Postanowienie I ACa 562/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 października 2011 r. Sąd Apelacyjny w K

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 562/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 października 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Hanna Nowicka de Poraj Sędziowie: SSA Jerzy Bess SSA Grzegorz Krężołek Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 6 października 2011 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Tarnowie-Mościcach o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt I C 677/09 1.oddala apelację; 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa- Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. K. z Kancelarii Adwokackiej w Krakowie ul. … kwotę 4 428zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) w tym 828 zł podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z \ _V --- STRONA 2 --- urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 562/11 U z a s a d n i e n i e Powód A. M. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa -Zakładowi Karnemu w Tarnowie - Mościcach domagał się zasądzenia kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. Uzasadniając pozew wskazał, że w Zakładzie Karnym w Tarnowie - Mościcach przebywa od lipca 2006 r. Strona pozwana nie zapewniła jednak odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Przede wszystkim w celach panuje przeludnienie. Skazani mają problemy w korzystaniu z ciepłej wody. W określonych porach nie mogą również korzystać z energii elektrycznej. Odwiedziny osób bliskich odbywają się w niesprzyjających warunkach. Skazanym nie oferuje się odpowiednich zajęć kulturalno - oświatowych, sportowych, a także możliwości wykonywania pracy. Powód zakwestionował również zasady otrzymywania paczek żywnościowych od rodzin. Paczki te oddawane są osadzonym z dużym opóźnieniem, co powoduje, że niektóre artykuły spożywcze nie nadają się do spożycia. Wskazał ponadto, że osadzeni są niesłusznie karani dyscyplinarnie. Na koniec podniósł, że nieprawidłowe warunki odbywania kary pozbawienia wolności spowodowały wystąpienie u niego uszczerbku na zdrowiu. Strona pozwana reprezentowana przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt I C 677/09 w pkt I oddalił powództwo i w pkt III zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Podstawą oddalenia powództwa były ustalenia, które nie potwierdziły zarzutów powoda. W szczególności, odnosząc się do kwestii przeludnienia w celach, Sąd Okręgowy stwierdził co następuje: Omówić należy kwestię przeludnienia w celach, zjawisko to występowało bowiem w trakcie pobytu powoda w Zakładzie Karnym Tarnów - Mościce. Samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zadośćuczynienie (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06, OSNC 008/1/13). Dla uznania, że przebywanie w przeludnionej celi stanowi naruszenie godności człowieka konieczne byłoby ustalenie, że stopień zagęszczenia jest tego rodzaju, iż wywołuje u skazanych poważne dolegliwości lub pociąga za sobą dodatkowe cierpienia wykraczające --- STRONA 4 --- poza te, które wynikają z samego faktu pozbawienia wolności. Wskazano już wyżej, że nawet w celach przeludnionych każdy skazany dysponował własnym łóżkiem i krzesłem oraz miał zapewnioną odpowiednią dla warunków zakładu karnego intymność poprzez możliwość skorzystania z toalety poza celą. Co bardzo istotne dolegliwości związane z nadmiernym zagęszczeniem były łagodzone przez fakt, iż skazani nie mieli obowiązku przebywania w nich podczas dnia. Cele były otwarte i osadzeni mogli swobodnie poruszać się po korytarzu oraz korzystać z innych pomieszczeń. Dodatkowo wskazać należy, że w każdym przypadku umieszczenia powoda w celi przeludnionej zostały zachowane reguły wynikające z regulacji art. 248 k.k.w., który obowiązywał do dnia 6 grudnia 2009 r. Działania strony pozwanej nie miały więc charakteru bezprawnego, co uniemożliwia przyznanie powodowi jakiegokolwiek zadośćuczynienia. Umieszczenie powoda w celi o powierzchni, w której na skazanego przypadało mniej niż 3 m2 po dniu 6 grudnia 2009 r. odbywało się na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu karnego z 12 lutego 2010 r. i 25 lutego 2010 r. Łączny okres przebywania w takiej celi nie przekroczył 28 dni. Zostały więc dochowane rygory przewidziane w art. 110 § 2b i 2c ustawy kodeks karny wykonawczy. Działanie funkcjonariuszy Skarbu Państwa nie może w tej sytuacji zostać uznane za bezprawne. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 98 § 1 k.p.c., nie znajdując podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. Od niniejszego wyroku powód wniósł apelację z tym, że po ustanowieniu dla powoda w toku postępowania odwoławczego przez Sąd Apelacyjny pełnomocnika z urzędu, ten pismem procesowym z dnia 29.09.2011 r. sprecyzował zakres zaskarżenia, zarzuty oraz wnioski apelacji. W efekcie powód zaskarżył apelacją niniejszy wyrok w pkt I i III, zarzucając: l. mający wpływ na wynik sprawy, błąd w ustaleniach faktycznych sprawy. przejawiający się w: - błędnym ustaleniu okresów przebywania przez powoda w zakładzie karnym, powierzchni i zaludnienia w celach, - błędnym ustaleniu, iż przebywanie powoda w przeludnionych celach odbywało się na warunkach określonych w art. 248 k.k.w., - błędnym ustaleniu, iż powód miał swobodny dostęp do ciepłej wody i natrysków, - błędnym ustaleniu, iż paczki otrzymywane przez powoda przekazywane były mu następnego dnia, --- STRONA 5 --- - błędnego ustalenia, iż powód w zakładzie karnym miał swobodny dostęp do zajęć resocjalizacyjnych: edukacyjnych, kulturalnych i sportowych; 2. mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania: - art. 233 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów i brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału; - art. 328 § 2 k.p.c. poprzez powołanie się w uzasadnieniu wyroku na okoliczności nie dotyczące powoda, a osoby trzeciej, - art. 248 k.k.w. poprzez przyjęcie, iż pozwany dochował wymogów uchylających bezprawność osadzenia powoda w celi przeludnionej; 3. z ostrożności procesowej, na wypadek uznania za bezpodstawne zarzuty dotyczące błędu w ustaleniach faktycznych, naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c., poprzez uznanie, iż ustalony przez Sąd stan przeludnienia oraz „niekomfortowe” warunki, w których powód przebywał i korzystał ze swych praw nie naruszyły dóbr osobistych powoda uzasadniających zadośćuczynienie krzywdy, pomimo iż strona pozwana nie wykazała, że istniejący stan nie był bezprawny. Podnosząc powyższe zarzuty powód wniósł o : - zmianę wyroku w zakresie pkt I i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 100.000 zł i uchylenie wyroku w zakresie pkt III oraz rozstrzygnięcie o kosztach procesu, w tym kosztach nieopłaconej w całości pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, ewentualnie o - uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu za pomoc prawną w całości nieopłaconą. Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację wniesioną bezpośrednio przez powoda strona pozwana zarzuciła, że powód nie sprecyzował zarzutów ani też wniosków, ale z treści apelacji można wnioskować, że powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo oraz w zakresie kosztów zastępstwa procesowego przyznanych Skarbowi Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Z treści apelacji należy wnioskować, że wyrokowi I instancji skarżący zarzuca niezgodności ustaleń faktycznych --- STRONA 6 --- Sądu z materiałem dowodowym, co prowadzi do zarzutu naruszenia swobodnej oceny dowodów. Według Skarbu Państwa apelacja jest nieuzasadniona i powinna zostać oddalona w całości. Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wykładni przepisów prawa, które pozwany w całości akceptuje i popiera. Sąd I instancji słusznie wskazał, że nie zaszły w przedmiotowym postępowaniu przesłanki pozwalające na uznanie roszczenia za zasadne. W postępowaniu ustalono stan faktyczny na podstawie zeznań powoda, zeznań świadków, odpowiedzi na pozew. Ponadto przeprowadzono dowody z opinii biegłego, o przeprowadzenie których wnioskował powód. Nieuprawniony jest zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Naruszenie art. 233 § l k.p.c. może polegać na dokonaniu przez sąd oceny dowodów z naruszeniem zasad określonych w tym przepisie. Prawidłowe podniesienie takiego zarzutu wymaga zatem wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym skarżący upatruje wadliwą jego ocenę. Naruszenie tego przepisu nie może polegać na pominięciu przez sąd przy wyrokowaniu określonej okoliczności faktycznej, nawet jeżeli strona uważa ją za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 293/02). Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 §1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, tylko to bowiem może zostać przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Przekonanie strony o innej niż przyjętej przez sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sąd, nie jest wystarczającym powodem do formułowania zarzutu naruszenia przywołanego przepisu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu: z dnia 21 maja 2008 r., I ACa 953/07, z dnia 9 kwietnia 2008 r., I ACa 205/08, z dnia 30 stycznia 2008 r., I ACa 1040/07). Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że powód nie sformułował prawidłowego zarzutu naruszenia art. 233 § l k.p.c. Apelujący w istocie powtarza swoje dotychczasowe twierdzenia, których wystąpienia nie udowodnił w trakcie postępowania dowodowego i czyni zarzut sprowadzający się do nieuwzględnienia własnych twierdzeń przez Sąd Okręgowy. Takie działanie jest nieprawidłowe i niezasadne. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda jest bezzasadna z przyczyn w skazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jakkolwiek uwagi zawarte w odpowiedzi na apelację odnoszą się do zarzutów zawartych w apelacji wniesionej bezpośrednio przez powoda, to jednak co do --- STRONA 7 --- zasady można uznać je za trafne również do zarzutów sformułowanych przez pełnomocnika z urzędu powoda. W ocenie Sądu Apelacyjnego powód nie wykazał naruszenia przez Sąd Okręgowy zarówno art. 233 k.p.c., jak i art. 248 k.k.w. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. poprzez powołanie się w uzasadnieniu wyroku na okoliczności nie dotyczące powoda, a osoby trzeciej, należy zauważyć, że uwadze pełnomocnika powoda uszedł fakt, że Sąd I instancji postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011 r. (dowód k.208) dokonał sprostowania sporządzonego przez siebie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w ten sposób, że słowa: „Powód P. M.” zastąpił słowami: „Powód A. M.”. W tej sytuacji zarzut ten jest nie tyle bezzasadny, co nawet bezprzedmiotowy. Nie znajdują również uzasadnienia zarzuty naruszenia prawa materialnego, albowiem w realiach ustalonego stanu faktycznego, a w szczególności, co bezzasadnie kwestionuje powód, braku bezprawności działania strony pozwanej, nie można zasadnie twierdzić, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Zgodzić się bowiem należy z ogólną uwagą Sądu I instancji, że osoby odbywające karę pozbawienia wolności mają w pewnym stopniu ograniczone dobra osobiste, co wynika z istoty tej kary (swoboda poruszania się, prywatność). Ograniczenia te jako istniejące na mocy odpowiednich przepisów prawa nie uzasadniają przyznania ochrony, o ile oczywiście pomimo odbywania kary pozbawienia wolności nie naruszona została godność skazanych, która podlega ochronie. Trafna analiza okoliczności faktycznych przedstawionych przez powoda dokonana przez Sąd I instancji wykazała, to dobro osobiste powoda nie zostało naruszone podczas odbywania kary. W tej sytuacji zarówno powództw powództwo powoda, a tym samym i apelacja, podlega oddaleniu. Dlatego też Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1. sentencji na mocy art. 385 k.p.c. Brak też podstaw do zakwestionowania argumentacji przedstawionej w sposób logiczny przez Sąd I instancji co do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, a w szczególności co do niezastosowania normy art. 102 k.p.c., która z istoty swej ma charakter wyjątku od reguły określonej w art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. Dlatego również w tym zakresie apelacja okazała się bezzasadna. Dlatego też Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1. sentencji na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Mając jednak na względzie kumulacje kolejnych kosztów postępowania na etapie postępowania apelacyjnego, w zestawieniu z aktualną sytuacją materialną powoda, w ocenie Sądu Apelacyjnego na tym etapie postępowania zachodzi już podstawa do zastosowania --- STRONA 8 --- normy art. 102 k.p.c. W tej sytuacji o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono jak w pkt 2. sentencji na mocy powołanego przepisu art. 102 k.p.c. Wobec faktu, że powoda reprezentował pełnomocnik z urzędu o wynagrodzeniu tego pełnomocnika o orzeczono jak w pkt 3 sentencji według §2 ust 1 i 3, §6 pkt 6 oraz § 13 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłaty za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348).