Postanowienie I ACa 54/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I ACa 54/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Depczyński Sędziowie: SSA Tomasz Szabelski (spr.) SSO Krystyna Golinowska Protokolant: sekr. sądowy Monika Wrzesień po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2011 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa R. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w. S.i Prokuraturze Okręgowej w. S. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I C 8/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od R. K. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu na rzecz adwokat A. M. z Kancelarii Adwokackiej w S. wynagrodzenie w kwocie 3.321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) zł w tym 23 % podatku VAT, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 54/11 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 października 2010r. w sprawie z powództwa R. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w. S.i Prokuraturze Okręgowej w. S.o zadośćuczynienie, Sąd Okręgowy w Sieradzu oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz przyznał profesjonalnemu pełnomocnikowi powoda kwotę 4.392 złote brutto, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, którą nakazał wypłacić z funduszy Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu, (wyrok k. 84) Powyższy wyrok zapadł na podstawie poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, które Sąd Okręgowy podzielił i przyjął za własne, a z których wynika, że powód R. K. był tymczasowo aresztowany do sprawy o sygn. akt IV K 425/05 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Łodzi dla Ł. w okresach od dnia 8 marca 2005r. do dnia 15 lutego 2006r. oraz od dnia 1 kwietnia 2008r. do dnia 13 sierpnia 2008r. podczas stosowania wobec powoda izolacyjnego środka zapobiegawczego powód przebywał w Areszcie Śledczym w P.. W trakcie tego pobytu w jednostce penitencjarnej powód miał status osoby niekaranej. Zarządzeniami Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 sierpnia 2008r. w sprawie III Pen 422/08 oraz z dnia 22 sierpnia 2008r. w sprawie III Pen 438/08 sędzia penitencjarny przekazał według właściwości do Sądu Okręgowego w Sieradzu dwa kolejne pisma powoda, stanowiące skargi na decyzje Dyrektora Zakładu Karnego w S.. W treści uzasadnień każdego z powołanych orzeczeń powoda określono mianem „skazanego". Następnie postanowieniami z dnia 9 października 2008r. w sprawie III Pen 331/08 oraz w sprawie III P. III K. 655/08 Sąd Okręgowy w Sieradzu przekazał powołane skargi powoda do rozpoznania według właściwości Sądowi Okręgowemu w Łodzi. W treści wskazanych orzeczeń, jak i ich uzasadnień, powoda także określono mianem „skazanego". W dacie wydania tych orzeczeń powód przebywał na wolności. 1 Z treści skarg powoda nie wynikało, czy jest osobą niekaraną, czy skazaną. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy oddalił powództwo, stwierdzając jego bezzasadność, wobec niewykazania przez powoda bezprawności zachowania jednostek organizacyjnych pozwanego Skarbu Państwa, szczególnie, że rola poszczególnych jednostek wymiaru sprawiedliwości, w okolicznościach faktycznych analizowanego przypadku, ograniczyła się jedynie do wydania niemerytorycznych orzeczeń w przedmiocie przekazania skarg powoda do odpowiedniego Sądu, według właściwości miejscowej, bez badania treści oraz zasadności żądań powoda. Nadto z treści pism powoda nie wynikało, czy jest on osobą skazaną czy niekaraną. Dodatkowo Sąd Okręgowy uznał, że powód nie udowodnił zgłoszonej szkody, jak również związku przyczynowego między zarzuconym - w jego ocenie bezprawnym - zachowaniem stacio fisci pozwanego Skarbu Państwa, a doznaną szkodą. Tym bardziej, że dla poparcia twierdzeń w zakresie naruszenia dóbr osobistych (doznanej krzywdy) powód podnosił okoliczności dowiedzenia się przez współosadzonych o treści wadliwych, zapadłych w stosunku do niego orzeczeń, podczas gdy kwestionowane postanowienia wydano w dniu 13 sierpnia 2008r. wraz ze zwolnieniem powoda, a następnie w dniu 9 października 2008r., kiedy powód przebywał już na wolności. Nadto - abstrahując od oceny twierdzeń powoda co do szczególnych cech jego osobowości (wyjątkowej delikatności i subtelności) - Sąd Okręgowy stwierdził, że dla oceny zasadności roszczeń o naruszenie dóbr osobistych należy się kierować przeciętną miarą społecznej wrażliwości, a nie osobistymi odczuciami poszkodowanego. W przedmiocie kosztów procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 kpc. (uzasadnienie k. 85 - 87) --- STRONA 3 --- Powód zaskarżył powyższy wyrok apelacją w całości, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez ustalenie, że powód nie wykazał bezprawności zachowania pozwanych i w konsekwencji, iż stanowiło ono źródło doznanej przez powoda krzywdy, a także naruszenie art. 233 § 1 kpc, polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez zdyskredytowanie zeznań powoda, co do charakteru i rozmiaru doznanej szkody oraz bezzasadnym przyjęciu, że przedmiotowe działanie Sądu Okręgowego w Sieradzu mieściło się w granicach prawa, (apelacja k. 101-104) W odpowiedzi na apelację powoda, pozwani wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa • Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, (odpowiedź na apelację k. 122 - 124) Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Podniesione w zgłoszonym środku odwoławczym zarzuty naruszenia prawa procesowego, poza zarzutem bezpodstawnego stwierdzenia braku bezprawności zachowania jednostek organizacyjnych pozwanego Skarbu Państwa, są chybione, niemniej nawet zasadność wskazanego zarzutu pozostawała bez wpływu na trafność kwestionowanego rozstrzygnięcia i w konsekwencji oddalenie apelacji jako bezzasadnej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie sposób zgodzić się z argumentacją Sądu Okręgowego, jakoby błędne - choćby omyłkowe - określenie powoda mianem skazanego, w sytuacji, gdy powód był w dacie wydania przedmiotowych orzeczeń Sądu penitencjarnego osobą niekaraną nie stanowiło bezprawnego zachowania funkcjonariuszy powołanych stacio fisci pozwanego Skarbu Państwa. W efekcie w uznaniu Sądu Apelacyjnego, na potwierdzenie wniosków Sądu I instancji, nie znajduje także zaprezentowana argumentacja w odniesieniu do braku w skargach powoda stosownych informacji o statusie powoda jako osadzonego. Nie ma bowiem żadnej podstawy do wymagania od skarżącego zamieszczenia w przedmiotowych pismach stosownych danych. Nadto organy wymiaru sprawiedliwości - podobnie jak inne organy władzy, stosownie do konstytucyjnej zasady legalizmu, jako zobowiązane do działania na podstawie i w granicach prawa - powinny były dochować należytej staranności przy formułowaniu treści przedmiotowych orzeczeń i ich uzasadnień, a w razie ewentualnych wątpliwości poczynić stosowne wyjaśnienia. Przy czym kwestia niemerytorycznego w istocie charakteru tych rozstrzygnięć pozostawała bez znaczenia, z punktu widzenia oceny należytej rzetelności i poprawności formułowania ich treści. Stąd - w przekonaniu Sądu Apelacyjnego • przedstawione zachowanie funkcjonariuszy powołanych stacio fisci pozwanego Skarbu Państwa nosiło cechy bezprawności. Niemniej z uwagi na niewykazanie doznania krzywdy, której zadośćuczynienia powód się domaga, jak również związku przyczynowego między opisanym zachowaniem, a szkodą zgłoszone powództwo podlegało oddaleniu. W tym zakresie bowiem Sąd Apelacyjny podziela celne rozważania Sądu I instancji. Szczególnie, że 1 uzasadniając doznaną szkodę utratą dobrego imienia wśród współosadzonych, powód w istocie nie wykazał, żeby faktycznie doszło do zdyskredytowania jego osoby oraz utraty czci, czy szacunku i wiarygodności w stosunku do niego, tym bardziej, że postanowienie z dnia 13 sierpnia 2008r. wydano w związku ze zwolnieniem powoda, natomiast kolejne kwestionowane postanowienie zapadło w dacie 9 października 2008r., kiedy powód przebywał na wolności. Zatem nie mogło nawet potencjalnie dojść do sytuacji doręczenia powodowi - jako adresatowi komentowanych orzeczeń w warunkach osadzenia, a w konsekwencji do upowszechnienia wadliwego oznaczenia statusu powoda we wskazanym środowisku. Natomiast z punktu widzenia zasadności niniejszego powództwa bez znaczenia pozostawała kwestia ewentualnej wyjątkowej - ponadprzeciętnej wrażliwości powoda, jego subtelnej i delikatnej osobowości, jak trafnie podniósł już Sąd Okręgowy, niezależnie od kwestii oceny rzeczywistej natury osobowości powoda. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydującego znaczenia nie ma bowiem subiektywne odczucie poszkodowanego, jego indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje --- STRONA 4 --- określone naruszenie w społeczeństwie. Należy więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy (wyrok SA w Poznaniu z 19.10.2005r., I ACa 353/05, opubl w LEX nr 175202). O naruszeniu dóbr osobistych nie decyduje wszakże subiektywna ocena poszukującego ochrony, lecz obiektywna ocena reakcji, jaką dana informacja wywołuje u odbiorcy (wyrok SA w Poznaniu z 11.01.2007r., I ACa 833/06, opubl. w LEX nr 298413). Zwłaszcza, że odmienne - subiektywne rozumienie przesłanek art. 23 i 24 kc o ochronie dóbr osobistych, sprowadzałoby się w istocie do konieczności uwzględnienia każdego zgłoszonego roszczenia, bowiem skoro poszkodowany zgłosił takie roszczenie, to znaczy że doznał szkody wskutek naruszenia jego dobra osobistego, co z kolei wypaczałoby sens komentowanej regulacji. Naprawienie jakiejkolwiek szkody w jakiejkolwiek formie musi być bowiem stosowną formą rekompensaty rzeczywiście doznanej szkody - uszczerbku, w przeciwnym razie stanie się źródłem bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego. Wobec powyższego powód nie wykazał także związku przyczynowego między zarzuconym zachowaniem, a doznaną szkodą, bowiem nie udowodnił powstania jednego z elementów tego związku w postaci szkody. Uznania Sądu Apelacyjnego nie znajdują też pozostałe zarzuty apelującego, sprowadzające się do obrazy art. 233 § 1 kpc, gdyż poza sformułowaniem tego zarzutu powód w istocie go nie wykazał. Tym bardziej, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc, nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące A się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego, nie odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest bowiem wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie Sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien zatem wskazać, jakie kryteria oceny naruszył Sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (wyroku SA w Warszawie z 20.12.2006r., VI ACa 567/06, opubl. LEX nr 558390). Postawienie zarzutu obrazy art. 233 § 1 kpc nie może bowiem polegać na zaprezentowaniu ustalonego przez siebie, na podstawie własnej oceny dowodów stanu faktycznego. Skarżący może tylko wskazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że Sąd rażąco naruszył zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego i że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (wyrok SN II z 18.06.2004r., CK 369/03, opubl. LEX nr 174131). Zaś uwzględnienie przez Sąd w ocenie materiału dowodowego powszechnych i obiektywnych zasad doświadczenia życiowego nie usprawiedliwia zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów na tej tylko podstawie, że indywidualne i subiektywne doświadczenia strony są od tych zasad odmienne (wyrok SN z 5.08.1999r„ II UKN 76/99, opubl. w OSNP 2000/19/732). Nadto należy podnieść, że art. 448 kc, traktujący o możliwości rozstrzygnięć Sądu w razie stwierdzenia zasadności roszczenia o naruszenie dóbr osobistych stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (wyrok SN z 19.04.2006, II PK 245/05, opubl. w OSNP 2007/7-8/101). Przepis ten przewiduje zatem swoistą fakultatywność zadośćuczynienia, w granicach sędziowskiej dyskrecjonalności wobec szeregu wypracowanych przez orzecznictwo i doktrynę okoliczności konkretnego przypadku tj. m. in. z uwagi na charakter i naturę naruszonego dobra, rozmiar i charakter negatywnych następstw bezprawnego zachowania sprawcy, jego winę, czy okoliczności wyrządzenia szkody. Biorąc zatem pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, w tym szczególnie brak zamiaru i celu jakiegokolwiek negatywnego działania, a już tym bardziej wyrządzenia powodowi szkody, jak również w istocie czysto formalny i omyłkowy charakter błędu funkcjonariuszy wskazanych organów wymiary sprawiedliwości pozwanego Skarbu Państwa, który nie wywołały żadnych reperkusji w sytuacji osobistej, jak i materialnej powoda, Sąd Apelacyjny tym bardziej za zasadne uznał oddalenie zgłoszonego roszczenia materialnego. Szczególnie, że podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 kc może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy. Oceniając bowiem zarówno możliwość zasądzenia, ze względu na brak obligatoryjności, jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, Sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra - ciężar gatunkowy poszczególnych --- STRONA 5 --- dóbr osobistych nie jest bowiem jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Ponadto, Sąd musi zbadać nasilenie złej woli sprawcy oraz celowość zastosowania tego środka. Przekłada się to zarówno na samą możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość (wyrok SA w Białymstoku z 4.07.2008r., I ACa 278/08, opubl. w LEX nr 531750). Zwłaszcza, że dobitnie podnosząc naruszenie czci i godności oraz akcentując wręcz traumatyzujące następstwa opisanego zdarzenia - co znamienne - powód nie zgłaszał żadnych niematerialnych roszczeń ochrony dóbr osobistych. Poddaje to w wątpliwość wiarygodność jego twierdzeń i szczerość intencji, budząc wręcz przekonanie o działaniu z niskich pobudek, jedynie dla chęci zysku, a nie w celu naprawienia rzekomo doznanej krzywdy. Szczególnie, że w przypadku naruszenia dóbr osobistych bezprawnym działaniem sprawcy, pokrzywdzonemu przede wszystkim przysługują środki o charakterze niemajątkowym przewidziane w art. 24 kc, a w przypadku gdy działanie naruszyciela jest także zawinione środki o charakterze majątkowym, o których stanowi art. 448 kc. Obydwa roszczenia mają charakter samodzielny i pokrzywdzonemu przysługuje prawo ich wyboru, ale to Sądowi pozostawiona jest ocena celowości przyznania ochrony w żądanej formie, jego adekwatności do rodzaju naruszonego dobra, a przede wszystkim rozmiaru doznanej krzywdy (wyrok SA we Wrocławiu z 24.07.2008r., I ACa 1150/06, opubl. wOSAW (...)). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 kpc, Sąd Apelacyjny oddalił apelację jako bezzasadną. W przedmiocie kosztów procesu, na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc i art. 99 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc i art. 391 § 1 kpc oraz § 2 ust. 1 - 2, § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1348), Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Na podstawie § 2 ust. 1 - 2, § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. Sąd Apelacyjny przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu na rzecz zawodowego pełnomocnika powoda kwotę 3.321 złotych brutto, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.