Wyrok I ACa 591/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 591/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Kowacz-Braun Sędziowie: SSA Piotr Rusin SSA Władysław Pawlak Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa Z O przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Kielcach o ochronę dóbr osobistych i zadośćuczynienie na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I C 2630/10 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że i w tym zakresie oddala powództwo; II. oddala apelację w pozostałej części; III. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 135 zł (sto trzydzieści pięć złotych ) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. xš/ýw% --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 591/11 Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 lipca 2011r. W pozwie z dnia 23 września 2010r. powód Z O domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa- Dyrektora Aresztu Śledczego w Kielcach kwoty 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności ludzkiej. Wniósł nadto o zobowiązanie pozwanego do złożenia stosownych przeprosin, treść których miała być ogłaszana w więziennym radiowęźle przez okres 30 dni, w czasie podawania posiłków. Uzasadniając swoje żądanie powód podniósł, że odbywając karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w Kielcach został umieszczony w celi 346, gdzie kącik sanitarny nie został zabudowany, co powodowało roznoszenie się fetoru po celi, której nie można było wywietrzyć na skutek zamontowania obustronnych krat w oknie. Przebywanie w takich warunkach zdaniem powoda urągało poszanowaniu godności ludzkiej. Podniósł, że roszczenie swoje wiąże z pobytem w powyższych warunkach w okresie od 19 sierpnia do 23 września 2010r. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa nie uznał żądania pozwu, wnosząc w pierwszym rzędzie o jego odrzucenie, a w razie nieuwzględnienia tego wniosku o jego oddalenie i zasądzenie na rzecz pozwanego należnych kosztów postępowania. Na rozprawie w dniu 7 marca 2011r. powód sprecyzował, że nie zarzuca braku wentylacji w celi, ale uważa, że była ona niewystarczająca, zwłaszcza że osadzeni nie mogli korzystać z możliwości otwarcia okna i wywietrzenia pomieszczenia. Nadto powód argumentował, że nie tylko roznoszący się fetor w celi czynił pobyt tam dolegliwym i uwłaczającym jego godności, ale również fakt, że kącik sanitarny zabudowany był jedynie do wysokości 180 cm, a taka zabudowa nie zapewniała intymności osobie korzystającej z toalety. Wyrokiem z dnia 18 marca 2011r. Sąd Okręgowy w Kielcach w sprawie sygn. akt I C 2630/10 zasądził od Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w Kielcach na rzecz Z O kwotę 500 zł, oddalił powództwo w pozostałej części i zniósł między stronami wzajemnie koszty postępowania. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny, ustalony przez Sąd I instancji: Powód Z O odbywający karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w Kielcach, od stycznia 2010r. do 2 marca 2011r, osadzony był w celi nr 346. Cela ta znajduje się w budynku mieszkalnym Aresztu Śledczego w Kielcach, oddanym do użytku w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. W celach budowanych w owym czasie wydzielano typowe kąciki sanitarne o wymiarach: 180 cm wysokości,100cm szerokości i 160 cm długości, oddzielone od reszty pomieszczenia nieprzeźroczystą płytą z wejściem osłoniętym materiałową kotarą. W celi o powierzchni 12 m 2 znajduje się okno z plastikowymi futrynami z wmontowanymi nawiewnikami. Cela wyposażona jest w kompletny sprzęt kwaterunkowy, między innymi łóżka koszarowe stosownie do obowiązujących w tym zakresie przepisów. Ponieważ cela mogła być również przeznaczona dla więźniów zaliczanych do grupy tzw. niebezpiecznych , okno w celi zabezpieczone było podwójną kratą, z --- STRONA 3 --- których jedna znajdowała się na zewnątrz budynku, a druga wewnątrz celi. Wewnętrzna krata uniemożliwiała otwarcie okna więcej niż na 10cm, uniemożliwiając przewietrzenie celi. Sytuacja ta była szczególnie uciążliwa w letnie upalne dni. Powód przez 8 miesięcy zwracał się do Dyrekcji Aresztu o zdemontowanie wewnętrznej kraty, bowiem ani powód ani pozostali osadzeni z nim więźniowie w okresie objętym żądaniem pozwu nie mieli statusu niebezpiecznych. Krata wewnętrzna została zdjęta w dniu 1 września 2010r. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego, Sąd Okręgowy uznał roszczenie za uzasadnione jedynie częściowo. Odnosząc się do wniosku pozwanego od odrzucenie pozwu w niniejszej sprawie z uwagi na to, że żądanie powoda o zasądzenie zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych przez niewłaściwe jego zdaniem warunki w jakich przebywał w Areszcie Śledczym w Kielcach, było przedmiotem rozstrzygnięcia w Sądzie Okręgowym w Kielcach w sprawie, która toczyła się pod sygnaturą akt. IC 2772/10, Sąd I instancji uznał, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy argumentował, że z treści pozwu zarejestrowanego w tut. Sądzie pod sygnaturą akt IC 2772/10 wynika, że żądanie zasądzenia kwoty 10 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda dotyczy okresu od 3 czerwca do 29 czerwca 2010r., podczas gdy w niniejszej sprawie powód domaga się zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w okresie od 19 sierpnia do 23 września 2010r. Sąd I instancji wskazał, że skoro w każdej z wymienionych spraw powód dochodzi zadośćuczynienia za naruszenia jego dóbr osobistych w różnych okresach czasu, to nie można przyjąć, że mamy do czynienia z tym samym roszczeniem co uzasadniałoby odrzucenie pozwu. Dalej w rozważaniach prawnych Sąd I instancji podniósł, że rozpatrując sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych w pierwszym rzędzie należy ustalić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w rozumieniu art.23 i 24 k.c., a zatem czy niewłaściwe zdaniem powoda warunki odbywania kary wolności naruszyły jego dobra osobiste. Sąd Okręgowy argumentował, że prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 448k.c. przesłanką uwzględnienia roszczenia o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych jest bezprawność działania naruszającego dobra osobiste, jak też wystąpienie po jego stronie działania zawinionego, chociażby z winy nieumyślnej w najlżejszej postaci. Przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie, co zdaniem Sądu miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Sąd Okręgowy podkreślił, że ferując orzeczenie w niniejszej sprawie, miał na uwadze warunki, w jakich powód i współwięźniowie korzystali z kącika sanitarnego, znajdującego się w celi, gdzie byli osadzeni. Sposób wydzielenia tego pomieszczenia nie zapewniał zachowania odpowiedniego poziomu intymności, co zdaniem Sądu I instancji naruszało godność osobistą powoda. Sąd Okręgowy argumentował, że brak wydzielenia tego pomieszczenia od reszty celi do odpowiedniej wysokości powodowało możliwość wglądu tam innych osób w czasie załatwiania potrzeb fizjologicznych, co już samo przez się było krepujące dla powoda. Nadto powodowało roznoszenie się przykrego zapachu, jak również odgłosów, co miewało miejsce również w czasie spożywania posiłków. Sąd I instancji uznał, że dolegliwością szczególnie uciążliwą był brak możliwości przewietrzenia celi z uwagi na zamontowanie w oknie wewnętrznej kraty, --- STRONA 4 --- powodującego w celi fetor, szczególnie trudny do wytrzymania w letnie, upalne dni. Sąd I instancji wskazał, że ani powód, ani też inni osadzeni w tej celi więźniowie, nie wymagali osadzenia w celi z uwzględnieniem szczególnych środków ostrożności, zatem nieuwzględnienie wielu interwencji powoda o zdjęcie wewnętrznej kraty, było dodatkową uciążliwością niczym nieuzasadnioną. W ocenie Sądu I instancji brak wydzielenia kącika sanitarnego od reszty celi w sposób w taki sposób, który zapewniałby nieskrępowane z niego korzystanie, jak również ograniczenie powodowi dostępu do świeżego powietrza, nosi znamiona bezprawności działania i jednocześnie narusza dobro osobiste powoda, jakim jest jego godność. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na zasadzie art. 24 k.c. w związku z art. 23 i 448k.c zasądził od pozwanego kwotę 500 zł, uznając ją za adekwatną ciężaru dokonanych naruszeń, ich czasokresu i skutków, jakie mogły one wywrzeć na powodzie. Za nieuzasadnione i podlegające oddaleniu Sąd I instancji uznał żądanie przeprosin od Dyrektora Aresztu Śledczego tym bardziej, że w dacie ferowania orzeczenia w niniejszej sprawie powód opuścił już zakład karny. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 100 k.p.c. Powyższy wyrok w zakresie pkt 1 i 3 zaskarżyła strona pozwana, zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że działanie pozwanego w wykonaniu obowiązujących przepisów prawa były bezprawne, że zostały naruszone dobra osobiste powoda oraz że nie jest konieczne wykazanie przesłanki odpowiedzialności naruszenia dóbr osobistych w postaci winy. Skarżący podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 230 k.p.c. przez bezpodstawne przyjęcie za okoliczność bezsporną kwestii niemożliwości otwierania okna i czerpania świeżego powietrza z zewnątrz, art. 233 k.p.c. przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i przyjęcie istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa bez dowodów ku temu, art. 228 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. polegające na uwzględnieniu jedynie faktów powszechnie znanych oraz znanych sądowi urzędowo, które były korzystne dla powoda, a nadto art. 100 k.p.c. przez ustalenie, że powód nie jest obowiązany do poniesienia kosztów procesu. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie powództwa, a nadto zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania w obu instancjach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest częściowo uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowość zastosowania lub wykładni prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne, zatem zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. II CKN 60/97 - OSNC 1997/9/128). --- STRONA 5 --- Powyższe rodzi konieczność rozpoznania w pierwszym rzędzie zmierzających do zakwestionowania ustaleń stanu faktycznego zarzutów naruszenia prawa procesowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r. II CKN 18/97 - OSNC 1997/8/112). Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 233 § 1 k.p.c. Sąd I instancji ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia całego zebranego materiału dowodowego. Sprawdzianem tego, czy sąd należycie wykonał obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego jest uzasadnienie orzeczenia, w którym zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c. winien się on m.in. wypowiedzieć, co do faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodem odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 1974 r. I CR 117/74 - LEX nr 7451). Sąd orzekający w pierwszej instancji nie wyliczył w uzasadnieniu wszystkich dowodów przeprowadzonych w sprawie i nie dokonał omówienia każdego z nich, jednakże to, na jakim materiale dowodowym się oparł, nie budzi wątpliwości. W części zawierającej ustalenia faktyczne Sąd ten wskazał wprost, jakie okoliczności zostały w sprawie ustalone i w oparciu o które z przeprowadzonych dowodów. Wbrew stanowisku apelującego, Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 230 k.p.c. na skutek bezpodstawnego przyjęcia za bezsporną okoliczność niemożności otwierania okna i czerpania świeżego powierza z zewnątrz celi powoda. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje jednoznacznie, że powyższa okoliczność ustalona została na podstawie uznanych w tym zakresie za wiarygodne zeznań powoda. Za niekwestionowaną Sąd Okręgowy przyjął jedynie okoliczność, że powód w okresie od stycznia 2010r. do 2 marca 2011r. osadzony był w celi nr 346 Aresztu Śledczego w Kielcach, a okoliczność ta została potwierdzona w piśmie procesowym pozwanego – odpowiedzi na pozew (k. 37), zatem Sąd I instancji trafnie uznał powyższą okoliczność za niewymagającą prowadzenia postępowania dowodowego. Wskazać należy, że w sytuacji gdy skarżący nie zdołał podważyć wiarygodności zeznań powoda w tym zakresie, ustalenie Sądu I instancji, że na skutek zamontowania w oknach celi, w której osadzono powoda, podwójnej kraty, nie istniała możliwość otworzenia okna, uznać należy za prawidłowe. Co więcej, zauważyć należy, że już z treści odpowiedzi na pozew wynikało, że nie jest możliwe otwarcie okna w celi nr 346, a jedynie dopływ świeżego powietrza możliwy jest przez tzw. nawiewnik k. 37. Kwestia ta została potwierdzona w apelacji, gdzie skarżący przyznał, że okno w celi nie otwierało się na oścież (k. 79). Także w apelacji potwierdzony został fakt demontażu kraty wewnętrznej w dniu 1 września 2010r. (k. 81). Brak jest także podstaw do stawiania Sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 228 k.p.c. poprzez uwzględnienie faktów powszechnie znanych oraz znanych Sądowi urzędowo. Pomimo tak sformułowanego zarzutu skarżący nie precyzuje nawet, jakie to okoliczności Sąd I instancji uczynił podstawą ustaleń faktycznych, a które to stanowiły fakty powszechnie znane czy też znane Sądowi urzędowo. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wskazuje bynajmniej, by Sąd Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych odwołując się do faktów powszechnie znanych, czy też faktów znanych sądowi urzędowo. Przedstawiona argumentacja tak postawionego Sądowi I instancji zarzutu wskazuje zaś, że apelant zarzuca Sądowi I instancji nie tyle wadliwe ustalenie faktów niewymagających dowodu z naruszeniem normy art. 228 k.p.c., lecz właśnie nieuwzględnienie faktów, które w ocenie apelującego, powinny być znane sądowi z urzędu oraz znane powszechnie. Zauważyć jednakże należy, że o tym, czy dany fakt jest faktem powszechnie znanym w znaczeniu --- STRONA 6 --- procesowym, decyduje wyłącznie sąd, do którego należy też ocena stanowiska stron w tym zakresie. Podobnie od oceny Sądu, nie zaś strony, zależy uznanie, czy dany fakt jest sądowi znany z urzędu. Podkreślić przy tym należy, że to na uczestnikach procesu ciąży obowiązek oferowania dowodu na okoliczność podnoszonych twierdzeń (art. 232 k.p.c.), a w sytuacji braku stosownej inicjatywy dowodowej strony nie może ona stawiać zarzutu sądowi, że pewnych okoliczności niejako z urzędu nie ustalił na zasadzie art. 228 k.p.c. Z tej przyczyny brak jest podstaw do uznania zarzutu naruszenia art. 228 k.p.c. za zasadny. Trafne jest jednakże stanowisko apelacji w zakresie, w jakim zarzuca, że Sąd Okręgowy w sposób nieuzasadniony odmówił mocy dowodowej zaoferowanym przez stronę pozwaną dowodom. Wprawdzie sąd nie musi przeprowadzić dowodu zgłoszonego przez stronę, jeżeli uzna, że okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione (art. 217 § 2 k.p.c.), lecz kontrola trafności tej oceny jest możliwa w postępowaniu odwoławczym. Redakcja art. 382 k.p.c. niewątpliwie wskazuje na brak związania sądu drugiej instancji stanem faktycznym ustalonym w zaskarżonym wyroku. Co więcej, sąd drugiej instancji może brać pod uwagę cały materiał zgromadzony przez sąd pierwszej instancji, bez względu na to, czy ten wykorzystał go w wydanym przez siebie orzeczeniu. Sąd drugiej instancji władny jest także uzupełnić lub poszerzyć stan faktyczny ustalony przez sąd pierwszej instancji. Wszystkie te uprawnienia są konsekwencją tego, że cechą i celem postępowania apelacyjnego jest orzekanie co do meritum przez sąd odwoławczy, a zatem nieograniczanie się do sprawdzania legalności i zasadności zaskarżonego wyroku sądu pierwszej instancji (tak uchwała z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 oraz uchwała z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, poz. 55). Należy podkreślić - co mocno zaakcentował Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów, zasadzie prawnej z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 - że obowiązek dokonywania ustaleń przez Sąd odwoławczy istnieje niezależnie od tego, czy wnoszący apelację podniósł zarzut dokonania wadliwych ustaleń faktycznych lub ich braku (art. 382 k.p.c.). W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu Apelacyjnego wyprowadzony przez Sąd I instancji stan faktyczny należało uzupełnić, w oparciu o zaoferowane przez pozwanego dowody z dokumentów, o następujące ustalenia: Areszt śledczy w Kielcach, w którym osadzono powoda Z O, zarówno w roku 2009r., jak i 2010r. przeszedł okresową kontrolę przewodów kominowych, polegającą na sprawdzeniu stanu technicznej sprawności urządzeń kominowych i podłączeń spalinowych, wentylacyjnych i dymowych w budynku położonym przy ul. Zagnańskiej 155 w Kielcach. W wyniku kontroli stwierdzono, że przewody kominowe są drożne, ciągi dobre w czasie sprawdzania. (Dowód: protokół nr 224/2009 k. 42, nr 98/2010 k. 43). W dniu 7 lipca 2009r. kontrole budynku aresztu śledczego w Kielcach przeprowadził również Powiatowy Inspektor Sanitarny, nie stwierdzając nieprawidłowości naruszających przepisy prawa. W protokole zawarto uwagi, że budynek aresztu śledczego oddany został do użytku w latach ’80, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa. Stwierdzono, że we wszystkich celach znajduje się wentylacja grawitacyjna oraz istnieje możliwość wietrzenia naturalnego poprzez nowe okna z nawietrznikami górnymi. Wskazano także na stan techniczny budynku, który wymaga remontu, a nadto odnotowano, że remonty cel --- STRONA 7 --- mieszkalnych przeprowadzane są stopniowo. Osoby uczestniczące w kontroli nie wniosły uwag i zastrzeżeń co do ustalonego w protokole stanu budynku. (Dowód: protokół kontroli k. 44-45v) Powód Z O w trakcie osadzenia w Areszcie Śledczym w Kielcach kierował wielokrotnie do sędziego penitencjarnego, nadzorującego jednostkę, skargi, w których kwestionował decyzje administracji zakładu i sędziów penitencjarnych. W wyniku wnoszonych skarg, cela, w której skazany został osadzony, była przedmiotem doraźnej kontroli sędziego penitencjarnego, która nie wykazała ich zasadności. (Dowód: pismo k. 46) Nadto Sądowi Apelacyjnemu z urzędu wiadomym jest, że w dniu 21 czerwca 2011r. w sprawie sygn. akt I ACa 516/11 Sąd Apelacyjny w Krakowie oddalił apelację pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w Kielcach od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 16 lutego 2011 r. sygn. akt I C 2772/10, którym zasądzono na rzecz powoda kwotę 800 zł tytułem zadośćuczynienia za niezgodne z normami regulującymi sposób odbywania kary pozbawienia wolności osadzenie w celi, w której niemożliwym było otworzenie okna z uwagi na fakt zamontowania poza kratami zewnętrznymi również kraty wewnętrznej. Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny oraz uwzględniając całokształt okoliczności sprawy zdaniem Sądu Apelacyjnego brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które wiązało się z warunkami odbywania kary. Ocenę, czy ustalone warunki odbywania kary stanowią uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, należy dokonać przez pryzmat art. 110 § 2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 75) trafnie zwrócono uwagę, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, a działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. --- STRONA 8 --- Z art. 24 § 1 k.c. wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym, przewidzianej w powołanym przepisie. Wskazać w tym miejscu należy, iż na temat bezprawności działania Sąd Najwyższy wypowiedział się w orzeczeniu z 19 października 1989 r., II CR 419/89, Lexpolonica nr 296329 (OSP 11- 12/90, poz. 377), wyjaśniając, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je, oraz że „do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu”. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwany Skarb Państwa obalając domniemanie bezprawności wykazał, że jego działanie było zgodne z prawem. Przeprowadzane w budynku aresztu śledczego kontrole, obejmujące celę nr 346, w której osadzono powoda, nie stwierdziły nieprawidłowości w zakresie zabudowy kącika sanitarnego. Zarówno kontrola dokonana z upoważnienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kielcach, jak i doraźnie przeprowadzane kontrole celi powoda przez sędziego penitencjarnego nie wykazały, by sposób zagospodarowania kącika sanitarnego celi był sprzeczny z obowiązującymi normami prawa. Trafnie zauważa skarżący, że ocena, czy kącik sanitarny jest wydzielony zgodnie z przepisami prawa oraz czy dopływ powietrza jest wystarczający nie może być dokonywana z punktu widzenia subiektywnego osadzonego powoda. Panujący w jednostkach penitencjarnych dyskomfort jest bowiem elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien był się liczyć. Dla przyjęcia, że dane zachowanie wypełnia znamiona nieludzkiego traktowania w przypadku osadzenia niezbędne jest, aby dolegliwości związane z wykonywaną karą przekraczały próg dolegliwości immanentnie wpisanych w naturę odbywania kary pozbawienia wolności. Z tej przyczyny przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydującego znaczenia nie ma subiektywne odczucie danej osoby, ale to jaką reakcję wywołuje naruszenie w racjonalnym społecznym odbiorze. Kontrola warunków osadzenia przeprowadzona została przez stosowne organy, nie stwierdzając, by wysokość zabudowy kącika sanitarnego nie odpowiadała stosownym normom. W ocenie Sądu Apelacyjnego istniejące warunki bytowe w celach nie wykraczają poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności powoda, zaś zachowanie powoda, który kieruje szereg skarg na decyzje dyrekcji aresztu pozwala sądzić, że z jego punktu widzenia każda niedogodność nieuchronnie związania z odbywaniem kary pozbawienia wolności zawsze będzie uznana za nadmierną. Co istotne, budynek aresztu śledczego, w którym osadzono powoda, został oddany do użytku w latach siemdziesiatych/osiemdziesiątych, zatem oczywistym jest, że standard pomieszczeń jest adekwatny do okresu jego użytkowania. Podkreślić przy tym należy, że realia pobytu w areszcie śledczym w Kielcach są identyczne dla ogółu osadzonych i wynikają z uwarunkowań materialnych i infrastrukturalnych. Jakkolwiek stan techniczny budynku aresztu śledczego w Kielcach, co wynika z kontroli Państwowego Inspektora Sanitarnego, uznać należy za kwalifikujący się do remontu, to prace remontowe przeprowadzane są w nim na bieżąco, stosownie do zasobu posiadanych środków na ten cel, a utrzymanie dobrego stanu technicznego budynku jest utrudnione z uwagi na dużą rotację --- STRONA 9 --- osadzonych, wpływającą na stan pomieszczeń i sprzętu kwaterunkowego. W świetle powyższego w działaniach dyrekcji jednostki Aresztu Śledczego w Kielcach trudno dopatrzyć się złej woli, nakierowanej na naruszenie godności osób w niej osadzonych, w tym powoda. Brak należytego dofinansowania więziennictwa w ocenie Sądu Apelacyjnego nie może być także uznany za przejaw złej woli ustawodawcy, trudno bowiem zakładać, że polityka penalna państwa ukierunkowana jest na stworzenie takich warunków odbywania kary, które stanowiłyby dodatkową dolegliwość i represję dla osób skazanych. Niedofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych dziedzin publicznej działalności Państwa m.in. w zakresie służby zdrowia, szkolnictwa, czy opieki społecznej, w tym działań podejmowanych na rzecz osób, które nie naruszają porządku prawnego, jest efektem kondycji gospodarczej Państwa, która przekłada się na standard utrzymania nie tylko jednostek penitencjarnych, ale także zakładów leczniczych, czy szpitali. Powyższe winien mieć na względzie powód w kontekście swojej roszczeniowej postawy odnośnie zapewnienia mu odpowiednich – w jego przekonaniu – warunków osadzenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do przyjęcia, że pozwany naruszył art. 110 § 2 k.k.w., umieszczając powoda w celi, w której nie zostały zapewnione odpowiednie warunki higieny, czy dostateczny dopływ powietrza. W przedmiotowej sprawie strona pozwana wykazała, że warunki te odpowiadają podstawowym standardom, a zebrany materiał dowodowy pozwala na wyprowadzenie wniosku, że w miarę możliwości finansowych strona pozwana podejmuje działania mające na celu podnoszenie standardu odbywania tej kary. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby obiektywna ocena dokonana z punktu widzenia tzw. racjonalnego społecznego odbioru pozwalała na stwierdzenie, iż doszło do naruszenia dobra osobistego w postaci godności, a naruszenie to miało charakter na tyle poważny, iż uzasadnia roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne. Zgłaszane przez powoda niedogodności związane z „roznoszeniem się przykrych zapachów, jak i odgłosów” z sanitariatu w czasie spożywania posiłków w świetle zasad doświadczenia życiowego uznać należy za sformułowane wyłącznie na użytek niniejszego procesu. Co więcej, czego nie kwestionuje powód, w celi, w której przebywał, była zapewniona wymiana powietrza poprzez wentylację grawitacyjną i nawiewniki okienne. Wprawdzie zasadnie podnosi powód, że miał on prawo przebywać w celi wyposażonej w okno z kratą wyłącznie zewnętrzną, co umożliwiałoby korzystanie ze świeżego powietrza nie tylko przez nawiewnik, jednakże powyższe nie uzasadnia uwzględnienia roszczenia w niniejszym procesie. Zauważyć należy, że niedogodności związane z osadzeniem powoda bez podstawy ku temu w celi przeznaczonej dla więźniów o statusie niebezpiecznych, wyposażonej w podwójne kraty, z czego krata wewnętrzna została zdemontowana na zalecenie sędziego penitencjarnego w dniu 1 września 2010r., stanowiło już podstawę prawomocnego zasądzenia na rzecz powoda stosownego zadośćuczynienia w sprawie sygn. akt I C 2772/10 Sądu Okręgowego w Kielcach. Nie ma zatem podstaw do żądania ponownego zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego, skoro nie stanowi ono następstwa zdarzenia nieuwzględnionego wcześniejszym orzeczeniem. W tym stanie rzeczy, zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, nie znajduje uzasadnienia. Skoro zgłoszone na podstawie art. 23, 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. roszczenia powoda nie mogły zostać uwzględnione, Sąd Apelacyjny na zasadzie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, orzekając jak w pkt 1 sentencji. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. S ytuacja powoda, --- STRONA 10 --- osadzonego w jednostce penitencjarnej oraz możliwość subiektywnego przekonania o zasadności żądań, nie uzasadnia nałożenia na stronę obowiązku zwrotu wszystkich kosztów przeciwnikowi pomimo uznania powództwa za nieuzasadnione, o to stosownie do art. 102 k.p.c. Z uwagi na powyższe w tym zakresie Sąd Apelacyjny oddalił apelacje, na mocy art. 385 k.p.c., orzekając jak w pkt 2 sentencji. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów postępowania apelacyjnego, na które składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości ustalonej stosownie do § 6 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.