Wyrok I ACa 493/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 493/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Sędziowie: SSA Sławomir Jamróg SSA Robert Jurga (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa Ł W przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w T o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I C 469/13 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokata … kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych --- STRONA 2 --- sześćdziesiąt groszy), w tym 27,60zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym oraz kwotę 137,64 zł (sto trzydzieści siedem złotych sześćdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 493/15 UZASADNIENIE Powód Ł W domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w T zasądzenia kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzone szkody podczas pobytu w Zakładzie Karnym w T w okresach od listopada 2008 r. do maja 2009 r. oraz od lipca 2010 r. do lipca 2011 r. Jako podstawę prawną swoich roszczeń powód wskazał przepisy art. 24 § 1 Kc w zw. z art. 448 Kc oraz 417 § 1 Kc. Jednocześnie wskazał, że podczas pierwszego pobytu w Zakładzie Karnym w T tj. w okresie od listopada 2008 r. do maja 2009 r. powód został osadzony w warunkach przeludnienia, tj. przebywał w celach, które nie spełniały standardu 3 m 2 powierzchni mieszkalnej na osobę, co narusza dyspozycję art. 110 § 2 k.k.w. Podczas drugiego pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej powierzchnie celi spełniały normy powierzchni użytkowej na jednego osadzonego, jednakże występowały w ocenie powoda inne niedogodności w odbywaniu kary pozbawienia wolności. Powód zarzuca pozwanemu nieodpowiednią wentylację cel – brak kratek wentylacyjnych, usytuowanie cel poniżej poziomu drogi – w tzw. piwnicy, wskutek czego w pomieszczeniach ciągle występowała wilgoć na ścianach, w okresie zimowym ze ścian lała się woda, ogrzewanie było nieodpowiednie do zimowej pory r.. Powód wskazał, że w celu zapewnienie wymiany powietrza zimą praktycznie cały czas należało wietrzyć cele, co powodowało przebywanie w nieodpowiedniej temperaturze. W miesiącach letnich w celi panował zaduch, administracja zakładu karnego nie zapewniała napojów dostępnych przez cały dzień, a jedynie podawane były przy posiłkach w ilości 0,5 litra na osobę. W ocenie powoda stan cel był fatalny – odpryski na ścianach, wilgoć, a nawet grzyb. Osadzeni nie mieli zapewnionej intymności podczas czynności higienicznych wykonywanych w celi, albowiem umywalka znajdowała się poza kącikiem sanitarnym, nieoddzielona od pomieszczenia mieszkalnego. Ł W wskazał, że w wyniku wyżej wymienionych warunków w jakich przebywał w Zakładzie Karnym w T czuł się poniżony i traktowany w sposób nieludzki, co skutkowało naruszeniem jego dóbr osobistych w postaci godności, prawa do intymności i humanitarnego traktowania. Strona pozwana Skarb Państwa – Zakład Karny w T , reprezentowana przez Pr.ratorię Generalną Skarbu Państwa, wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów postępowania wedle norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa – Pr.ratorii Generalnej Skarbu Państwa. W pierwszej kolejności pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda związanych z wydarzeniami opisywanymi przez powoda, które miały miejsce w okresie wcześniejszym niż trzy lata przed wniesieniem pozwu. Ponadto pozwany wskazał na brak uzasadnionych przesłanej do zasądzenia zadośćuczynienia za rzekome krzywdy powoda w okresie nieobjętym przedawnieniem roszczeń. Powód bowiem nie sprecyzował bliżej swojej sytuacji, nie podał dokładnie jakie szkody powstały w jego dobrach w związku z zarzucanymi --- STRONA 4 --- naruszeniami, jaki był ich rozmiar, czy też długotrwałość jego cierpień, a ponadto swoich twierdzeń nie popiera żadnymi dowodami. Pozwany wskazał, iż panujące w jednostce penitencjarnej warunki sanitarno-bytowe były zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152 poz. 1493) węzeł sanitarny (ubikacja) w celach wydzielona jest od reszty pomieszczenia ścianami pełnymi, natomiast w celi znajduje się tylko umywalka, mająca na celu pomoc osadzonym w utrzymaniu higieny osobistej na odpowiednim poziomie (np. mycie zębów). Służyć ma także do mycia naczyń czy też pobierania wody do czajników. Powód zgodnie z § 30 ust. 2 ww. rozporządzenia miał zapewnioną kąpiel raz w tygodniu w ciepłej wodzie. Pozwany zaznaczył również, iż w czasie pobytu w pozwanej jednostce powód złożył tylko jedna skargę, niezwiązaną z przedmiotowym powództwem, a dotycząca zatrzymania przez administrację zakładu korespondencji kierowanej do powoda, ze względu na fakt, iż zawierała ona niedozwolone treści pornograficzne. W ocenie pozwanego podnoszone przez powoda zarzuty nie zostały przez niego choćby uprawdopodobnione. Nie wykazał on tak naprawdę ani krzywdy czy też szkody (oraz ich rozmiaru), ani bezprawności w działaniu pozwanego ani związku przyczynowego pomiędzy działaniem funkcjonariuszy publicznych a rzekomą szkodą, która powstałą w jego dobrach. Brak jest też uzasadnienia dla żądanej przez powoda kwoty, która w świetle okoliczności przedstawionych w pozwie wydaje się dowolna i niczym nieuzasadniona. Pozwany wskazał, że zasądzeniu zadośćuczynienia w niniejszej sprawie stoją na przeszkodzie zasady współżycia społecznego (art. 5 Kc). W tego typu sprawach konieczne jest odniesienie się do realiów społecznych i należy mieć na względzie, że Rzeczpospolita Polska zapewnia standard odbywania kary pozbawienia wolności na jaki stać ogół obywateli. Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w Tarnowie odrzucił pozew w zakresie żądania powoda obejmującego okres od listopada 2008 r. do maja 2009 r. W pkt. II wyr. w pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone. W pkt. III wyr. przyznano od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnowie adwokatowi …, który został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu dla powoda w wynagrodzeniach w kwocie 147,60 zł. Z kolei w pkt. IV wyr. zasądzono od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Pr.ratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Jak ustalił Sąd Okręgowy Ł W przebywał w Zakładzie Karnym w T przebywał dwukrotnie – w okresie od dnia 25 listopada 2008 r. d o 13 maja 2009 r., a następnie od dnia 22 lipca 2010 r. do dnia 13 lipca 2011 r. W pierwszym okresie osadzenia powód przebywał w trzech celach: - nr 119 o pow. 8,53 m² w dniach od 26 listopada 2008 r. do19 lutego 2009 r., - nr 132 o pow. 8,38 m² w dniach od 19 lutego 2009 r. do 24 lutego 2009 r., - nr 127 o pow. 8,63 m² w dniach od 24 lutego 2009 r. do 13 maja 2009 r.. W wyniku zarządzeń Dyrektora Zakładu Karnego w T z dnia 15 października 2008 r., 9 grudnia 2008 r. i 31 marca 2009 r. w celach numer 119 , 132, 127, do dnia 30 czerwca 2009 r., umieszczono osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3 m². Powierzchnia celi przypadająca na jednego osadzonego --- STRONA 5 --- została w wyniku wydania ww. zarządzeń zmniejszona d o 2,97 m 2 na osobę w celi nr 132, 2,84 m 2 na osobę w celi nr 119 oraz 2,87 m 2 na osobę w celi nr 127. W czasie drugie pobytu w jednostce penitencjarnej w T powód nie przebywał w warunkach przeludnienia, a został osadzony w następujący sposób : - w dniach od 22 lipca do 29 lipca 2010 r. w celi nr 205 o pow. 27,08m² dla 9 osób, - w dniach od 29 lipca do 26 sierpnia 2010 r. w celi nr 217 o pow. 26,90 m² dla 8 osób, - w dniach od 26 sierpnia 2010 r. do 18 stycznia 2011 r. w celi nr 227 o pow. 31,71 m² dla 10 osób, - w dniach od 18 stycznia do 21 stycznia 2011 r. w celi nr 229 o pow. 19,97 m² dla 6 osób, - w dniach od 21 stycznia do 31 stycznia 2011 r. w celi nr 108 o pow. 8,36 m² dla 2 osób, - w dniach od 31 stycznia do 30 czerwca 2011 r. w celi nr 134 o pow. 7,97 m² dla 2 osób, - w dniach od 30 czerwca do 13 lipca 2011 r. w celi nr 145 o pow. 8,5 m² dla 2 osób. Powód podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w T miał zapewnioną opiekę medyczną i korzystał z wizyt u lekarza. Skierowany został m.in. na badania radiologiczne do szpitala w T , gdzie wykonano powodowi zdjęcie przeglądowe klatki piersiowe w dniu 28 grudnia 2010 r. oraz zdjęcie rtg płuc w dniu 11 grudnia 2011. Zakład Karny w T znajduje się w budynku przy ul. ... Budynek został wybudowany na początku XX wieku. Cele mieszkalne są wyposażone w środki higieniczne i sprzęt kwaterunkowy zapewniający zarówno indywidualne miejsce do spania – łóżko (zazwyczaj piętrowe), jak też miejsce do spożywania posiłków – stoliki, krzesła, szafka, miska, przyrządy do sprzątania. W celach mieszkalnych znajduje się wyodrębniony pełnymi ścianami, zabudowany kącik sanitarny z drzwiami, w którym znajduje się toaleta. Umywalka znajduje się poza kącikiem sanitarnym i nie jest odgrodzona od celi parawanem. W celach nie ma ciepłej wody, ale jest bieżąca woda chłodna. Raz w tygodniu zapewnia się skazanym pięciominutową ciepłą kąpiel w łaźni. W pozostałe dni tygodnia powód mył się w celi. Ze względu na warunki architektoniczne budynku pomieszczania nie są wyposażone w instalację wentylacji grawitacyjnej. Wymiana powietrza odbywa się poprzez mikrowentylację w oknach, a przede wszystkim poprzez wietrzenie okienne podczas pobytu skazanych poza celą. W celach, w których przebywał powód znajdowały się okna. W celach okresowo powstawały zaczernienia na ścianach i zawilgocenie pomieszczeń. Zakład Karny w T posiada instalację centralnego ogrzewania i w okresie jesienno – zimowym cele były ogrzewane za pomocą kaloryferów. Więźniowie mają możliwość spędzania czasu poza celą. Powód uczęszczał do świetlicy, korzystał z codziennych spacerów. W sezonie letnim osadzeni otrzymywali napoje wraz z posiłkami trzy razy dziennie. Do każdego posiłku dostawali 0,5 litra napoju. Więźniowie mogli dokonywać zakupu dodatkowych napojów w kantynie, a ponadto korzystać w tym zakresie z pomocy osób z zewnątrz podczas widzeń. W przypadku wysokiej temperatury w okresie letnim istniała również możliwość pobierania przez osadzonych dodatkowej porcji napoju, o czym osadzeni byli informowani w stosownych komunikatach. Jak ustalił Sąd Okręgowy powód jeden raz złożył skargę na funkcjonowanie Zakładu Karnego w T w przedmiocie zatrzymania zawartości skierowanej do niego korespondencji. Prawomocnym wyrokiem z dnia 18 września 2009 r. Sąd Rejonowy w Tarnowie w sprawie pod sygn. akt. I C 330/09 oddalił powództwo Ł W przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w T o zapłatę kwoty 10 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Roszczenie --- STRONA 6 --- dotyczyło warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w T w okresie od listopada 2008 r. do maja 2009 r. W swoich rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy przyjął, że żądanie wywiedzione w pozwie związane z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w Zakładzie Karnym w T w okresie od listopada 2008 r. do maja 2009 r. z uwagi na powagę rzeczy osądzonej należało odrzucić. W myśl art. 199 § 1 pkt. 2 Kpc, sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. W niniejszej sprawie zachodzi bezwzględna konieczność odrzucenia pozwu z uwagi na zaistnienie wymienionej powyżej ujemnej przesłanki procesowej, jaką jest powaga rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej zachodzi w przypadku, gdy zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie dotyczące tego samego przedmiotu postępowania, które toczyło się między tymi samymi stronami. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt I C 330/09 oddalono powództwo Ł W przeciwko Skarbowi Państwa o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych polegające na tym, że w okresie od listopada 2008 r. do maja 2009 r. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w T w warunkach uwłaczających jego godności. W przedmiotowej sprawie oraz w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt I C 330/09 występuje tożsamość zarówno stron, jak i przedmiotu postępowania, co oznacza, iż zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Z tych względów Sąd Okręgowy odrzucił pozew w zakresie żądania obejmującego okres od listopada 2008 r. do maja 2009 r. Sąd I instancji podzielił także podnoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia za okres od listopada 2008 r. do maja 2009 r. Roszczenie w tym przedziale czasowym przedawniło się w oparciu o art. 442 1 §1 Kc, gdyż minęło trzy lata od chwili gdy powód dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Trzyletni termin przedawnienia przewidziany w art. 442 1 §1 Kc rozpoczął bieg najpóźniej w maju 2009 r. kiedy to powód opuszczał Zakład Karny w T , bowiem powód już wówczas „wiedział o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia”. Zgodnie z tą zasadą termin przedawnienia upłynął w maju 2012 r., a przedmiotowe powództwo zostało wytoczone w maju 2013 r.. Roszczenie powoda dotyczące pobytu w Zakładzie Karnym w T w okresie od listopada 2008 r. do maja 2009 r. uległo zatem przedawnieniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 417§1 Kc za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przepis powyższy stanowi ustawową realizację normy art. 77 Konstytucji RP zgodnie, z którym każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody jak została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie zaniechanie organu władzy publicznej. Pojęcie „wykonywanie władzy publicznej” określone w art. 417 § 1 Kc obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisów prawa. Ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Chodzi zatem o działanie w takim obszarze, w którym może dojść do naruszenia prawa i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. --- STRONA 7 --- Powód przebywając w Zakładzie Karnym w T podlegał zatem w tym okresie oddziaływaniu władzy publicznej rozumianej jako imperium sprawowanej przez Zakład Karny działający jako statio fisci Skarbu Państwa. Wykonywanie władztwa w zakresie imperium obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisów prawa. Powód nie wywodzi swoich roszczeń z faktu wyrządzenia mu szkody o charakterze materialnym lecz w związku z wyrządzeniem mu szkody niemajątkowej to jest krzywdy. Na uzasadnienie swojego stanowiska powód podniósł szereg zarzutów, w szczególności wskazał, iż został osadzony w celi z niewłaściwie działającą wentylacją, dusznej i zawilgoconej, następnie podniósł zarzuty dotyczące niezapewnienia mu dostatecznej ilości napojów w okresie letnim oraz braku poczucia intymności podczas wykonywania czynności higienicznych w celi z powodu nieoddzielenia umywali od reszty pomieszczenia. Mając na względzie treść podniesionych roszczeń należy wskazać, iż podstawą odpowiedzialności strony pozwanej oprócz powołanego wyżej przepisu art. 417 Kc stanowi przepis art. 448 Kc w zw. z treścią art. 23 Kc i art. 24 Kc Dla uwzględnienia roszczeń powoda koniecznym jest zatem ustalenie, iż dobro osobiste zostało naruszone wskutek bezprawnego działania strony pozwanej. Ustalenie tych okoliczności rodzi po stronie powoda roszczenie określone w treści art. 448 Kc Zgodnie z powołanym przepisem w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Na powodzie dochodzącym zadośćuczynienia tytułem naruszenia dóbr osobistych spoczywa ciężar udowodnienia, iż miało miejsce naruszenie dobra osobistego co wynika z ogólnej reguły dowodowej wyrażonej w treści art. 6 Kc Natomiast stronę pozwaną obciąża ciężar dowodu, że naruszenie dobra osobistego nie było bezprawne co wynika z treści art. 24 Kc Z zupełnie inną sytuacją mamy do czynienia, gdy strona domaga się zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych /art. 24 § 1 zd. 2 Kc/ tu już bowiem ustawodawca wskazuje, że dochodzenie tych roszczeń odbywa się na zasadach przewidzianych w kodeksie. Na pierwszym miejscu koniecznym było ustalenie czy któreś z dóbr osobistych powoda zostało naruszone działaniem lub zaniechaniem ze strony pozwanej. Ustawodawca nie podaje definicji dóbr osobistych poprzestając jedynie w treści art. 23 Kc na przykładowym ich wyliczeniu. Powód zarzucił stronie pozwanej, iż podczas pobytu w Zakładzie Karnym w T naruszono jego godność i prawo do intymności. Godność ludzka co prawda nie została wymieniona wprost w treści art. 23 Kc to jednak nie ulega wątpliwości iż prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy do katalogi dóbr osobistych podlegających ochronie Odnosząc się do roszczeń powoda Sąd Okręgowy zaznaczył, iż osoby odbywające karę pozbawienia wolności doznają w pewnym stopniu ograniczeń w zakresie dóbr osobistych co wynika z istoty tej kary (ograniczenia w możliwości poruszenia się, dysponowania przedmiotami czy też ograniczenia w zakresie prywatności). Osoby odbywające karę pozbawienia wolności mają oczywiście w pewnym stopniu ograniczone --- STRONA 8 --- przysługujące im dobra osobiste wiąże się to bowiem ściśle z istotą tej kary w którą jest wpisana konieczność ograniczenia sfery dóbr osobistych osób ją odbywających np. sfery prywatności, swobody poruszania się. Zaznaczyć jednak należy, iż ograniczenia te nie są bezprawne gdyż znajdują pełną legitymację w przepisach prawa (k.k.w. i wewnętrzny regulamin placówki penitencjarnej). Ustalone w sprawie okoliczności nie dają podstawy do stwierdzenia, aby w trakcie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w T doszło do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda, a także przeprowadzone dowody zaprzeczały twierdzeniom powoda o naruszeniu prawa poprzez brak zapewnienia prawidłowych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Okoliczności, na które powoływał się powód, a dotyczące warunków panujących w celach nie dały podstaw do przyjęcia bezprawności działania czy też zaniechania strony pozwanej. Swojej krzywdy powód dopatrywał się w sprzecznych z prawem warunkach bytowych panujących w celach Zakładu Karnego w T , a w szczególności w braku wentylacji w celach, czy też braku odpowiedniej ilości napojów w okresie letnim, zbyt rzadkich kąpielach oraz warunkach panujących w celach, które nie gwarantowały poczucia intymności przy wykonywaniu czynności higienicznych. Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89 (OSPiKA 1990/9/330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Wynika to wprost z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., stanowiących, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Łączy się z tym również wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (por. wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga --- STRONA 9 --- 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93. W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524/95) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka. Natomiast w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r., skarga nr 40907/98, uznał że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z niewystarczającą liczbą łóżek i nieodpowiednią wentylacją, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 w związku z art. 448 Kc jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Z drugiej jednak strony podkreślić należy, że dla stwierdzenia nieludzkiego i poniżającego traktowania koniecznym jest kumulatywne wystąpienie wskazanych w powyżej cytowanych orzeczeniach Trybunału niekorzystnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, takich jak: mała powierzchna celi, liczba osób w celi, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzonego poza celą itd. Zastosowanie takiego kryterium kumulatywnego pozwala bowiem uznać, że np. długotrwałe umieszczenie w przeludnionej celi nie zostało zrekompensowane innymi udogodnieniami. Zakaz okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania w kontekście traktowania więźniów został najszerzej poddany analizie przez ETPC na tle art. 3 Konwencji. Traktowanie nieludzkie zostało określone jako złe traktowanie, które jest: zamierzone, stosowane nieprzerwanie przez dłuższy czas i spowodowało u ofiary obrażenia ciała albo intensywne cierpienie fizyczne lub psychiczne. Jednocześnie w orzecznictwie podkreślano, że cierpienie i poniżenie muszą wykraczać poza nieunikniony ich element związany z daną formą, zgodnego z prawem, traktowania lub karania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż mając na uwadze całokształt warunków bytowych panujących w Zakładzie Karnym w T, nie można przyjąć, aby warunki te naruszały godność osobistą powoda. Pomimo, że warunki te odbiegały od oczekiwanych i nie były idealne, to jednakże nie można przyjąć, aby były niehumanitarne i uwłaczające godności jak wskazuje powód. W pierwszym rzędzie powód podczas drugiego pobytu w Zakładzie Karnym w T nie przebywał w warunkach przeludnienia, każdorazowo przebywał w celi, w której powierzchnia mieszkalna wynosiła co najmniej 3 m 2 na osobę. Ta okoliczność została przyznana przez powoda. Ponadto każda cela w jednostce posiadała odpowiednie otwory okienne, co przyznał powód, pozwalające na stosowne wietrzenie cel. Fakt wyposażenia każdej celi w otwierające się okno, pozwala uznać za słuszne twierdzenie strony pozwanej, iż w celi istniała możliwość właściwej cyrkulacji powietrza przy regularnym jej wietrzeniu. Nie bez znaczenia pozostaje więc okoliczność, iż warunki higieniczne w celach w dużym stopniu zależały od samych skazanych, gdyż to oni mieli obowiązek wietrzyć cele, dbać o czystość i porządek w celi, nie doprowadzać do --- STRONA 10 --- nadmiernej wilgotności w pomieszczeniu (np. zbyt częstym praniem czy gotowaniem wody). Okoliczności faktyczne sprawy wskazują także, że każdy osadzony otrzymywał jednakowe pod względem ilości i jakości napoje. Ponadto osadzeni mogli korzystać także z napojów dostarczanych im przez osoby z zewnątrz lub dokonywać ich zakupu w kantynie, a w okresach wysokich temperatur administracja zakładu karnego informowała więźniów o możliwości pobierania dodatkowych porcji napoju. Osadzeni mieli także w celach dostęp do bieżącej wody i czajników oraz grzałek, co pozwalało na przyrządzenie wody zdatnej do picia. Odnośnie prawa do intymności wskazać trzeba, że kącik sanitarny znajdujący się w celach wydzielony był pełnymi ścianami wraz z drzwiami. Zapewniało to osadzonym możliwość swobodnego korzystania z toalety i dokonywania czynności higienicznych w odosobnieniu. Prawdą jest, że umywalka znajdowała się poza kącikiem sanitarnym i nie była oddzielona od reszty celi, jednak w ocenie Sądu wykonywanie podstawowych czynności higienicznych - jak mycie zębów, golenie się - w obecności pozostałych osadzonych nie narusza prawa do intymności. Przy pozostałych czynnościach higienicznych prywatność współosadzonym w celi zapewniał kącik sanitarny. Wskazać trzeba, że za dowolne uznać należy twierdzenia o niezapewnianiu warunków pozwalających na utrzymanie higieny osobistej w celach – w Zakładzie Karnym w T przestrzegane były uregulowania stanowiące prawo powszechnie obowiązujące, a dotyczące zapewniania warunków do zachowania higieny osobistej, w tym umywalki w celi. Powód popełniając czyn zabroniony powinien mieć świadomość warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w tym warunków sanitarnych, czy regulacji dotyczących dostępu do ciepłej wody i kąpieli. Zwrócić należy uwagę, iż Zakład Karny poddawany jest cyklicznym kontrolom stosownych służb jak Sanepid, czy służby nadzoru budowlanego, a ponadto sędziego penitencjarnego. Powód nie wskazał, aby którakolwiek z kontroli wskazywała na nieprawidłowości w zapewnieniu więźniom prawidłowych warunków bytowania. Nie ulega wątpliwości, iż Zakłady Karne powinny dążyć do podwyższenia standardu warunków jakich przebywają więźniowie, co stopniowo jest czynione, jednakże nie można przyjąć, aby właśnie w odniesieniu do powoda władza publiczna była zobligowania do bezwzględnego zapewnienia wyższego standardu. Powszechnie wiadomym jest, że niejednokrotnie osoby zajmujące lokale socjalne mają gorsze warunki bytowe, aniżeli te w których przebywał powód. Nie można stronie pozwanej postawić zarzutu, iż celowo narażała skazanych na przebywanie w złych warunkach higienicznych i represjonowała ich w ten sposób. Ujawnione w sprawie okoliczności nie dawały podstaw do przyjęcia, aby warunki bytowe panujące w Zakładzie Karnym w T naruszały obowiązujące w tym zakresie przepisy. Wyposażenie cel zgodne było z normami przewidzianymi rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 186, poz. 1820). Nie doszło również do naruszenia przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152 poz. 1493). Fakt braku wentylacji grawitacyjnej w celach, przy jednoczesnym uwzględnieniu, iż każdy skazany dysponował własnym łóżkiem w celi, miał zapewnione regulaminowe sprzęty, w tym też możliwość posiadania dodatkowych urządzeń, miał dostęp do bieżącej wody, do gwarantującego intymność kącika sanitarnego, --- STRONA 11 --- dostęp do świeżego powietrza przez okna, nie może przesądzać o tym, iż została naruszona godność osobista powoda na skutek niewłaściwych warunków bytowych i higienicznych. Zgodnie z art. 41 ust. 4 Konstytucji, każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Traktowanie „humanitarne” obejmuje coś więcej niż tylko niestosowanie tortur i zakaz traktowania okrutnego, nieludzkiego i poniżającego, o którym mowa w art. 40 Konstytucji. Traktowanie humanitarne musi uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka, z uwzględnieniem przeciętnego poziomu życia wdanym społeczeństwie, i wymaga od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb. W ocenie sądu warunki jakie zapewniono powodowi w Zakładzie Karnym w T i działania podejmowane przez administrację tegoż Zakładu celem poprawy tych warunków, pozwalają uznać, iż powód był traktowany w sposób humanitarny. Brak było wystarczających podstaw do przyjęcia, aby doszło do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda przez działania lub zaniechania strony pozwanej. Powód poza własnymi twierdzeniami nie wskazał żadnego dowodu pozwalającego wysnuć odmienny wniosek, natomiast strona pozwana wskazała, że jej działania nie stanowiły przekroczenia obowiązujących norm kodeksu karnego wykonawczego czy też rozporządzeń wykonawczych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw faktycznych i prawnych, powództwo musiało podlegać oddaleniu. Powód żądał zadośćuczynienia w kwocie 100 000 zł. Ustawodawca w art. 448 Kc przyznał sądowi pewien luz decyzyjny w sprawie uwzględnienie lub oddalenia żądania o naprawienie krzywdy, choć swoboda sądu nie ma charakteru czysto uznaniowego. Sąd może bowiem odmówić zasądzenia sumy pieniężnej tylko wówczas, gdy stwierdzi w oparciu o zobiektywizowane kryteria, że w danym przypadku nie zachodzi potrzeba zadośćuczynienia za krzywdę moralną poprzez jej finansową rekompensatę. Jak zaakcentował Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyr. z dnia 7 lutego 2005 r. ( SK 49/03, OTK-A 2005/2/13 ) swoboda decyzji sądu w tym obszarze ogranicza się do oceny, czy zadośćuczynienie pieniężne jest w danej sytuacji odpowiednim sposobem rekompensaty krzywdy moralnej, a na potrzebę oraz rozmiar zadośćuczynienia powinny wpływać rodzaj naruszonego dobra, zakres i intensywność naruszenia, a także rozmiar doznanej krzywdy. Przy ocenie rozmiarów krzywdy ocenie powinny podlegać także subiektywne odczucia pokrzywdzonego, jak i obiektywny odbiór tej krzywdy w wymiarze społecznym. Do czynników zmniejszających rozmiar krzywdy Trybunał Konstytucyjny zaliczył przy tym takie okoliczności jak zachowanie samego pokrzywdzonego, czy też stopień zawinienia naruszyciela oraz znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu. W kontekście powyższych warunków stosowania art. 448 Kc zwrócić należy uwagę, iż nawet gdyby doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda tj. jego godności wskutek panujących warunków bytowych w pozwanym Zakładzie Karnym, to nie uzasadniałoby to jeszcze zasądzenia żądanego zadośćuczynienia. Warunki bytowe w zakładzie karnym nie wynikały bowiem z celowej chęci represjonowania skazanych, lecz są związane z sytuacją gospodarczą i finansową państwa. Nadto na zmniejszony – w wymiarze społecznym – rozmiar ewentualnej krzywdy powoda niewątpliwie wpływ ma też okoliczność, iż powód został zmuszony do pobytu w zakładzie karnym na skutek własnych, bezprawnych działań. Dopuszczając się w przeszłości popełnienia przestępstwa musiał liczyć się z możliwością poniesienia słusznej kary pozbawienia wolności oraz niedogodnościami, jakie są związane z --- STRONA 12 --- jej odbywaniem. Można zatem powiedzieć, że powód na skutek własnego zachowania i dokonanych w przeszłości wyborów znalazł się w zakładzie karnym. W takim przypadku powszechnie przyjęte i akceptowane w społeczeństwie normy muszą oddziaływać na ocenę, czy zaistniałe w jednostce penitencjarnej nieprawidłowości muszą rodzić w każdym przypadku i niejako automatycznie prawo do żądania zadośćuczynienia, skoro przebywanie powoda w tego rodzaju miejscu odosobnienia jest wynikiem jego uprzedniego, nagannego postępowania. Przyjąć zatem należy że nawet gdyby doszło do naruszenia dobra osobistego powoda na skutek złych warunków bytowych, wskazanych powyżej, panujących w Zakładzie Karnym, to stopień naruszenia tego dobra należałoby uznać za nieznaczny i zasądzenie na rzecz powoda z tego tytułu zadośćuczynienia byłoby nieuzasadnione a na pewno nie uzasadniałoby przyznania zadośćuczynienia w kwocie 100 000 zł. Powód nie wskazał bowiem przesłanek pozwalających na przyjęcie, aby doznane prze niego krzywdy uzasadniały aż tak znaczne zadośćuczynienie. W złożonej apelacji powód zaskarżył powyższy wyrok w części w zakresie: - pkt. II dotyczącego oddalenia powództwa pozostałym zakresie, - pkt. IV - dotyczącego zasądzenia od powoda na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwoty 120 zł do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił : 1). naruszenie prawa procesowego - a od 233 Kpc przez : - dowolne uznanie, że zeznania powoda są wiarygodne jedynie częściowo, - uwzględnienie w niewielkiej części zeznań świadka W G. 2). błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że podczas pobytu w Zakładzie Karnym w T w okresie miesiąca lipca 2010 r. do miesiąca lipca 2011 r. : - jedynie okresowo powstawały zaczernienia na ścianach i zawilgocenie pomieszczeń podczas gdy zaczernienia na ścianach celi były stałe, a zawilgocenia cel miały charakter trwały; - cele były ogrzewane za pomocą kaloryferów podczas gdy ogrzewanie działało słabo, kaloryfery były letnie co z kolei powodowało, iż w celach było zimno. 3). błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu przez Sąd Okręgowy w Tarnowie, że podczas pobytu w Zakładzie Karnym w T w okresie od miesiąca lipca 2010 r. do miesiąca lipca 2011 r. : - powód czuł się zastraszony - zgłaszanie zarzutów do dyrekcji Zakładu Karnego w T wiązało się z utrudnieniami ze strony wychowawców, - powód był źle traktowany przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w T, którzy niegrzecznie się zwracali do powoda, - w celach, w których przebywał powód w okresie letnim panowały nadmiernie wysokie temperatury. 4). naruszenie przepisów prawa materialnego – a to art. 417 § 1 Kc i art. 448 Kc w związku z art. 23 i art. 24 Kc poprzez niewłaściwe zastosowanie. --- STRONA 13 --- Opierając się na powyższych zarzutach powód wniósł o : - zmianę zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt I - poprzez zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w T kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tytułem zadośćuczynienia za wyrządzone szkody podczas pobytu w Zakładzie Karnym w T w okresie od miesiąca lipca 2010 r. do miesiąca lipca 2011 r., - zmianę zaskarżonego orzeczenia w zakresie pkt I - poprzez zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, - zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda w zwrotu kosztów postępowania z drugą instancję w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, a w przypadku nieuwzględnienia niniejszego wniosku pełnomocnik z urzędu powoda wnosił o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu wg norm przepisanych, które nie zostały zapłacone w całości lub w części. Względnie powód wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt. II i IV oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Tarnowie. Sąd Apelacyjny zważył co następuje Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zawarte w niej zarzuty, nie mogą prowadzić do wzruszenia zapadłego w I instancji rozstrzygnięcia. Na wstępie wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia faktyczne, dokonane w sprawie przez Sąd Okręgowy, czyniąc je jednocześnie podstawą swojego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w całokształcie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego. Jednocześnie na podstawie tak przeprowadzonego postępowania dowodowego i zgromadzonych dowodów, Sąd I instancji wywiódł trafne wnioski, znajdujące swoje uzasadnienie w powołanych przepisach prawa, które Sąd Odwoławczy w całości podziela. Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w apelacji, w pierwszej kolejności analizy wymaga zarzut procesowego naruszenia art. 233 Kpc, gdyż stwierdzenie błędów w tym przedmiocie wpływa na ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji także wydanego wyroku. Naruszenia tego przepisu apelujący upatrywał w niewłaściwej ocenie zeznań powoda i świadka W G oraz dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych szczegółowo opisanych z zarzutach apelacji. Oceniając powyższy zarzut należy zwrócić uwagę na to, przepis art. 233 § 1 Kpc statuuje zasadę, wedle której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Granice swobodnej oceny dowodów zakreślają przepisy prawa procesowego, zasady doświadczenia życiowego i reguły logicznego myślenia. Dlatego też zarzut obrazy cytowanego art. 233 § 1 Kpc można sformułować skutecznie tylko wówczas, gdy sąd oceniając wiarygodność oraz moc przeprowadzonych dowodów uchybi przesłankom wskazanym w tym przepisie (taką linię --- STRONA 14 --- orzeczniczą prezentuje Sąd Najwyższy, a z którą zgadza się Sąd Apelacyjny - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05, Lex nr 172176, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 293/02, Lex nr 151522). W ocenie Sądu Apelacyjnego nie została naruszona zasada swobodnej oceny dowodów, zebrane dowody wystarczały do rozstrzygnięcia sporu (art. 316 Kpc), przy uwzględnieniu rozkładu ciężaru dowodu, prekluzji dowodowej oraz zasady koncentracji materiału dowodowego i sprawności postępowania. Ocena dowodów należy bowiem do sądu orzekającego, a granice swobodnej oceny dowodów sięgają tak dalece, że nawet w sytuacji, w które z przeprowadzonego dowodu można wywieść jeszcze inne, niż przyjęte przez sąd wnioski, nie można mówić o przekroczeniu granicy omawianej reguły procesowej. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy omówił wszechstronnie dowody, na których się oparł, w szczególności omówił zeznania przesłuchanych w sprawie świadka i powoda wskazując którym, w jakim zakresie i z jakich powodów dał wiarę. Ocenę tę Sąd Apelacyjny w pełni podziela. Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że zeznania świadka W G zostały uwzględnione jedynie w części z tej przyczyny, że świadek ten po pierwsze nie przebywał w jednej celi z powodem a po drugie w swoich zeznaniach koncentrował się na swoich przeżyciach z pobytu w Zakładzie Karnym w T a sytuację powoda znał tylko z jego opowiadań. Warto również zwrócić uwagę na to, że świadek także skarżył się na zachowanie personelu więziennego ale nie potrafił wskazać konkretnych sytuacji, w których miałoby dojść do poniżającego go traktowania. Z kolei zeznania powoda skonfrontowane z pozostałymi dowodami przeprowadzonymi w toku postępowania mogły zostać wykorzystane przy ustalaniu stanu faktycznego o ile z dowodami tymi nie pozostawały w sprzeczności. Szereg szczegółowych zarzutów powoda dotyczy prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych. Zarzuty te stanowią bądź powtórzenie twierdzeń powoda z postępowania przed Sądem I instancji bądź polemikę w ustaleniami dokonanymi w jego toku. Do pierwszej grupy należą zarzuty niewłaściwego traktowania powoda przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego i stanu zastraszenia w jakim miał się znajdować w czasie odbywania kary w T. W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty te zostały prawidłowo ocenione przez Sąd Okręgowy, który uznał je za gołosłowne. Z materiału dowodowego wynika, że powód przynajmniej raz złożył skargę do Sądu Okręgowego w Tarnowie. Wiedział zatem jak wygląda nadzór nad odbywaniem kary pozbawienia wolności i nie wahał się z niego korzystać. Fakt nie składania innych skarg (złożona skarga dotyczyła zatrzymania korespondencji kierowanej do powoda), dotyczących warunków pobytu powoda w Zakładzie Karnym w T nie może być oceniony inaczej jak brak zastrzeżeń z jego strony na warunki w jakich odbywał karę. Druga grupa szczegółowych zarzutów powoda to zarzuty dotyczące warunków jakie panowały w celach, w których był umieszczony. Przynajmniej jeden z nich w ocenie Sądu Apelacyjnego został skonstruowany w taki sposób, że potwierdza jedynie prawidłowość ustaleń Sądu Okręgowego. Zarzut ten dotyczy ogrzewania cel. Sam powód nie kwestionuje --- STRONA 15 --- tego, że były ogrzewane za pomocą kaloryferów. Faktem przyznanym jest zatem to, że były ogrzewane. Z kolei twierdzenia powoda o tym, że w zimie było w celach zimno a w gorące lata za ciepło nie zostały przez niego wykazane. Należy także zwrócić uwagę na to, że odczuwanie temperatur ma zawsze wymiar indywidualny, jest związane z wiekiem, kondycją fizyczną, sposobem odżywiania się itp. Okoliczność ta mogłaby mieć znaczenie dla sprawy jeżeli powód celowo przetrzymywany byłyby w warunkach stwarzający dla niego zagrożenie zdrowotne bądź upokarzających jego osobę. Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie miała miejsce. Ponadto jak uczy doświadczenie życiowe takie warunki w pierwszej kolejności są przedmiotem skarg, czy wniosków osadzonych. Jak już była o tym mowa powód nie skarżył się na warunki odbywania kary, w czasie kiedy przebywał w Zakładzie Karnym w T. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że w celach w których przebywał powód okresowo powstawały zaczernienia na ścianach i zawilgocenie pomieszczeń. Powód, który twierdzi, że zaczernienia na ścianach i zawilgocenia miały stały charakter powinien te okoliczności udowodnić. Wbrew twierdzeniom powoda, okoliczności tych nie potwierdził W G , który w swoich zeznaniach mówił jedynie o okresowych zawilgoceniach i zaczernieniach. Na uwzględnienie nie zasługują także podnoszone przez powoda zarzuty prawa materialnego. Przystępując do oceny tych zarzutów Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że powód poza ogólnym odwołaniem się do przepisów art. 417 § 1 Kc i art. 448 Kc w związku z art. 23 i art. 24 Kc nie precyzuje na czym miałoby polegać ich niewłaściwe stosowanie. Ocenę zasadności powyższych zarzutów powoda należy poprzedzić konstatacją, że każda osoba pozbawiona wolności zachowuje swe prawa i wolności gwarantowane Konstytucją , z wyjątkiem prawa do wolności osobistej. Poszanowanie godności należy do fundamentalnych zasad porządku konstytucyjnego, zgodnie z którą , przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna Jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych ( art. 30 Konstytucji). Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadanie represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia : 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13 oraz 2 października 2007 r., II CSK 269/07, OSNC - ZD 2008, nr 3, poz. 75) trafnie zwrócono uwagę, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych war unków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzone j godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. --- STRONA 16 --- Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, a działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 Kc. Kodeks cywilny nie zawiera legalnej definicji pojęcia dobra osobistego osoby fizycznej wskazując jedynie przykładowo, że dobrami osobistymi są w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, wizerunek, nietykalność mieszkania. Dobrami osobistymi są wszelkie przynależne człowiekowi, jego osobie wartości niemajątkowe, związane z jego psychiczną i fizyczną integralnością oraz przejawami jego działalności, uznane powszechnie w społeczeństwie. Wartości te określające pozycję człowieka w społeczeństwie, stanowią przesłankę samorealizacji osoby ludzkiej. Zawarta w art. 24 Kc ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed bezprawnym zagrożeniem lub naruszeniem dobra osobistego. W przepisie tym ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, które może być obalone przez sprawcę naruszenia wykazaniem szczególnych okoliczności usprawiedliwiających określone działanie, czy też uprawniających do ich podejmowania. Bezprawne zachowanie na gruncie tego uregulowania, to zachowanie sprzeczne z przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego, nie wymaga ono istnienia subiektywnych elementów po stronie sprawcy. Ocena bezprawności dokonywana jest według kryterium obiektywnego. Stwierdzenie czy miały miejsce okoliczności wyłączające bezprawność zachowania naruszającego dobro osobiste dokonywane być powinno przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnego przypadku. Z art. 24 § 1 Kc wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym, przewidzianej w powołanym przepisie. Wskazać w tym miejscu należy, iż na temat bezprawności działania Sąd Najwyższy wypowiedział się w orzeczeniu z 19 października 1989 r., II CR 419/89, Lex 296329, wyjaśniając, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je, oraz że „do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu". Skarżący upatruje naruszenia swych dóbr osobistych w niewłaściwym traktowaniu go przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w T i niewłaściwych warunkach w jakich odbywał w tym Zakładzie karę pozbawienia wolności. Twierdzenia takie i subiektywne odczucia powoda nie mogą stanowić skutecznej podstawy do weryfikacji zaskarżonego orzeczenia w kierunku oczekiwanym przez skarżącego. Panujący w zakładach karnych dyskomfort jest bowiem elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien się liczyć popełniając przestępstwo. Niewłaściwie traktowania powoda przez personel więzienny nie zostało przez powoda wykazane. Co do warunków odbywania kary pozbawienia wolności należy zauważyć, że gdyby nawet warunki te naruszały dobra osobiste powoda, to stopień tego naruszenia nie przybrał takiej formy , w której można by podzielić jego twierdzenie o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach, a dopiero takie okoliczności - w ocenie Sądu Apelacyjnego - uzasadniałyby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. --- STRONA 17 --- Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, że nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 Kc. Nie zostało wykazane aby inne wskazywane przez powoda niedogodności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności miały cechy dręczenia lub upokarzania powoda i wywołały w nim poczucie krzywdy, które musi być skompensowane, zaś poziom nieuniknionego cierpienia towarzyszącego pozbawieniu wolności przekroczył minimalny poziom tych dolegliwości. Zarzuty powoda o złych warunkach bytowych nie zostały potwierdzone. Zważywszy także na inne czynniki wpływające na " jakość" pozbawienia powoda wolności tj. odpowiednie warunki higieniczne, dostęp do światła oraz możliwość skorzystania z toalety w warunkach zapewniających poszanowanie prywatności - nie ma podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia w oparciu o przepis art. 448 kc, który przewiduje fakultatywne zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności do którego powód odwołuje się w uzasadnieniu pozwu, rozróżnia trzy formy złego traktowania : tortury, jak również nieludzkie lub poniżające traktowanie. Nieludzkie traktowanie to zachowanie , które " było dokonywane z premedytacją , było stosowane przez wiele godzin i spowodowało albo faktyczne uszkodzenie ciała albo intensywne fizyczne i psychiczne cierpienie". Natomiast traktowanie poniżające to nic innego jak postępowanie , które " miało na celu wywołanie w ofierze uczucia strachu , udręczenia , będącego w stanie poniżyć i upodlić" (wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 26 października 2000 r. w sprawie Kudła przeciwko Polsce " skarga nr 30210/96). Żadna z okoliczności ustalonych w niniejszej sprawie nie wskazuje na to aby powód był poddany takiemu traktowaniu w czasie kiedy przebywał w Zakładzie Karnym w T. Nie może zostać uwzględniony także zarzut naruszenia art. 417 § 1 Kc zgodnie, z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonującą tą władzę z mocy prawa. Do przesłanek odpowiedzialności deliktowej w rozumieniu powyższego przepisu należą zatem niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej oraz szkoda i związek przyczynowy między tym zdarzeniem a szkoda. Przy ustalaniu odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych znajdują zastosowanie przepisy ogólne dotyczące związku przyczynowego, szkody i sposobów jej naprawienia ( art. 361 – 353 Kc ). Brak którejkolwiek z tych przesłanek wyłącza odpowiedzialność sprawcy czynu. Pojęcie szkody odnosi się do wszystkich uszczerbków w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swej woli. Aby danemu podmiotowi można było przypisać czyn niedozwolony należy ponadto wykazać istnienie związku przyczynowego między tym czynem a spowodowaną szkodą. Ponadto czyn taki musi posiadać pewne znamiona odnoszące się do jego strony podmiotowej (wina ) i przedmiotowej ( bezprawność ). Wykazanie większości tych okoliczności obciąża powoda bowiem to on z określonych zdarzeń dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności wyprowadza konsekwencje w postaci odpowiedzialności cywilnoprawnej strony pozwanej. W niniejszej sprawie jak trafnie przyjął Sąd Okręgowy, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, brak jest podstaw do przyjęcia bezprawności działania lub zaniechania strony pozwanej co wyklucza możliwość przyjęcia jej odpowiedzialności na powyższej podstawie. --- STRONA 18 --- Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt. 1 wyroku na zasadzie art. 385 Kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt. 2 wyroku, na podstawie art. 98 Kpc w związku z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ( Dz. U. tj. z 2013 poz. 1150 z późn. zm. ) oraz o § 10 pkt. 25 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz. 1349 z późn.zm.), w myśl zasady odpowiedzialności za wynik postępowania nie znajdując w niniejszej sprawie żadnych okoliczności, które mogłyby przemawiać za nieobciążaniem powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla powoda zostało przyznane w pkt. 3 wyroku na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze ( Dz. U. tj. z 2014 r. poz.635 z późn. zm. ) w związku z § 11 pkt. 25 , § 13 ust. 1 pkt. 2 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. t.j. z 2013 r., poz. 461).