Wyrok I ACa 624/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 624/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Monika Dembińska Sędziowie : SA Barbara Owczarek SA Joanna Kurpierz (spr.) Protokolant : Justyna Wnuk po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. T. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I C 561/09 oddala apelację. Sygn. akt I Ca 624/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda kwotę 1000 zł, oddalił powództwo w pozostałym zakresie i nie obciążył powoda kosztami procesu. Powód swoje roszczenie o zapłatę kwoty 100.000 zł uzasadniał naruszeniem jego dóbr osobistych i godności i prawa do intymności, bowiem będąc pozbawionym wolności umieszczony został w celach, które nie odpowiadały wymogom --- STRONA 2 --- powierzchni z art. 67 § 3 k.k.w. i 110 k.k.w., a kącik sanitarny zasłonięty był jedynie kawałkiem szmaty, co zmuszało go do wdychania fetoru. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Areszt Śledczy w S. jest jednostką penitencjarną dysponującą 64 celami dla osadzonych. Większość cel to pomieszczenia wieloosobowe. Aktualna pojemność jednostki wynosi 350 miejsc, a jej zaludnienie w 2009 roku oscylowało w granicach 100 procent. W czasie wizytacji przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego we wrześniu 2009 roku zjawisko przeludnienia nie występowało. Powód A. T. przebywał w Areszcie Śledczym w S. w okresie od dnia 5 stycznia 2009 roku do dnia 18 sierpnia 2009 roku. W czasie pobytu w w/w jednostce penitencjarnej był zakwaterowany w następujących celach, znajdujących się na III i IV oddziale: - od dnia 5 stycznia 2009 roku do dnia 12 stycznia 2009 roku w celi nr 12, o powierzchni 7,01 m 2 , cela dwuosobowa, w celi przebywało 2 osadzonych; - od dnia 12 stycznia 2009 roku do dnia 9 marca 2009 roku w celi nr 46, o powierzchni 30,37 m 2 , cela dziesięcioosobowa, w celi przebywało od 10 do 13 osadzonych; - od dnia 9 marca 2009 roku do dnia 19 marca 2009 roku w celi nr 14, o powierzchni 21,50 m 2 , cela siedmioosobowa, w celi przebywało od 7 do 10 osadzonych; - od dnia 19 marca 2009 roku do dnia 14 kwietnia 2009 roku w celi nr 54, o powierzchni 22,78 m 2 , cela siedmioosobowa, w celi przebywało 9 osadzonych; - od dnia 14 kwietnia 2009 roku do dnia 26 czerwca 2009 roku w celi nr 61, o powierzchni 32,91 m 2 , cela dziesięcioosobowa, maksymalnie mogło w niej okresowo przebywać do 13 osadzonych; - od dnia 26 czerwca 2009 roku do dnia 10 lipca 2009 roku w celi nr 17, o powierzchni 25,50 m 2 , cela ośmioosobowa, maksymalnie mogło w niej okresowo przebywać do 10 osadzonych; - od dnia 10 lipca 2009 roku do dnia 6 sierpnia 2009 roku w celi nr 7, o powierzchni 13,68 m 2 , cela czteroosobowa, przebywało w niej od 3 do 5 osadzonych; - od dnia 6 sierpnia 2009 roku do dnia 18 sierpnia 2009 roku w celi nr 15, o powierzchni 21,70 m 2 , cela siedmioosobowa, w celi przebywało od 7 do 10 osadzonych. W pismach z dnia 5 lutego, 5 maja, 5 sierpnia 2009 r., Dyrektor Aresztu Śledczego w S. informował sędziego penitencjarnego o podjęciu decyzji o umieszczeniu osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2 na czas określony 3 miesięcy. Każdorazowo Dyrektor w/w jednostki wydawał odpowiednie zarządzenie o umieszczeniu osadzonych w warunkach poniżej 3 m2 na osobę. Każda cela w Areszcie Śledczym w S. posiada kącik sanitarny. Składa się on z muszli i umywalki, w której jest zimna woda. W ok. 50 % cel kąciki są zabudowane do samego sufitu i posiadają drzwi. W pozostałych celach zabudowane są murkiem do wysokości 140 cm i również posiadają drzwi. Są 3-4 cele, w których kącik zabudowany jest płytą pilśniową do wysokości 2 metrów, a drzwi wejściowe zastępuje zasłonka z materiału. W celach nr 46, 61, 17 kącik sanitarny jest zabudowany do sufitu, w celach nr 14, 7, 15 kącik sanitarny jest zabudowany murkiem do wysokości 140 cm. W marcu 2009 r. w Areszcie Śledczym w S. odbyła się okresowa kontrola przewodów kominowych. W jej wyniku stwierdzono, że należy udrożnić wentylacyjne przewody kominowe. Z kolei w wyniku kontroli z września 2009 r. stwierdzono konieczność wyremontowania głowic kominowych ponad dachem w budynku gospodarczym. Następnie w dniach --- STRONA 3 --- 29 i 30 września 2009 r. w Areszcie Śledczym w S. przeprowadzona została wizytacja przez sędziego wizytatora ds. penitencjarnych. W zakresie warunków bytowych osadzonych stwierdzono, że warunki te ze względu na wiek budynku aresztu (pochodzi z początków XX w.) pogarszają się. Natychmiastowego remontu kapitalnego wymagały wszystkie pawilony penitencjarne, a w szczególności pawilon C (oddziały III i IV – właśnie na tych oddziałach przebywał powód). Cele mieszkalne nie posiadają jakiejkolwiek wentylacji. Instalacja elektryczna w pawilonie C nie była dostosowana do aktualnych potrzeb w zakresie poboru energii, co powodowało częste awarie. Również instalacja wodnokanalizacyjna, w szczególności w pawilonach penitencjarnych, była przestarzała i powodowała awarie. Zalewanie ścian obiektów prowadziło do zawilgocenia pomieszczeń mieszkalnych zajmowanych przez osadzonych. Wizytator stwierdził, że w dniach wizytacji nie było przeludnienia. W każdej celi była woda i kącik sanitarny. W celach wieloosobowych z uwagi na brak właściwej wentylacji dało się odczuć wilgoć. W czasie pobytu w Areszcie Śledczym w S. powód miał możliwość korzystania ze świetlicy. Nie zgłaszał skarg do administracji Aresztu Śledczego czy sędziego penitencjarnego, nie kierował pism do instytucji i organów ochrony prawnej tj. jak Rzecznik Praw Obywatelskich. Składał jednak wnioski o przeniesienie do innej celi. Sąd I Instancji podkreślił, że Konstytucja RP chroni dobra osobiste każdego człowieka. W ustawie zasadniczej wiele przepisów wprost odnosi się do sfery dóbr osobistych człowieka. W art. 30 Konstytucji RP ustawodawca stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjnie których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 roku, sygn. II CSK 269/07). Powołał się na wyrok z dnia 28 litego 2007 roku, sygn. V CSK 431/06, w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że: ,,zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 roku Nr 38, poz. 167 i 169), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 EKPCz, stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Dodał też Sąd, że Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 roku, skarga (...), i z dnia 12 stycznia 1995 roku, skarga (...)); zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 roku (skarga nr (...)) Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego, a w orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 roku (skarga nr (...)) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. Również w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 roku (skarga nr (...)) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z --- STRONA 4 --- niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Uznał zatem Sąd Okręgowy, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Sąd Okręgowy stwierdził, że w czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w S. panowało tam przeludnienie. Wynika to z zeznań powoda potwierdzonych przedstawioną przez pozwanego informacją zawierającą wykaz cel, w których przebywał powód i liczbę osób w nich osadzonych. W każdej z nich, poza celą nr 12, przebywało więcej osób niż wynikało to z przewidzianej normy 3 m kw. powierzchni na jedną osobę. W celach o mniejszej powierzchni przypadającej na jedną osobę przebywał więc powód w okresie od 12 stycznia 2009r. do 18 sierpnia 2009r. W okresie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w S., dyrektor tej jednostki trzykrotnie, w pismach z dnia 5 lutego, 5 maja, 5 sierpnia 2009 r. zawiadamiał sędziego penitencjarnego o podjęciu decyzji o umieszczeniu osadzonych na czas określony 3 miesięcy w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2. Stan przeludnienia nie miał zatem charakteru przejściowego. Z dokonanych ustaleń wynika ponadto, że cele w których powód odbywał karę w oddziale III i IV Aresztu Śledczego w S. były pozbawione jakiejkolwiek wentylacji i zawilgocone. Świadczą o tym ustalenia poczynione podczas wizytacji przez sędziego penitencjarnego. Stwierdził on, że w celach z uwagi na brak właściwej wentylacji dało się odczuć wilgoć. Wilgoć powodowana była również zalewaniem ścian. Także w wyniku kontroli kominiarskich stwierdzono, że należy udrożnić wentylacyjne przewody kominowe. W niektórych celach, w których powód przebywał ( nr 17,46,61 ) kącik sanitarny był zabudowany do sufitu, w niektórych jednak tylko do wysokości 1,4 m ( nr 7,14,15 ). Powód twierdził, że przebywał w celi, w której kącik sanitarny nie był zabudowany lecz przesłonięty tylko kawałkiem szmaty. W ocenie Sądu I instancji z zeznań powoda, wykazu cel w jakich przebywał i zeznań świadka K. M., wynika, że dotyczyło to celi nr 12 i 54, w których był powód osadzony w okresie od 5 do 12.01.2009r. i od 19.03.2009r. do 14.04.2009r. Tylko bowiem co do tych cel świadek K. M. nie był w stanie dokładnie określić czy kącik sanitarny jest zabudowany i na jaką wysokość. Jeśli chodzi natomiast o celę nr 46, o której pisał powód w pozwie, to z zeznań świadka w ocenie Sądu wynika, że kącik w niej zabudowany jest do sufitu. Niemniej jednak niezależnie od tego czy kąciki sanitarne w celach , w których powód przebywał były zabudowane czy też nie i do jakiej wysokości, to z uwagi na brak w celach wentylacji twierdzenia powoda o panującym w nich fetorze uznał Sąd Okręgowy za wiarygodne. Wskazując na art. 110 § 2 k.k.w., który stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 , cele powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy oraz przepis art. 248 § 1 k.k.w. według którego w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Sąd Okręgowy podkreślił, że przepis ten dopuszczał w szczególnie uzasadnionych przypadkach przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. akt SK 25/07, stracił on moc z dniem 6 grudnia 2009 roku. Zgodził się Sąd z pozwanym, że nie można mu zarzucić naruszenia przepisu art. 248 § 1 k.k.w., skoro obowiązywał on do 6 grudnia 2009r., a zatem w całym okresie, w którym powód przebywał w Areszcie Śledczym w S.. Następnie Sąd Okręgowy uznał jednak, że osadzenie powoda przez okres 7 miesięcy w przeludnionych celach, zawilgoconych, nie zawsze zapewniających prywatności przy korzystaniu z toalety, bez jakiejkolwiek wentylacji, stanowiło przejaw poniżającego traktowania. Urządzenie ubikacji w wieloosobowej celi, w taki sposób, że jest ona oddzielona od pozostałej części pomieszczenia jedynie przepierzeniem lub nawet niewysokim murkiem (1,4 m) niewątpliwie uniemożliwia zachowanie intymności w czasie korzystania z niej. Poza tym stanowi dodatkową --- STRONA 5 --- dolegliwość dla pozostałych osób z uwagi na rozchodzący się fetor, do czego przyczynia się także brak odpowiedniej wentylacji. Nadto już samo przetrzymywanie w zamkniętym pomieszczeniu stłoczonych ludzi narusza ich godność, upokarza, rodzi agresję. W ocenie Sądu Okręgowego poprzez osadzenie powoda w takich warunkach pozwany naruszył jego godność i prawo do intymności, a zachowanie pozwanego zarówno w świetle wyżej wskazanych przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności należy uznać za bezprawne, uzasadniające odpowiedzialność przewidzianą w art.24 i 448 k.c. Żądane przez powoda zadośćuczynienie uznać jednak należało za zupełnie nieadekwatne do doznanej krzywdy, wygórowane i nie odpowiadające aktualnym stosunkom majątkowym społeczeństwa. Stopień nasilenia uciążliwości w ocenie Sądu I instancji nie był wysoki, a czas ich trwania nie był długi. Ponadto warunki bytowe w Areszcie Śledczym w S. są wynikiem nie tyle zaniedbań administracji tej jednostki, co rezultatem prowadzonej polityki karnej i konsekwencją braku koniecznych inwestycji w poprzednich latach. Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stanowiskiem pozwanego, że z uwagi na sytuację mieszkaniową wielu rodzin w Polsce czy warunki panujące w niektórych szpitalach, uzasadnione jest całkowite zwolnienie pozwanego od odpowiedzialności w niniejszej sprawie. Państwo przyjęło bowiem na siebie obowiązek respektowania wysokich standardów uregulowanych w k.k.w., Konstytucji i konwencjach międzynarodowych. Powinno zatem dążyć do ich wypełniania. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia będzie kwota 1.000 zł. W pozostałym zakresie powództwo oddalono. Na podstawie art. 102 kpc Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu, które powinien on uiścić w 99%, odpowiednio do wyniku procesu. Powód nie posiada jednak żadnego majątku, nadal odbywa karę pozbawienia wolności i nie ma żadnych dochodów. Apelację od opisanego orzeczenia w punktach 1 i 3 wniósł pozwany. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie następujących przepisów: prawa materialnego: art. 248 § 1 k.k.w. i 110 k.k.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że działania pozwanego w wykonaniu obowiązujących przepisów prawa były bezprawne, art. 24 kc w zw. z art. 448 kc poprzez ich bledną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że działania pozwanego w wykonaniu obowiązujących przepisów prawa były bezprawne, nie jest konieczne wykazanie przesłanki odpowiedzialności naruszenia dóbr osobistych w postaci winy, zostały naruszone dobra osobiste powoda oraz zasądzeniu zadośćuczynienia – na jego rzecz, • art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powód był traktowany w sposób nieludzki lub poniżający, oraz przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: • 232 k.p.c. poprzez przyjęcie bez dowodów istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa w postaci niegodnego z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej oraz elementu winy w naruszeniu dobra osobistego, • art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. polegającego na pominięciu istotnych w sprawie dowodów oraz brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało sprzecznością istotnych ustaleń sądu ze zgromadzonym materiałem dowodowym, • art. 230 k.p.c. poprzez: • bezpodstawne przyjęcie za okoliczność, bezsporną kwestii przeludnienia w celach przez cały okres osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w S., --- STRONA 6 --- • nie przyjęcie za okoliczność bezsporną legalności postępowania pozwanego, • art. 100 zdanie drugie k.p.c. poprzez ustalenie, że powód nie jest zobowiązany do poniesienia kosztów procesu. Powołując się na powyższe naruszenia wniósł o zmianę kwestionowanego orzeczenia w pkt 1 i 3 sentencji wyroku, poprzez: oddalenie powództwa i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i jako prawidłowe, przyjmuje je za własne. Sąd ten dokonał wszechstronnej analizy całego zebranego w sprawie materiału dowodowego , w niczym nie przekraczając granic jego swobodnej oceny, jak też nie naruszył zasad logicznego rozumowania , czy doświadczenia życiowego. Nie jest bowiem trafny zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. uzasadniony pominięciem istotnego dowodu , a to dokumentu w postaci pisma kapitana K. M. ( k. 51-52) oraz niedokonaniem w związku z tym wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Podpisana przez K. M. notatka służbowa, w której znajduje się cytowany w apelacji fragment o tym , że w każdej celi znajdują się jedno lub dwa okna nie może skutecznie podważyć ustalenia, że w celach nie było odpowiedniej wentylacji i panowała tam wilgoć. To ustalenie dokonane zostało bowiem w oparciu o sprawozdanie z wizytacji sędziego penitencjarnego, które takie kategoryczne stwierdzenia zawiera ( k. 56-74). Także wynik okresowej kontroli przewodów kominowych wskazuje na konieczność udrożnienia wentylacyjnego przewodów kominowych ( k. 53,55,81-83). Logicznie Sąd Okręgowy wyciągnął wniosek , że twierdzenia powoda o panującym fetorze w celach z uwagi na mieszczące się tam kąciki sanitarne są wiarygodne, i to niezależnie od tego , czy kąciki te były zabudowane , czy nie. K. M. zeznawał zresztą w charakterze świadka ( k. 128) , więc zawarte w notatce służbowej twierdzenia mógł przedstawić w swoich zeznaniach. Kwestię oddzielenia kącików sanitarnych w celach Sąd Okręgowy należycie wyjaśnił , oceniając właściwie zeznania świadka M. i powoda. Z prawidłowych ustaleń Sądu I Instancji wynika w jakich celach kąciki te były zabudowane aż do sufitu , w jakich natomiast znajdował się tylko murek do wysokości 1,40 metra oraz , że znajdowały się i takie cele , w których kąciki te oddzielone były jedynie kawałkiem materiału. Wbrew zarzutowi apelacji Sąd Okręgowy nie ustalił , że powód przebywał przez cały okres swojego pobytu w Areszcie Śledczym w S. w przeludnionej celi , bowiem wskazał w jakich celach i w jakim okresie przebywał . Poza celą nr 12 , we wszystkich wskazanych przez samego pozwanego celach przebywało więcej osadzonych , niż być powinno. Powód przebywał więc w takich warunkach w okresie od 12 stycznia 2009 r. do 18 sierpnia 2009 r. Sam pozwany wykonał zestawienie w jakim okresie i w jakich celach powód przebywał (k.50), a o fakcie przeludnienia świadczą też pisma Dyrektora Aresztu , który informował o tym sędziego penitencjarnego oraz jego zarządzenia o umieszczeniu osadzonych w warunkach poniżej 3 m 2 na osobę ( k. 75-80). Fakt ten w istocie nie był więc sporny, a zarzut naruszenia art. 230 k.p.c. uznać należy za chybiony. Zupełnie nieadekwatnie wskazano na naruszenie art. 232 k.p.c. bowiem przepis ten reguluje jedynie kwestię ciężaru dowodu i dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodu z urzędu , a nie przesądza o istnieniu przesłanek odpowiedzialności . Dodać trzeba , że skarżący nie wykazał , że zarzucane wyżej uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na czym wpływ ten miałby polegać. Nie doszło też do zarzucanego w apelacji naruszenia prawa materialnego. --- STRONA 7 --- Podstawą prawną uwzględnionego roszczenia są przepisy art. 24 kc i 448 kc, co zresztą w uzasadnieniu apelacji skarżący akceptuje, stąd niezrozumiały jest zarzut stawiany przez niego naruszenia art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który w ocenie skarżącego nie może stanowić podstawy roszczenia. Sąd Okręgowy zasadnie przyjął odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda w związku z warunkami jego pobytu w Areszcie Śledczym w S. . Art. 110 § 2 k.k.w., który określa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, formułuje zasadę, iż powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Jak podkreśla się w doktrynie (p. Komentarz do art. 110 kodeksu karnego wykonawczego (Dz.U.97.90.557), [w:] Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX / Arche, 2008), a także sprawozdaniach Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu lub Karaniu [p. "Przegląd Więziennictwa Polskiego" 1999, nr 24-25, s. 116 i n., "Przegląd Więziennictwa Polskiego" 2002, nr 36, s. 127 i n.] powyższe minimum powierzchni celi jest samo w sobie bardzo niskie. Słusznie też Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na konieczność rozważenia kwestii naruszenia wyżej wskazanych norm w świetle całokształtu warunków bytowych skazanych i tymczasowo aresztowanych. Ocena stopnia uciążliwości odbywania kary pozbawienia wolności przy ograniczonej powierzchni celi uwzględniać bowiem winna ewentualną kumulację także innych czynników wpływających na warunki pozbawienia wolności, jak również to, że osoba osadzona musi się wprawdzie liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami wykonywania tego rodzaju kary, jednak nie powinny one być większe, niż te wynikające z koniecznej izolacji osadzonego przeprowadzonej według zasad przewidzianych przepisami. Sąd I Instancji uwzględnił powyższe. W niniejszej sprawie podkreślił Sąd Okręgowy to , że powód przebywał przez 7 miesięcy w przeludnionych celach , zawilgoconych, ze złą wentylacją , panującym fetorem, nie zawsze zapewniających intymność przy korzystaniu z toalety, co stanowiło przejaw poniżającego traktowania go . Argumenty podnoszone przez pozwany Skarb Państwa opierające się na twierdzeniach, że wobec problemu przeludnienia w tych jednostkach spełnił on wymogi przewidziane przez art. 248 § 1 k.k.w., a zatem brak było bezprawności w jego działaniach nie są trafne. Zgodnie z tym ostatnim przepisem w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , a o takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Nie jest kwestionowane w sprawie, że administracja Aresztu Śledczego w S. zastosowała się do obowiązku zawiadomienia o tym sędziego penitencjarnego ( k. 74-80). Co prawda Sąd Okręgowy stwierdził w jednym miejscu , że nie można pozwanemu zarzucić naruszenia art. 248 kkw ,bowiem w okresie pobytu powoda przepis ten jeszcze obowiązywał to jednak w innym miejscu Sąd ten zauważył , że wydawane w oparciu o ten przepis przez Dyrektora Aresztu zarządzenia o umieszczeniu osadzonych w celach o powierzchni mniejszej, niż 3 m 2 na osobę i zawiadamianie sędziego penitencjarnego miało miejsce kilkakrotnie a przeludnienie nie było przejściowe. Sąd Apelacyjny podkreśla niniejszym, że z pism kierowanych przez Dyrektora do sędziego penitencjarnego oraz wskazanych zarządzeń wynika , że umieszczanie osadzonych w celach nie spełniających tych norm było permanentne . Po zakończeniu trzymiesięcznego okresu „przejściowego” , wydawano kolejne zarządzenie o umieszczeniu w celach o powierzchni mniej , niż 3 m 2 na osobę , na kolejne trzy miesiące. Tymczasem pobyt w warunkach sprzecznych z normą art. 110 kkw powinien być wyjątkiem , a nie zasadą . Z dołączonych do akt zarządzeń wynika natomiast , że czas obowiązywania tej wyjątkowej regulacji wynosił nieprzerwanie od 5 lutego 2009 r. do 5 listopada 2009 r. Choć trudno obciążać dyrektorów jednostek penitencjarnych odpowiedzialnością za liczbę osób kierowanych do aresztów i zakładów karnych, to jednak występowanie przeludnienia nie powinno uzasadniać naruszania podstawowych praw osadzonych. Zgodnie z art. 4 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.), stanowiącym dyrektywę wykonania kar i środków karnych, należy je wykonywać w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przepis ten jest jedynie egzemplifikacją podstawowych zasad funkcjonujących w polskim porządku prawnym, jak zakazu okrutnego lub --- STRONA 8 --- poniżającego traktowania lub karania (art. 40 zd. 1 Konstytucji RP) i zasady humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności (art. 41 ust. 4 Konstytucji RP). Zasady powyższe są ściśle powiązane z fundamentalną zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), wynikają także z prawa międzynarodowego – np. art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) a także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. (stanowiący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny, z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka). Sąd Apelacyjny podziela w całości wywody Sądu Okręgowego na temat charakteru godności i jej roli jako dobra osobistego każdej istoty ludzkiej oraz powołane w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku orzecznictwo. Sam fakt pozbawienia wolności stanowi już oddziaływanie represyjne związane z naruszeniem porządku prawnego, a przepisy regulujące warunki przebywania w zakładach karnych i aresztach śledczych mają m.in. na celu zapewnienie, aby zastosowany środek represyjny nie okazał się nieadekwatny do założonych celów i nie powodował naruszenia godności ludzkiej osadzonego w sposób większy niż to niezbędne i wystarczające. Stosownie do art. 30 Konstytucji RP poszanowanie i ochrona godności jest obowiązkiem władz publicznych, przy czym powinien on być realizowany przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne. Wykonywanie takich zadań nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (p. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., sygn. II CSK 269/07, Monitor Prawniczy 2007/21/172). Powyższą argumentację można odnieść odpowiednio do działalności administracji zakładu karnego w toku wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania. W konsekwencji nie sposób uznać, by pozwany Skarb Państwa uwolnił się od zarzutu bezprawności swojego zachowania. Nie były też zasadne argumenty apelacji , jakoby do zastosowania art. 448 k.c. konieczne było udowodnienie pozwanemu winy. System odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa współkształtuje artykuł 417 § 1 k.c., usytuowany w tym samym, VI - odnoszącym się do czynów niedozwolonych - rozdziale kodeksu cywilnego, co stanowiący podstawę prawną zasądzonej sumy art. 448 k.c. Nie budzi obecnie większych kontrowersji w doktrynie i orzecznictwie, że uznanie odpowiedzialności podmiotów określonych w art. 417 k.c. nie wymaga stwierdzenia winy w zachowaniu podmiotu działającego w imieniu państwa przy wykonywaniu władzy publicznej, a jedynie niezgodności jego działania z prawem. Pogląd taki przyjmowano nawet jeszcze na gruncie brzmienia tego przepisu sprzed dnia 1 września 2004 r. (p. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2005 r., sygn. III CK 549/04, LEX nr 277845), przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r. ( sygn. SK 18/00, publ. OTK 2001/8/256). Wymogu stwierdzenia winy nie zawiera też art. 448 kc , a powołane w apelacji poglądy judykatury i doktryny nie są obecnie aktualne. Podnoszony przez apelującego zarzut naruszenia art. 24 kc i 448 kc uznać zatem należy za nieuzasadniony. Nie były trafne argumenty pozwanego dotyczące naruszenia przez Sąd art. 100 zdanie drugie kpc. Ten przepis nie ma w sprawie zastosowania. Sąd Okręgowy zastosował bowiem art. 102 kpc i nie obciążył powoda kosztami procesu. Skorzystanie z tego przepisu jest uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór. Sąd Apelacyjny przychyla się do argumentacji Sądu I Instancji i uznaje , że Sąd ten swego uprawnienia nie nadużył. Mając na względzie powyższe, skoro argumentacja apelacji okazała się niezasadna, podlega ona oddaleniu, o czym Sąd Apelacyjny orzekł na mocy art. 385 k.p.c.