Wyrok I ACa 516/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 516/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Sędziowie: SSA Władysław Pawlak SSA Teresa Rak Protokolant: st.sekr.sądowy Beata Lech po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa Z O przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 16 lutego 2011 r. sygn. akt I C 2772/10 oddala apelację. --- STRONA 2 --- Sygn. akt IACa 516/11 Uzasadnienie Powód Z O w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K dochodził ochrony dóbr osobistych poprzez przeproszenie go za nieludzkie i poniżające traktowanie w czasie od 3 do 29 czerwca 2010 r. kiedy odbywał karę pozbawienia wolności oraz nakazania zaniechania tych naruszeń, a także zasądzenia kwoty 10 000 zł. tytułem zadośćuczynienia. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 800 zł. tytułem zadośćuczynienia, a w pozostałej części powództwo oddalił znosząc wzajemnie między stronami koszty procesu. W uzasadnieniu ustalił, iż powód odbywał karę pozbawienia wolności od stycznia 2006 r., a od 3 czerwca 2010 r. przebywał w trzyosobowej celi nr 346 znajdującej się w budynku nr 1 AS w K użytkowanym od lat 70-tych ub. wieku. W celach tego budynku znajdowały się typowe kąciki sanitarne tj. zabudowane nieprzeźroczyste boksy o wymiarach 1,8 m wysokości, 1 m szerokości i 1,6 m długości, z wejściem zasłoniętym przesłoną. W celi tej znajdowało się okno z plastikowymi framugami wyposażonymi w nawiewnik, przy czym okno to było na zewnątrz wyposażone w kratę i siatkę, a od wewnątrz w kolejną kratę , która uniemożliwiała otwieranie czy uchylenie go. Powód wielokrotnie zgłaszał tę niedogodność władzom aresztu oraz pisał na ten temat do Rzecznika Praw Obywatelskich i Dyrektora Okręgowej Inspekcji Służby Więziennej. Zastępca Dyrektora Aresztu w obecności wychowawcy poinformował go o niemożności zdjęcia wewnętrznej kraty w celi nr 346, gdyż jest ona przeznaczona dla więźniów o statusie szczególnie niebezpiecznych. Powód nie był zaliczany do tej kategorii, jak również żaden ze współwięźniów przebywających w okresie od 3 do 29 czerwca 2010 r. w tej celi . Krata ta została zdemontowana w dniu 1 września 2010r. w przeddzień wizytacji sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w Kielcach. Sąd pierwsze instancji ustalając stan faktyczny zastosował konsekwencje wynikające z art. 230 k.p.c, gdyż pomimo wezwania reprezentant strony pozwanej nie wypowiedział się co do okoliczności demontażu kraty w celi nr 346 i okoliczności uniemożliwiających wcześniejszy demontaż. W rozważaniach prawnych powołując się na przepisy art. 23 k.c. i art. 24 k.c. oraz art. 30 Konstytucji wyjaśnił, iż w spornym okresie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci prawa do godnego odbywania tej kary. Powód bowiem w sposób niezgodny z normami regulującymi sposób odbywania kary pozbawienia wolności został osadzony w celi , w której nie było możliwe otwarcie okna z uwagi na zamontowaną kratę wewnętrzną w sytuacji gdy na zewnątrz również była zamontowana krata. Strona pozwana nie twierdziła, że powód był więźniem szczególnie niebezpiecznym, dla których tego rodzaju cele były przeznaczone. W toku procesu strona pozwana nie przeczyła jakoby --- STRONA 3 --- powód zwracał się wielokrotnie do władz aresztu o usuniecie kraty wewnętrznej. Przewietrzenie celi poprzez otwarcie okna zmniejszyłoby niedogodności odbywania kary ze względu na fetor związany z używaniem przez osadzonych częściowo tylko zabudowanego boksu sanitarnego. Za tym, iż możliwy był demontaż tej kraty (bez szczególnych nakładów finansowo-organizacyjnych) przemawia fakt, iż pracownicy AŚ dokonali takiego demontażu w przeddzień wizytacji celi powoda przez sędziego penitencjarnego. W związku z tym brak reakcji władz Aresztu na żądania powoda o usuniecie kraty wewnętrznej nosi znamiona bezprawności. W spornym okresie uciążliwość ta dla powoda była tym większa, że miesiąc czerwiec jest miesiącem wysokich temperatur. Zasądzając kwotę 800 zł. tytułem zadośćuczynienia Sąd Okręgowy miał na uwadze czasookres naruszeń, ciężar gatunkowy tego naruszenia i konsekwencje jakie naruszenia ta wywarły na powodzie. O kosztach procesu orzekł w oparciu o przepis art. 100 k.p.c. W apelacji strona pozwana zaskarżając powyższy wyrok w zakresie w jakim powództwo zostało uwzględnione oraz odnośnie rozstrzygnięcia o kosztach procesu wniosła o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu za obie instancje. Zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że : działania pozwanego w wykonaniu obowiązujących przepisów prawa były bezprawne; zostały naruszone dobra osobiste oraz zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia; nie jest konieczne wykazanie przesłanki odpowiedzialności naruszenia dóbr osobistych w postaci winy; 2) naruszenie prawa procesowego, a to : art. 230 k.p.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie za okoliczność bezsporną kwestii: niemożliwości otwierania okna i czerpania świeżego powietrza z zewnątrz; iż pracownicy AS zdemontowali kratę wewnętrzną w dniu 1 września 2010 r. w przeddzień wizytacji celi powoda przez sędziego penitencjarnego; art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie bez dowodów istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa w postaci niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej oraz elementu winy w naruszeniu dobra osobistego; art. 228 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. polegające na uwzględnieniu jedynie faktów powszechnie znanych oraz znanych sadowi urzędowo , które były korzystne dla powoda; art. 100 zd. 2 k.p.c. poprzez ustalenie, że powód nie jest zobowiązany do poniesienia kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. --- STRONA 4 --- W istotnym zakresie dla rozstrzygnięcia tej sprawy Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne przy zastosowaniu art. 230 k.p.c. Mianowicie , że cela nr 346 była przeznaczona dla więźniów o „statusie niebezpiecznych", a do takich powód nie należał oraz po drugie, iż okno w tej celi oprócz kraty zewnętrznej i siatki miało też zamontowaną kratę wewnętrzną , która uniemożliwiała otwarcie lub uchylenie go, która to krata została zdemontowana 1 września 2010 r. Po trzecie, że powód wielokrotnie zwracał się do władz AŚ o demontaż kraty wewnętrznej. W ocenie Sądu drugiej instancji wbrew stanowisku reprezentanta strony pozwanej Sąd pierwszej instancji nie naruszył powołanego przepisu. Pomijając już fakt biernej postawy procesowej strony pozwanej, której reprezentant ni razu nie stawił się na rozprawę i nie udzielił wyjaśnień w kwestii spornej kraty to w dodatku nie przedstawił jakichkolwiek dowodów - pomimo sugestii zawartych w odpowiedzi na pozew, wskazać trzeba, że już z treści odpowiedzi na pozew wynikało , że nie jest możliwe otwarcie okna w celi nr 346, a jedynie dopływ świeżego powietrza jest możliwy poprzez tzw. nawiewnik (k. 33). Kwestia demontażu kraty wewnętrznej w dniu 1 września 2010 r. została potwierdzona w apelacji (k. 92). W tym miejscu zwrócić uwagę trzeba, że skoro strona pozwana nie wyjaśniła w toku procesu przed Sądem Okręgowym przyczyn demontażu kraty wewnętrznej to Sąd ten miał podstawy w kontekście zeznań powoda ( którym strona pozwana nie zaprzeczyła ) do przyjęcia, że nie zdemontowanie jej w spornym okresie mimo żądań powoda było ze strony AS zachowaniem bezprawnym skoro powód nie należał do więźniów o statusie niebezpiecznych. Wprawdzie w apelacji strona pozwana twierdzi, że umieszczenie powoda w tej celi związane było z tym, że powód miał próby samobójcze i koniecznym było monitorowanie zachowania powoda poprzez zainstalowaną kamerę w tej celi, jednakże te okoliczności nie były prezentowane przed Sądem Okręgowym i dlatego stosownie do art. 381 k.p.c. Sąd drugiej instancji je pomija , tym bardziej, że nie zostało wykazane aby nie można było tych twierdzeń podnieść przed Sądem pierwszej instancji. Zresztą ta okoliczność nie miała wpływu na konieczność istnienia kraty wewnętrznej skoro jak twierdzi strona pozwana w apelacji, została ona zdemontowana za sugestią sędziego penitencjarnego z czego wypływa wniosek, że powód miał prawo przebywać w celi wyposażonej w okno z kratą zewnętrzną, a nie także wewnętrzną, co umożliwiało korzystanie ze świeżego powietrza nie tylko poprzez nawiewnik. Zatem zważywszy na miesiąc czerwiec, który jest miesiącem wysokich temperatur - na co słusznie zwraca uwagę Sąd Okręgowy -powód był narażony na przebywanie w celi, w której ponotował większy fetor, aniżeli w przypadku gdyby istniała możliwość otwarcia okna. Zatem naruszone zostało jego dobro osobiste jakim jest godność osobista. Konstrukcja roszczenia o ochronę dóbr osobistych implikuje domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych, konsekwencją czego jest obowiązek po stronie pozwanej obalenia tego domniemania (art. 24 § 1 zd. 1 k.c). Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał , iż w toku procesu strona pozwana nie uczyniła zadość temu obowiązkowi. Zresztą zdemontowanie kraty wewnętrznej na polecenie sędziego penitencjarnego świadczy o tym , że jednak powód nie piwnie był przebywać w celi z kratą wewnętrzną przy istniejącej także kracie zewnętrznej. W innym wypadku tego --- STRONA 5 --- rodzaju polecenie nie byłoby zrozumiałe. Okoliczność ta przemawia też za przyjęciem winy skoro powód w spornym okresie ( 3-29 czerwca 2010 r.) odbywał karę pozbawienia wolności w niewłaściwych warunkach , a jak słusznie zauważa Sąd Okręgowy demontaż spornej kraty nie był związany ze szczególnym przedsięwzięciem organizacyjno - finansowym. Zwrócić uwagę trzeba poza tym, że powołane w uzasadnieniu apelacji przepisy rozporządzenia nie dotyczą osoby powoda , gdyż jak wynika z treści tego uzasadnienia, umieszczenie powoda w celi nr 346 wiązało się z zapewnieniem jemu bezpieczeństwa (a nie było związane z ochroną tego bezpieczeństwa przed nim), a do tego także krata wewnętrzna nie była potrzebna skoro ostatecznie została zdemontowana. Jeżeli chodzi o wysokość zasądzonego przez Sąd pierwszej instancji zadośćuczynienia to Sąd drugiej instancji może ją korygować w razie gdyby w okolicznościach sprawy była rażąco wygórowana lub zaniżona. W przedmiotowej sprawie w świetle przedstawionych przez Sąd Okręgowy faktów brak podstaw do przyjęcia aby zasądzona kwota była rażąco wygórowana. Sąd pierwszej instancji poza powołaniem art. 100 k.p.c. nie umotywował w tej materii swego stanowiska. Niemniej jednak także i w tej części zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu. Zważywszy bowiem na to, że określenie należnej powodowi sumy zależało od oceny sądu i co do zasady roszczenie pieniężne powoda zostało uznane za uzasadnione wzajemne zniesienie kosztów jest prawidłowe także w świetle zasad słuszności. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 385 k.p.c.