Wyrok I ACa 503/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2010 r. Sąd Apelacyjny w K

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 503/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz Sędziowie : SA Barbara Owczarek (spr.) SO del. Tomasz Ślęzak Protokolant : Justyna Wnuk po rozpoznaniu w dniu 7 października 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa L. K. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I C 644/09 1) zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2. w ten sposób, że nie obciąża powoda kosztami procesu; 2) w pozostałym zakresie apelację oddala; 3) zasądza od powoda na rzecz pozwanego 2 000 (dwa tysiące) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 503/10 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Pozwem z dnia 1 października 2009r. powód L. K. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. zadośćuczynienia w kwocie 270 000 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu za przetrzymywanie go w niehumanitarnych warunkach, przeludnionych celach z osobami palącymi, nie zapewnienie prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w W. wniósł o oddalenie powództwa i podniósł zarzut przedawnienia ewentualnych roszczeń powoda. Zarzucił, że powód mógł przebywać w celach o powierzchni mniejszej niż 3m 2 na osobę ale działanie pozwanego nie było bezprawne z uwagi na utrzymującą się dużą liczbę osadzonych. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwotę 7.200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach: Powód obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w Ł. jako osoba skazana. W Zakładzie Karnym w W. przebywał dwukrotnie to jest: • od 16 grudnia 2004r. do 19 stycznia 2005r.(transport do Aresztu Śledczego W. - B.); • od 22 lutego 2005r. do 24 maja 2005r. (transport do Aresztu Śledczego W. - S.) (k.- 88). Podczas pierwszego pobytu był zakwaterowany w pawilonie nr 8. Pojemność sal w tym pawilonie zgodnie z normą 3m 2 wynosiła 8 osób, a ich powierzchnia od 25,42m 2 do 26,18m 2 . W tym okresie mogło być w nich zakwaterowanych maksymalnie do 12 skazanych. Podczas drugiego pobytu początkowo był osadzony w pawilonie nr 5, w którym pojemność sal zgodnie z normą 3m 2 wynosiła 8 osób, a ich powierzchnia od 25,21 m 2 do 25,78m 2 . W tym okresie mogło być w nich zakwaterowanych maksymalnie do 12 skazanych. Dnia 10 maja 2005r. został przeniesiony do pawilonu nr 1, w którym pojemność sal zgodnie z normą 3m 2 wynosiła 5 osób, a ich powierzchnia od 16,02m 2 do 16,83m 2 . W tym czasie mogło być w nich zakwaterowanych maksymalnie 5 skazanych (norma zachowana). W dniach 15 czerwca 2004r. i 5 stycznia 2005r. Dyrektor Zakładu Karnego w W. zgodnie z art.248§1kkw zawiadomił Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w K., że wyraził zgodę na okresowe odpowiednio do dnia 5 stycznia 2005r. i dnia 5 lipca 2005r. obniżenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego skazanego, przesyłając wykaz cel mieszkalnych, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . W Zakładzie Karnym w W. sale mieszkalne wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający osadzonemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieniczne, dostateczny dopływ świeżego powietrza, prawidłową wentylację i odpowiednią do pory roku temperaturę oraz odpowiednie natężenie oświetlenia. W pawilonach typu półotwartego, w których przebywał powód pomieszczenie przeznaczone do kąpieli oraz kącik sanitarny znajdują się poza celami mieszkalnymi, w miejscu umożliwiającym stały dostęp o każdej porze, z ciągłą możliwością korzystania z ciepłej wody. Miejsce przeznaczone do wydawania i spożywania posiłków znajduje się poza pawilonami mieszkalnymi. --- STRONA 3 --- Podczas osadzenia powód mógł korzystać z organizowanych zajęć świetlicowych (tenis stołowy, bilard, gry świetlicowe) oraz wyjść poza teren zakładu karnego, nad zalew w R.. Mógł też brać udział w cyklicznie organizowanych turniejach piłki nożnej i siatkówki. Zakład Karny w W. w latach 2004 - 2006 był poddawany kontrolom sanitarnym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D.. Z protokołów kontroli wynika, że nie stwierdzano uchybień i nieprawidłowości dotyczących warunków sanitarno - higienicznych i bytowych, panujących w celach mieszkalnych. Powód w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w W. w latach 2004 - 2005 nie składał żadnych skarg, a w latach 2009 - 2010 przebywając w innych jednostkach penitencjarnych był objęty stosowną opieką medyczną z powodu upośledzonego oddychania i drożności nosa oraz dolegliwości ze strony układu moczowego. Dnia 13 października został skierowany do zabiegu operacyjnego przegrody nosa właśnie z powodu upośledzonego oddychania i drożności nosa, skrzywienia przegrody nosa. Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd Okręgowy jako okoliczność bezsporną uznał, że w Zakładzie Karnym w W. w latach 2004 - 2005 okresowo powierzchnia cel mieszkalnych przypadająca na jednego skazanego, o której mowa w art.110 kkw była obniżana, o czym zgodnie z art.248 § 1 kkw zawiadamiano sędziego penitencjarnego. Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uwzględnił podnoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia i powództwo oddalił na zasadzie art. 442 1 kc i art. 117 § 2 zd. 1 kc. Powód bowiem od samego początku pobytu w zakładzie karnym musiał wiedzieć, iż jego dobra są naruszone, oraz kto jest naruszycielem tych dóbr osobistych i osobą obowiązaną do naprawienia szkody. Trzyletni termin przedawnienia jego roszczenia upłynął najpóźniej z dniem 24 maja 2008r. Skoro, roszczenie powoda w dniu 10 sierpnia 2007r. nie było jeszcze przedawnione, to w niniejszej sprawie ma zastosowanie przepis art. 442 1 § 1 kc. W ocenie Sądu Okręgowego mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia, przyczyny opóźnienia i jego nadmierność, podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa. W tym stanie rzeczy powództwo oddalono jako przedawnione a orzeczenie o kosztach procesu Sąd uzasadnił przepisem art. 98 kpc i 99 kpc oraz art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169 poz. 1417 ze zmianami) i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zmianami). Ponadto Sąd stwierdził, że w Zakładzie Karnym w W. przebywał powód w sumie przez około 4 miesiące, w tym okresowo w celach nie spełniających normy, o której mowa w art. 110 kkw. Jednakże osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu w latach 2004 - 2005 przesłanek określonych w art. 248§1 kkw było zgodne z prawem. Skoro pozwany przesłanki te spełnił, a wbrew zarzutom powoda pozostałe warunki odbywania kary pozbawienia wolności w tej placówce penitencjarnej były godziwe, gdyż sale mieszkalne wyposażone były w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, pomieszczenie przeznaczone do kąpieli oraz kącik sanitarny znajdowały się poza celami mieszkalnymi, a miejsce przeznaczone do wydawania i spożywania posiłków znajdowało się poza pawilonami mieszkalnymi, zaś powód na zasadach dobrowolności mógł uczestniczyć w zajęciach kulturalno - oświatowych --- STRONA 4 --- i sportowych, to – zdaniem Sądu – samo osadzenie go w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Zatem, gdyby nawet roszczenie powoda nie było przedawnione, to i tak – zdaniem Sądu – nie zostałoby uwzględnione, wobec braku łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 24 § 1 k.c. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód. Domagał się zmiany wyroku i zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie „według swojego uznania”. W uzupełnieniu apelacji już przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu powód domagał się „uchylenia zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania”. Na rozprawie w dniu 7 października 2010r. pełnomocnik powoda oświadczył, że zawarte w apelacji osobistej powoda wnioski nie oznaczają weryfikacji pierwotnego żądania. W uzupełnieniu apelacji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego a to: • art. 224 § 1 kpc przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, • art. 316 § 1 kpc poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego materiału dowodowego, przez nie przyjęcie, iż nastąpiło naruszenie dóbr osobistych powoda, • art. 299 kpc poprzez nie przesłuchanie powoda w charakterze strony. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego a to: • art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc poprzez przyjęcie, iż nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, • art. 5 kc w zw. z art. 117 § 2 zd. 1 kc poprzez przyjęcie, iż podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego, nie nosi znamion nadużycia prawa, • naruszenie art. 102 kpc poprzez jego niezastosowanie i obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja jest zasadna tylko w zakresie obciążenia powoda kosztami, w pozostałej części nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom skarżącego Sąd I instancji nie naruszył wskazanych w apelacji przepisów prawa procesowego i materialnego. Wyrok jest trafny a ustalenia faktyczne i ocenę prawną poczynionych ustaleń Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za swoje. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, gdyż ocena naruszenia prawa materialnego może być dokonana, jeżeli stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 299 kpc. Dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym, dopuszczalnym tylko wtedy, gdy nie można istotnych dla sprawy okoliczności wyjaśnić innymi dowodami. Zarzut przedawnienia podniósł pozwany w odpowiedzi na pozew, która została doręczona powodowi 19.I.2010r. (k. 43). Powód nie oświadczył się na zgłoszony zarzut przedawnienia ani też nie wskazał jakichkolwiek okoliczności opóźnienia się w wystąpieniu z pozwem. --- STRONA 5 --- Sąd orzekający nie jest zobligowany z urzędu dopuszczać dowodów i dociekać przyczyn uchybienia przez stronę terminowi do wniesienia powództwa w warunkach przedawnienia. Dowód z przesłuchania stron powinien być przeprowadzony, gdyby powództwo nie podlegało oddaleniu jako przedawnione. W osobistej apelacji powód w ogóle nie odnosi się do kwestii przedawnienia a jedynie wskazuje na okoliczności naruszenia jego dóbr osobistych. Chybiony jest również zarzut skarżącego, iż opóźnienie w zgłoszeniu roszczenia nie było nadmierne, skoro opóźnienie wynosiło 1 rok i 5 m-cy. W ocenie Sądu Apelacyjnego opóźnienie było znaczne. Trzyletni okres przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, o którym mowa w art. 442 1 § 1 kc liczony jest od chwili, w której poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód od początku pobytu w Zakładzie Karnym w W. wiedział, że wyrządzana jest mu ewentualna szkoda i znał sprawców szkody. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika powoda podnoszonym w piśmie procesowym złożonym w postępowaniu apelacyjnym z dnia 14 września 2010r., dochodzenie roszczeń powoda było możliwe od chwili osadzenia go w Zakładzie Karnym w W., a nie od dnia 26 maja 2008r., kiedy to Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 248 § 1 kkw z Konstytucją. Z tych wszystkich względów należało uznać trafność stanowiska Sądu I instancji, iż wobec zaistnienia przedawnienia powództwo należało oddalić. Ponieważ powództwo prawidłowo oddalono z powodu przedawnienia roszczenia, nie zachodzi potrzeba odnoszenia się do zarzutu niewłaściwej oceny Sądu, czy i jakie dobra osobiste powoda zostały przez pozwanego naruszone w okresie jego 4-miesięcznego pobytu w Zakładzie Karnym w W.. Za zasadny natomiast uznał Sąd Apelacyjny zarzut nie skorzystania przez Sąd Okręgowy z przepisu art. 102 kpc, umożliwiającego Sądowi nie obciążanie powoda kosztami. Art. 102 kpc stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Do takich szczególnie uzasadnionych okoliczności należy oddalenie powództwa z powodu przedawnienia. Dlatego Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok jedynie w punkcie 2-gim w zakresie kosztów procesu, uznając zarzut nie skorzystania przez Sąd I instancji z art. 102 kpc za trafny. W pozostałej części apelację oddalił jako bezzasadną, w oparciu o art. 385 kpc. Pełnomocnik pozwanego nie wnosił o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej za reprezentowanie powoda z urzędu w postępowaniu apelacyjnym co spowodowało brak orzeczenia Sądu Apelacyjnego w tym zakresie. Natomiast rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego należnych pełnomocnikowi pozwanego w postępowaniu apelacyjnym znajduje uzasadnienie w art. 102 kpc. Sąd miał na uwadze zasądzając tylko część kosztów rodzaj sprawy i sytuację materialną powoda.