Wyrok I ACa 527113

--- STRONA 1 --- _ ¢,._ _ _ Sygn. akt I ACa 527113 _ _ RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ A 2 V v .4; ~ Dnia4czerwca 2013 r. V _\.,v v_.. ‘Y ;,____ A. \ ._; _. Sqd Apelacyjny we vWr0c+awiu  Wydzial I Cywilny w skladzie: . ." ‘~=m\_=.~ ° ~= Przewodniczqcy: SSA Maigorzata Lamp'arska Sedziowie: SSA Aieksandra Marszauek (spr.) SSA Siawomir Jurkowicz Protokolant: Marta Perucka po rozpoznaniu w dniu 4 czelwca 2013 r. we Wroctawiu na rozprawie sprawy z powédztwa M.1._, J: _ przeciwko ‘ . ......_‘ ' ‘LA. w W: 0 zapiatq; na skutek apeiacji strony pozwanej ' 1 od wyroku Sqdu Okrggowego w Swidnicy z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt I C 1.898112 . 1. zmienia zaskariony wyrok w ten sposéb, ie w punkcie I oddala powédztwo ponad zasqdzonq nigpjgvgitq 50§000 zf (pigéclziesiqt tysigcy ziotych) z odsetkami, w punkcie ll poprzezobniienie kwoty 4.617 2% do kwoty 920 zi oraz w punkcie Ill poprzez obniienie kwoty 4.040,36 zi do kwoty 2.040 =1. _ 2. zasqdza od powédki na rzecz strony pozwanej 3.800 zi tytuiem kosztéw postqpowania apelacyjnego. — UZASVASDNIENIE Zaskarionym wyrokiemv Sqd'.Okr¢gowy w Swidnicy zasadzfl od strony pozwanej ; » ' S.A. w rzecz powédki zadbééuczynienie w kwocie 90.000 zl wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28.02.2012 r. do dnia zap%aty oraz koszty procesu. Powyzsze rozstrzygnigcie Sqd ten wydai w oparciu 0 nastcgpujqce istotne, ustalenia faktyczne: _ A . _ _ „__ _ _ Sygn. akt I ACa 527113 _ _ RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V . „ 8 .J ~ Dnia4czerwca 2013r. V _„V v__. __ „___ ‹. t ._¿ .. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu - Wydział I Cywilny W składzie: _ ." "=œ\.=.~ °- ~= Przewodniczący: SSA Małgorzata Lamparska Sędziowie: SSA Aleksandra Marszałek (spr.) SSA Sławomir Jurkowicz Protokoiant: Marta Perucka po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa M.1__. J: _ przeciwko ` . ......_, ' °i.A. w W: o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej ` 1 od wyroku Sądu Okręgowego w Swidnicy z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt I C 1898112 _ 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie I oddala powództwo ponad zasądzoną nig_t1._,i,qv9`tę SOŠOOO zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) z odsetkami, w punkcie ll poprzezobniżenie kwoty 4.617 zł do kwoty 920 zł oraz w punkcie Ill poprzez obniżenie kwoty 4.040,36 zł do kwoty 2.040 zł. _ 2. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej 3.800 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. ‹ uzAsiAiDN|EN|E Zaskarżonym wyrokiem' Sąd'.Okręgowy w Świdnicy zasądził od strony pozwanej ; › ' SA. w rzecz powodki zadośćuczynienie w kwocie 90.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28.02.2012 r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten wydał w oparciu o następujące istotne, ustalenia faktyczne: _ Ą _ _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 527/13 .W dniu 1 czerwca 1998 r. w doszio do wypadku drogowego, W wyniku ktérego p0nic':s’r ésmieré syn powédki. Pojazd sprawy wypadku W dacie zdarzenia posiadai obowiqzkowe ubezpieczenie odpowiedzialnoéci cywilnej posiadaczy pojazdéw mechanicznych w 1 “W dacie wypadku mieszkai z Zonal i dwoma synami We Wspélnym domu z powédkq i jej meiem. ProWadzi+ gospodarstwo rolne, a zimz4 dorabia+ w kolegi jako kieroWca4— przyjezdzafi do Poiski co 2 miesiqce. Powédka zawsze mogia liczyé na jego pomoc. _ , ' > , 3 W wypadku uczestniczyha tez powédka. Doznaia urazu g+owy z Wstrzqénieniem mézgu i utratq przytomnoéci, a takie urazu psychicznego pod postaciq stresu pourazowego, ktély nastepnie przeszed’: W przewlek+e zaburzenia adaptacyjne depresyjne ( tzw. reakcje Zaloby ). Przez tydziefi po wypadku lezaia W épiqczce. Réwnoczeénie skutkiem doznanego urazu CUN wystqpily u ~poWc':dki objawy encefaiopatié pourazowej manifestujqce sie glegbokimi zmianami W zakresie charakteru, osobowoéci powédki, poghgbianiem zaburzefi depresyjnych po urazie psychicznym. . _ Po émierci synapomagaia synowej W opiece nad dzieémi, ktére rc'>WnieZ dozna+y szeregu urazéw W wyniku tego wypadku. D0 pracy Wrécila W paidzierniku 1998 r. a po ukoficzeniu 55 roku Zycia przeszia na Wczeéniejszq emerytu_rr,=:. ' l Obechie 1 ma 64 Iata, nadai zamieszkuje z rnq;Zem, synowq, wnukami i drugim mgzem synowej. Do tej pory nie pogodziia ze strata; syna. Ma bardzo dobre kontakty z~ rodzina — zaréwno synowa z megfzem, jak i cérka z megzem oraz wnuki staie sie niq opiekujq, ma w nich wsparcie, mote na nich liczyé. Od 2001 r. pozostaje pod opiekq Iekarza psychiatry z rozpoznaniem reakcji depresyjnej przedwzajqcej siq: oraz organicznymi zaburzeniami nastroju. U powédki wystepujq zaburzenia adaptacyjne pod postaciq rgakcji Zaioby, zaburzenia funkcji poznawczych, powstaiych w wyniku uszkodzenia CUN i charakterystycznych dla urazéw powodujqcych defekfy funkcji mézgu i uszkodzefl struktur mézgowych, . '' > ., . , zwiqzafiych z piatami potylicznymi, skroniowymi ipiemieniovvymi. Systematycznie przyjmuje leki, jest pod opiekq neurologa. Majsgc powyzsze na uwadze oraz treéé art. 24 k.c. W zw. z art. 448 k.c. Sad I instancji uznai, ie roszczenie powédki zas%ugiwa1o na uwzglcgdnienie W zakresie dochbdzonej kwoty 90.000 2+ z tytulru zadoééuczynienia za krzywdqz doznanq przez ' ' 2 Sygn. akt I ACa 527/13 .W dniu 1 czerwca 1998 r. w doszło do wypadku drogowego, w wyniku którego poniósł śmierć syn powódki. Pojazd sprawy wypadku w dacie zdarzenia posiadał obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych W _ 'W dacie wypadku mieszkał z żoną i dwoma synami we wspólnym domu z powódką i jej mężem. Prowadził gospodarstwo rolne, a zimą dorabiał w kolegi jako kierowca- przyjeżdżał do Polski co 2 miesiące. Powódka zawsze mogła liczyć na jego pomoc. _ , ' ' , B W wypadku uczestniczyła też powódka, Doznała urazu głowy Z wstrząśnieniem mózgu i utratą przytomności, a także urazu psychicznego pod postacią stresu pourazowego, który następnie przeszedł w przewłekłe zaburzenia adaptacyjne depresyjne ( tzw. reakcje żałoby ). Przez tydzień po wypadku leżała w śpiączce. Równocześnie skutkiem doznanego urazu CUN wystąpiły u powódki objawy _encefaiopatii pourazowej manifestujące się głębokimi zmianami w zakresie charakteru, osobowości powódki, pogłębianiem zaburzeń depresyjnych po urazie psychicznym. _ _ Po śmierci synapomagała -synowej w opiece nad dziećmi, które również doznały szeregu urazów w wyniku tego wypadku. Do pracy wróciła w październiku 1998 r. a po ukończeniu 55 roku życia przeszła na wcześniejszą emeryturę. ` I Obecnie 1 ma 64 lata, nadał zamieszkuje z mężem, synową, wnukami i drugim mężem synowej. Do tej pory nie pogodziła ze stratą syna. Ma bardzo dobre kontakty z rodziną - zarówno synowa z mężem, jak i córka z mężem oraz wnuki stale się nią opiekują, ma w nich wsparcie, może na nich liczyć. Od 2001 r. pozostaje pod opieką lekarza psychiatry z rozpoznaniem reakcji depresyjnej przedłużającej się oraz organicznymi zaburzeniami nastroju. U powódki występują zaburzenia adaptacyjne pod postacią reakcji żałoby, zaburzenia funkcji poznawczych, powstałych w wyniku uszkodzenia CUN i charakterystycznych dla urazów powodujących defekty funkcji mózgu i uszkodzeń struktur mózgowych, _ '-' › .. . , związanych z płatami potylicznymi, skroniowymi iciemieniowymi. Systematycznie przyjmuje le-ki, jest pod opieką neurologa. Mając powyższe na uwadze oraz treść art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. -Sąd l instancji uznał, że roszczenie powódki zasługiwało na uwzględnienie w zakresie dochcdzonej kwoty 90.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez " ' 2 --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 527/13 niq na skutek naruszenia jej débr osobistych tj. naruszenia prawa do Zycia W rodzinie. Sqd Okrogowy uznai, 2e zasqdzona kWota jest adekwatna do rozmiaru doznanej przez powodko krzywdy, uwzglodnia rowniez skutki wypadku oraz rokowania na przyszioéé. Jest utrzymana W rozsqdnychgranicach I odpowiednia W odniesieniu do aktualnych stosunkow Ymajqtkowych i przeciotnej stopy Zyciowej spoieczefisiwa. I ‘ Oci powyzszego wyroku apelacjo wywiodia strona pozwana, podnoszqc zarzut naruszenie1' an. 448 k.c.' poprzéz niewiaéciwe zastosowanie i W konsekwencji zasqdzenie na rzecz powodki zadoééuczynienia za krzyiwdzg, ktora nie pozostaje W adekwainym zwiqzku przyczyinowo ‘ skutkowym ze zdarzeniem ktére stanowi podstawo roszczeri powodki, tj. ze émierciq syna W dniu 1 czerwca 1998 r. Strona pozwana Wniosia *0 zmiane wyroku w zaskarionej czoéci przez oddaienie poWodztWa 0 zadoééuczynienie ponad kwoto 50000 zi i stosunkowe rozdzielenie kosztow procesu. A   . Sad Apelacyjny przyjqi za wlasne ustaienia faktyczne, poczynione przez Said Okreggowy i zwaiyh co rlastqpuje: " Apelacja zasiugiwaia na uwzglodnienie. Na Wstopie Wskazaf: naiezy, iZvSa1d Apelacyjny W oaioéci podzieiii ustalenia faktyczne, dokonane W sprawie przez Sqd Okrogowy, czyniqc je jednoczeénie podstawq swojego rozstrzygnicgcia. Ustalenia te byiy W znacznej czoéci pomiodzy stronami bezsporne, a na etapie postopowania apelacyjnego kwestionowana byia przez strong pozwanq jedynie wysokoéé zadoééuczynienia zasqozonego na rzecz powodki. Korygowanie przez Said drugiej instancji zasqdzonego zadoééuczynienia moze byé dokonywane tylko wtedy, gdy przy uwzglodnieniu Wszystkich okoiicznoéci sprawy, majqcych Wplyw na jego wysokoéé, jest ono niewspoimierne (nieodpowiednie), tj. albo raiqco wygorowane, albo razqco niskie (por. wyrok SN z 18.11.2004 r., I CK 219/04). Stwierdzié nalezy, I2 W niniejszej sprawie powyzsze okolicznoéci zaistniaiy. Sad pierwszej instancji wprawdzie prawidiowo ustalii i rozwazyi okolicznoéci faktyczne majqce miejsce W niniejszej" sprawie, a majqce WpIyW na krzywdo, jakiej doznaia powodka na_ skutek émierci syna, ale za ' 3 Sygn. akt I ACa 527/13 nią na skutek naruszenia jej dóbr osobistych tj. naruszenia prawa do życia w rodzinie. Sąd Okręgowy uznał, że zasądzona kwota jest adekwatna' do rozmiaru doznanej przez powódkę krzywdy, uwzględnia również skutki wypadku oraz rokowania na przyszłość. Jest utrzymana w rozsądnych-granicach i odpowiednia w odniesieniu do aktualnych stosunków 'majątkowych i przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa. V ` Od powyższego wyroku apelację wywiodła strona pozwana, podnosząc zarzut naruszenia' an. 448 k.c.' poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji zasądzenie na rzecz powódki zadośćuczynienia za krzywdę, która nie- pozostaje w adekwatnym związku przyczynowo *- skutkowym ze zdarzeniem które stanowi podstawę roszczeń powódki, tj. ze śmiercią syna w dniu 1 czerwca 1998 r. Strona pozwana wniosła to zmianę wyroku w- zaskarżonej części przez oddalenie powództwa o zadośćuczynienie ponad kwotę 50000 zł i stosunkowe rozdzielenie kosztow procesu. _ - - _ Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd Okręgowy i zważył, co następuje: ' Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać naieży, iżjSąd Apelacyjny' w całości podzielił ustalenia faktyczne, dokonane w sprawie przez Sąd Okręgowy, czyniąc je jednocześnie podstawą swojego rozstrzygnięcia. Ustalenia te były w znacznej części pomiędzy stronami bezsporne, a na etapie postępowania apelacyjnego kwestionowana była przez stronę pozwaną jedynie wysokość zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz powódki. Korygowanie przez Sąd drugiej instancji zasądzonego zadośćuczynienia może być dokonywane tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmierne (nieodpowiednie), tj. albo rażąco wygórowane, albo rażąco niskie (por. wyrok SN z 18.11.2004 r., l CK 219104). Stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie powyższe okoliczności zaistniały. Sąd pierwszej instancji wprawdzie prawidłowo ustalił i rozważył okoliczności faktyczne mające miejsce w niniejszej' sprawie, a mające wpływ na krzywdę, jakiej doznała powódka na_ skutek smierci syna, ale za " 3 --- STRONA 4 --- Sygn. akt I ACa 52'?/13 odpowiednie tytuiem zadoséuczynieniana rzecz powodki uznai kwote 90.000 zt, ktora to kwota, W ocenie Sqdu Apelacyjnego, jest nadmiernie Wygorowana. ' Niewqtpliwie smieré syna byta dla powodki stresttjqcym wydarzeniem, powodujqcym duze cierpienie oraz zaburzenie dotychjczasowego sposobu funkcjonowania. Wszeylkie okoiioznosci z tym zwiqzane zostaiy zresztq prawidiowo I Wnikliwie ustalone przez Sqd I instancji i na etapie postepowania apelacyjnego nie byiy kwestionowane przez strone pozwane. Jednakze zwazyonaieiy, 2e wiasciwych sferze osobistej oziowieka qczué I emocji nie sposob Wymierzyé, tymczasem W sprawach 0 zadoséuczynienie ‘ssdy stajq przed konieoznoscie ich swoistej oibiektywizacji I A,,wyceny” W. pienIqd_zu. Jest oczywistym, ze zasqdzone zadoséuczynieinie nie umniejsza negatywnych przezyé, stanowiqc tylko jedynq mozliwq forme rekompensaty doznanej krzyWdy. Nieuzasadnionym zabiegiem byio odwoiywanie sie do przebiegu Zaioby I jej skutkow. Podkreslenia wymagaio, 2e proces Zaioby, jego przebIeg,_ czas trwania I sposob radzenia sobie 2 emocjami, ma charakter indywidualny I nie podlega ocenie W kategoriach Wiedzy specjalnej ani W te2 W kategoriach normatywnych. lnnymi siowy, nie istnieje cos takiego jak obiektywny, abstrakcyjnie ujmowany, Wiasnie ,,prawI'o'IoWy”wzorzec zaioby, do ktorego naiezaioby odnosié zachowania i postawy osob, ktore dochodze; swych roszczefi po smierciosoby najbliiszej. Nie sposob bowiem ocenié cierpieri osoby, ktéra utraciia kogos bliskiego po same] obseiwacji, czy Wykazuje ona brak emocji, ozy tez popada W skrajne emocje, pozytywne bqdi negatywne. lndywidualny chariakter krzywdy, wywoianej utratq osoby najbiizszej, wyI<Iuc:za dokonywanie ocen tego rodzaju; ' __ Aktuainy stan Wiedzy nie pozwala na tidowodnienie rozmiaru uczué I przywiqzania czy tez ioh braku. Przede Wszystkim zas trudno zakiadaé, aby ustawodawoa 'j0remiowaf" osoby 0 siabszej konstrukcji psychicznej, reagujece Intensywniej na sytuacje traumatycznq, a gorzej traktowai roszczenia osob o osobowosci zamknietej, kumuiujqcej w sobie wewnetrzne emocje. Kryterium boiu jest Wiec nieprzydatne W praktycesqdowej I wydaje sie siuszne, Ze kodeks cywilny nie odwoiuje sie do niego, zakiadajqc, Ze utrata osobytnajbliiszej zawsze Wywoiuje boi. Odczuwanie boiu nie wymaga tez dowodu (P. Hyriik ,,Zad0séuczym'enIe za smieré tyiko dla czionkownajblizszej rodziny", Rzeczpospoiita z 09.07.2009 r.; podobnie tez Wyrok 2 dnia 14.04.2010 r., I AC:3 178/10, ‘SA W Izodzi, Lex, Wyrok z 19.09.2012 r., I ACa 871/12, SA We Wrociawiu). Rowniez Sqd Najwyzszy Wskazywai W uzasadnieniu ._ _ _4 Sygn. akt I ACa 52'?/13 odpowiednią tytułem zadośćuczynieniana rzecz powódki uznał kwotę 90.000 zł, która to kwota, w ocenie Sądu Apelacyjnego, jest nadmiernie wygórowana. ' Niewątpliwie śmierć syna była dla powódki stresującym wydarzeniem, powodującym duże cierpienie oraz zaburzenie dotychczasowego sposobu funkcjonowania. Wszelkie okoliczności z tym związane zostały zresztą prawidłowo i wnikliwie ustalone przez Sąd I instancji i na etapie postępowania apelacyjnego nie były kwestionowane przez stronę pozwaną. Jednakże zważyćjnależy, że właściwych sferze osobistej człowieka uczuć i emocji nie sposób Wymierzyć, tymczasem W sprawach o zadośćuczynienie sądy stają przed koniecznością ich swoistej obiektywizacji ji Å,,wyceny” w. pieniądzu. Jest oczywistym, że zasądzone zadośćuczynienie nie _umniejsza negatywnych przeżyć, stanowiąc tylko jedyną możliwą formę rekompensaty doznanej krzywdy. Ni.euzasadnionym zabiegiem było odwoływanie się do przebiegu żałoby i jej skutków. Podkreslenia wymagało, że proces żałoby, jego przebieg, czas trwania i sposób radzenia sobie z emocjami, ma charakter indywidualny i nie podlega ocenie w kategoriach wiedzy specjalnej ani w też w kategoriach normatywnych. Innymi słowy, nie istnieje coś -takiego jak obiektywny, abstrakcyjn_ie ujmowany, właśnie ,,prawio'łowy” wzorzec żałoby, do którego należałoby odnosić zachowania i postawy osob, które dochodzą swych roszczeń po śmierciosoby najbliższej. Nie sposób bowiem ocenić cierpień osoby, która utraciła -kogoś bliskiego po samej obserwacji, czy wykazuje ona brak emocji, czy też popada w skrajne emocje, pozytywne bądź negatywne. Indywidualny charakter krzywdy, wywołanej utratą osoby najbliższej, wyklucza dokonywanie ocen tego rodzaju; ' __ Aktualny stan wiedzy nie pozwala na _udowodnienie rozmiaru uczuć i przywiązania czy też ich braku. Przede wszystkim zaś trudno zakładać, aby ustawodawca 'joremiowaf' osoby o słabszej konstrukcji psychicznej, reagujące intensywniej na sytuację traumatyczną, a gorzej traktował roszczenia osób o osobowości zamkniętej, kumulującej W sobie wewnętrzne emocje. Kryterium bólu jest wiec nieprzydatne w praktyce 'sądowej i wydaje się słuszne, że kodeks cywilny nie odwołuje się do niego, zakładając, że utrata osobynajbliższej zawsze wywołuje ból. Odczuwanie bólu nie wymaga też dowodu (P. Hyrlik ,,Zaclośćuczym`enie za śmierć tylko dla członkównajbliższej rodziny", Rzeczpospolita z 09.07.2009 r.; podobnie też wyrok z dnia 14.04.2010 r., I ACa 178/10, SA w Łodzi, Lex, wyrok z 19.09.2012 r., l ACa 871/12, SA we Wrocławiu). Również Sąd Najwyższy wskazywał w uzasadnieniu ._ _ _4 --- STRONA 5 --- Sygn. akt I ACa 527713 swojego Wyroku z dnia 10.05.2012 r,, IV CSK 416/11, Lex, Iz niewqtpliwie krzywde doznanq W wyniku smierci osoby bliskiej bardzo trudno ocehié I Wyrazié W formie pienieznej, a kazdy przypadek powinien bye’: traktowany indywidualnie z uwzglednieniem Wszystkich okolicznosci ‘sprawy, przy czym ocena ta powinna opieraé sie na kn/teriach obiektywnyoh, a nie na Wyiqcznie subiektywnych odozuciach pokrzywdzonego. ‘ ‘ ' Zadaniem Sqdu jest zbadanie Wiezi, jaka Iqczyia zmariego z czionkami rodziny, dochodzacymi zadoééuczyliienia I jedynie na tej podstawie wnioskoWa_nie o rozmiarach krzywdy was Inajblizszych, stanowiqcej nastepstwo pozbawienia ich prawa do Zycia W petnej rodzinie n a skutek przedwczesnego" utraty jej czionka. W swietle powyzszego stwierdzié nalezy, Ze kwota okreslona przez Sod I instancji za odpowiedniq tytuiem zadoséuczynienia naieznego powodce jest Wygorowana. "Jak juz Wyzej Wskazywano niewetpliwym jest, Ze smieré syna~byIa dia powodki silnie stresujscym Wydarzeniem, powodujqcym duze cierpienie. Naturalns kolejq rzeczy jestjednak, Ze z biegiem czasu odczucia te wyciszajaj sis I stajq sie mniej doiegliwe. . Nadto Wskazaé nalezy, ze inimo iz powodka W zwiszku ze smierciq syna poniosia ogromns strate, to nie mozna mowié W jej przypadku, ze zostaia ona przez to narazona na dotkiiwe samotnosé Iczy tez obiektywnq utrate bezpieczefistwa. PoW'c':dka,'mim'o, ze Iiczyia na to, ze syn, ktoiy zdecydowai sis zamieszkaé Wraz .ze swojq rodzinq z powodkq, bedzie sie nie opiekowai, to znajduje jednak oparcie ze strony innych czionkow rodziny. Powédka ma bowiem meza, a takze corke, ktorzy udzieIajq jej pomocy. Ponadto z przeprowadzonego materiaiu dowodowego wynika, Ze powodka utrzymuje rowniez dobre relacje z synowq, ktora nadal z nie; mieszka, mimo ponownego wyjscia za mqz I wnukami. Nie mozna zatem twierdzié, I2 powodka pozostaia sarna I W obecnej sytuacji nie ma na kogo Iiczyé. ‘Podkreslié nalezy, ze zadoséuczynienie ma kompensowaé nie Iyie doznany bot spowodowany smiercie osoby bliskiej, Iecz przedwczesnq utrate czionka rodziny. Dobrem osobistym, ktérego naruszenie wymaga rekompensaty, jest zatem prawo do zycia W rodzinie. Oceniajqc wiez Iqczscq powédke ze zmariym synem trzeba uwzglednié rowniez fakt, ze zmsriy syn powédki W dacie zdarzenia miai juz 27 lat I zatozyi Wiasnq rodzine, W ktorej urodziia sit‘; dwojka dzieci. W tym stanie rzeczy niewetpliwe Wiezy emoojonalne Iqczqce go z matkq ulegiy juz pewnemu rozluznieniu, gdyz syn byi cziowiekiem samodzielnym, niezaleznym, ktory musiai sie skoncentrowaé na . _ 5 Sygn. akt I ACa 527;' 13 swojego wyroku z dnia 10.05.2012 r., IV CSK 416/11, Lex, iż niewątpliwie krzywdę doznaną w wyniku śmierci osoby bliskiej bardzo trudno ocenić i wyrazić w formie pieniężnej, a każdy przypadek powinien być traktowany indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, przy czym ocena ta powinna opierać się na kryteriach obiektywnych, a nie na wyłącznie subiektywnych odczuciach pokrzywdzonego. ` “ ' Zadaniem Sądu jest zbadanie więzi, jaka łączyła zmarłego z członkami rodziny, dochodzącymi zadośćuczynienia ii jedynie na tej podstawie wnioskowanie o rozmiarach krzywdy osób najbliższych, stanowiącej następstwo pozbawienia ich prawa do życia w pełnej rodzinie n a skutek przedwczesnego utraty jej członka. W świetle powyższego stwierdzić należy, ze kwota określona przez Sąd I instancji za odpowiednią tytułem zadośćuczynienia naieżnęgo powódce jest wygórowana. 'Jak już wyżej wskazywano niewątpliwym jest, że śmierć synabyła dla powódki silnie stresującym wydarzeniem, powodującym duże cierpienie. Naturalną koleją rzeczy jestjednak, że z biegiem czasu odczucia te wyciszają się i stają się mniej dolegliwe. _ Nadto wskazać należy, że mimo iż powódka w związku ze śmiercią syna poniosła ogromną stratę, to nie można mówić w jej przypadku, że została ona przez to narażona na dotkliwą samotność i_czy też obiektywną utratę bezpieczeństwa. Powódka,'mim'o, że liczyła na to, że syn, który zdecydował się zamieszkać wraz .ze swoją rodziną z powódką, będzie się nią opiekował, to znajduje jednak oparcie ze strony innych członków rodziny. Powódka ma bowiem męża, a także córkę, którzy udzielają jej pomocy. Ponadto z przeprowadzonego materiału dowodowego wynika, że powódka utrzymuje również dobre relacje z synową, która nadal z nią mieszka, mimo ponownego Wyjścia za mąż i wnukami. Nie można zatem twierdzić, iż powódka pozostała sama i w obecnej sytuacji nie ma na kogo liczyć. Podkreślić należy, że zadośćuczynienie ma kompensować nie tyle doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, lecz przedwczesną utratę członka rodziny. Dobrem osobistym, którego naruszenie wymaga rekompensaty, jest zatem prawo do życia W rodzinie. Oceniając więź łączącą powódkę ze zmarłym synem trzeba uwzględnić również fakt, że zmarły syn powódki w dacie zdarzenia miał już 27 lat i założył własną rodzinę, w której urodziła się dwójka dzieci. W tym stanie rzeczy niewątpłiwe więzy emocjonalne łączące go z matką uległy już pewnemu rozlużnieniu, gdyż syn był człowiekiem samodzielnym, niezależnym, który musiał się skoncentrować na _ _ 5 --- STRONA 6 --- Sygn. akt I ACa 527713 Wtasnej noWo zatoionej rodzinie. Powodka pracowata zaWod_oWo, syn poswiecai czas na prace W gospodarstwie rolnym, Wychowywat dzieci. Jak zreszte ustatono W toku postepowania, syn powédki czesto przebywai poza domem, gdyz W okresie zimowym, gdy nie byio prac zwiqzanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, Wyjezdzai do pracy za granice, odwiedzajqc rodzinejedynie raz na dWa miesiqce. Ponadto W okolicznosciach niniejszej sprawy szczegoinego . podkrssienia Wymaga fakt, 2e na skutek zdarzenia z dnia 1.06.1998 r. powédke spotkaia krzywda spowodowana nie tyiko utrate zyeia przez jej jedynego syna, stresem zwiqzanym z problemami zdrowotnymi Wnukow, ktore rowniez ucierpiaiy Wskutek zdarzenia, ale przede Wszystkim urazem fizycznym I psychicznym, jakiego doznata powédka z uwagi na fakt, is samia uczestniczyta réwniez W Wypadku I zostaia dotkiiwie bezposrednio.poszkodowana. Wskutek tego naiozyty sie nasiebie rozne krzywdy, ktoryoh precyzyjne rozgraniczenienie jest mozliwe. Czesé skutkow Wypadku, W szczegolnosci odczuwanych przez niq Iekow zwiqzanych z brakiem poczucia bezpieczefistwa, nerwowosci, drazliwosci Wynika z tego, 2e powodka ucierpiata jako bezposrednia ofiara Wypadku. Poza tym udziai Wwypadku mifai duzy Wptyw na utrate zdrowia powodki. Doznata ona Wstrzqsnienia mozgu I przez tydzien pogrqzona byia W spiqczce. W trakcie postepowania ponad Wszeikq Wajtpliwosé ustaiono, ze powodka doznata powaznego urazu centralnego ukiadu nerwowego skutkujqcego Wystqpieniem enoefaiopatii _pourazowej manifestujqcej sie giebokimi zmianami W zakresie charakteru, osobowosci powodki, pogiebieniem sie zaburzen psychicznych z uwagi na przezyty uraz psychiczny. Dlatego tez znaczna czesé zaburzen depresyjnych zwiqzanych z brakiem pogodzenia sie ze smiercia4 syna, zauwazalna przez otoczenie obojetnosé, apatia, brak umiejetnosci czerpania radosci z zycia, nieumiejetnosé radzenia sobie z negatywnymi emocjami ma swoje zrodto W doznanym przez powodke urazie centralnego uktadu. nerwowego, a nie jest zwykiym typowym nastepstwem utraty dziecka. Nie I Wszystkie negatywne zmiany W zachowaniu I samopoczuciu powodki zwiqzane sq z samym faktem smierci syna, ale czesé z nich Wynika z doznanego przez powodke urazu, a czesé z nich, co prawda mogtaby Wystepié, rowniez gdyby powédka nie odniosia obrazen Wskutek zdarzenia, jednakze z duzq mniejszq intensywnosciq I trwaiosciq niz to nastqpiio. W kontekscie niniejszego postepowania, ’ ktorego podstawq prawns jest art. 448 W zW. z art. 24 §1 k.c., a faktycznq smiere syna powédki, odpowiedzialnosé za nastepstwa powaznego uszkodzenia centralnego uktadu nerwowego powodki, ktore rzutujq na jej . _ 6 Sygn. akt I ACa 527713 własnej nowo założonej rodzinie. Powódka pracowała zawodowo, syn poświęcał czas na pracę w gospodarstwie rolnym, wychowywał dzieci. Jak zresztą ustalono w toku postępowania, syn powódki często przebywał poza domem, gdyż W okresie zimowym, gdy nie było prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, wyjeżdżał do pracy za granicę, odwiedzając rodzinęjedynie raz na dwa miesiące. Ponadto W okolicznościach niniejszej sprawy szczególnego _ podkreślenia Wymaga fakt, że na skutek zdarzenia z dnia 1.06.1998 r. powódkę spotkała krzywda spowodowana nie tylko utratą życia przez jej jedynego syna, stresem związanym z problemami zdrowotnymi wnuków, które również ucierpiały wskutek zdarzenia, ale przede wszystkim urazem fizycznym i psychicznym, jakiego doznała powódka z uwagi na fakt, że sama uczestniczyła również .W wypadku i została dotkliwie bezpośrednio.poszkodowana_ Wskutek tego nałożyły się nasiebie różne krzywdy, których precyzyjne rozgraniczenie-nie jest możliwe. Część skutków wypadku, w szczególności odczuw_anych przez nią lęków związanych z brakiem poczucia bezpieczeństwa, neiwowości, drażliwości wynika z tego, że powó_dka ucierpiała jako bezpośrednia ofiara wypadku. Poza tym udział wwypadku miał duży wpływ na utratę zdrowia powódki. Doznała ona wstrząśnienia mózgu i przez tydzień pogrążona była w śpiączce. W trakcie postępowania ponad wszelką wątpliwość ustalono, że powódka doznała poważnego urazu centralnego układu nerwowego skutkującego wystąpieniem _encefalopatii _pourazowej manifestującej się głębokimi zmianami w zakresie charakteru, osobowości powódki, pogłębieniem się zaburzeń psychicznych z uwagi na przeżyty uraz psychiczny. Dlatego też znaczna część zaburzeń depresyjnych związanych z brakiem pogodzenia się ze śmiercią syna, _zauważalna przez otoczenie obojętność, apatia, brak umiejętności czerpania radości z życia, nieumiejętność radzenia sobie z .negatywnymi emocjami ma swoje źródło w doznanym przez powódkę urazie centralnego układu. nerwowego, a nie jest zwykłym typowym następstwem utraty dziecka. Nie , wszystkie negatywne zmiany w zachowaniu i samopoczuciu powódki związane są z samym faktem śmierci syna, ale część z nich wynika z doznanego przez powódkę urazu, a część z nich, co prawda mogłaby wystąpić, również gdyby powódka nie odniosła obrażeń Wskutek zdarzenia, jednakże z dużą mniejszą intensywnością i trwałością niż to nastąpiło. W kontekście niniejszego postępowania, ' którego podstawą prawną jest art. 448 w zw. z art. 24 §-1 k.c., a faktyczną śmierć syna powódki, odpowiedzialność za następstwa poważnego uszkodzenia centralnego układu nerwowego powódki, które rzutują na jej _ _ 6 --- STRONA 7 --- Sygn. a.ktIACa 52?‘/13 _ obecny stan zdrowia, W tym okolicznoso, ze powodka do dnia dzisiejszego nie zaakceptowaia smierci syna, pozostaja poza tym spotem Majac na uwadze powyzsze, Sad Apelaoyjny uznai, ze zasajdzona przez Sad Okregowy kwota zadoséuczynienia W zaskarzonej przez strone pozwana ozesoi, tj. 40.000 zt jest nieuzasadniona. gdyz skutkuje tym, Ze przyznane stronie zadoséuczynienie jest wygorowane. Sad Apetacyjnystoi n’a stanowisku, ze odpowiednia tytutem zadoséuczynienia za krzywde jakiej doznata powédka na skutek smierci synajest kwota 50.000 zI. Kwota powyisza bedzie bowiern kompensowaé powodce I doznana krzywde oraz oierpienie psychIczne,~ gdyz przedstawia ekonomicznie odczuwalna Wartosé przy uwzglednieniu aktualnych Warunkow oraz przecietnej stopy zyciowej. A  Z tych tez Wzgledow Sad Odwotawczy, na podstawie art. 386 § 1 k.p.o., zmienit zaskarzony wyrok W ten sposéb, 2e W punkcie I oddalit poWodztWo ponad zasadzona kwote 50.000 zI z zasqdzonymi odsetkami.  _ ' Zmiana Wyroku W czesci dotyczacej roszczenia giownego byia podstawa do Weryfikacji orzeczenia Wydanego przez Sad Okregowy W zakresie kosztow postepowania przed Sadem I instanoji. Podstawa prawna orzeczenia W tym zakresie stat sie art. 100 I<.p.c., ktory pozwala na stosunkowe rozdzielenie kosztow postepowania odpowiednio do wynikow postepowania. Sad Apeiacyjny rozstrzygnai o kosztach postepowania przed Sadem Okregowym Wywoianych powodztwem Wniesionym przez powodke 1; W ten sposéb, ze zasadzit od strony pozwanej na rzecz powodki kwote 920 zI. Powodka poniosia koszty W Iacznej kwocie 4.617 zt (1.000 zt + 3.600 zi + 17 zi) I ostatecznie wygraia postepowanie W pierwszej instancji W 55%, co daje kwote przystugujacego jej zwrotu kosztow W wysokosci 2.540 zi (55% x 4 617 zi). Strona pozwana poniosia W pierwszej Instancji jedynie koszty zastepstwa procesowego W kwocie 3 600 zi I wygrata postepowanie pier».vszoinstancyjne W 45%, zatem natezy jej sie zwrot 1.620 zi. Ostatecznie na rzecz powédki nalezaio zasadzié roznice pomiedzy kwota 2.540 zt a 1.620 zt, czyli 920 zt. Jednoczeénie biorac pod uwage proporcje, W jakim strona pozwana przegraia postepowanie pietwszoinstancyjne naiezaio obnizyé zasadzona przez Sad Okregowy W punkcie III Wyroku kwote, jaka strona pozwana zostata zobowiazana uiscié na rzecz Skarbu Panstwa do Wysokosci 2.040 zt. 7 Sygn. al<tIACa 52?/13 _ obecny stan zdrowia, w tym okoliczność, że powódka do dnia dzisiejszego nie zaakceptowała śmierci syna, pozostają poza tym sporem Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny uznał, że _zasądzona przez Sąd Okręgowy kwota zadośćuczynienia ww zaskarżonej przez stronę pozwaną części, tj. 40.000 zł jest nieuzasadnione, gdyż skutkuje tym, że przyznane stronie zadośćuczynienie jest wygórowane. Sąd Apelacyjnystoi na stanowisku, że odpowiednią tytułem zadośćuczynienia za krzywdę jakiej doznała powódka na skutek śmierci synajest kwota' 50.000 zł. Kwota powyższa będzie bowiem kompensować powódce i doznaną krzywdę oraz cierpienie' psychiczne, gdyż przedstawia ekonomicznie odczuwalną wartość przy uwzgiędnieniu aktualnych warunków oraz przeciętnej stopy życiowej. A - Z tych też względów Sąd Odwoławczy, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że W punkcie l oddalił powództwo ponad zasądzoną kwotę 50.000 zł z zasądzonymi odsetkami. - _ ` Zmiana wyroku w części dotyczącej roszczenia głównego była podstawą do weryfikacji orzeczenia wydanego przez Sąd Okręgowy w zakresie -kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Podstawą prawną orzeczenia w tym zakresie stał się art. 100 k.p.c., który pozwala na stosunkowe rozdzielenie kosztow postępowania odpowiednio do vvyników postępowania. Sąd Apelacyjny rozstrżygnął o kosztach postępowania przed Sądem Okręgowym wywołanych powództwem wniesionym przez powódkę 1; w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 920 zł. Powódka poniosła koszty W łącznej kwocie 4.617 zł (1.000 zł + 3.600 zł + 17 zł) i ostatecznie wygrała postępowanie w pierwszej instancji w 55%, co daje kwotę przysługującego jej zwrotu kosztów W wysokości 2.540 zł (55% x 4 617 zł). Strona pozwana poniosła W pierwszej instancji jedynie koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3 600 zł i wygrała postępowanie pierwszoinstancyjne w 45%, zatem należy jej się zwrot 1.620 zł. Ostatecznie na rzecz powódki należało zasądzić różnicę pomiędzy kwotą 2.540 zł a 1.620 zł, czyli 920 zł. Jednocześnie biorąc pod uwagę proporcje, w jakim strona pozwana przegrała postępowanie pierwszoinstancyjne należało obniżyć zasądzoną przez Sąd Okręgowy w punkcie Ill wyrok_u kwotę, jaką strona pozwana została zobowiązana uiścić na rzecz Skarbu Państwa do wysokości 2.040 zł. 7 --- STRONA 8 --- Sygn. akt I AC2: S27E13 _ Strona pozwana Wygraia postepowanie apelacyjne W catosci, W. zwiazku z czyrn nalezat jej sie zWrot jego kosztow _od przegryW__aj.acej spraWe powodki (art. 98 § 1 k.p.o. I art. 98 § 3 k.p.c. W zW. zart. 391 ’_I;=.z_d. 1_._k.p".c.)._ Koszty te ograniczyty sie do Wynagrodzeniapeinomocnika oraz;..op:I.§\ty:'s.a§io.Wej___od apetaoji ( 2000 zI ). Sad Apelacyjny zasadzit zatemna __r_zecz_ Igoszty postepowania apelaoyjnego, obejmujace oprocz opiaty sadowej od.a‘p_ela.oji__Wy'nagrodzenie radcy prawnego W Wysokosci po 1.800 zi, ustalone nay podstaWIe‘_przep‘Is4u §‘ 6 pkt 5 I § 12 ust. 1 pkt 2 rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwosciz dnia 28.09.20402 r. W sprawie optat za czynnosci radcow prawnych oraz ponoszenia przez Ska,rbjPa_fistWa kosztow pomocy prawnej udzieionej przez radce prawnego ustawionego z urzedu (Dz.U. Z 2013 r. p02. 490 j.t.). . §‘ 8 5 at _.e _ ‘M 3 [JP I s -Sygn. akt I ACa 52'?f'13 _ Strona pozwana wygrała postępowanie apelacyjne w całości, _w. związku z czym należał jej się zwrot jego kosztów _od przegryw__aj_ącej sprawę powódki (art. 98 § 1 k.p.c. i art. 98 § 3 k.p.c. W zw. zart. 391 '_l¿_z_d.- 1__-_k.p'.c.)._ Koszty te ograniczyły się do wynagrodzenia_pełnomocnika oraz ;..o__p`Í_ł.aty_'s_ąpe.wej_.__od apelacji ( 2000 zł ). Sąd Apelacyjny zasądził zatemna _rzecz koszty postępowania apelacyjnego, obejmujące oprócz opłaty sądowej od_ap_elącji_wy`nagrodzenie radcy prawnego w wysokości po 1.800 zł, ustalone na podstawie`,,przep_is_u §_ 6 .pkt 5 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 28.0_9.20,02 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Ska_rb,Pa_ństwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustawionego z urzędu (Dz.U. Z 2013 r. poz. 490 j.t.). _ Ê Ł 5' rz „n _- ___ 3 ŰP I 8