Wyrok I ACa 597/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 597/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Sędziowie: SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Józef Wąsik Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Nowym Sączu o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 19 września 2011 r. sygn. akt I C 1220/08 oddala apelację. y/Z/_Š www 5IMW__m%MŠ ă___ø/1% --- STRONA 2 --- Sygn.akt IACa 597/12 UZASADNIENIE Powód M . W . domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w Nowym Sączu kwoty 80 000 zł, tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych (w szczególności prawa do intymności) podczas wykonywania kary pozbawienia wolności. Pozwany nie zapewnił powodowi warunków bytowych zgodnych z przepisami prawa. Cele były przeludnione, nienależycie wyposażone, zwłaszcza jak chodzi o zapewnienie warunków higieny osobistej, brak było należytej opieki lekarskiej. Strona pozwana Skarb Państwa - Zakład Karny w Nowym Sączu wniosła o oddalenie powództwa jako bezzasadnego. Prz yznała, że w trakcie osadzenia powoda okresowo występowało przeludnienie, w związku z tym wymagana prawem norma 3 m2 na jednego osadzonego nie zawsze była zachowana. Za powyższy stan rzecz funkcjonariusze pozwanego nie ponoszą odpowiedzialności, gdyż sam f akt przeludnienia nie zwalnia zakładu karnego od przyjęcia kolejnych, kierowanych tam osób. Nadto art. 248 kkw przewidywał możliwość przejściowego umieszczenia osadzonych w celach w których powierzchnia na jednego osadzonego była niższa niż 3 m2. Wyrokiem z dnia 19 września 2011 r, sygn. akt IC 1220/08, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1 000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 19 września 2011 r do dnia zapłaty a w pozostałej części powództwo oddalił. W uzasadnieniu Sąd ustalił, między innymi, że powód przebywał w pozwanym zakładzie w okresie od 12 listopada 2007 r do 7 listopada 2008 r. W okresie od 12 listopad 2007 do 4 grudnia 2007 powód przebywał w celi nr 302 o powierzchni 29,30 m2, w której przebywało 11-12 osadzonych, a zaludnienie kształtowało się na poziomie 2,44 - 2,46 m2. Od 5 grudnia 2007 r do 25 stycznia 2008 r powód przebywał w celi nr 205 o powierzchni 27,32 m2, w której zamieszkiwało 10-12 osadzonych (zaludnienie 2,73 m2 - 2,27 m2 powierzchni mieszkalnej na jedną osobę), jedynie w okresie tygodnia - od 19 grudnia 2007 r zaludnienie było w normie (3,03 m2 na osobę). Od 26 stycznia 2008 r do 26 marca 2008 r powód był osadzony w celi nr 12 o pow. 12,63 m2, gdzie zamieszkiwało5-6 osób (2,52 m2 - 2,10 m2 na osobę), okresowo zaś - przez okres jednego tygodnia 4 osadzonych (3,15 m2 na jedną osobę). Od 29 marca 2008 r do 10 kwietnia 2008 r powód przebywał w celi nr 209 o powierzchni 27 m2, w której przebywało 11 osadzonych. Od 11 kwietnia do 1 lipca 2008 r powód przebywał w celi nr 215 o pow. 16,54 m.2, okresowo z sześcioma współosadzonymi (zaludnienie 2,75 m2 na jedną osobę). Dwukrotnie, przez okres nie przekraczający dwóch tygodni w w/w celi, wraz z powodem, przebywało pięciu skazanych. W okresie od 2 lipca do 7 --- STRONA 3 --- listopada 2008 r powód przebywał w celi nr 261 o pow. 27,20 m2 gdzie przez dłuższy czas przebywało 10-11 osadzonych. Zaludnienie tej celi na poziomie 9 osób trwało krótko. W okresie przebywania powoda w pozwanym Zakładzie Karnym zakład ten był przeznaczony do pobytu 381 osób, zgodnie z normą 3 m2 na osobę, a przebywało w nim od 452 do 505 osób. Zaludnienie wahało się w granicach 118,6% normy do 132,5% normy. Pozwany co miesiąc informował sędziego penitencjarnego o skali przeludnienia. Ustalił następnie Sąd Okręgowy, że w okresie pobytu powoda u pozwanego we wszystkich celach mieszkalnych był wydzielony kącik sanitarny, gdzie znajdowało się odpowiednie wyposażenie zapewniające niezbędny poziom intymności, oddzielone od reszty celi ścianką metalową lub z płyty pilśniowej, z drzwiami. Każdy osadzony dysponował oddzielnym łóżkiem, taboretem, szafką i pościelą. Zapewnione były comiesięczne przydziały niezbędnych środków czystości (mydło, pasta do zębów, maszynki do golenia, papier toaletowy. Ręczniki zmieniano przy okazji cotygodniowej kąpieli. Cele wyposażone były w oświetlenie, otwierane o len a i grzejniki c.o. Wentylację zapewniały kanały wentylacyjne, dodatkowe wietrzenie odbywało się w czasie spacerów osadzonych. Z uwagi na brak miejsca spożywanie posiłków często odbywało się na zmianę bądź na pryczach. Osadzenie mieli możliwość korzystania z biblioteki i świetlicy zakładu. Za zgodą dyrektora skazany mógł ponadto mieć w celi telewizor, DVD, radio, czajnik elektryczny bądź grzałkę. Cele były systematycznie kontrolowane przez administrację zakładu i personel medyczny. W ostatnim czasie do każdej z cel doprowadzono ciepłą wodę. W zakładzie prowadzone są też inne prace modernizacyjne mające podwyższyć standard odbywania kary. Ustalił też Sąd Okręgowy, że każdy osadzony podlega przed przyjęciem wstępnemu badaniu lekarskiemu, w trakcie którego prowadzony jest wywiad odnośnie stanu zdrowia. Wykonuje się ogólny przegląd sanitarny i zdjęcie RTG płuc. Sporządzana jest wówczas właściwa dokumentacja. O ewentualnym stosowaniu leków psychotropowych decyduje lekarz psychiatra. W trakcie pobytu w pozwanym zakładzie powód korzystał z konsultacji psychiatrycznych i zażywał leki psychotropowe. Z uwagi na uzależnienie powoda od leków psychotropowych służba więzienna czasami odmawiała podawania mu tychże leków, na co powód reagował gwałtownie, nawet grożąc samookaleczeniem. W oparciu o opinię sądowo-psychiatryczną Sad Okręgowy ustalił, że powód wykazuje cechy głębokich zaburzeń osobowości. Ujawnia osobowość dyssocjalną, antyspołeczną o typie impulsywnym. Ma skłonność do zachowań agresywnych i autoagresywnych, impulsywnych do nadużywania substancji psychoaktywnych. Leczenie powoda w zakładzie było prowadzone prawidłowo, powód leczony był farmakologicznie, stan jego zdrowia nie pogorszył się. W chwili osadzenia powód był uzależniony od leków psychotropowych, przede wszystkim od leku clonazepam, miał skłonność do zachowań wymuszających podanie mu takich leków. Dopuszczał się agresji i samookaleczeń przy próbach odstawienia. Próby odstawienia leków okazały się --- STRONA 4 --- bezskuteczne, dlatego decyzja o ich podawaniu powodowi była z medycznego punktu widzenia uzasadniona. Powód ma lat 30, wykształcenie podstawowe, nie posiada zawodu. Kilkukrotnie odbywał karę pozbawienia wolności. Od 2003 r leczy się psychiatrycznie. Z nieformalnego związku ma dziecko w wieku 10 lat. Oceniając powyższe fakty Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługuje na częściowe tylko uwzględnienie. Sąd przytoczył przepisy art. 23 i 24 kc zwracając uwagę na to, iż dowód naruszenia dobra osobistego obciąża osobę poszkodowaną, na tym, kto podjął działanie naruszające spoczywa ciężar wykazania, że nie było ono bezprawne. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów powoda, Sąd Okręgowy, w pierwszej kolejności, uznał, iż postępowanie dowodowe nie wykazało, by opieka medyczna w zakładzie była niewłaściwa. Powód miał zapewniony dostęp do podstawowej opieki medycznej, jak też do opieki specjalistycznej. Przypadki odmowy podawania mu leków psychotropowych były medycznie uzasadnione, a leczenie prowadzone było prawidłowo. Wszystko to wynika z ustaleń faktycznych dokonanych w oparciu o opinię sądowo-psychiatryczną. Bezzasadny okazał się również związany z nienależytym wyposażeniem cel mieszkalnych. Sąd odwołał się do treści art. 110 § 2 zd. 2-gie k.k.w., który stanowi, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W ocenie Sądu Okręgowego pozwany nie naruszył tego przepisu, co wynika z ustalonego stanu faktycznego. Sąd zwrócił uwagę, że osadzenie w zakładzie karnym immanentnie wiąże się z pewnymi dolegliwościami, które stanowią element wykonywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie jest środkiem represyjnym. Zakłady karne mają służyć, w pierwszej kolejności, izolacji skazanych, nie zaś zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających średniej stopie życiowej społeczeństwa. Tym samym pewne utrudnienia wynikające z zaniżonych standardów, np. w zakresie pozyskiwania ciepłej wody w celi, nie mogą uzasadniać twierdzeń powoda o poniżającym traktowaniu więźniów - zwłaszcza, jeśli weźmie się pod uwagę, iż w polskim więziennictwie generalnie od kilkunastu lat panują trudne warunki, które jednak są poprawiane w miarę posiadanych środków. Sąd Okręgowy uznał natomiast, że odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia cel, może naruszać dobra osobiste osadzonych w postaci godności osobistej. Stosownie do treści art. 110 § 2 k.k.w. - powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m2. W okresie objętym żądaniem pozwu obowiązywała norma przewidująca odstępstwo od w/w standardu. Art. 248 umożliwiał dyrektorowi zakładu karnego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umieszczanie osadzonych na czas określony, w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła poniżej 3 m2. Przepis ten zobowiązywał jednocześnie administrację zakładu karnego do --- STRONA 5 --- bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w norm na jednego osadzonego. Ten ostatni obowiązek był przez administrację pozwanego realizowany systematycznie. Sąd Okręgowy zwrócił jednak uwagę, iż zastosowanie w/w przepisu było dopuszczalne tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Przepis ten nie mógł więc podlegać wykładni rozszerzającej, został zresztą przez Trybunał Konstytucyjny uznany za niezgodny z Konstytucją RP i ostatecznie uchylony z dniem 6 grudnia 2009 r. Jest poza sporem, że powód w pewnych okresach odbywania kary, przebywał w celach, gdzie na jednego skazanego przypadało mniej niż 3 m2. Dochodziło więc do naruszenia normy art. 110 kkw i stan takiego naruszenia trwał przez znacząco większą część pobytu powoda w pozwanym zakładzie. Będąc osadzonym przez prawie rok, powód jedynie 55 dni spędził w warunkach prawem określonych, to jest dysponując powierzchnią powyżej 3 m2. Przekroczenie normy zaludnienia w celach gdzie przebywał powód było często nadmierne i dochodziło nawet do poziomu 2,10 m2 powierzchni mieszkalnej na jedną osobę. Wiązało się to z wieloma niedogodnościami, m.in. z niemożnością spożywania posiłków przez wszystkich osadzonych przy jednym stole, czy też spożywanie ich np. w pobliżu toalety. Stan taki jest szczególnie dotkliwy, gdy - jak w niniejszej sprawie - trawa dłuższy okres czasu. Rozwiązanie z art. 248 § 1 k.k.w. mogło być stosowane wyjątkowo, nie zaś przez większą część pobytu powoda w zakładzie. Bezprawności takiego działania nie uchyla przekazywanie przez służby pozwanego stosownych informacji sędziemu penitencjarnemu. Pozwany był bowiem uprawniony jedynie do wyjątkowego przekroczenia normy z art. 110 k.k.w., tymczasem ten dopuszczalny przez prawo wyjątek, zamienił się w przypadku powoda w regułę. Przy ocenie czy doszło w ten sposób do naruszenia dobra osobistego powoda nie można pominąć tego, że powód leczył się psychiatrycznie już przed przyjęciem do zakładu i jest osobą uzależnioną od środków psychotropowych, w trakcie pobytu w zakładzie stosowano względem niego terapie odwykową. Z tym wszystkim wiązało się okresowe zwiększenie u powoda aktywności psychoruchowej. Ponadto powód wykazywał cechy zaburzenia osobowości typu aspołecznego. W tych okolicznościach zmuszenie go do przebywania przez tak długi okres w warunkach przeludnienia doprowadziło do naruszenia godności osobistej powoda. Skarb Państwa poprzez wykonywanie kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem dopuścił się czynu niedozwolonego (art. 417 § 1 kc). W oparciu o tę normę Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność również za szkodę niemajątkową i obowiązany może być do zapłaty zadośćuczynienia na podstawie art. 445 bądź 448 kc. Naruszenie godności powoda w sposób wyżej opisany aktualizuje odpowiedzialność pozwanego określoną w art. 448 kc. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia w oparciu o w/w przepis jest stopień winy naruszy cielą, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Sąd ocenił działania pozwanego, polegające na umieszczaniu go w znacznie przeludnionych celach, mimo złego stanu psychicznego, jako zawinione. --- STRONA 6 --- Pozwana przez cały okres pobytu powoda w zakładzie nie dążyła do poprawy jego warunków metrażowych odbywania kary, a przez to i do zapewnienia mu warunków umożliwiających złagodzenie niepożądanych objawów psychicznych. W tej sytuacji przyznanie odpowiedniej sumy na rzecz powoda Sąd Okręgowy uznał za uzasadnione. Jednakże żądanie zasądzenia na rzecz powoda kwoty 80 000 zł Sąd Okręgowy uznał za rażąco wygórowane. Tak z uwagi na sposób i okoliczności naruszenia dobra osobistego powoda, jak też i z tej przyczyny, że większość zarzutów powoda pod adresem pozwanego okazała się bezzasadna. W ocenie Sądu kwota 1 000 zł. będzie tu w pełni adekwatną do krzywdy powoda i powinna w całości zrekompensować niematerialną szkodę jakiej powód doznał wskutek niezgodnego z prawem działania pozwanego. Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwotę 1 000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania, oddalając powództwo w pozostałym zakresie, jako bezzasadne. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu na zasadzie art. 102 kpc. Sąd wziął tu pod uwagę stan zdrowia powoda, jego sytuację majątkową a także aktualną sytuację rodzinną. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją pozwany, w części uwzględniającej powództwo, zarzucając naruszenie art. 233 kpc przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału i w konsekwencji przyjęcie za udowodnione regularnego lokowania powoda w znacznie przeludnionych celach, mimo jego stanu psychicznego, przemawiającego za izolowaniem - stosownie do możliwości z akładu - od większych skupisk ludzkich. Pozwany zarzucił ponadto naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 102 kpc, w sytuacji gdy powód w 98,8% przegrał proces. W uzasadnieniu pozwany wskazał, między innymi, że stosował względem powoda identyczne jak względem innych osadzonych procedury i metody oddziaływania resocjalizacyjnego. Nie było w przypadku powoda szczególnych wskazań medycznych do umieszczenia go np. w szpitalu więziennym. Pozwany przytacza wyrażane w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, z których wynika, iż mimo usprawiedliwionej tendencji do rozszerzania katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie nie można nadużywać instrumentów prawnych gwarantujących tę ochronę, Stosowanie ich do przypadków drobnych, incydentalnych, dotyczących wyłącznie subiektywnych przeżyć, prowadziłoby do deprecjonowania samego przedmiotu ochrony. Z taką właśnie sytuacją - wywodzi apelujący - mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przepis art. 248 § 2 k.k.w. nie ustanawia maksymalnej długości czasu na jaki, w drodze wyjątku, dana osoba może być osadzona w warunkach poniżej 3 m2 powierzchni mieszkalnej na jedna osobę. Nie jest również określona powierzchnia jaką w drodze wyjątku może być przyjęta na jednego osadzonego w celi mieszkalnej. Jednym warunkiem jest zawiadomienie o zaistniałej sytuacji sędziego penitencjarnego, który to warunek pozwany spełnił. Ponadto, jak wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r, w --- STRONA 7 --- sprawie trybu postępowania właściwych organów w przypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub w aresztach śledczych przekroczy w skali kraju pojemność tych zakładów, dyrektor zakładu jest zobowiązany podjąć czynności mające na celu przystosowanie pomieszczeń nie wliczanych do pojemności zakładu do wymogów cel więziennych. Realizując ten obowiązek, pozwany wykorzystał już wszystkie możliwości zaadaptowania pomieszczeń dla celów mieszkalnych. Po wyczerpaniu tych możliwości pozwany jest zmuszany do osadzenia w warunkach w których powierzchnia celi na jedną osobę jest mniejsza niż 3 m2. Apelujący kwestionuje jakoby to osadzanie w warunkach przeludnienia było przyczyną narastania stresu, stanów agresji i doprowadzać do samouszkodzeń. Zjawiska takie są bowiem nieodłącznym elementem podkultury więziennej i występują niezależnie od zaludnienia danej celi. W dalszej części uzasadnienia apelacji pozwany wskazuje na podejmowane przez niego działania zmierzające do poprawy warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W konsekwencji stan techniczny cel uległ poprawie są one należycie wyposażone, w tym mają właściwie urządzone kąciki sanitarne. Ponieważ budynki zakładu wzniesione zostały w XVII wieku i wielokrotnie adaptowano je do funkcji jednostki penitencjarnej, nie odnosi się do nich szereg współczesnych przepisów i warunków technicznych, np. dotyczący to ich wyposażenia w wentylację grawitacyjną. Analizując roszczenie powoda w kontekście odpowiedzialności Skarbu Państwa wynikającej z art. 24 i 448 kc należy zauważyć, że pomimo istnienia domniemania bezprawności naruszenia dobra osobistego, co niewątpliwie korzystnie wpływa na sytuację procesową powoda, ciężar udowodnienia, że w ogóle doszło do naruszenia dobra osobistego obciąża powoda, zgodnie z art. 6 kc. Nie sposób też pominąć, że przesłanką przyznania zadośćuczynienia przewidzianego w art. 448 kc jest wina podmiotu ponoszącego odpowiedzialność. Przesłanki te nie zostały spełnione. Podsumowując pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje. SĄD APELACYJNY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE. Wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy a apelacja pozwanego jest bezzasadna. Wbrew zarzutom apelującego ustalenia faktyczne Sąd Okręgowego są trafne i wyczerpujące. Fakt osadzania powoda w określonych celach mieszkalnych, jak też ilość osób współosadzonych z powodem w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w Nowym Sączu, Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o informacje pochodzące od pozwanego (por. pismo z dnia 15 października 2010 r k. 373-374 oraz informacje o stanie zaludnienia zakładu k. 21-34). Tych danych pozwany nie kwestionuje, zmierza natomiast do podważenia tej części ustaleń, które dotyczą stanu zdrowia powoda i wpływu sytuacji zdrowotnej powoda na zachowania jego względem innych osób. Zarzuty pozwanego są zasadne. Sąd --- STRONA 8 --- Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o opinię sądowo psychiatryczną, w której wskazano, że powód już w dacie przyjęcia do Zakładu Karnego w Nowym Sączu był uzależniony od leków psychotropowych, w szczególności od leku clonazepam. Podczas pobytu u pozwanego podjęto próbę odstawienia tych leków, która - choć prawidłowa z medycznego punktu widzenia - nie przyniosła oczekiwanego rezultatu. Z tej właśnie opinii, sporządzonej w oparciu o dokumentacje medyczną zakładu, wynika, że próbom odstawienia psychotropów towarzyszyły u powoda agresja i samookaleczenia. Tym samym pozwany nie może twierdzić, iż opisane zachowania stanowiły u powoda li tylko element przynależności do subkultury więziennej. Pozwany nie kwestionował opinii, gdzie stwierdzono jednoznacznie, iż tego typu zachowania są typowym skutkiem podjętej względem powoda terapii odwykowej. Pozostałe uwagi pozwanego zawarte w uzasadnieniu apelacji, a odnoszące się do stanu faktycznego są o tyle bezprzedmiotowe, iż Sad Okręgowy dokonał szczegółowych ustaleń, co do warunków bytowych panujących w celach mieszkalnych, w szczególności takich jak sposób urządzenia kącików sanitarnych, dostęp do ciepłej wody i środków czystości, ilości łóżek i pościeli, możliwości posiadania własnych sprzętów, jak czajnika, telewizora itp. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy przyjął, że twierdzenia powoda o „nieludzkich warunkach” w jakich przyszło mu przebywać w pozwanym zakładzie są nieprawdziwe. Prawidłowe ustalenia Sądu Okręgowego usprawiedliwiały uwzględnienie powództwa w zakresie zasądzenia zadośćuczynienia w wysokości 1 000 zł. Taka ocena nie narusza wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 448 kc. W judykaturze trafnie zwrócono uwagę, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 75). Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 e.k.p.c., każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Nie może więc budzić wątpliwości, iż przebywanie powoda, przez okres około 10 miesięcy, w przeludnionej celi doprowadziło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci godności. Zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w., umieszczenie osadzonego w celi o powierzchni nie odpowiadającej standardom określonym w art. 110 § 2 k.k.w. mogło nastąpić --- STRONA 9 --- jedynie na czas określony. Rozwiązanie takie mogło być więc zastosowane na czas ściśle określony, nie nadmiernie długi (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06). Wbrew stanowisku apelującego, brak sprecyzowania w treści art. 248 k.k.w. maksymalnego okresu umieszczenia osadzonego w celi nie zapewniającej 3 m na osobę, nie stanowi argumentu usprawiedliwiającego odstępstwo od obowiązującej normy powierzchniowej na czas nieoznaczony. Taki wniosek pozostaje w oczywistej sprzeczności ze znaczeniem użytego przez ustawodawcę zwrotu "czas określony" oraz dyrektywą nakazującą dokonywanie ścisłej wykładni przepisu przewidującego wyjątek od reguły. Jest poza sporem, że powód przez znacząco większość czasu, który spędził u pozwanego przebywał w celi przeludnionej. Na czas rocznego pobytu powoda w tym zakładzie przeludnienie nie dotknęło go jedynie przez 55 dni. Powyższe świadczy o tym, że Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, iż pozwany dopuścił się naruszenia przepisów art. 110 i 448 k.k.w. Działanie pozwanego, w tym zakresie było bezprawne i stanowiło delikt (art. 417 kc). Pozwany nie obalił domniemania bezprawności, mimo iż obowiązek taki spoczywał na nim, stosownie do art. 6 kc w zw. z art. 24 § 1 kc. Pozwany podnosi iż zaadaptował na cele mieszkalne już wszystkie nadające się do tego pomieszczenia i mimo to problemu przeludnienia nie zlikwidował. Argument ten nie jest wystarczający do obalenia domniemania bezprawności. Fakt naruszania przepisów art. 110 i 248 k.k.w. ma charakter obiektywny. To, że pozwany nie jest w stanie zapobiec dalszemu przeludnieniu może rzutować na stopień jego winy a nawet jej brak, nie ma natomiast wpływu na bezprawność, rozumianą najogólniej, jako sprzeczność danego zachowania z obowiązującym porządkiem prawnym. Ewentualna ekskulpacja pozwanego nie musi jednak uwolnić go od odpowiedzialność odszkodowawczej. Warto w tym miejscu przytoczyć pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale (7) z dnia 18 października 2011 r, III CZP 25/11, OSNC 2012/2/15: „ Umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzy wdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. ” Za aktualny i utrwalony w orzecznictwie uznać należy natomiast pogląd, iż przesłanką przyznania zadośćuczynienia jest - zgodnie z art. 448 k.c. - doznanie przez osadzonego krzywdy; a jej ustalenie i ocen a rozmiaru należy do sądu orzekającego, uwzględniającego wszystkie okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności czasokres przebywania w celi nadmiernie zagęszczonej w stosunku do ustalonego standardu (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 21/11, Lex nr 1147800). Dokładnie taką metodę postępowania zastosował Sąd Okręgowy, który wziął pod uwagę nie tylko sam fakt pobytu przez powoda w przeludnionej celi. Sąd uwzględnił ponadto stosunkowo długi czas przebywania w takich warunkach, oraz indywidualną uciążliwość takiego stanu rzeczy dla powoda, z uwagi na dolegliwości --- STRONA 10 --- związane z zespołem odstawienia leków psychotropowych. Te okoliczności zadecydowały o uwzględnieniu powództwa co do zasady. Na znikomą wysokość zadośćuczynienia zasądzonego przez Sąd Okręgowy miały wpływ miały nieznaczny stopień winy pozwanego, jak też dotychczasowy sposób życia i związany z tym niski status ekonomiczny powoda. Zasądzenie kwoty 1 000 zł. realizuje przesłanki z art. 448 kc i nie narusza tego przepisu. Powyższe względy uzasadniają postawioną na wstępie tezę, iż wyrok Sadu okręgowego jest prawidłowy a apelacja pozwanego bezzasadna. Dlatego też Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie, na zasadzie art. 385 kpc.