Wyrok I ACa 471/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 471/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Głowacka Sędziowie: SSA Adam Jewgraf (spr.) SSA Sławomir Jurkowicz Protokolant: Joanna Skuza po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa K. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w N., Aresztowi Śledczemu w Z. i Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 10 listopada 2009 r. sygn. akt I C 616/09 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE K. P. w pozwie z dnia 15 czerwca 2009 r., uzupełnionym pismem procesowym z dnia 29 czerwca 2009 r. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa Aresztu Śledczego w N., Aresztu Śledczego w Z. i Zakładu Karnego w W. kwoty 150.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu powód wskazał, iż przebywał w Areszcie Śledczym w N. od dnia 25 lipca 1999 r. do dnia 23 stycznia 2000 r., w Areszcie Śledczym w Z. od maja do listopada 2000 r. oraz w Zakładzie Karnym w W. od 3 września 2003 r. do dnia złożenia pozwu. --- STRONA 2 --- W ocenie powoda pozwany nie zapewnił mu w w/w okresie bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. warunków Dotyczy to między innymi przeludnienia cel, w których przebywał, braku ich należytego wyposażenia, niewłaściwego funkcjonowania kantyny więziennej oraz ograniczonego dostępu do praw przysługujących skazanemu tj. niewłaściwej opieki lekarskiej, ograniczenia w dostępie do rozmów telefonicznych, ciepłej wody, odpowiedniej klimatyzacji, zagrzybienia i zarobaczenia pomieszczeń, korespondencji, uniemożliwienia podjęcia pracy zarobkowej. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa - Areszty Śledcze w N. i przetrzymywania Z. oraz Zakład Karny w W. wniosły o oddalenie powództwa, podnosząc, iż powód miał zapewnione zgodne z przepisami prawa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, a wszelkie czynności podejmowane przez niego wobec K. P. miały oparcie w obowiązujących przepisach. Jednocześnie pozwany przyznał, iż mogło się zdarzyć, że powód zmuszony był okresowo przebywać w celach, których powierzchnia na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Sąd Okręgowy ustalił, że powód we wskazanym okresie faktycznie przebywał w wymienionych Aresztach Śledczych i Zakładzie Karnym, gdzie okresowo umieszczany był w celach, których powierzchnia mieszkalna przypadająca na osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Przy tym jak zostało podkreślone Sąd Okręgowy we Wrocławiu - Wydział V Penitencjarny wielokrotnie informowany był o utrzymującym się na terenie tychże Aresztów i Zakładu przeludnieniu. Nadto Sąd Okręgowy ustalił, iż wszystkie cele w Zakładzie Karnym w W. są wyposażone w sprawną wentylację grawitacyjną poddawaną regularnie kontroli przez uprawnionego mistrza kominiarskiego, a w zakresie sprzętu kwaterunkowego wyposażone są zgodnie z obowiązującymi normami. Pomieszczenia w których przebywają skazani są okresowo wietrzone. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, iż powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W ocenie tegoż Sądu powód powołując się na przeludnienie Aresztów i Zakładu Karnego, w których został osadzony oraz na panujące w nich warunki bytowe nie wskazał, jakie jego dobra osobiste zostały naruszone. Nadto zdaniem Sądu powód w żaden sposób nie udowodnił faktów na które powoływał się w pozwie. Zgłaszając wnioski dowodowe w przedmiocie przesłuchania świadków oraz przeprowadzenia wizji lokalnych w Aresztach i Zakładzie Karnym w których przebywał, mimo stosownego pouczenia nie przyznał na jakie okoliczności w/w dowody miałyby zostać przeprowadzone. Z tych też względów wnioski te musiały zostać oddalone. Mając powyższe na uwadze, wobec braku dowodów określających fakt doznania przez niego jakichkolwiek cierpień, ich zakresu oraz winy strony pozwanej, przy uwzględnieniu fakultatywnego charakteru przepisu art. 448 kc powództwo wniesionego przez K. P. Sąd I Instancji nie uwzględnił. Od wydanego przez Sąd Okręgowy wyroku powód wniósł apelację, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające wpływa na wynik procesu, tj. niezasadne oddalenie złożonych przez niego wniosków dowodowych oraz nie wysłuchanie go, co uniemożliwiło powodowi udowodnienie wyrządzonej mu krzywdy. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest uzasadniona. Niewątpliwie w świetle art. 217 kpc wniosek dowodowy powinien zawierać tezę i nie ograniczać się do wskazania samego dowodu. W realiach rozpatrywanej sprawy powód, na wezwanie Sądu pierwszej instancji, w piśmie procesowym z dnia 17.08.2009 r. (k. 23) wnosił o przeprowadzenie dowodów z zeznań wskazanych tamże świadków. --- STRONA 3 --- Wprawdzie wprost nie wskazał tezy dowodowej, lecz przy uwzględnieniu żądań pozwu i jego uzasadnienia, nie powinno było budzić wątpliwości, iż świadkowie owi, odbywający karę pozbawienia wolności w pozwanych zakładach karnych, mieli posiadać wiedzę na temat kwestionowanych przez powoda warunków odbywania kary pozbawienia wolności, stanowiący podstawę dochodzonych przez niego roszczeń. Nazbyt formalne podejście Sądu meriti, skutkujące oddaleniem owych wniosków dowodowych wobec braku wskazania przez powoda też dowodowych, nie znajdowało uzasadnienia również przy uwzględnieniu faktu, iż powód w sprawie, będąc pozbawionym wolności, działał bez pomocy zawodowego pełnomocnika. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, iż Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia art. 217 kpc. Gdy zaś nawet przyjmować owo nazbyt formalistyczne stanowisko Sądu pierwszej instancji, to i tak bez wątpienia Sąd meriti dopuścił się naruszenia art. 299 kpc, który wskazuje, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 299 kpc obliguje sąd do zarządzenia dowodu z przesłuchania stron w celu wyjaśnienia – dotychczas niewyjaśnionych – faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd Okręgowy, mimo wniosku powoda o przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania, dowodu owego nie przeprowadził. Ograniczył się jedynie do oceny istnienia przeludnienia w pozwanych zakładach karnych i wpływu tego faktu na naruszenie dóbr osobistych powoda, mylnie przy tym uznając, że inne podnoszone przez powoda okoliczności związane z brakiem zapewnienia przez stronę pozwaną właściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w postaci nieodpowiedniego wyposażenia cel, ich zarobaczenia, nieodpowiednim wyżywieniem, utrudnionym dostępem do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych, brakiem zajęć kulturalno-oświatowych, warunków do utrzymania higieny osobistej, przetrzymywania korespondencji czy niemożnością zatrudnienia – wynikają z nadmiernej liczby osadzonych w zakładach karnych. Tymczasem każdy ze wskazywanych przez powoda skutków będących (w jego ocenie) wynikiem działań lub zaniechań strony pozwanej, może stanowić samodzielną podstawę naruszenia dóbr osobistych powoda. W tej sytuacji uznać należało, iż Sąd Okręgowy oddalając powództwo przy braku przeprowadzenia chociażby dowodu z przesłuchania stron, i oparciu rozstrzygnięcia jedynie na dowodach przedstawionych przez stronę pozwaną, a w rezultacie na przyznaniu uchybienia w zakresie umieszczenia powoda w przeludnianych celach, nie rozpoznał istoty sprawy. Z tej przyczyny zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu (art. 386 § 4 kpc). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy, nie ograniczając się jedynie do poczynienia ustaleń w kwestii przeludnienia cel (powszechnie znanej) i odniesieniu się do wietrzenia cel i drożności przewodów wentylacyjnych w Zakładzie Karnym w W., winien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, uniemożliwiające wyjaśnienie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. stwierdzenia w jakich warunkach bytowych powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanych zakładach karnych i czy mogły one wywołać doznanie przez niego cierpienia, a jeżeli tak to rozważyć ich zakres i odnieść to na płaszczyznę żądanego zadośćuczynienia. mw