Postanowienie I ACa 46/21 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wyd

--- STRONA 1 --- . Sygn. akt I ACa 46/21 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczifcy: Sędziowie Po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2021 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. B. przeciwko A. S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3 września 2020 r., sygn. akt I C 898/19 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt: I ACa 46/21 Wyrokiem z dnia 3 września 2020 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy w sprawie o sygn. akt I C 898/19 z powództwa A. B. przeciwkoA. S. o zapłatę oddalił powództwo, zaś kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa. Uzasadniając swe orzeczenie Sąd Okręgowy wskazał, że powód A. B. złożył w dniu 23.10.2019r. pozew przeciwko A. S., jako osobie prywatnej, pozew o zapłatę kwoty 100.000 zł za znęcanie się psychiczne i fizyczne oraz zastraszanie pozbawieniem zdrowia i życia, W uzasadnieniu powód wskazał, że domaga się przeprowadzenia dowodu z akt prokuratorskich z N. i zwrócenie się o wszystkie zawiadomienia o przestępstwie, które kierował przeciwko wicedyrektorowi oraz Zakładowi Karnemu w P.. Jako podstawę prawną powód wskazał, pismem z dnia 19.06.2020r., art. 23 k.c., art. 45 k.c. oraz art. 448 k.c. Nadto powód wniósł o zwolnienie go od ponoszenia opłat sądowych w sprawie w całości. Pismem z dnia 6.11.2019r. powód wniósł także o wyłączenie od prowadzenia sprawy sędziego Sądu Okręgowego w Bydgoszczy W. R.. Oświadczeniem z dnia 12.11.2019r. SSO W. R.wniósł o wyłączenie od rozpoznawania niniejszej sprawy, albowiem powód złożył przeciwko niemu zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Postanowieniem z dnia 13.11.2019r, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyłączył sędziego W. R. od rozpoznania niniejszej sprawy. Postanowieniem z dnia 20.04.2020r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zwolnił powoda z kosztów postępowania w sprawie w całości. W odpowiedzi na pozew, pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że jest funkcjonariuszem Służby Więziennej, obeciiie na stanowisku zastępcy Dyrektora zakładu karnego. Wskazał treść przepisu art. 417 $ 1 k.c., z którego wynika, że za szkodę wyrządzoną przez, niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Przepis ten wyłącza odpowiedzialność osobistą --- STRONA 2 --- . funkcjonariuszy. Niezależnie od powyższego pozwany zaprzeczył, aby kiedykolwiek znęcał się nad powodem fizycznie lub psychicznie. Wobec braku wskazania konkretnej sytuacji, w której miałoby do tego dojść, pozwany nie jest się w stanie odnieść do zbyt ogólnikowych twierdzeń powoda. Z pamięci pozwany przywołał fakt, iż powód kierował bardzo liczne skargi do Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w B. oraz zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w N. przeciwko wielu funkcjonariuszom służby więziennej. Pojawiały się tam zarzuty również wobec pozwanego jednak nigdy nie zostało wszczęte przeciwko niemu żadne postępowanie, a skargi uznano za bezzasadne. Pozwany zaprzeczył jeszcze raz aby kiedykolwiek znęcał się nad powodem oraz wskazał, że nie był karany dyscyplinarnie i nie dysponuje dokumentacją związaną z zawiadomieniami i skargami powoda. Pismem z dnia 17.07.2020r. powód odpowiadając na zarzuty pozwanego wskazał, że pozywa go jako osobę prywatną. Wniósł o kopię całości akt oraz przesłuchanie Dyrektora Aresztu Śledczego w B., Wicedyrektora Zakładu Karnego w F. oraz P. a także dowódcę zmiany w Zakładzie Karnym w P.. Ponowił także wniosek o zwrócenie się do Prokuratury Rejonowej w N. o wszystkie zawiadomienia jakie składał, przesłuchanie osób w tych zawiadomieniach, zwrócenie się do Aresztu Śledczego w B. o nagrania związane z osobą powoda, wykaz cel w których przebywał i ich wyposażenia i o to samo do Zakładu Karnego w F., wezwanie stomatologa z Zakładu Karnego w F. na okoliczność opieki stomatologicznej sprawowanej nad powodem w wyniku zastosowania wobec niego siły fizycznej, którą miał zlecić pozwany. W piśmie tym'powód wskazywał też konieczność zwrócenia się do tv (...), która emitowała program o znęcaniu się nad więźniami ZK P. oraz do Radia (...) o udostępnienie audycji na ten temat oraz przesłuchanie autora nagrania. Wniósł także o zabezpieczenie tych dowodów i całego roszczenia i włączenie do sprawy także tej dotyczącej dyrektora ZK P.. Jak ustalił Sąd I instancji, powód skierował do sądu pozew przeciwko pozwanemu, jako osobie fizycznej, zapłatę kwoty 100.000 zł | * zadośćuczynienia za krzywdy fizyczne i psychiczne wynikające z naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego. Jako podstawę dochodzonego roszczenia powód wskazał przepis art. 23 k.c. w zw. z art. 445 k.c. i 448 k.c., którą to podstawę sprecyzował po otrzymaniu odpowiedzi na pozew, w której pozwany powoływał się na treść art. 417 $ 1 k.c. Zgodnie z treścią powołanych ostatecznie przez powoda przepisów, mających stanowić podstawę prawną dochodzonych przez niego roszczeń, wynika, że powód domagał się ostatecznie zadośćuczynienia za naruszenie jego dób osobistych polegających na znieważeniu jego czci i godności poprzez stosowanie wobec powoda przez pozwanego siły fizycznej i psychicznego znęcania się. Rozpoznanie roszczenia o ochronę dóbr osobistych wymaga ustalenia i dokonania oceny czy i jakie dobro osobiste żądającego ochrony zostało naruszone oraz stwierdzenie bezprawności działania sprawcy bądź wystąpienia okoliczności wyłączających bezprawność. Przepis art. 24 k.c. wymienia przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych. Na powodzie spoczywał obowiązek wskazania naruszonych dóbr osobistych oraz udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste, natomiast na pozwanym, że jego działanie nie było bezprawne. Zdaniem Sądu a quo powód nie sprostał wymogom wykazania, że pozwany A. S., działając jako osoba prywatna swoim postępowaniem naruszył jakiekolwiek dobra osobiste powoda. Powód w efekcie domagał się by to Sąd zgromadził dla niego materiał dowodowy, który miałby świadczyć o tym, że pozwany znęcał się nad powodem psychicznie i fizycznie. W swoich wnioskach dowodowych, które w efekcie sąd pominął, gdyż nie sprostały one podstawowym wymogom dotyczącym precyzyjnego określenie dowodu, podania danych niezbędnych do ich przeprowadzenia oraz tezy dowodowej, powód zakreślał zbyt szeroki, niemożliwy do sprecyzowana krąg dokumentów lub osób, które miałyby świadczyć o słuszności jego żądań. Domaganie się przez powoda przeprowadzenia dowodu z akt sądowych i prokuratorskich nie zawierały określenia ich sygnatur ani dokumentów, z których wnioski miałyby być przeprowadzone ani tezy, która miałaby związek z roszczeniem powoda. Powód domagał się nie tylko spraw, zawiadomień czy akt związanych z jakimś konkretnym, nie opisanym dostatecznie przez powoda zdarzeniem, ale szeregu dokumentów także nie związanych z miejscem, w którym zdarzenie miało nastąpić. Przykładowo materiał radiowy i telewizyjny dotyczyć miał w ogólności znęcania się nad więźniami, akta prokuratorskie i osobowe dotyczyć miały wielu skarg wobec różnych osób jakie składał powód a dokumentacja stomatologiczna dotyczyć miała leczenia uzębienia powoda, które miało zostać naruszone działaniem pozwanego. Brak zatem sprecyzowania zarówno stanu faktycznego tj. konkretnego zdarzenia lub zdarzeń, które miały Jec u podstaw żądania powoda jak i wskazania związku pomiędzy zgłaszanymi dowodami a domniemanym działaniem pozwanego, spowodowały, iż sąd pominął zgłaszane wnioski dowodowe a powód nie sprostał wymogom wykazania naruszenia jego dobra osobistego przez pozwanego. . Na marginesie Sąd zaznaczył, że warunkiem zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego, którego domaga się powód jest istnienie krzywdy, która stanowi niemajątkowy skutek naruszenia dóbr osobistych, polegający na fizycznych dolegliwościach i psychicznych --- STRONA 3 --- cierpieniach pokrzywdzonego. Ustalenie krzywdy ma podstawowe znaczenie dla określenia odpowiedniej sumy, która miałaby stanowić jej pieniężną rekompensatę. Sąd, na wniosek powoda, zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Powód w swoich licznych pismach wyrażał niezadowolenie z działania pozwanego, jednak nie potrafił sprecyzować czego konkretnie dotyczy owo żądanie. W kwestii podstawy faktycznej dochodzonego roszczenia Sąd I instancji zauważył, iż w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada; iż w razie istnienia sporu między stronami stosunku cywilnoprawnego obowiązek (ciężar dowodu) udowodnienia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 kc.). Unormowania kodeksowe przywiązują duże znaczenie do zasad kontradyktoryjności i dyspozycyjności, co znajduje szczególny wyraz w tym, że strony są zobowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (art. 232 k.p.c.). Stosownie do zasady wyrażonej w art. 3 k.pc., a rozwiniętej m.in. w art. 232 zd. 1 k.p.c.; dowody są obowiązane przedstawiać strony, a rozkład ciężaru dowodu wynikający także z art. 6 k.c. powoduje to, że strona, która chce dochodzić roszczeń wymagających dowodzenia środkami dowodowymi, z których może skorzystać, powinna liczyć się z koniecznością przedstawienia takich dowodów, gdyż w przeciwnym razie jej powództwo może być oddalone. W niniejszej sprawie powód na potwierdzenie swoich żądań nie potrafił skonstruować dającego się przeprowadzić wniosku dowodowego. Żądanie, aby to sąd zwracał się o akta do różnych instytucji, celem poszukiwania zasadności roszczeń powoda, bez wskazania przez niego czego dokładnie powinien w nich poszukiwać, nie można nazwać sprostaniem obowiązkowi dowodzenia, Z kolei na pozwanego nie sposób przerzucić ciężaru dowodu w sytuacji gdy stanowić miałby on tylko podstawę zaprzeczenia nie sprecyzowanemu co do czasu i okoliczności żądaniu strony powodowej. Wobec powyższego pozwany w odpowiedzi na pozew, zakwestionował zarówno zasadę domagania się przez powoda zapłaty, wskazując iż jest funkcjonariuszem, za czyny którego odpowiada Skarb Państwa lub jednostka organizacyjna z której działaniem związane jest dochodzone roszczenie, jak i zasadę swojej odpowiedzialności jako osoby prywatnej poprzez zaprzeczenie, aby kiedykolwiek naruszył dobro osobiste powoda. W tej sytuacji to powoda obciążał obowiązek po pierwsze wskazania o jaki czyn pozwanego chodzi, z podaniem daty i miejsca jego wystąpienia a nadto wskazanie dowodów na poparcie twierdzeń związanych z tą właśnie okolicznością. Temu obowiązku powód nie sprostał a zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 207 k.p.c. strona powodowa ma obowiązek przedstawienia wszelkich wniosków dowodowych i zarzutów już w pozwie. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, iż powód nie sprostał wymogom wskazanym w art. 6 k.c. i nie udowodnił swojego roszczenia, co do jego zasady. Na marginesie Sąd I instancji wskazał, iż zdecydował o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy, w miejsce ewentualnych wezwań kierowanych do powoda o uzupełnienie żądania pozwu o braki formalne pod rygorem zwrotu pozwu, albowiem z licznej korespondencji powoda, zarówno w tej jak i innych sprawach, toczących się przed sądem okręgowym i rejonowym w sprawach cywilnych i karnych, wynika jednoznacznie, iż powód w każdej z tych spraw rozszerza swoje roszczenia nie tylko na osobę aktualnie pozywaną, ale także na zdarzenia i okoliczności współtowarzyszące. Uznając zatem, iż powód w tej konkretnej sprawie, pozwał A. S., jako osobę fizyczną za naruszenie dóbr osobistych, sąd ustosunkował się merytorycznie do zgłoszonego żądania. Mając na uwadze powyższe, wobec nie wykazania przez powoda naruszeń jego dóbr osobistych przez pozwanego M. K., Sąd Okręgowy na podstawie art. 24 k.c. W zw. z art. 448 k.c, a contrario oddalił powództwo. Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone przez powoda apelscją, którą to powód wniósł o uchylenie przedmiotowego wyroku. Skarżący wskazał, iż akta sprawy nie zostały mu udostępnione, co wpłynęło na wynik postępowania. Nadto, w ocenie skarżącego, niniejsza sprawa winna być połączona ze sprawą I C 727/18 ze względu na tożsamość świadków. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Wniesiona apełacja okazała się być zasadna, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy. Zgodnie z brzmieniem art. 327! $ 1 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Stosownie natomiast do art. 233 $ 1 k.pc, Sąd pierwszej instancji ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, przy czym powinien to jednak czynić na podstawie wszechstronnego rozważenia całego zebranego materiału --- STRONA 4 --- . dowodowego. Sprawdzianem tego, czy sąd należycie wykonał obowiązek wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, jest uzasadnienie orzeczenia, w którym powinien się on m.in. wypowiedzieć co do faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1974 r, I CR 117/74, Legalis nr 17890). Zgodnie zaś dyspozycją art. 386 $ 4 k.p.c. poza wypadkami określonymi w $ 2 i 3 Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok ? przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi między innymi także w przypadku dokonania przez Sąd I instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej. W takiej sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady dwninstancyjności postępowania sądowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2019r, V ACa 477/19, LEX 2923425). Skarżący miał rację, wskazując na mankamenty zarówno orzeczenia Sądu pierwszej instancji jak i toku postępowania przed tym, Sądem, które sprawiły, że orzeczenie wymykało się kontroli instancyjnej i nie spełniało swojej funkcji legitymizującej. W szczególności należy wskazać w tym zakresie, że Sąd a quo zaniechał przeprowadzania postępowania dowodowego w najmniejszym chociaż zakresie. Wprawdzie nie sposób nie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, iż to po stronie powoda leżał obowiązek wykazania zasadności dochodzonego roszczenia, jednakże zważyć należy, iż zarówno strona powodowa jak i strona pozwana składała wnioski dowodowe - w pewnym zakresie również tożsame, których to Sąd Okręgowy nie rozważył podjąć. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brakuje elementu opisowego, pozwalającego prześledzić tok rozumowania Sądu przy ocenie dowodów, którymi dysponował. W szczególności, Sąd uchybił minimalnym wymaganiom w zakresie ustalenia podstawy roszczenia powoda oraz * wyjaśnienia podstawy faktycznej wyroku. W konsekwencji, poczyniona przez Sąd a quo ocena dowodów sprawia wrażenie dowolnej, a poczynione w jej wyniku ustalenia stanu faktycznego jawią się jako arbitralne. Powyższe uchybienia spowodowały, że Sąd pierwszej instancji obrał kierunek rozstrzygnięcia nie znajdujący poparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy na dzień orzekania. Sąd przyjął bowiem, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ powód nie wykazał podstaw dochodzonego roszczenia. W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd meriti niedostatecznie wyjaśnił jednak kwestię samej zasady oceny zasadności powództwa oraz przyczyn niepodjęcia przeprowadzenia postępowania dowodowego pomimo wniosków obu stron. Jest to brak na tyle poważny, że nie podlega sanowaniu przez Sąd odwoławczy nawet w obowiązującym modelu apelacji pełnej, wymagałby bowiem przeprowadzenia w zasadzie całego postępowania dowodowego oraz uzupełnienia podstawy faktycznej sporu o szereg nowych ustaleń. Innymi słowy, nawet jeżeli powód nieporadnie sformułował wnioski dowodowe i to zarówno w zakresie przeprowadzenia dowodów ze źródeł osobowych, jak dokumentów z kart innych spraw to rolą sądu było wezwanie powoda do uzupełnienia braków formalnych tych wniosków i ustalenie jakie konkretnie okoliczności mają zostać wykazane tymi dowodami. Nie można bowiem z góry zakładać oczywistej bezzasadności powództwa zanim nie nastąpi odkodowanie zamiaru stron. Zgodnie z treścią art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, W myśl z kolei art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zgłaszając określony wniosek dowodowy strona zobowiązana jest zatem określić, jaką okoliczność chciałaby wykazać określonym środkiem dowodowym, ale w kontekście podstawy faktycznej dochodzonych roszczeń. Nie można także zapominać, że stosowanie przez sąd prawa materialnego wymaga odpowiedniego ustalenia stanu faktycznego. Reguły tej nie zamyka zasada kómtradyktoryjności, gdyż sprawa przed wyrokowaniem powinna być dostatecznie wyjaśniona. Zasada kontradyktoryjności może w wielu przypadkach prowadzić do ułomnego procesu i niewyjaśnienia sprawy w minimalnym (koniecznym) zakresie. Nie można stosować prawa materialnego (rozstrzygać sporu) bez wyjaśnienia warstwy faktycznej w zakresie pozwalającym na aplikację tego prawa. Tylko wtedy realiznie się konstytucyjne prawo strony do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że dla rozpatrzenia sprawy sąd powinien przeprowadzić odpowiednie postępowanie dowodowe nawet z urzędu. W tym kontekście należy też rozumieć wymaganie (pojęcie) dostatecznego wyjaśnienia okoliczności spornych, które warunkuje rozstrzyganie (wyrokowanie) w sprawie (art. 217 $ 3 KPC). Tym samym brak było podstaw aby a'limine zdyskredytować wnioski powoda, a następnie obciążać go odpowiedzialnością za brak wykazania istotnych dla sprawy okoliczności. Rozważyć zatem Sąd I instancji powinien czy w sytuacji zgłoszenia wniosków dowodowych, które zawierały istotne mankamenty nie należało --- STRONA 5 --- zobowiązać powoda do ich uzupełnienia, uściślenia, a następnie umożliwienia Sądowi odniesienie się do zakreślonej podstawy faktycznej wniesionego powództwa, Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd pierwszej instancji rozważy powtórzenie oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz rozpoznanie zgłoszonych przez strony postępowania wniosków dowodowych, jeżeli zajdzie taka potrzeba, uzupełni materiał dowodowy istotny z punktu widzenia ustalenia okoliczności związanych z leczeniem stomatologicznym powoda. Następnie wynik powyższego postępowania dowodowego podda analizie z punktu widzenia prawdopodobieństwa przyczynienia się przez pozwanego do powstania ewentualnych naruszeń i w oparciu o powyższą ocenę przesądzi o zasadności powództwa. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 386 $ 4 k.p.c. oraz art. 108 $ 2 k.p.c.