Postanowienie I ACa 496/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 496/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Ewa Jastrzębska (spr.) Sędziowie : SA Barbara Owczarek SA Anna Bohdziewicz Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa W. S. przeciwko Skarbowi Państwa- Prokuratorowi Okręgowemu w K. o nakazanie i zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II C 62/09 1) zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 i 3 w ten sposób, że powództwo oddala i zasądza od powoda na rzecz pozwanego 1560 (tysiąc pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów procesu; 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania za drugą instancję; 3) nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 496/10 UZASADNIENIE Powód W. S. wniósł o nakazanie pozwanemu Skarbowi Państwa Prokuratorowi Okręgowemu w K. usunięcia skutków naruszenia jego dóbr osobistych będących konsekwencją niewłaściwej pracy Prokuratora P. B. prowadzącego śledztwo w sprawie o sygn. V Ds. 86/06/S , który zdaniem powoda w sposób rażąco sprzeczny z zasadami procesowymi, a w szczególności z zasadą prawdy materialnej w piśmie z dnia 09.09.2008 r. skierowanym do Naczelnika Wydziału do Spraw Przestępczości (...) Prokuratury Okręgowej w K. W. W. zawarł bezpodstawne insynuacje, jakoby zostało popełnione przestępstwo związane z faktem, iż przedsiębiorstwo (...) Spółka z o.o. nie prowadziło obrotu paliwami, którego dopuścił się odpowiedzialny za prawidłowość działalności i rzetelności dokumentacji księgowo – finansowej przedsiębiorstwa powód, w sytuacji, gdy każda transakcja tego przedsiębiorstwa została całkowicie potwierdzona odpowiednimi dokumentami. Powód wskazał w pozwie szczegółowo sposób w jaki skutki naruszenia jego dóbr osobistych powinny być usunięte wskazując zarówno treść oświadczenia jak i miejsce jego publikacji, domagał się nadto aby pozwany wpłacił 10.000zł na konto Stowarzyszenia (...). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił, iż nie było po stronie pozwanego ani bezprawności działania, ani też pozwany nie naruszył dóbr osobistych powoda. Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 21 stycznia 2010r nakazał pozwanemu Skarbowi Państwa Prokuratorowi Okręgowemu w K. usunięcie skutków naruszenia dóbr osobistych powoda W. S. przez złożenie oświadczenia następującej treści: „Prokurator Okręgowy w K. przeprasza W. S. za użyte w piśmie z dnia 9.09.2008r skierowanym do W. W. stwierdzenie jakoby Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością faktycznie nie prowadziła obrotu paliwami" i opublikowania na stronie internetowej Wydawnictwa (...) www. (...) oraz przesłania go na adres W. W. Naczelnika Wydziału ds. Przestępczości (...) Prokuratury Okręgowej w K. w terminie 14 dni od uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie; oddalił powództwo w pozostałej części; zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 600,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu ustalił, iż powód W. S. od lipca 2004 roku jest Prezesem jednoosobowego Zarządu spółki (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. (bezsporne). Na podstawie decyzji Prezesa Urzędu (...) (...) z dnia 06.06.2003 r. udzielono (...) Sp. z o.o. w Z. koncesji na obrót paliwami ciekłymi na okres od 15.06.2003 r. do 15.06.2013 r. (dowód: decyzja (...) z dnia 06.06.2003 r.). Spółka prowadziła stację paliw w J. i w L., a także posiadała bazę paliw na nieruchomości w Z. (dowód: operat szacunkowy nieruchomości zabudowanej bazą paliw Z., operat szacunkowy nieruchomości zabudowanej stacją paliw J., operat szacunkowy nieruchomości zabudowanej stacją paliw L. ). W związku z zaprzestaniem sprzedaży detalicznej paliw z dniem 01.10.2006r powód, działający jako Prezes Zarządu (...) Sp. z o.o. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o dokonanie odczytu z pamięci kas fiskalnych zainstalowanych na stacji paliw w L. i J., z których wynika, że wystawiono paragony w fiskalne w ilości 10.703 i 5608sztuk na stacji paliw w J. oraz w ilości 94018 i 1404 sztuk na stacji w L. (dowód: pismo powoda do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 04.10.2006 r. protokoły czynności odczytywania zawartości pamięci fiskalnej kasy rejestrującej). Prokurator Okręgowy w K. nadzorował śledztwo w sprawie wprowadzania do obrotu gospodarczego środków pieniężnych uzyskanych z korzyści pochodzących z popełnienia czynu zabronionego oraz w sprawie prowadzenia w sposób nierzetelny dokumentów dokumentacji związanej --- STRONA 3 --- z działalnością gospodarczą przez przedstawicieli przedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o. tj. o przestępstwa z art. 299§1 kk i 300§2k.k. pod sygn. V Ds 67/06/S. W kwietniu 2008r roku śledztwo do dalszego prowadzenia przejął prokurator Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej - P. B. (dowód: zeznania P. B. ).W toku postępowania przygotowawczego doszło w dniu 22.02.2006 r. do przeszukania pomieszczeń w siedzibie (...) Sp. z o.o. w Z.. W związku z czynnością przeszukania, powód złożył do Prokuratury Okręgowej w K. zawiadomienie o przekroczeniu uprawnień, w wyniku czego wszczęto śledztwo pod sygn akt 5 Ds 75/07. W ramach prowadzonego śledztwa naczelnik Wydziału do Spraw Przestępczości (...) Prokuratury Okręgowej w K. - prokurator W. W. zwrócił się do Prokuratury Okręgowej w K. o udzielenie informacji o sprawie V Ds. 86/06/S. Informacji w sprawie, w piśmie z dnia 09.09.2008 r. udzielił prokurator Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Okręgowej - P. B.. Wskazał, że śledztwo w sprawie 5 Ds. 86/06/S w zakresie dotyczącym działalności firmy (...) skupia się m. in. na wątku fikcyjnego obrotu towarowego pomiędzy spółką (...) a współpracującymi z nią licznymi podmiotami gospodarczymi. Prokurator P. B. napisał w piśmie, iż w ramach prowadzonego postępowania „ustalono bowiem, że spółka faktycznie nie prowadziła obrotu paliwami i komponentami, a jedynie wystawiane były przez firmy z nią współpracujące, jak i przez spółkę (...) „puste" faktury" (dowód: pismo do Naczelnika Wydziału do Spraw Przestępczości (...) Prokuratury Okręgowej w K. z dnia 09.09.2008) r. Z protokołu kontroli nr (...) przeprowadzonej przez pracowników Urzędu Kontroli Skarbowej w K. w dniach od 21.11.2005 r. do 31.10.2006 r. wynika, że obrót paliwami płynnymi oraz komponentami do produkcji paliw był udokumentowany w (...) Sp. z o.o. w Z. fakturami gotówkowymi, przelewowymi oraz na podstawie paragonów fiskalnych, a także fakturami zakupu i sprzedaży hurtowej. Kontrola przeprowadzona w spółce dotyczyła początkowo prawidłowości dokumentowania obrotu paliwami płynnymi oraz komponentami do produkcji tych paliw w latach 2002-2004, następnie ograniczono jej zakres do roku 2002 (dowód: protokół kontroli nr (...) ). Sąd pierwszej instancji pominął dowód z przesłuchania w charakterze strony pozwanej Prokuratora Okręgowego w K. E. Z. z uwagi na jej niestawiennictwo na rozprawie w dniu 19.11.2009r. Sąd pierwszej instancji oddalił także wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z akt V Ds. 86/06- tj. z kart tych akt wskazanych w piśmie pozwanego z dnia 08.01.2010 r. Dowód ten miał być przeprowadzony na okoliczność ustalenia, że użycie twierdzeń i tez zawartych piśmie dnia 09.09.2008 r. było uzasadnione w związku z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach śledztwa. Sąd cywilny, zgodnie z normą zawarta w art. 11 k.p.c. związany jest bowiem jedynie ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego w sprawie karnej. Dla sądu pierwszej instancji istotne jest jedynie czy sformułowania użyte w piśmie z 09.09 2008r obiektywnie naruszają dobra osobiste powoda, a ocena tych naruszeń nie może być w ocenie sądu pierwszej instancji uzależniona od wyników trwającego śledztwa. Zdaniem sądu pierwszej instancji żądania powoda jest częściowo zasadne. Powód ma legitymację czynną do wytoczenia powództwa albowiem jest on członkiem jednoosobowego zarządu spółki (...). Pozwany naruszył dobro osobiste – tj cześć powoda. Sformułowania zawarte w piśmie są bowiem kategoryczne, a skoro postępowanie przygotowawcze nie zostało zakończone powód winien być traktowany jako osoba niewinna. Bez znaczenia jest fakt, że pismo to znane było jedynie wąskiemu gronu osób. Działanie pozwanego było zdaniem sądu pierwszej instancji bezprawne. Pozwany posiadał wprawdzie kompetencje do udzielenia informacji na temat prowadzonego śledztwa, jednakże informacja ta została przekazana w sposób, który wykracza poza standardową informację o wynikach postępowania w sprawie. Zatem żądanie powoda uznał sąd pierwszej instancji za zasadne i nakazał opublikowanie na stronie internetowej wydawnictwa- (...) oraz przesłanie na adres W. W.. W pozostałej części sąd powództwo oddalił. O kosztach orzekł na mocy art. 100kpc. Od wyroku tego wniósł apelacje pozwany . --- STRONA 4 --- Zaskarżył wyrok w całości zarzucając mu : 1. naruszenie art. 379 pkt 5 kpc i art. 2 Konstytucji RP polegające na naruszeniu prawa pozwanego do obrony oraz prawa do sądu na skutek uniemożliwienia pozwanemu przedstawienia i przeprowadzenia przed Sądem dowodów wnioskowanych przez pozwanego dla przeprowadzenia merytorycznej obrony w procesie, tym bardziej gdy z ustawy na pozwanym ciąży domniemanie bezprawności jego działania, co skutkować winno nieważnością postępowania, skoro Sąd I instancji nie przeprowadził żadnego z wnioskowanych przez pozwanego dowodów, a jednocześnie dopuścił wszelkie dowody wnioskowane przez powoda, 2. naruszenie przepisów postępowania tj., art. 224 kpc, art. 227, art. 234 Kpc w zw. z art. 232kpc, art. 233§ 1 kpc i art. 6 kc, które to uchybienia miały istotny wpływ na treść wyroku, a polegające na przedwczesnym zamknięciu rozprawy przez Sąd I instancji i nie dopuszczenie wniosków dowodowych pozwanego dla ustalenia okoliczności faktycznych uwalniających pozwanego od odpowiedzialności, w tym zwłaszcza dla obalenia domniemania bezprawności działania pozwanego; 3. naruszeniu przepisów postępowania tj., art. 224 kpc art. 227kpc, w zw. z art. 232 i art. 233§1kpc, które to uchybienia miały istotny wpływ na treść wyroku, a polegające na tym, że na skutek przedwczesnego zamknięcia rozprawy przez Sąd I instancji i nie dopuszczenie wniosków dowodowych pozwanego zgłaszanych dla ustalenia okoliczności faktycznych uwalniających pozwanego od odpowiedzialności doszło do niewyjaśnienia przez Sąd I instancji istoty sprawy, a zapadłe rozstrzygnięcie zostało oparte na niepełnym materiale dowodowym prowadzące do dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego; 4. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 §1 kpc i 328 §2kpc, które to uchybienia miały istotny wpływ na treść wyroku, a polegające na sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych na których oparte zostało rozstrzygniecie z treścią zebranego nawet niepełnego materiału dowodowego oraz błędu w ustaleniach faktycznych, polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż twierdzenia zawarte w piśmie pozwanego z dnia 09.09.2008 r. będącym przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu, były twierdzeniami naruszającymi dobra osobiste powoda, a ponadto naruszenie powyższych przepisów poprzez jednostronność oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 23 i 24 kc poprzez wadliwą subsumcję tych przepisów na skutek nakazania pozwanemu usunięciu skutków naruszenia dóbr osobistych powoda podczas, gdy po stronie powoda nie występuje legitymacja czynna do występowania w tym procesie. Podnosząc powyższe zarzuty, po myśli art. 378 kpc pozwany wnosił o : zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie żądania powoda, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania za obie instancje wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja pozwanego jest zasadna, trafnie bowiem zarzuca skarżący, iż w tym stanie rzeczy brak było podstaw do przyjęcia, że działanie pozwanego nosiło cechy bezprawności. --- STRONA 5 --- Wskazać na wstępie należy, iż nie podziela Sąd Apelacyjny zarzutów pozwanego ,że przed sądem pierwszej instancji nastąpiła nieważność postępowania poprzez pozbawienie pozwanego możności obrony swych praw(art. 379 pkt.5 kpc). Pozwany upatruje pozbawienia możności obrony swych praw w tym, iż sąd pierwszej instancji nie przeprowadził dowodów wskazanych przez pozwanego, natomiast dopuścił wszystkie dowody wskazana przez powoda. Obecnie utrwalona jest linia orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którą pozbawienie strony możności obrony swych praw polega na tym, że z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (zob. wyrok SN z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSP 1975, z. 3, poz. 66; postanowienie SN z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 34/98, Prok. i Pr. 1999, nr 5, poz. 41; wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1057/00, LEX nr 55517). Nieważność ze względu na tę przyczynę zachodzi np. w razie nie zawiadomienia strony o rozprawie, co skutkowało jej nieobecnością, w przypadku rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy rozprawa jest obligatoryjna (zob. wyrok SN z dnia 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNC 1975, nr 5, poz. 84). Nie jest natomiast pozbawieniem strony możności obrony swych praw pominięcie jej wniosku dowodowego (zob. postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNP 2002, nr 17, poz. 421). Zatem w niniejszej sprawie nie doszło do nieważności postępowania z powodu pozbawiania pozwanego możności obrony swych praw(art. 379 pkt. 5kpc). Jednakże apelacja jest zasadna albowiem rację ma skarżący, że w tym stanie rzeczy nie było po stronie pozwanego bezprawności działania, a wystąpienie po stronie pozwanej bezprawności działania jest konieczną przesłanką przyjęcia jego odpowiedzialności. Powód swe żądanie przeproszenia za naruszenie dóbr osobistych wywodzi ze sformułowania Prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do prokuratury Okręgowej P. B. zawartego w piśmie dnia 9 września 2008r skierowanego do W. W. Naczelnika Wydziału do spraw Przestępczości (...) Prokuratury Okręgowej wK. o treści „ ustalono bowiem ,że spółka faktycznie nie prowadziła obrotu paliwami i komponentami , a jedynie były wystawiane przez firmy z nią współpracujące, jak i przez spółkę (...) „puste” faktury”. Pismo to jak wynika z poczynionych ustaleń wysłane było na zapytanie W. W. Naczelnika Wydziału do spraw Przestępczości (...) Prokuratury Okręgowej w K. prowadzącego sprawę VDs 75/07 o stan sprawy prowadzonej pod sygn. V Ds86/06/S nadzorowanej przez P. B.. P. B. udzielił informacji o toczącym się śledztwie i wyjaśniał , że dotyczy ono wyjaśnienia dwóch głównych wątków związanych z działalnością firmy (...). Zgodnie z art. 417 § 1kpc za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Koniecznym więc warunkiem przyjęcia odpowiedzialności pozwanego jest bezprawność działania. Słusznie zarzuca skarżący, iż w tym stanie rzeczy nie było, wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji podstaw do przyjęcia, iż działanie pozwanego było działaniem bezprawnym . Działanie prokuratora udzielającego odpowiedzi na zapytanie innego prokuratora w sytuacji gdy obaj nadzorują śledztwa mające ze sobą związek jest działaniem w ramach kompetencji. Oczywistym jest, że nie każde działanie w ramach kompetencji automatycznie wyłącza bezprawność, jednakże nie może być uznane za działanie bezprawne działanie w granicach określonych porządkiem prawnym. Na tle orzecznictwa Sądu Najwyższego jako utrwalony przedstawia się pogląd, zgodnie z którym działanie w ramach porządku prawnego, aby wyłączało bezprawność, musi pochodzić od osoby kompetentnej, być dokonywane w granicach określonych tym porządkiem prawnym, a gdy chodzi o oceny innych osób, działanie to powinno być rzeczowe, obiektywne i ostrożne. W zakresie wyrażanych ocen nie może też wykraczać poza niezbędną dla określonych prawem celów potrzebę. Użyte sformułowania powinny mieć odpowiednią formę i nie mogą poniżać godności osobistej ocenianej osoby (między innymi wyroki SN: z dnia 11 lutego 1998 r., III CKN 355/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 149, z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CKN 777/98, niepubl., a także z dnia 6 grudnia 1967 r., II CR 328/67, niepubl, z --- STRONA 6 --- dnia 9 maja 2000 r., IV CKN 31/00, niepubl., z dnia 21 października 2003 r. I PK 414/02, OSNP 2004, nr 20, poz. 344, wyrok z dnia 7 marca 2007r IICSK 493/06 niepubl). Błędnie przyjął w tym stanie rzeczy sąd pierwszej instancji, iż działanie pozwanego było działaniem bezprawnym. Pismo z dnia 9 września 2008r było jedynie wymianą informacji pomiędzy prokuratorami na temat przebiegu śledztwa dotyczącego spółki (...), której powód był prezesem zarządu. Pozwany jako nadzorujący śledztwo w sprawie VDs 86/06/S miał prawo i obowiązek udzielić informacji na zapytanie innego Prokuratora, co do przebiegu śledztwa. Zatem , wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji pismo to pochodziło od osoby kompetentnej , było rzeczowe i wyrażało zgodnie z treścią zapytania przekonanie prokuratora na temat dowodów znajdujących się w aktach nadzorowanego przezeń śledztwa. Nie wykraczało poza niezbędną potrzebę. Wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji użyte sformułowania miały odpowiednią formę, nie zawierały sformułowań poniżających godność osobistą powoda. Wyrażały przekonanie nadzorującego śledztwo, co do znajdujących się w bardzo obszernych aktach dowodów. Podkreślić jeszcze raz należy , iż pismo to nie było skierowane wiadomości publicznej ani do innej instytucji, było tylko wymianą informacji pomiędzy prokuraturami prowadzącymi śledztwa mające ze sobą związek. Takie działanie nie mogło być zatem uznane za działanie bezprawne. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, że każda osoba, przeciwko której prowadzone było śledztwo, a nie zostanie prawomocnie skazana mogłaby grozić prokuratorowi prowadzącemu, bądź nadzorującemu śledztwo procesem o pomówienie, a takiego stanowiska przyjąć nie można. Dlatego też w ocenie Sądu Apelacyjnego wymiana wiadomości pomiędzy prokuratorami na temat przebiegu śledztwa ,w tym stanie rzeczy nie może być uznana za bezprawne pomówienie o jakim mowa w pozwie ze względu na brak bezprawności działania. Brak bezprawności działania nie pozwala natomiast na przyjęcie odpowiedzialności pozwanego, dlatego też bez konieczności przeprowadzania dowodów , o których przeprowadzenie wnioskował pozwany zaskarżony wyrok należało zmienić mocy art. 386§1 kpc i powództwo oddalić. Konsekwencją zmiany wyroku i oddalenia powództwa było obciążenie powoda z mocy art. 98 kpc kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego za obie instancje oraz z mocy art. 113u1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych należało pobrać od powoda nie uiszczoną przez pozwanego opłatę od apelacji.