Postanowienie I ACa 455/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 455/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jan Kremer Sędziowie: SSA Barbara Górzanowska SSA Piotr Rusin Protokolant: st.sekr.sądowy Małgorzata Galica po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2009 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa K F i B F przeciwko P[…]w W o odszkodowanie i rentę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 5 lutego 2009 r. sygn. akt I C 1043/08 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie I po dacie „5 lutego 2009r.;” dodaje „ a nadto zasądza odsetki ustawowe od dnia 1 maja 2006 roku do dnia 13 maja 2008 roku od kwoty 30 000zł (trzydzieści tysięcy zł)”, a w punkcie II po dacie „5 lutego 2009r.;” dodaje „ a nadto zasądza odsetki ustawowe od dnia 1 maja 2006 roku do dnia 13 maja 2008 roku od kwoty 27 000zł (dwadzieścia siedem \ _V --- STRONA 2 --- Sygn. akt IACa 455/09 2 tysięcy zł)”; 2. w pozostałej części apelację oddala; 3. znosi pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego. --- STRONA 3 --- Sygn. akt IACa 455/09 3 U Z AS A D N I E N I E B F działając imieniem własnym i małoletniego syna K F w niosła o zasądzenie od strony pozwanej P[…] w W na swoją rzecz kwoty 80.500 zł z ustawowymi odsetkami od 1 maja 2006r, a na rzecz małoletniego kwoty 63.887 zł z ustawowymi odsetkami dla kwoty 16.200 zł od dnia 1 maja 2006r, a odnośnie kwoty 47.687 zł od dnia 1 stycznia 2008r. Ponadto wniosła o zasądzenie na swoją rzecz renty w kwocie 1.000 zł , a na rzecz syna 600 zł miesięcznie od stycznia 2008r. Żądanie pozwu uzasadniła tym, że w wypadku drogowym w miejscowości C w dniu 25 września 2005r w wypadku samochodowym śmierć poniósł T F mąż i ojciec powodów. Sprawca został skazany prawomocnie w dniu 31 stycznia 2006r. odpowiedzialność strony pozwanej wynika z tzw. zielonej karty. Powódka przyznała, że w dniu 27 sierpnia 2007r małoletni otrzymał od reprezentanta niemieckiego ubezpieczyciela kwotę 18.000 zł odszkodowania z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej. Powódka dochodziła roszczeń z art. 446 kpc : - zwrotu kosztów pogrzebu w kwocie 3.500 zł , - rent w /w wysokości, - odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w kwocie 50.000 zł na swoją rzecz i 40.000 zł na rzecz syna. Zmarły utrzymywał się z handlu samochodami. Powódka pracuje jako sprzedawca z wynagrodzeniem 387 zł miesięcznie, a małoletni otrzymuje rentę w kwocie 530 zł i zasiłek rodzinny w kwocie 230 zł miesięcznie. W dniu 10 czerwca 2008r powództwa zostały ograniczone o kwoty 30.000 zł i 27.000 zł w związku z ich wypłatą przez pozwanego. Następnie powódka modyfikowanie żądanie pozwu domagając się renty dla małoletniego w kwocie po 245 zł miesięcznie i skapitalizowanych kwot wstecz. Strona pozwana częściowo uznała powództwo wypłacając kwotę 57.000 --- STRONA 4 --- Sygn. akt IACa 455/09 4 zł łącznie i wniosła o oddalenie dalej idących żądań przedstawiając wywody dotyczące zasad przyznawania tego rodzaju odszkodowań. Wyrokiem z dnia 5 lutego 2009r Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo do kwoty 31.027 zł na rzecz powódki i do kwoty 16.303 zł na rzecz małoletniego, a nadto zasądził na rzecz małoletniego rentę w kwocie 84.071 zł, a na rzecz powódki w kwocie 193 zł miesięcznie. Odsetki zasądzono od dnia wyroku, a renty w w/w kształcie od stycznia 2009r. Dalej idące powództwo oddalono i orzeczono o kosztach postępowania. W tym samym dniu wydano postanowienie o umorzeniu postępowania odpowiednio co do kwoty 30.000 zł i 27.000 zł w zakresie poszczególnych powództw. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 25 września 2005r w wypadku samochodowym zginął T F, który był pasażerem, a sprawca został skazany, przy czym odpowiedzialność jego wynikała z mocy umowy tzw. zielonej karty. Zmarły prowadził działalność gospodarczą polegającą na handlu samochodami, przy czym za lata 2003-2005 brak informacji o dochodach w Urzędzie Skarbowym. Zmarły utrzymywał niepracującą żonę B i urodzonego w 1998r syna. Dochody z prowadzonej działalności pozwalały żyć rodzinie na średnim poziomie. Obok dochodów z handlu samochodami zmarły był właścicielem gospodarstwa rolnego i z tego tytułu małoletni otrzymuje rentę z KRUS. Na podstawie istniejących dokumentów księgowych przy uwzględnieniu intensywności prowadzonej działalności kosztów materiałów i kosztu działalności gospodarczej przy zatrudnieniu jednego pracownika na pół etatu Sąd ustalił, że mógł on osiągać dochód miesięczny w kwocie 1948 zł po opodatkowaniu. Sąd poczynił szczegółowe ustalenia dotyczące kosztów pogrzebu, a nadto przeżyć powodów związanych z utratą osoby bliskiej, uczestniczenie w terapii, stany depresyjne itp. Małoletni ma zaburzenia adaptacyjne. Sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Sąd ustalił, że powódka podjęła prace w 2006r w wymiarze ½ etatu i obecnie zarabia 480 zł netto miesięcznie. Małoletni otrzymuje rentę w kwocie 560 zł oraz zasiłek rodzinny w --- STRONA 5 --- Sygn. akt IACa 455/09 5 kwocie 230 zł. Powódka zajmuje część budynku jednorodzinnego i płaci 300 zł za prąd , 200 zł kwartalnie wodę i ścieki, 2.000 zł rocznie za węgiel i drzewo oraz 50 zł miesięcznie za butlę gazową. W utrzymaniu pomagają jej rodzice. Bezspornym było wypłacenie małoletniemu kwoty 18.000 zł jak tez w czasie postępowania kwoty 27.000 zł, a powódce kwoty 30.000 zł. W przeliczeniu dochodów 2005r na 2008r zmarłego kwota dochodu miesięcznego nie uległa zmianie. Sąd odniósł się do całości materiału dowodowego szczegółowo go analizując. Sąd Okręgowy dokonał analizy kodeksu cywilnego i kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących żądań objętych pozwem. Sąd przyjął, że istnieją przesłanki dla przyjęcia pogorszenia sytuacji życiowej obojga powodów. W ocenie Sądu otrzymana przez małoletniego kwota 45.000 zł jest zbyt niska, jak również kwota 30.000 zł otrzymana przez powódkę. W ocenie Sądu Okręgowego pogorszenie sytuacji życiowej jest znaczne, a skutki emocjonalne szczególnie dla małoletniego bardzo istotne. Zmarły był zobowiązany do alimentacji powodów dlatego w ocenie Sądu kwoty te należało uzupełnić przed zasądzeniem na rzecz powódki 20.000 zł, a na rzecz małoletniego 13.000 zł. W ocenie Sądu właściwe kwoty odszkodowania to odpowiednio 50.000 zł i 58.000 zł. Sąd Okręgowy dokonał szczegółowych przeliczeń dochodów na każdego członków rodziny i za zasadne uznał zasądzenie renty w wysokości podanej w wyroku przy czym dokonał kapitalizacji tych kwot za okres od dnia 1 października 2005r do 31 grudnia 2008r, co dla powoda dało 3.303 zł, a dla powódki 7.527 zł. Zsumowanie skapitalizowanej renty, kosztów pogrzebu i odszkodowania dało kwotę 31.027 zł ( 3.500 + 7.527 + 20.000) dla powódki , a dla powoda 16.303 zł (3.303 + 13.000). Odsetki zasądził Sąd od dnia wyrokowania odwołując się do stosownych przepisów. Wyrok ten zaskarżyli apelacja powodowie, którzy wnieśli o zasądzenie --- STRONA 6 --- Sygn. akt IACa 455/09 6 ustawowych odsetek za okres od dnia 1 maja 2006r do dnia 13 maja 2008r od wypłaconych kwot 30. 000 i 20.000 zł, a nadto dla małoletniego dalszej kwoty 7.687 zł skapitalizowanych odsetek od kwoty 40.000 zł za okres od dnia 1 maja 2006r do dnia 31 grudnia 2007r i od kwoty 13.000 zł od 1 stycznia 2008r, a nadto w dalszej skapitalizowanej renty przy jej podwyższeniu do kwoty 245 zł miesięcznie. Apelujący zarzucili naruszenie art. 817 § 1 kc w zw. z art. 481 kc poprzez zasądzenie odsetek od daty wyrokowania przy bezzasadnej wcześniejszej odmowie świadczenia. Ponadto zakwestionowano sposób wyliczenia renty dla małoletniego zgłaszając uwagi do opinii biegłego, a w zasadzie do tego, że Sąd powinien przyjąć inną jej interpretacje i ustalić dochód w kwocie wyższej niż przyjętego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Apelacja powodów w części okazała się zasadna. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i wywody Sądu Okręgowego z tą tylko modyfikacją, że zasadnym było żądanie zasądzenia odsetek od kwot wypłaconych powodom w dniu 13 maja 2008r. Nie budzi wątpliwości, że powodowie od daty zgłoszenia szkody w 2005r domagali się zasądzenia odszkodowania w kwotach wyższych od przyjętych przez Sąd. Całość materiałów pozwalających na ustalenie odpowiedzialności strony pozwanej istniała w dacie uprawomocnienia się wyroku w sprawie IIK 1/06 Sądu Rejonowego w Szydłowcu z dnia 31 stycznia 2006r, który nie został zaskarżony. Rzeczą ubezpieczyciela było poczynienie ustaleń dotyczących pogorszenia sytuacji życiowej. Strona pozwana dokonała wypłaty części kwot dochodzonych bezpośrednio po otrzymaniu odpisu pozwu w dniu 5 maja 2008r (k. 36 akt). Wypłata dokonana przez stronę pozwaną stanowiła uznanie żądania, a zarazem przyznanie zwłoki w spełnieniu świadczenia. W tej dacie ubezpieczyciel nie --- STRONA 7 --- Sygn. akt IACa 455/09 7 miał nowych wiadomości, a więc brak wcześniejszej wypłaty może być traktowany jako działanie w złej wierze. Szczegółowa analiza oświadczeń złożonych w związku z dokonaną zapłatą na rozprawie w dniu 10 czerwca 2008r prowadzi do wniosku, że cofnięcie pozwu nie obejmowało odsetek, a dotyczyło kwot należności głównej (k. 52 akt). W ocenie Sądu Apelacyjnego w tym zakresie istniały przesłanki do zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia odsetek za okres od daty wymagalności do daty zapłaty dla kwot odpowiednio 30.000 zł i 27.000 zł. W zakresie wypłaty tych kwot strona pozwana pozostawała w zwłoce i to przemawiało na podstawie art. 481 kc za zmianą wyroku. Odmiennie przedstawia się sytuacja co do pozostałych zarzutów i wniosków apelacji. Odszkodowanie z art. 446 § 3 kc jest specyficznym odszkodowaniem związanym z obowiązkiem alimentacyjnym osoby zmarłej. W zakresie w jakim pomiędzy stronami istniał istotny spór co do oceny wysokości tego odszkodowania za uzasadnione przyjmuje Sąd Apelacyjny stanowisko Sądu Okręgowego o zasądzeniu odsetek od daty wyrokowania, przy przyjęciu przez ten Sąd oceny całości dochodzonych kwot na tą datę. Z tego powodu żądanie zasądzenia dalszych odsetek od uwzględnionych w wyroku kwot nie było uzasadnione. Żądanie takie ewentualnie mogło być rozważone odnośnie kosztów pogrzebu, ale w tym zakresie brak było stosownego wniosku. Zdziwienie Sądu Apelacyjnego wywołuje sposób ustalenia, brak jakichkolwiek zaokrągleń kwoty renty przyznanej małoletniemu nie mniej jednak okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na zmianę treści orzeczenia. Renta zasądzona na rzecz małoletniego na podstawie art. 446 § 2 kc jest rentą o charakterze alimentacyjnym. Przy ustalaniu jej wysokości uwzględnić należy nie tylko matematyczne wyliczenie wynikające z podzielenia kwoty dochodów zmarłego, ale także zakres jego obowiązku alimentacyjnego. Przepis stanowi, że renta ta obliczana jest stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego. Dokładnie takim samym --- STRONA 8 --- Sygn. akt IACa 455/09 8 sformułowaniem posłużył się ustawodawca w art. 135 § 1 kro. Z powyższego wynika, że nie ma być ona ustalona wyłącznie w sposób matematycznie. Rzecz w tym, że rodzice nie przeznaczali na potrzeby małoletniego 1/3 dochodów. Uwzględniając warunki życia małoletniego kwota przyjęta przez Sąd I instancji wyczerpuje wraz z rentą otrzymywaną z KRUS obowiązek alimentacyjny zmarłego. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak tez było podstaw do innego obliczenia wysokości dochodów zmarłego niż uczynił to Sąd Okręgowy. Pomijając w pewnym stopniu hipotetyczność wyliczenia wobec braku całości dokumentacji księgowej i podatkowej niespornym było, że zmarły współpracował z innymi osobami i wspomagał jedną z tych osób finansowo. W tej sytuacji trafnie przyjęto wysokość dochodu jaki mógłby osiągać. Z przedstawionych przyczyn w tym zakresie apelacja nie mogła odnieść skutku, a zaskarżony wyrok został zmieniony w części na podstawie art. 386 § 1 kpc, a o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 kpc w związku z art. 391 § 1 kpc.