Wyrok I ACa 512/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Lub

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 512/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Elżbieta Patrykiejew (spr.) Sędzia: Sędzia: SA Bożena Oworuszko SA Alicja Surdy Protokolant st.sekr.sądowy Izabela Lipska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2011 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa W. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Ż. o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 2 czerwca 2011 r. sygn. akt I C 684/10 oddala apelację. „ 0 --- STRONA 2 --- I A Ca 512/11 UZASADNIENIE Pozwem z 21 maja 2010r. W . Z . wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w Ż . 200 00 0 zł ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem działanie funkcjonariuszy oraz zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. W uzasadnieniu wskazał, że odbywał w Zakładzie Karnym w Ż . karę pozbawienia wolności, gdzie palarnia z najduje się na korytarzu pawilonu, w którym jest łazienka, WC i stanowisko do smażenia potraw. W związku z tym również osoby niepalące są narażone na wdychanie dymu nikotynowego. Nadto był pozbawiony ciepłej wody do kąpieli, zaś ogólne warunki panujące w Z akładzie naruszają prawa zagwarantowane Konwencją Praw Człowieka, co przejawia się w przepełnionych, zagrzybionych celach, bardzo złym stanie sprzętów znajdujących się w celach, niewystarczającej ilości taboretów i niewielkiego miejsca do spacerów. Żądane zadośćuczynienie jest adekwatne do utraty przez niego zdrowia i będzie miało na celu uświadomienie funkcjonariuszom i urzędnikom obowiązku przestrzegania prawa. Pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w Ż . w . niósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Podniósł m.in. że cele mieszkalne są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osadzonych w zakładach karny ch i aresztach śledczych. Wszelkie usterki są na bieżąco usuwane, a sprzęty systematycznie wymieniane. Systematycznie też odbywa się wymiana pościeli, ręczników i ścierek do naczyń. Stan techniczny budynków jest dobry, z centralnym ogrzewaniem w związku z --- STRONA 3 --- tym nie ma na ścianach grzyba i wilgoci. Kąpiele odbywają się w łaźni według ustalonych grafików i osadzeni mogą korzystać z ciepłej wody. Miejsce wydzielone, jako palarnia w pawilonie B znajduje się bezpośrednio przy drzwiach, co zapewnia dobrą wentylację . Raz w miesiącu funkcjonariusze służby zdrowia kontrolują stan sanitarny cel mieszkalnych, pomieszczeń socjalnych, sanitarnych i wtedy skazani mogą zgłaszać swoje uwagi, spostrzeżenia czy skargi. Powód takich skarg nie zgłaszał. W toku procesu powód twier dził, że jego prawa były ograniczane, używano wobec niego przemocy fizycznej, musiał wdychać dym papierosowy i nie miał dostępu do ciepłej wody, co spowodowało uszczerbek na zdrowiu. Zażądał zadośćuczynienia w kwocie 200 000 zł. Wyrokiem z 2 czerwca 2011 r . Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił powództwo zasądzając od powoda na rzecz pozwanego 3600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że powód został osadzony w Zakładzie Karnym w Ż . 28 stycznia 2010 r. odbywając tam karę pozbawienia wolno ści do 17 maja 2010 r. Przebywał w celi nr 8 oddział II pawilon B, wraz z innymi pięcioma osadzonymi. Cela była wyposażona w niezbędne sprzęty w odpowiedniej ilości dla każdego przebywaj ącego. Nie było zawilgocenia, gdyż w 2005 r. zos tała zmodernizowana in stalacja centralnego ogrzewania oraz wstawione nowe okna PCV rozwierno - uchylne, co zapewniało możliwość prawidłowej wentylacji. Cele mieszkalne są otwarte w porze dziennej i nocnej, zaś toalety i łazienki (wyposażone w wentylacje i osobn e drzwi) znajdują się poza celami (osadzeni mogą z nich swobodnie korzystać). Ze względu na ilość osób odbywających k arę pozbawienia wolności, każdy z więźniów raz w tygodniu według grafików korzystał z łaźni i wtedy była dla niego włączana ciepła woda. Moż na było również korzystać z ciepłej wody, by umyć naczynia po posiłku (powód nie musiał do mycia używać gorącej wody z czajnika). W pawilonie B wyznaczone miejsce do palenia znajduje się bezpośrednio przy drzwiach wejściowych, co zapewnia możliwość częs tego --- STRONA 4 --- jego wietrzenia. Codziennie w porze zimowej, czyli w okresie od 1 października do 31 marca w godzinach od 9 do 13.00, zaś w porze letniej - od 9.00 do 13.00 i od 14.30 do 16.30, skazani odbywają spacery na terenie boiska s portowego. Mogą oni brać udz iał w zajęciach kulturalno - oświ atowych i sportowych, korzystać z biblioteki, sali ćwiczeń oraz świetlicy. 30 stycznia 2010 r. powód został zobowiązany do wykonywania prac porządkowych terenu wokół pawilonu mieszkalnego. Odmówił wykonania tych czynności, w związku, z czym oddziałowy złożył wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej. Dyrektor Zakładu - ze względu na stan zdrowia powoda i przebyty zawał serca – odstąpił od ukarania. 17 maja 2010 r. powód został przetrans portowany do Aresztu Śledczego w R . z uwagi na zmianę typu zakładu karnego z półotwartego na zamknięty za posiadanie substancji niedozwolonych (marihuany). Powód ma obecnie 57 lat, jest tymczasowo aresztowany, wykształcenie średnie zawodowe. Nie pracuje, z zawodu jest elektromonterem. Sąd poczynił te ustalenia w oparciu o dokumenty oraz – w części – zeznania powoda. Nie dał natomiast wiary zeznaniom świadków M . P . , S . N . i M . G . oraz zeznaniom W . Z . w części dotyczą cej tego, że był on szykanowany i naruszano jego dobra osobiste, gdyż są one niekonsekwentne, nielogiczne, a ponadto sprzeczne z wiarygodnymi zgromadzonymi dokumentami. Sąd Okręgowy w tym stanie faktycznym i mając na względzie przepisy: art. 23 kc – przewidujący ochronę prawa cywilnego dla dóbr osobistych, art. 24 – przewiduj ący środki tej ochrony oraz art. 417 kc – przewidujący odpowiedzialność Skarbu Państwa za wyrządzenie szkody oraz stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 17 czerwca 2004 r. (V CK 609/03, LEX nr 109404) co do ciężaru dowodu ocenił, że powód w żaden s posób nie udowodnił, że jego dobra osobiste zostały naruszone. Nie wskazał żadnych konkretnych dowodów, które przemawiałyby za jego twierdzeniami zawartymi w pozwie. Ani powód, ani też świadkowie nie potrafili wskazać nazwisk funkcjonariuszy, którzy mieliby szyk anować powoda. Ani powód, ani świadkowie przesłuchani w sprawie nie zgłaszali naruszeń regulaminu --- STRONA 5 --- oraz nie skarżyli się do przełożonych tych funkcjonariuszy. Powód nie wskazał również, na czym konkretnie polegało stosowanie wobec niego przemocy przez funkc jonariuszy. Nie miał żadnych śladów na ciele, nie zgłaszał faktu znęcania. Nie można za szykany uznać nakazania odśnieżania terenu obok pawilon ów mieszkalnych, bowiem zgodnie z art. 116 § 1 pkt 4 kkw osadzony ma obowiązek wykonywania prac porządkowych w obr ębie zakładu karnego. I choć odmowa wykonania polecenia skutkowała sporządzeniem wniosku o wymierzenie powodowi kary dyscyplinarnej, to - ze względu na stan zdrowia powoda - odstąpiono od jej wymierzenia. Przemawiało, więc to raczej za uznaniem, że jego pr awa były w pełni respektowane i nikt nie stosował w stosunku do niego żadnych form nacisku. Niewątpliwie powód ze względu na ilość osób osadzonych w zakładzie karnym miał ograniczony dostęp do korzystania z kąpieli. Sąd nie dał jednak wiary, że złośliwie n ie włączano ciepłej wody i więźniowie myli się w zim nej przez cały rok, skoro żaden z osadzonych nigdy nikomu się na to nie poskarżył. Wbrew twierdzeniom powoda również usytuowanie miejsca do palenia maksymalnie ograniczało negatywny wpływ nikotyny na inn e osoby: zapewniał dobrą wentylację i możliwość wywietrzenia po skończonym paleniu. Dlatego też Sąd uznał twierdzenia powoda o naruszeniu jego dóbr osobistych i niezgodnych z prawem zachowaniach funkcjonariuszy są gołosłowne i nie zasługujące na uwzględnie nie. To uznanie wzmacniała ocena, że powód w ogóle nie udowodnił też istnienia jakiejkolwiek szkody. Sąd zauważył też, że nawet gdyby przyjąć jakiekolwiek bezprawne naruszenie dóbr osobistych, to i tak żądana kwota zadośćuczynienia jest rażąco nadmierna. R oszczenie w tej wysokości nie znajduje uzasadnienia nie tylko w świetle zasad doświadczenia życiowego, ale również w regułach zdrowego rozsądku. Wysokość zadośćuczynienia winna zależeć przede wszystkim od rodzaju naruszonego dobra osobistego, a także od in tensywności tego naruszenia. Wskazując na krótki czas pobytu powoda w Zakładzie Karnym w Ż . (cztery mies iące) brak przymusu przebywania w pobliżu osób palących oraz że zwracano uwagę na jego stan zdrowia to --- STRONA 6 --- ewentualne zasądzone zadośćuczynienie musiałoby by ć dostosowane do okresu, intensywności i rodzaju naruszeń dóbr osobistych. Uznanie roszczenia za bezzasadne skutkowało oddaleniem powództwa i zasądzeniem kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. § 6 p kt. 7 roz porządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Powód wniósł apelację od tego wyroku zarzucając Sądowi Okręgowemu oparcie wyroku na nieprawdziwych wyjaśnieniach pozwanego oraz zdyskredytowanie zeznań świadków, krępowanych wizją powrotu do zakładu karnego i odwetu ze strony administracji zakładu, a także ograniczeniem umysłowym . Ponadto, powód opisał szereg wydarzeń będących w jego ocenie dowodami naruszenia jego dobra osobistego. W odpowiedzi na apelację pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie apelacji na jego koszt. Sąd Apelacyjny w Lublinie zważył, co następuje: apelacja p owoda na uwzględnienie nie zasługuje. Jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy w sprawie niniejszej na powodzie ciążył obowiązek wykazania naruszenia (zagrożenia) jego dobra osobistego. A tymczasem powód, jak i przesłuchani z jego inicjatywy świadkowie nie dali w iarygodnego świadectwa, co do rodzaju dobra powoda, które zostało naruszone, ani też, co do sposobu jego naruszenia (działania czy zaniechania). Samo stwierdzenie nieludzkiego traktowania i stwarzania niezdrowych warunków nie przekłada się przecież na uszc zuplenie dobra osobistego. Z tej ogólnej kategorii należało wskazać konkretne dobro i udowodnić jego uszczuplenie poprzez konkretne działanie (lub zaniechanie). Tymczasem i powód, i świadkowie przedstawiali jedynie swą własną, subiektywną ocenę traktowania powoda przez funkcjonariuszy pozwanego zakładu oraz --- STRONA 7 --- warunków bytowych nie wskazując, jakie ujemne skutki wyrządzili w konkretnym dobru osobistym powoda. Złe samopoczucie powoda w zakładzie karnym (jak to zeznał świadek S. N . ), dym papierosowy w części kor ytarza i brak codziennego dostępu do ciepłej wody, czy polecenie wykonania pracy porządkowej nie oznacza automatycznie naruszenia niezidentyfikowanego dobra osobistego. Podnieść również należy, że twierdzenie pozwu o naruszeniu gwarantowanych praw więźniów nie zostało udowodnione: żaden ze świadków nie przytoczył okolicz ności, które przywoływał powód, a i sam powód o nich nie zeznał. Dostrzegane przez apelującego motywy takich zeznań nie mogą determinować oceny treści tych zeznań i przydatności ich w sprawi e, zwłaszcza, że innego materiału dowodowego powód nie wskazał. Nie można też uznać za dowód kolejnej prezentacji zar zutów wobec Zakładu Karnego w Ż. , zawartej w apelacji, a stanowiącej jedynie kolejną projekcję powoda, w której trudno odnaleźć związek z n aruszeniem jakiegokolwiek dobra osobistego powoda (np. z faktu ukrywania śmierci innego osadzonego). W tym stanie rzeczy sąd odwoławczy podziela ocenę sądu pierwszej instancji, co do nieudowodnienia przez powoda naruszenia jego dóbr osobistych, a w konsek wencji braku podstaw do uwzględnienia powództwa zawierającego żądanie usunięcia naruszenia przez zasądzenie 200.000 zł. To nieudowodnienie , a nie nieprawdziwe (według apelującego) stanowisko pozwanego, czy też dygresja o zawyżonym żądaniu przesądzało o bra ku warunków do zastosowania w sprawie przepisów o ochronie dóbr osobistych. Apelacja skutecznie takiego wniosku nie podważyła i nie stworzyła podstaw ani do zmiany, ani też do uchylenia zaskarżonego wyroku celem ponownego rozpoznania sprawy. Dlatego też o niezasadnej apelacji powoda Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł, jak w sentencji.