Wyrok I ACa 470/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 470/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Głowacka Sędziowie: SSA Adam Jewgraf (spr.) SSA Sławomir Jurkowicz Protokolant: Joanna Skuza po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa W. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 26 listopada 2009 r. sygn. akt I C 590/09 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 8 czerwca 2009 r. W. K. domagał się zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w W. kwoty 80.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu podał, iż od 7 miesięcy przebywa w Zakładzie Karnym w W., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Zdaniem powoda warunki panujące w w/w Zakładzie uwłaczają jego godności i naruszają normy prawa krajowego i międzynarodowego. Dotyczy to zwłaszcza występującego tam przeludnienia. Nadto powód wskazał, iż zmuszony jest spać na brudnym i zniszczonym materacu, a w okresie malowania celi w której przebywał (z uwagi na pojawienie się w niej dużych dorosłych prusaków) umieszczony został w innym pomieszczeniu wraz z osobami palącymi, co stanowiło zagrożenie dla jego zdrowia. Jednocześnie W. K. podniósł fakt aroganckiego traktowania go przez lekarza pierwszego kontaktu oraz niektórych przełożonych. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając powyższe, przyznała, że cela, w której przebywa powód mogła być okresowo przeludniona, jednakże nie ponosi ona za to odpowiedzialności, gdyż nie może odmówić przyjęcia skazanego skierowanego przez sąd do odbycia kary. Nadto strona pozwana przypomniała, że w oparciu o przepis art. 248 § 1 kkw miała prawo okresowo umieszczać skazanych w warunkach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni mieszkalnej. Odnosząc się zaś do warunków bytowych w Zakładzie Karnym strona pozwana zaprzeczyła, aby były one niehumanitarne. Sąd Okręgowy ustalił, że W. K. przebywał w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 26 września do 14 października 2008 r. oraz od 31 grudnia 2008 r. do chwili obecnej. W czasie odbywania przez w/w kary cele w tymże Zakładzie były przeludnione. O przeludnieniu administracja pozwanego Zakładu informowała na bieżąco Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego we Wrocławiu. W chwili obecnej powód przebywa wraz z pięcioma innymi osadzonymi w celi o powierzchni 16,13 m 2 (nie licząc kącika sanitarnego). Pomieszczenia, w których znajdują się osadzeni w Zakładzie Karnym w W. są standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy (łóżka i szafki), umywalkę, telewizor i kącik sanitarny. Osadzeni mogą korzystać ze spaceru (raz dziennie) i kąpieli (raz w tygodniu), a także z widzeń z osobami bliskimi, posług religijnych, opieki lekarskiej i zajęć sportowych. Mają także dostęp do biblioteki. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo W. K. nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu bezspornym jest, iż umieszczenie powoda w zbyt ciasnej celi naruszało jego dobra osobiste – przede wszystkim godność i prawo do prywatności. Sąd I Instancji niekwestionował również tego, iż długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami jak spożywanie posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów stanowi nadmierną dolegliwość zarówno dla powoda jak i dla innych skazanych odbywających karę pozbawienia wolności. Powyższe jednak, wobec braku zawinienia strony pozwanej i występowania drastycznych sytuacji przejawiających się rażącym naruszeniem dóbr osobistych powoda w wyniku celowej dyskryminacji bądź szykan ze strony funkcjonariuszy Zakładu Karnego w W., w świetle fakultatywnego brzmienia przepisu art. 48 kc, nie uzasadnia zdaniem Sądu przyznania powodowi żądanej przez niego kwoty. Co więcej Sąd Okręgowy podkreślił, iż administracja w/w Zakładu Karnego w ramach swoich możliwości czyni starania w zakresie poprawy warunków odbywania w nim kary pozbawienia wolności. Dlatego też powyższe roszczenie w realiach funkcjonowania krajowego więziennictwa nie mogło zostać uwzględnione. Za podstawę do przyznania W. K. stosownej sumy nie uznano również okoliczności związanych z innymi poza przeludnieniem warunkami bytowymi panującymi w w/w Zakładzie Karnym. Powód nie udowodnił bowiem zarzutów dotyczących m.in. umieszczenia go w pomieszczeniu z osobami palącymi, nienależytego wyposażenia cel (brudny i zniszczony materac), obecności w pomieszczeniach insektów czy też aroganckiego traktowania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej i lekarza. Ciężar wykazania powyższych faktów spoczywał na W. K.(art. 6 kc). Jednakże, jako że nie złożył on żadnych wniosków dowodowych na wskazane okoliczności, ocenie Sądu podlegało wyłącznie naruszenie jego dóbr związanych z przebywaniem w przeludnionej celi. Powyższy wyrok w całości zaskarżył W. K. wnosząc o oddalenie powództwa. Powód zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 kc w zw. z art. 24 kc, polegającą na niewłaściwym przyjęciu, iż to on winien dowieść winy strony pozwanej, w sytuacji, gdy to na Skarbie Państwa – Zakładzie Karnym w W. spoczywa obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego skazanego. --- STRONA 3 --- Nadto powód podniósł naruszenie prawa materialnego poprzez zasądzenie od niego na rzecz strony pozwanej kosztów procesu obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd Apelacyjny, zważył co następuje: Apelacja podlega oddaleniu. Przyjmując ustalenia i poglądy prawne Sądu I Instancji jako własne Sąd Apelacyjny dokonując oceny wyników postępowania przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko tegoż Sądu w przedmiocie uznania, iż co do zasady nie można mówić, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda na skutek zaniedbań strony pozwanej. W zakresie podniesionych przez apelującego zarzutów powołać należy stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06, zgodnie z którym ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych spoczywa na pozwanym (art. 6 w zw. z art. 24 kc). Jednocześnie podkreślić należy, iż przepis art. 24 kc stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobro osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Winy wymaga natomiast przepis art. 448 kc, co potwierdza dominujące w tej kwestii stanowisko judykatury (wyr. SN z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, wyr. SN z dnia 1 kwietnia 2004 r., II CK 115/03, wyr. SN z dnia 16 września 2004 r., IV CK 707/03, wyr. SN z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CK 805/04, wyr. SN z dnia 28 września 2005 r., I CK 256/05, wyr. SN z dnia 19 stycznia 2007 r., III CSK 358/06, wyr. SN z dnia 24 stycznia 2008r., I CSK 319/07). Z uwagi na brzmienie przepisu art. 24 § 1 zd. 3. kc przewidującego, iż zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny można żądać na zasadach przewidzianych w kodeksie - a w tym wypadku będą to zasady, o których mowa w przepisie art. 448 kc - nie można podzielić stanowiska apelującego, że Sąd I Instancji niewłaściwie przyjął, iż to powód powinien dowieść winy strony pozwanej. Otóż przepis art. 448 kc zamieszczony został w rozdziale regulującym odpowiedzialność deliktową, co oznacza, iż wykazanie przesłanki winy spoczywa na stronie dochodzącej roszczenia, którą w tym wypadku jest W. K.. Inną kwestią jest natomiast wynikające z przepisu art. 24 kc domniemanie bezprawności. To ostatnie stanowi bowiem sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, w przeciwieństwie do winy, którą można określić jako możliwość postawienia zarzutu podjęcia w określonych warunkach nagannej decyzji. A jako, że W. K. winy strony pozwanej nie wykazał, zwłaszcza w zakresie występującego w w/w Zakładzie Karnym przeludnienia nie można zarzucić Sądowi I Instancji, iż w tym przypadku dopuścił się jakichkolwiek uchybień. Natomiast, co do innych warunków bytowych panujących w tymże Zakładzie, tj. niedotyczących przeludnienia podnieść trzeba, iż zgodnie z w/w stanowiskiem Sądu Najwyższego to na stronie pozwanej spoczywał ciężar dowodu, iż odpowiadały one obowiązującym normom. Co prawda Sąd Okręgowy błędnie wskazał, iż ciężar ten spoczywał w tym wypadku na powodzie (co dotyczy na przykład występowania w celi insektów), jednakże wobec nieudowodnienia przez niego również w tej sytuacji winy leżącej po stronie Skarbu Państwa - co byłoby możliwe przy złożeniu przez niego jakichkolwiek wniosków dowodowych – nie jest możliwym przyznanie mu także z tego tytułu żądanego zadośćuczynienia. Odnosząc się zaś do zarzuconego przez skarżącego naruszenia prawa materialnego poprzez zasądzenie od niego na rzecz strony pozwanej kosztów procesu obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika, stwierdzić należy, iż nastąpiło to w oparciu o przepis art. 98 kpc, zgodnie z którym miarodajnym dla określenia zwrotu kosztów procesu jest wynik postępowania, które powód w I Instancji niewątpliwie przegrał. Z tych też względów zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony. --- STRONA 4 --- O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 kpc w zw. z § 6 pkt 6 w zw. z § 12 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.2002, Nr 162, poz. 1349). mw