanie rzeczy okoliczność, że kwestionowana uchwała Rady Banku została podjęta w ramach jej uprawnień nie wystarcza do wyłączenia bezprawności zaistniałego naruszenia dóbr osobistych powodów. Nie może, bowiem, ulegać wątpliwości, że podjęcie przedmiotowej uchwały przy konieczności opublikowania jej treści, doprowadziło do naruszenia czci powodów. Niezależnie od tego że upublicznienie przypisania uzasadnionej możliwości popełnienia przestępstwa uwłacza czci każdego człowieka, to tym bardziej jest to dotkliwe, gdy dotyczy osób ze sfery działalności gospodarczej. Opinii publicznej, bowiem, popełnienie przestępstwa w takich warunkach, kojarzy się najczęściej z nadużyciami dla uzyskania korzyści osobistych. Uprawnienia każdego organu powinny być realizowane z zachowaniem należytej staranności. Brak tej staranności przy działaniach, których konsekwencją jest naruszenie dóbr osobistych, wyłącza możliwość przyjęcia, że nastąpiło obalenie domniemania bezprawności, wiążącej się po myśli art. 24 kc z naruszeniem takich dóbr, nawet jeżeli naruszenie to nastąpiło w związku z czynnościami leżącymi w kompetencjach danej osoby fizycznej oczy prawnej. Stąd należy przyjąć, że roszczenie powodów zmierzające do usunięcia skutków naruszenia ich dóbr osobistych informacją w prasie o mającym nastąpić, zgodnie z uchwałą Rady Banku, zawiadomieniu Prokuratury o podejrzeniu popełnienia przez nich, jako członków Zarządu pozwanego, przestępstwa, podlega uwzględnieniu przez zobowiązanie pozwanej do umieszczenia w dziennikach (...) i (...) oświadczenia zawierającego stwierdzenie naruszenia dóbr osobistych powodów i przeproszenie za to. Sąd Apelacyjny uznał, iż dostatecznie usunie skutki tego naruszenia jednorazowe ogłoszenie w powyższym przedmiocie w ramce o powierzchni nie mniejszej niż 42 cm 2 . Ogłoszenie w tym rozmiarze jest wyraźnie widoczne i odpowiada ogłoszeniom o podobnej ilości słów i jest adekwatne do zaistniałego naruszenia. Żądanie powodów, by ogłoszenie dokonać trzykrotnie i w znacznej zwiększonym rozmiarze nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy. Ograniczenie dokonania ogłoszeń w wyżej wskazanych tytułach prasowych, z pominięciem wnioskowanej także (...), jest następstwem braku w materiale dowodowym sprawy wskazania, że i w tej Gazecie ukazała się informacja o mającym mieć miejscu zawiadomieniu Prokuratury, wynikającym z przedmiotowej uchwały Rady Banku. W powyższym, zatem, zakresie Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony --- STRONA 7 --- wyrok w oparciu o art. 386 § 1 kpc orzekając jak w pkt. I1 i IV1. W pozostałej części apelacja została oddalona po myśli art. 385 kpc. Dotyczy to także jej żądania odnoszącego się do uchwały Zwyczajnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Banku (...) z dnia 29 maja 2000r. odmawiającej powodom pokwitowania z wykonania obowiązków członków Zarządu za 1999 r. Sąd Apelacyjny podziela, zajęte w tej mierze, stanowisko Sądu Okręgowego iż w niniejszym postępowaniu nie jest możliwe badanie merytorycznej zasadności tej uchwały. Mogła być ona zaskarżona przez powodów w trybie art. 413 bądź 414 kh, co jednak nie nastąpiło. W każdym razie jej treść żadnych dóbr osobistych powodów nie narusza. Zgromadzenie Akcjonariuszy ma obowiązek udzielić bądź nie udzielić członkom zarządu spółki pokwitowania i decyzja w tej mierze nie podlega ocenie z punktu widzenia dóbr osobistych zainteresowanych osób. Mogłoby to mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby uchwała zawierała sformułowania dotyczące sfery dóbr osobistych członków zarządu. Tego, zaś, we wskazanej uchwale brak. Z tego też względu rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego o roszczeniach powodów dotyczącej tej uchwały jest prawidłowe i brak podstaw do jego podważenia. O kosztach procesu za obie instancje Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o art. 100 kpc, mając na uwadze wyniki postępowania apelacyjnego.