Postanowienie I ACa 520/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 520/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Kowacz-Braun Sędziowie: SSA Teresa Rak SSA Zbigniew Ducki Protokolant: st. prot. sądowy Katarzyna Rogowska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa D. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Nowym Sączu o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I C 401/11 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu r.pr. Z. B. z Kancelarii Radcy Prawnego w Nowym Sączu ul. … kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych 60/100) w tym 27,60 zł podatku od IJ", " dh_ flƒ --- STRONA 2 --- towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- UZASADNIENIE wyroku z dnia 15 czerwca 2012 r. W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Nowym Sączu, D. B. domagał się zasądzenia na swoją rzecz zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł tytułem naruszenia dóbr osobistych. Na uzasadnienie podał, że będąc osadzonym w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu przebywał w przeludnionych, pozbawionych prawidłowej wentylacji i zadymionych dymem papierosowym celach. Pomieszczenia te służyły jako pomieszczenia mieszkalne, sypialne, a także jako jadalnia czy pralnia. Powód zarzucał, iż nie zapewniono mu wystarczającej ilości środków czystości i higieny osobistej a warunki w jakich osadzeni mogli korzystać z kącików sanitarnych, nie zapewniały niezbędnego poziomu intymności. Warunki w jakich przebywał powód były warunkami poniżającym, tym samym naruszone zostały jego dobra osobiste, takie jak godność, zdrowie i prawo do intymności. Strona pozwana Skarb Państwa - Zakład Karny w Nowym Sączu, wniosła o oddalenie powództwa bowiem powód w żaden sposób nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanej czy tym bardziej istnienia krzywdy wynikającej z naruszenia przez nią dóbr osobistych. Wyrokiem z dnia 2 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. Orzeczenie to poprzedził następującymi okolicznościami: Powód D. B. przebywał w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu w okresie od 3 lipca 2008 r. do 12 lutego 2009 r. W okresie do 17 września 2009 r. przebywał w celi o nr 314 o powierzchni 32,02 m 2 ,zaś do 12 lutego 2009 r. w celi o nr 211 o powierzchni 21,21 m 2 . W zależności od okresu, w pierwszej z cel przebywało od 12 do 14 osób, w drugiej zaś maksymalnie 8osób. Powód od września 2008 r. do lutego 2009 r. był zatrudniony za zewnątrz zakładu karnego w systemie bez konwojenta na rzecz prywatnego pracodawcy. W okresie przebywania powoda w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu, od czerwca 2008 r. przeznaczony był on na 381 miejsc według normy 3 m 2 na osobę. W okresie do czerwca 2008 r. do stycznia 2009 r. osadzonych było od 452 do 505, a zaludnienie w tym okresie wahało się od 118,6% do 132,5% pojemności Zakładu. Pozwana co miesiąc informowała sędziego penitencjarnego o skali przeludnienia. Cele mieszkalne Zakładu Karnego w Nowym Sączu są i były do siebie podobne - zarówno co do ich wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy, jak też oświetlenie, wentylację i układ kącika sanitarnego. --- STRONA 4 --- W okresie pobytu powoda w pozwanej jednostce, każdy osadzony dysponował oddzielnym łóżkiem oraz miejscem do spożywania posiłków. Do utrzymania czystości i higieny, osadzonym systematycznie co miesiąc wydawano odpowiednie środki czystości w postaci mydła, pasty, maszynki do golenia i rolki papieru toaletowego, a także środki do utrzymania celi w czystości. We wszystkich celach mieszkalnych wydzielony był kącik sanitarny, w których znajdowało się odpowiednie wyposażenie i armatura zapewniająca niezbędny poziom intymności - oddzielony od reszty celi stałą obudową z zamykanymi drzwiami. Raz w tygodniu osadzeni mieli możliwość korzystania z łaźni, na zlecenie lekarza przeprowadzane były kąpiele dodatkowe. W Pawilonie B i na oddziale II Pawilonu A doprowadzona była do kącika sanitarnego ciepła woda. W pozostałych oddziałach mieszkalnych osadzeni mieli możliwość korzystania z ciepłej wody, której ujęcie znajdowało się na korytarzu. Cele wyposażone były w niezbędne oświetlenie żarowe o odpowiedniej mocy, otwierane okna oraz grzejniki centralnego ogrzewania. Zasłony okienne tzw. blendy w przypadku ich zastosowania, montowane ze względów ochronnych, w sposób uniemożliwiający swobodną wymianę powietrza przez okno, nie stanowiły bariery dla światła dziennego. Wentylacja i przewietrzanie cel odbywało się także poprzez stolarkę okienną i drzwiową. Ponadto w większości cel mieszkalnych umieszczone były kratki wentylacji grawitacyjnej, niekiedy zabezpieczone w sposób uniemożliwiający nielegalne kontakty pomiędzy osadzonymi z różnych poziomów budynku. Odpowiednie ogrzewanie i temperaturę w celach mieszkalnych zapewniała nowoczesna instalacja centralnego ogrzewania zakładu. Okna o konstrukcji skrzynkowej, chociaż użytkowane od wielu lat, były szczelne i zamykane, na bieżąco kontrolowane pod względem technicznym. Posiłki dostarczane były bezpośrednio do cel mieszkalnych w specjalnych wykonanych ze stali nierdzewnej i hermetycznie zamykanych pojemnikach o odpowiedniej izolacyjności termicznej. Gramatura, kaloryczność i zawartość składników odżywczych oraz warzyw odpowiadały normom wyżywienia przewidzianych w przepisach. W zakresie zajęć kulturalno-oświatowych, powód dysponował możliwością zagospodarowania czasu wolnego w różnorodny sposób. Każdy osadzony miał możliwość korzystania z zasobów biblioteki zakładowej oraz zajęć w świetlicy oddziału. Administracja zakładu prenumerowała prasę codzienną, dostarczaną codziennie do każdej celi. Dla osadzonych organizowane były również cyklicznie konkursy i turnieje, które emitowane były za pomocą radiowęzła. Osadzeni mieli również możliwość uczestnictwa w zajęciach rekreacyjnych organizowanych w specjalnie przeznaczonej do tego celu sali. Istniała także możliwość wypożyczenia do celi mieszkalnej różnorodnych gier stolikowych. --- STRONA 5 --- Rozmowy telefoniczne prowadzone przez skazanych z samoinkasujących aparatów telefonicznych były kontrolowane, jednak nie były nagrywane. Skazani którzy zadeklarowali wolę i chęć palenia wyrobów tytoniowych osadzani byli w wyznaczonych celach oddzielnie od osadzonych niepalących. W trakcie wywiadu przy przyjęciu do Zakładu Karnego w Nowym Sączu w dniu 3 lipcar. powód podawał, że pali papierosy. Podobne oświadczenie złożył po osadzeniu w Areszcie Śledczym w Krakowie, przed przetransportowaniem do Zakładu Karnego w Nowym Sączu w dniu 23 czerwca 2008 r. Fakt palenia został potwierdzony oświadczeniami złożonymi przy przyjęciu do Aresztu Śledczego w Krakowie w dniu 21 sierpnia 2010 r. i Zakładu Karnego w Nowym Sączu w dniu 5 października 2011 r. Powód nie składał nigdy skarg w związku z nieodpowiednimi warunkami bytowymi, higienicznymi czy sanitarnymi. Nie miał również zastrzeżeń co do jakości wyżywienia. W Zakładzie Karny w Nowym Sączu powód przebywał na podstawie prawomocnego wyroku skazującego w sprawie o sygn. II K 1350/05/K i został zwolniony na skutek wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawie do sygn. IV KK 444/08/K uwzględniającego kasację. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. II K 333/09 umorzono postępowanie. W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uznał powództwo za nieuzasadnione. Powód swoje roszczenie wywodził z odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludniania, nienależytego wyposażenia cel, niewłaściwej wentylacji w celi oraz braku należytych warunków do utrzymania higieny. Żądanie powoda znajdowało oparcie w art 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 k.c.. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przeludnienia cel Sąd Okręgowy wskazał, iż niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności w takich warunkach, przy braku zapewnienia minimum warunków bytowych, mogło stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osoby pozbawionej wolności. Stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., podjętej w składzie siedmiu sędziów, umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jego dóbr osobistych (sygn. akt III CZP 25/11, Lex nr 960463). W każdym jednak wypadku ostateczna ocena uzależniona jest od konkretnych okoliczności sprawy. Z ustaleń wynika, że w pewnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności objętych żądaniem pozwu, powód przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca --- STRONA 6 --- na jednego osadzonego nie zawsze odpowiadała normie minimalnej 3 m 2 wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. Obowiązywała jednak wówczas norma przewidująca odstępstwo od standardu powierzchni mieszkalnej celi na jednego osadzonego przewidzianej tym przepisem. Artykuł 248 k.k.w. (obowiązujący do dnia 5 grudnia 2009 r.) umożliwiał bowiem dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, umieszczanie osadzonych, na czas określony, w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wyniosła poniżej 3 m 2 . Przepis ten zobowiązywał administrację zakładu karnego do bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w norm na jednego osadzonego. Administracja pozwanego Zakładu Karnego obowiązek ten systematycznie wypełniała, przesyłając stosowne informacje. Działaniu strony pozwanej polegającemu na umieszczaniu powoda w celach przeludnionych nie można zatem przypisać waloru bezprawności tym bardziej, iż pobyt powoda w takich warunkach trwał przejściowo, co dodatkowo łagodzone było jego zatrudnieniem poza budynkiem Zakładu. W ocenie Sądu Okręgowego, sam fakt okresowego przebywania w przeludnionych celach nie skutkował przyjęciem takiej opresyjności, która uzasadniałaby doznanie przez powoda krzywdy podlegającej kompensacie zadośćuczynieniem. O dokonaniu naruszenia dobra osobistego decyduje bowiem obiektywna ocena konkretnych okoliczności, a nie subiektywne odczucie osoby zainteresowanej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 1996 r., sygn. I ACr 341/96, OSA 1997/7-8 poz. 43 str. 42). Powód nie udowodnił, że karę pozbawienia wolności odbywał w warunkach uwłaczających jego godności, jak również nie udowodnił tego, że na skutek przeludnienia czy innych niekorzystnych warunków mieszkalnych nastąpiło pogorszenie jego stanu zdrowia. Wobec zaprzeczenia twierdzeniom pozwu odnośnie warunków odbywania kary pozbawienia wolności, na powodzie - jako osobie dochodzącej roszczeń - spoczywał ciężar dowodu, stosownie do treści art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. Obowiązek wykazania obejmował fakty szczególnie uciążliwych warunków odbywania kary oraz wywołania nimi niekorzystnych skutków. Twierdzenia powoda były bardzo ogólnikowe, tym samym nie pozwalały na poczynienie stanowczych ustaleń i dokonanie ocen zważywszy na to, że powód - poza własnymi twierdzeniami - nie wykazał w tym zakresie żadnej inicjatywy dowodowej. Treść nadal aktualnego przepisu art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. stanowiła, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W rozpoznawanej sprawie więźniowie mieli odpowiednie warunki do utrzymania higieny, a nadto spełnione były normy techniczne w celach mieszkalnych, w tym --- STRONA 7 --- zarówno co do wyposażenia cel w sprzęt kwaterunkowy jak i w środki czystości. Ich stan był na bieżąco kontrolowany i uzupełniany. W ocenie Sądu Okręgowego nie można również przyjąć, by umieszczenie w celach kącików sanitarnych wykonanych z trwałych, nieprzejrzystych i przymocowanych na stałe konstrukcji było niezapewnieniem odpowiednich warunków higieny o jakich mowa w art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. Osłony takie umożliwiały bowiem zachowanie niezbędnego poziomu prywatności i intymności. Nie można również uznać, że w celach brak było jakiejkolwiek wentylacji. W celach dopływ powietrza zapewniany był również przez okna, do których osadzeni mieli swobodny dostęp. W pomieszczeniach w których przebywał powód nie zostały zatem przekroczone obowiązujące normy, których nie można zresztą odrywać od przeciętnych warunków panujących w instytucjach pożytku publicznego - takich jak szpitale, domy pomocy społecznej, internaty czy akademiki. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż w okresie osadzenia powód nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń do warunków bytowych panujących w pozwanej jednostce. W świetle powyższego zasadne jest zatem przyjęcie, iż mimo okresowego przeludnienia strona pozwana czyniła wszystko by zapewnić powodowi odpowiednie warunki odbywania kary pozbawienia wolności, a niedogodności - niewątpliwie wpływające na subiektywne odczucia dyskomfortu - nie naruszały jego praw. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym, iż osadzenie w zakładzie karnym immanentnie wiąże się z pewnymi dolegliwościami, które stanowią zresztą element wykonywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie jest środkiem represyjnym. Zakłady karne mają bowiem służyć przede wszystkim izolacji skazanych, nie zaś zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających średniej stopie życiowej społeczeństwa. Również rodzaj jednostki w jakiej powód przebywał przewidywał ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu (art. 90 k.k.w.) związane choćby z brakiem swobody przy rozmowach telefonicznych (art. 90 pkt 9 k.k.w.). W okolicznościach niniejszej sprawy nie został również wykazany przez powoda fakt przebywania w warunkach nie uwzględniających jego preferencji odnośnie przebywania w celach dla osób niepalących. Obowiązujące na chwilę osadzenia powoda przepisy obligowały władze jednostki do rozmieszczania osadzonych używających wyrobów tytoniowych w odrębnych celach mieszkalnych (ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych - Dz. U. z 1996 r. Nr 10, poz. 55 ze zm. oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości - Dz.U. Nr 140, poz. 658 ze zm.). Postępowanie nie wykazało by w okresie przebywania powoda w pozwanej jednostce naruszone zostały warunki odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w tym zakresie. Jak wynika z treści wywiadu przy przyjęciu --- STRONA 8 --- osadzonego, rozmieszczenie skazanych w pozwanym Zakładzie Karnym uwarunkowane było wieloma czynnikami, w tym obok uprzedniej karalności, stopnia, demoralizacji i uczestnictwa w podkulturze więziennej, również informacjami dotyczącymi preferencji używania wyrobów tytoniowych. Z akt osobo-poznawczych powoda wynika, iż już w chwili przyjęcia do zakładu karnego konsekwentnie deklarował on, że jest osobą palącą. Powód w żaden sposób nie wykazał też inicjatywy dowodowej, by wykazać, że w okresie swojego osadzenia zgłaszał funkcjonariuszom służby więziennej prośby o przeniesienie do celi dla osób niepalących a w aktach osobo- poznawczych powoda brak jest jakiclikolwiek pisemnych wniosków w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe, z uwagi na fakt, iż nie zostały spełnione przesłanki ochrony dóbr osobistych powoda, gdyż działania pozwanej jednostki nie miały charakteru bezprawnego, tym samym powodowi nie przysługiwała ochrona z art. 24 k.c. W konsekwencji zaktualizowaniu nie uległy również przesłanki oparte na treści art. 448 k.c., brak było zatem w ocenie Sądu Okręgowego podstaw uzasadniających zasądzenie na rzecz powoda kwoty żądanej tytułem zadośćuczynienia. Apelację od tego wyroku w części oddalającej powództwo oraz znoszącej między stronami koszty procesu wniósł powód D. B., który zarzucił: 1. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy a to art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. 2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiały dowodowego wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy a to art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c.; 3. naruszenie prawa materialnego tj. art. 110 § 2 w zw. z art. 248 § 1 k.k.w. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; art. 24 w zw. z art. 448 k.c., art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz art. 40 i 41 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię; art. 23, 24 k.c. w zw. art. 110 k.k.w. i art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz art. 448 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; art. 448 k.c. i art. 6 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Wskazując na te zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik powoda wniósł także o dopuszczenie dowodu z przesłuchania powoda na okoliczności podniesione w piśmie złożonym po rozprawie w dniu 14 października 2011 r. oraz z zapisku z dnia 1 września 2010 r., notatki z dnia 9 lutego 2011 r., z pisma ZK w Nowym Sączu z dnia 14 listopada 2011 r. na okoliczności podane w zarzutach. --- STRONA 9 --- Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja po woda jest nieuzasadniona. Skarżący, formułując zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, wskazał na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c. i art.328 § 2 k.p.c. W związku z tym w pierwszej kolejności wskazać należy , że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, iż sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego albo, że sąd oparł swe ustalenia na dowodach nieprawidłowo przeprowadzonych lub poczynionych bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (tak: Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach: z dnia 23 stycznia 2001 r. IV CKN 970/00, LEX nr 52753; z dnia 12 kwietnia 2001 r., IICKN 588/99, LEX nr 52347; z dnia 10 stycznia 2002 r.„ II CKN 572/99 LEX nr 53136). Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98; z dnia 10 kwietnia 2000 r, V CKN 17/2000, OSNC 2000, nr 10, poz. 189 i z dnia 5 sierpnia 1999 r., IIUKN 76/99, OSNAPiUS 2000, nr 19, poz. 732). W niniejszej sprawie uzasadnienie podniesionego w apelacji zarzutu sprowadza się głównie do stwierdzenia, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił wszystkich wyjaśnień złożonych przez powoda, podczas gdy zdaniem skarżącego skoro powód w swych zeznaniach opisał brak zapewnienia mu godnych warunków bytowych w czasie pobytu w placówce penitencjarnej pozwanego, to taki stan rzeczy występował w okresie osadzenia powoda w jednostce. Tak sformułowany zarzut stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami Sądu, wynikającą z odmiennej oceny dowodów, a argumentacja skarżącego, która sprowadza się do postulatu, by zeznaniom powoda przyznać walor wiarygodności a priori nie może odnieść zamierzonego skutku. Brak jest także podstaw do podzielenia zarzutu skarżącego, jakoby Sąd I instancji oparł swe ustalenia faktyczne na okolicznościach nie popartych dowodami lub nie uwzględnił dowodów oferowanych przez niego. I tak w zakresie zagęszczenia w celach w jakich przebywał powód to Sąd Okręgowy poczynił ustalenia w oparciu o informacje przekazane przez Zakład Kamy w Nowym Sączu i zeznania powoda. Postanowienie dowodowe w tym zakresie wydane zostało na rozprawie w dniu 14 października 2011 r. w obecności powoda i jego pełnomocnika bez żadnych zastrzeżeń z jego strony co do charakteru tych dokumentów czy też ich ogólnikowości. W dalszym toku postępowania --- STRONA 10 --- Sąd kierował z własnej inicjatywy zapytania do Zakładu Karnego w Nowym Sączu dotyczące wyjaśnienia kwestii sposobu przeprowadzania rozmów telefonicznych przez osadzonych oraz tego czy powód wnioskował o przeniesienie do celi dla niepalących. Powód nie wykazał inicjatywy dowodowej w zakresie kwestii obecnie objętych zarzutami apelacji dotyczącymi niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych gdyż co do przeludnienia to jedynie w piśmie z dnia 23 sierpnia 2011 r. odwołał się do dołączonych do odpowiedzi na pozew informacji o stanie zaludnienia, z których wynika, że wynosiło ono 118,6 do 132,5 procent w okresie przebywania tam powoda. Mimo ogólnikowości tych danych, bo odnoszących się do całej placówki penitencjarnej bez wyszczególnienia cel, w których osadzony był powód nie zgłosił on żadnych dowodów czy to osobowych z zeznań współosadzonych czy też o przeprowadzenie dalszych wywiadów w ZK w Nowym Sączu o podanie bardziej szczegółowych informacji. Cała inicjatywa dowodowa powoda ograniczyła się do zgłoszenia dowodu z jego przesłuchania oraz ze świadectwa zwolnienia z ZK w Nowym Sączu, pisma Sądu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy Sekcja Wykonania Orzeczeń z dnia 9 lutego 2011 r. oraz akt Sądu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie sygn. akt II K 333/09/K na okoliczność, że powód przebywał w zakładzie karnym w wyniku niesłusznego skazania. Pierwszy z dowodów został dopuszczony zaś pozostałe nie mają znaczenia dla sprawy bowiem w piśmie z dnia 9 lutego 2011 r. powód powiadomiony został o niemożności zaliczenia kary odbytej w sprawie II K 1350/05/K na poczet kary orzeczonej w sprawie II K 1500/09/K oraz o możliwości wystąpienia o odszkodowanie za wykonanie kary, która nie powinna być wykonana (art. 552 k.p.k.) zaś z akt karnych wynika jedynie fakt skazania i sposób rozpoznania środków odwoławczych nie zaś warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Znając treść wyników postępowania dowodowego oraz wniosku powoda z 19 października 2011 r. (k. 66) o uzupełnienie jego wyjaśnień złożonych na rozprawie w dniu 14 października 2011 r. poprzez uwzględnienie treści tego pisma pełnomocnik powoda na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. po dopuszczeniu przez Sąd Okręgowy dowodu z teczki osobowo - poznawczej powoda oświadczył, że dalej idących wniosków dowodowych nie zgłasza. W przedstawionym stanie postępowania dowodowego uznać należy, że postawiony na wstępie wniosek o niezasadności zarzutów naruszenia prawa procesowego jest trafny. Dowody jakie zostały zaoferowane przez strony zostały ocenione w sposób odpowiadający wskazaniom z art. 233 § 1 k.p.c.. Dotyczy to także zeznań powoda, który to dowód jest tylko jednym z wielu i przy braku wykazania inicjatywy dowodowej dla potwierdzenia prawdziwości wszystkich twierdzeń strony nie może być traktowany jako szczególny o mocy wiążącej i negującej twierdzenia strony przeciwnej. Za nietrafne uznać też należy zarzuty dotyczące nieuwzględnienia wszystkich dowodów, a to --- STRONA 11 --- z tego względu, że dotyczą one okoliczności, które nie mogą mieć znaczenia dla sprawy lub są niedopuszczalne. I tak zapiski dotyczące niepalenia powoda z 1 września 2010 r. i 9 lutego 2011 r. pochodzą z dat po okresie przebywania powoda w Z K w Nowym Sączu objętym podstawą faktyczną żądania, podobnie jak pismo z dnia 14 listopada 2011 r. dotyczące podania w wywiadzie choroby wrzodowej powoda. Pisma te jako późniejsze nie stanowią dowodu na to, że w okresie od 3 lipca 2008 r. do 12 lutego 2009 r. powód rzucił palenie lub, że już wówczas podawał w wywiadzie chorobę wrzodową. Jeśli zaś chodzi o pominięcie pisemnego wyjaśnienia powoda to taka forma nie jest dopuszczona jako dowód z przesłuchania strony. Chcąc złożyć dodatkowe zeznania powód osobiście lub przez swego pełnomocnika powinien złożyć stosowny wniosek dowodowy, którego jednak brak było w postępowaniu pierwszo instancyjnym a obecnie zgłoszony w apelacji uznać należy za spóźniony (art. 381 k.p.c.) . W tej sytuacji wobec ustalonego stanu faktycznego i w świetle całokształtu okoliczności sprawy, trafnie uznał Sąd I instancji, że brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które wiązało się z warunkami odbywania kary. Rozpatrując sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych w pierwszym rzędzie należało ustalić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w rozumieniu art. 23 i 24 k.c., a zatem, czy niewłaściwe zdaniem powoda warunki odbywania kary wolności naruszyły jego dobra osobiste. W judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 75) trafnie zwrócono uwagę, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, a działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności działania, naruszającego dobra osobiste, co --- STRONA 12 --- powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Nie oznacza to jednakże, że powód w niniejszym postępowaniu był całkowicie zwolniony z obowiązku dowodzenia, gdyż na powodzie jako na osobie dochodzącej zadośćuczynienia stosownie do art. 6 k.c. spoczywał obowiązek wykazania rozmiaru i intensywności doznanej krzywdy i stopnia negatywnych konsekwencji, także niewymiernych majątkowo, spowodowanych naruszeniem prawa do godnego odbywania kary. Na powodzie spoczywał także obowiązek wykazania okoliczności tego naruszenia, a to że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celach, w których na skazanego przypadało mniej niż 3 m , przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety od reszty celi, w celi wadliwie wentylowanej, zadymionej przez palących więźniów, przy niedostatku ciepłej wody, nadmiernie intensywnym zapach środków czystości (pasta do podłogi) i niewłaściwym oświetleniu. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że powód w trakcie osadzenia w jednostce pozwanego przebywał w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m powierzchni. Kwestia przeludnienia została przyznana przez stronę pozwaną. Nie było też kwestionowane, że kąciki sanitarne w celach nie są zabudowane na całej wysokości. Pozostałe okoliczności, podnoszone przez powoda nie zostały przez niego dowiedzione. Powód - jak trafnie zauważył Sąd I instancji - poza ogólnikowymi twierdzeniami o braku godnych warunków bytowych przejawiających się w podanych wyżej niedogodnościach nie podał żadnych konkretnych okoliczności, które uwiarygodniałyby stawiane pozwanemu zarzuty. Podkreślenia wymaga, że ocena, czy warunki panujące w celi są odpowiednie, nie może być dokonywana z subiektywnego punktu widzenia osadzonego powoda. Ocenę, czy ustalone warunki odbywania kary stanowią uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności należało dokonać przez pryzmat art. 110 § 2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Panujący w jednostkach penitencjarnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien był się liczyć. Dla przyjęcia, że dane zachowanie wypełnia znamiona niewłaściwego, naruszającego dobra osobiste, traktowania w przypadku osadzenia niezbędne jest zatem, aby dolegliwości związane z wykonywaną karą przekraczały próg dolegliwości immanentnie wpisanych w naturę odbywania kary pozbawienia wolności. Z tej --- STRONA 13 --- przyczyny przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydującego znaczenia nie ma subiektywne odczucie danej osoby, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w racjonalnym społecznym odbiorze. Zdaniem Sądu Apelacyjnego istniejące warunki bytowe we wskazanych celach nie wykraczają poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności powoda. Wprawdzie oddzielenie kącików sanitarnych od mieszkalnej części celi przepierzeniami nie zasłaniającymi całej wysokości celi z pewnością nie gwarantowało pełnej intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych i wiązało się z uciążliwością dla osadzonych w celi, jednakże immanentną cechą kary pozbawienia wolności jest ograniczenie intymności. Ograniczenie takie nie może być uważane za bezprawne, gdyż wynika z wymogów bezpieczeństwa. Wymogi bezpieczeństwa w zakładach karnych, w szczególności powszechnie znane fakty związane z samouszkodzeniami a nawet samobójstwami więźniów, powodują, że nawet w sanitariatach nie można zapewnić pełnej intymności. W praktyce pozostaje wybór, czy dopuścić do niepełnego oddzielenia sanitariatów od celi, gwarantującego tę intymność w stosunku do współosadzonych w ograniczonym zakresie, czy też przy pełnym oddzieleniu sanitariatów od części mieszkalnych inwigilować tam więźniów poprzez system kamer, pozbawiając ich w ten sposób intymności niemal w pełnym zakresie. W związku z powyższym rozwiązanie przyjęte w pozwanym zakładzie karnym nie może być uznane za nieuzasadnione względami bezpieczeństwa, a przez to za bezprawne. Co do braku skutecznej wentylacji w celach, spowodowanej niemożnością otworzenia okien na oścież z uwagi na zamontowanie blend, twierdzenia powoda o doprowadzeniu w ten sposób do uprzykrzeń w zakresie korzystania z celi, w której został osadzony, uznać należy za przerysowane, zwłaszcza, że jak sam zeznał pół dnia spędzał w pracy poza Zakładem a w celi nr 211, która była celą tzw. półotwartą można było otwierać drzwi by ją wietrzyć. Prawidłowa jest zatem konkluzja Sądu I instancji, że pozwany wykazał, iż nie dopuścił się zaniechań w zakresie zapewnienia odpowiedniego standardu pomieszczeń, przeznaczonych dla osadzonych. Podobnie ocenić należy dostęp do środków higieny osobistej, których ilość jest ustalana identycznie dla każdego z osadzonych. Do tego dodać należy, że za czystość i utrzymanie właściwego stanu sanitarnego w celach mieszkalnych odpowiedzialni są zajmujący je osadzeni (informacja ZK w Nowym Sączu k.43 - 44). Nie można też podzielić zarzutów powoda dotyczących umieszczenia go w celach dla palących bowiem jak ustalił Sąd Okręgowy zgodne to było z informacjami podawanymi przez powoda przy przyjęciu do Aresztu Śledczego oraz Zakładu Karnego w Nowym Sączu. Później składane deklaracje o rzuceniu palenia, przy okazji odbywania kolejnej kary pozbawienia wolności nie jest dowodem na to, że w okresie objętym podstawą faktyczną żądania powód był już osobą --- STRONA 14 --- niepalącą, a co więcej wnioskował o zmianę celi na taką w której nie ma osób palących. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienie za naruszenie dób osobistych, które wynikało z osadzania go w celach, w których nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 § 2 k.k.w., jednakże z innych przyczyn, niż te wskazane przez Sąd Okręgowy. Uznając, że osadzenie powoda w przeludnionej celi nie było bezprawne, sąd I instancji nie rozważył wszystkich przesłanek art. 248 § 1 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 grudnia 2009r., uzasadniających czasowe przebywanie skazanego w celi nie gwarantującej zachowania powierzchni 3 m 2 na osobę. Powołany przepis stanowił o dopuszczalności umieszczenia skazanego w takiej celi na czas określony w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Sąd I instancji nie ustalał samego trybu umieszczenia powoda w celi przeludnionej, stąd brak faktów wprost wskazujących, że z góry określano czas pobytu powoda w warunkach przeludnienia celi. Z drugiej jednak strony zauważyć trzeba, że powód od 17 września 2009 r. do 12 lutego 2010 r. przebywał w celi półotwartej gdzie drzwi mogły być otwarte, a w związku z wykonywaną pracą poza terenem Zakładu przebywał znaczną część dnia. Rozważyć natomiast trzeba, czy sam fakt przeludnienia Zakładu przesądza o istnieniu szczególnie uzasadnionego wypadku w rozumieniu powołanego przepisu. Obecnie obowiązujące przepisy art. 110 § 2a i 2b k.k.w., normujące dopuszczalność osadzenia skazanego w celi, w której nie została zachowana norma powierzchniowa, wskazują, że okoliczności te traktować trzeba bardzo restrykcyjnie, a zatem samo powołanie się na przeludnienie nie może zostać uznane za wystarczające. W konsekwencji uznać trzeba, że poprzez umieszczenie powoda w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na jednego osadzonego zostały naruszone jego dobra osobiste. Co istotne jednak dolegliwości tej nie towarzyszyły inne okoliczności związane z bezprawnym naruszaniem praw skazanego, które mogłyby ją potęgować a nadto dolegliwość ta dotyczyła grupy więźniów a nie tylko powoda i nie była celowo skierowana przeciwko niemu. W świetle powyższego za nieuzasadniony uznać należy zarzut naruszenia art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zaznaczyć należy, że przepis art. 448 k.c. przewiduje fakultatywne zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 lutego 2005 r. sygn. SK 49/03 uznał, że przepis art. 448 k.c., w części, w jakiej zawiera zwrot „sąd może przyznać”, jest zgodny z Konstytucją. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zadośćuczynienie pełni funkcje kompensacyjną, a nie zawsze jego zasądzenie jest konieczne dla skompensowania krzywdy. Także i Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. V CSK 113/11 stwierdził, że nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania --- STRONA 15 --- zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Podzielając ten pogląd Sąd Apelacyjny w obecnym składzie stoi na stanowisku, że w przypadku, gdy naruszenie dobra osobistego wprawdzie nastąpiło, jednak dolegliwość stąd wynikająca jest nieznaczna, brak podstaw do zasądzania zadośćuczynienia. Nie naruszył też Sąd Okręgowy art. 30 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), bowiem przepisy te nie stanowiły materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów postępowania apelacyjnego, na które składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości ustalonej stosownie do § 10 ust. 1 pkt 25 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 lutego 2012 r. (Dz. U. z dnia 10 lutego 2012 r.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 lutego 2012 r. (Dz. U. z dnia 10 lutego 2012 r.). Ponadto z uwagi na treść § 15 pkt 2 tego rozporządzenia nie było możliwości zwielokrotnienia stawki zgodnie z § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia.