Wyrok I ACa 446/11 11

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 446/11 1111W00._.WY.R0K 1 1 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 paidziernika 2011 1. Sqd Apelacyjny w Bialymstoku I Wydzial Cywilny w skiadziez Przewodniczqcy : SSA Magdalena Pankowiec (spr.} Sqdziowie: SA Elibieta Biefikowska SO del. Grzegorz Zabielski Protokolantz Sylwia Radek  Lulcsza p0 rozpoznaniu w dniu 20 paidziernika 2011 1'. W Bia}ymstoku na rozprawie sprawy z powédztwa T. S. przeciwko Skarbowi Pmistwa  P. S. R. w. P.0 ochrom; débr osobistych 1'nzaplatq na skutek apelacji powédki od wyroku Sqdu Okrqgowego w Lomiy z dnia 16 maja 2011 r. sygn. akt I C 8/ 11 {. oddala apelaqjg; | |. nie obciqia powédki kosztami instancji odwolawczej na rzecz pozwanego. Sygn. akt I ACa 446/11 UZASADNIENIE Powédka T. S. wnosiia 0 zasqdzenie na jej rzecz od Skarbu Paf1stwa S. R. w. P.kwoty 140.000 zl tytulem zadoééuczynienia za naruszenie jej débr osobistych w postaci godnoéci i zdrowia (...). Pozwany wnosfi 0 oddaleme Sygn. akt I ACa 446/11 uu-uuWjj__.„5¿R0K I I W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2011 1-. Sąd Apelacyjny W Białymstoku I Wydział Cywilny W składzie: Przewodniczący : SSA Magdalena Pankowiec (sprz) Sędziowie: SA Elżbieta Bieńkowska SO del. Grzegorz Zabielski Protokolantz Sylwia Radek - Łulcsza po rozpoznaniu w dniu 20 października 2011 r. W Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa T. S. przeciwko Skarbow1`Pańsüva - P. S. R. w. P.o ochronę dóbr osobistych 1'.zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego W Łomży z dnia 16 maja 2011 r. sygn. akt I C 8/ 11 {. oddala apelację; | |. nie obciąża powódki kosztami instancji odwoławczej na rzecz pozwanego. Sygn. akt I ACa 446/11 UZASADNIENIE Powódka T. S. wnosiła 0 zasądzenie na jej rzecz od Skarbu Państwa- S. R. w. P.1<w0ty 140.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jej dóbr osobistych w postaci godności i zdrowia (___). Pozwanjr wnosił o oddalerue --- STRONA 2 --- powédztwa. Zglosil zarzut przedawnienia jej roszczefi, powohzjqc sic; na art. 4421 k.c. i uplyw 10 letniego terminu przedawnienia. Wyrokiem z dnia 16 maja 2011 r. Sqd Okrqgowy w Lomiy odda1i§ powédztwo. Rozstrzygniqcie to opar} na nastqpujqcych ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej: [...} P. R. W. P. (...) S. R. W. P. (...) B. B. (...) S. R. W. P. (...] (...) W P. (...) E...) W ocenie prawnej Sqri Okrqgowy wskazal, fie podstawq roszczenia powédki stanowi art. 24. kc. W zw. z art. 448. k. c. Jego przeslankqjest bezprawnoéé dzialania sprawcy. Bezprawnejest kaide dziaéanie naruszajgce dobro osobiste, jéieli nie zachodzi iadna ze szczegélnych okolicznoéci wylqczajqcych bezprawnoéé. Zalicza siq do nich m. in. dzialanie w ramach porzgdku prawnego. Wykonywamie’ tych uprawniefi z naruszeniem procedury lub prawa materialnego hegdzie bezprawne i moie rodzié 1oszczenia z art. 24 k.c. (...] S. R. w. P.(...). (...] (J (J (...) O kosztach procesu Sqd orzeki na podstawie art. 98 k.p.c. Wyrok ten zaskariyia powédka w dfodze nieformalnej apelacji, 2 ktérej treéci naleiy odczytar’: wnioseit 0 jego zmianq i uwzglqdnienie powédztwa. SqdApelacyjny zwaiylz Apelacjajest nieuzasadniona. . Sgd Apelacyjny podzielil w szczegélnoéci ocenq Sqdu I instancji, fie roszczenie powédki podlegaio oddaleniu z uwagi na skuteczne podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia. W analizowanej sprawie nie bylo jednak podstaw do zastosowania 10  Ietniego terminu przedawnienia, ustalenia na 15 marca 1999 r. daty pOCZQ1;k0WE',j biegu tego terminu i wskazaniajako podstawy tej oceny art. 4421 § 1 k'c.Skar24ca wiqzaia naruszeniejej débr osobistych i wyniklq z tego lcrzywdg z faktem przymusowego pobytu w szpitalu psychiatrycznym, ktéry trwal 2, 5 roku. Nie 9 moina zaterh przyjqé, momentem poczqtkowym, od ktérego na1eia}o liczyé bieg terminu przedawnienia bylo wydanie przez Sa_d Rejonowy w Pultusku postanowienia z dnia 15 marca 1999 1.(...} i . Apelacyjnego najwczeémiejszq moifiwq data, od ktérej naleiy liczyé poczqtek biegu przedawnienia, by} dziefi wydania postanowienia 0 uchyieniu orzeczenia 0 dalszym stosowaniu wobec powédlci érodka zabezpieczajqcego  27 sierpnia 2001 r. t4 data lub powédka powinna byla opuéqié miejsce intemacji, a zatem ustal stzm naruszenia dobra osobistego poprzez przymusowe pozbawienie wolnoéci. tym tei czasie jako strona postzgpowania miala pelnq wiedzq 0 ewentualnej szkodzie oej postaci i rozmiarze] oraz osobie odpowiedzialnej za jej wyrzqdzenie (organ, ktéry zadecydowal 0 zastosowaniu érodka zabezpieczajqcego). Istnialy Zatem podstawy do zastosowania 0géh1ego, trwletniego terminu przedawnienia roszczefi z czynéw niedozwolonych, przewidzianego zaréwno w uchylonym art. 442 § 1 k.c., jak réwnieiz w aktualnie obowiqzujqriym art. 4421 § 1 k.c. Przepis art. 442 k.c. zcistai uchylony ustawq z powództwa. Zgłosił zarzut przedawnienia jej roszczeń, powołując się na art. 4421 k.c. i upływ 10- letniego terminu przedawnienia. Wyrokiem z dnia 16 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w Łomży oddalił powództwo. Rozstrzygnięcie to oparl na następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej: [...} P. R. w. P. (...) S. R. w. P. (...) B. B. (...) S. R. w. P. (...] (...) W P. (...) (__.) W ocenie prawnej Sąd Okręgowy wskazał, że podstawę roszczenia powódki stanowi art. 24 kc. W zw. z art. 448, k. c. Jego przesłankąjest bezprawność działania sprawcy. Bezprawnejest każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności wyłączających bezprawność. Zalicza się do nich m. in. działanie w ramach porządku prawnego. Wykonywanie' tych uprawnień z naruszeniem procedury lub prawa materialnego będzie bezprawne i może rodzić roszczenia z art. 24 l<.c. (...] S. R. w. P.(...). (...] Ĺ--J (---J (__.) O kosztach" procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Wyrok ten zaskarżyła powódka w drodze nieformalnej apelacji, 2 której treści należy odczytać wniosek 0 jego zmianę i uwzględnienie powództwa. SądApelacyjny zważył: Apelacjajest nieuzasadniona. , Sąd Apelacyjny podzielił w szczególności ocenę Sądu I instancji, że roszczenie powódki podlegała oddaleniu z uwagi na skuteczne podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia. W analizowanej sprawie nie bylo jednak podstaw do zastosowania 10 - letniego terminu przedawnienia, ustalenia na 15 marca 1999 r. daty początkowej biegu tego terminu i wskazaniajako podstawy tej oceny art. 4421 § 1 k.'c.Skarżąca wiązała naruszeniejej dóbr osobistych i wynikłą z tego krzywdę z faktem przymusowego pobytu W szpitalu psychiatrycznym, który trwał 2, 5 roku. Nie 9 można zatem przyjąć, momentem początkowym, od którego należało liczyć bieg terminu przedawnienia bylo wydanie przez Sąd Rejonowy w Pułtusku postanowienia z dnia 15 marca 1999 r.(...} Í . Apelacyjnego najwcześniejszą możliwą datą, od której należy liczyć początek biegu przedawnienia, był dzień wydania postanowienia 0 uchyieniu orzeczenia 0 dalszym stosowaniu wobec powódki środka zabezpieczającego - 27 sierpnia 2001 r. tą datą lub powódka powinna była opuścić miejsce intemacji, a zatem ustał stan naruszenia dobra osobistego poprzez przymusowe pozbavxńenie wolności. tym też czasie jako strona postępowania miała pełną wiedzę o ewentualnej szkodzie oej postaci i rozmíarze} oraz osobie odpowiedzialnej za jej wyrządzenie (organ, który zadecydował o zastosowaniu środka zabezpieczającego). Istnialy zatem podstawy do zastosowania ogóhiego, trwletniego terminu przedawnienia roszczeń z czynów niedozwolonych, przewidzianego zarówno w uchylonym art. 442 § 1 l‹.c., jak również w aktualnie obowiązującym art. 4421 § 1 k.c. Przepis art. 442 k.c. został uchylony ustawą z --- STRONA 3 --- dnia 16 Iutego 2007 r.‘ 0 zmianie ustawy  Kodeks cywil!1y[Dz. U. z 2007 :r., N1" 80, poz. 538), ktéra weszla w iycie w dniu 10 sierpnia 2007 r. Obowiqzujacy od tej daty przepis art. 4421 § 1 k.c. nie mégl byé wigc zastosowany w sprawie. W éwietle art. 2 powotanej ustawy mial on wprawdzie zastosowanie do r0szcze1’1'de1ikt0wych, powstaiych przed dniem wejécia w iycie tej ustawy, ale wedlug przepiséw dotychczasowych W tym dniu jeszcze nieprzedawnionych. Z uwagi na utratq mocy obowiazujacej art. 418 k. c. z dniem 18 grudnia 2001 r. (publikacja orzeczenia T. K. z 4.12.2001 r., SK 18/00 w Dzienniku Ustaw), naleiy przyjqé, ie z ta data powédka uzyskala realna moiliwoéé naprawienia szkody wywolanej niezgodnymi z prawem dziataniami wiadzy publicznej na podstawie art. 417 § 1 k.c., w zgodzie z przepisami obowiazujacej Konstytucji RP z 1997 r. Jest to wiegc data, od ktérej naleiy liczyé trzyletni termin przedawnienia z art. 442 § 1 k.c. Pozew zostal wniesiony 18.02.2010 r. W tym czasie roszczenie ]_I;§,’]:0 jut przedawnione na podstawie art. 442 § 1 kc. ' ‘ Skuteczne podniesienie przez pozwanego zarmtu przedawnienia bylo wystarczajace do oddalenia powodztwa, ‘oez potrzeby ustalenia, czy zachodzfiy wszystkie inne przeslanki prawnomateriah'1e uzasadniajace jego uwzglqdzlienie [uchwala Sadu NajwyZszego z dnia 171utego 2006 1,, III CZP 84/05, Lex nr 171726). Sqd Okrqgowy rozpo2na§ jednak merytorycznie zgloszone przez powédke; roszczenie, a jego ocenq skariqca zakwestionowala w apelacji. Wanmkuje to potrzebq ustosunkowania sin; przez Sad Apelacyjny do prezentow:mego przez nia stanowiska. L} Sad Okrzggowy dokona} tea wlaéciwej oceny prawnej roszczenia, przyjmujac, fie brak jest podstawowej przesianki odpowiedzialnoéci w postaci bezprawnoéci dzia¥ania pozwanego, koniecznej nie tylko w éwietle regulacji z art. 24 kc. w zw. z art. 448 k.c.,' ale takie art. 417 § 1 k. c. w brzmieniu obqwiazujacyrn w dacie zdarzeri wskazywanych jako podstawa faktyczna powédztwa, wvyldadanym zgodnie z 1res'.ci4 wyroku TK z 4. 12. 2001 r., SK 18/00. Roszczenie byio bowiem oparte 0 zarzut niezgodnego 2 prawem dzialariia wiadzy publicznej (funkcjonariuszy), co rodzi odpowiedzialnoéé Skarb11_PafiStWfl..Dfi.ZflS&li.Zie1'3’ZYkfi _. . ._ . . .  __ _ _ _ _ _ [...] (...) ' "  Z tych wzglqdéw Sad Apelacyjny oddalii apelacjq powédki na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadna. O kosztach procesu w instancji odwolawczej rozstrzygnal na podstawie art. 102 k.p.c., uznajac, ie wzglgdy shuaznoéci przemawiaja z.a odstapieniem od zastosowania przewidzianej w art. 98 k.p.c. ogélnej zasady odpowiedzialnoéci za wynik sprawy. Do krqgu okolicznoéci branych pod uwagc; W tym wypadku naleia zaréwno fakty zwiazane z samym przebiegiem procesu, jak 1 bqdqce na zevmatrz procesu, zwlaszcza dotyczace stanu majatkowego i sytuacji iyciowej strony. Z analizy akt sprawy wynika, fie jedyny dochéd powodki stanowi renta inwalidzka w wysokoéci 604 2} miesiqcznie, a w zwiazku z praegraniem procesu W I instancji zostaia obcisjona kosztami procesu poniesionymi przez przeciwnika w wysokoéci 3.600 zl. W ocenie Sadu Apelacyjnego koniecznoéé pokrycia tych kosztéw stanowi w sytuacji materialnej powédld powaine obciaienie finansowe. Zobowiazarfie jej do uiszczenia dodatkowych kosztéw postqpowania odwolawczego byloby w tych okolicznoéciach niewspélmierna‘ dolegliwoécia. dnia 16 iutego 2007 r." o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2007 r., Nr 80, poz. 538), która weszła w życie w dniu 10 sierpnia 2007 r. Obowiązujący od tej daty przepis art. 4421 § 1 k.c. nie mógł być więc zastosowany w sprawie. W świetle art. 2 powołanej ustawy miał on wprawdzie zastosowanie do roszczeńdeliktowych, powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, ale według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych. Z uwagi na utratę mocy obowiązującej art. 418 k. c. z dniem 18 grudnia 2001 r. (publikacja orzeczenia T. K. z 4.12.2001 r., SK 18/00 w Dzienniku Ustaw), należy przyjąć, że z tą datą powódka uzyskała realną możliwość naprawienia szkody wywolanej niezgodnymi z prawem działaniami władzy publicznej na podstawie art. 417 § 1 k.c., w zgodzie z przepisami obowiązującej Konstytucji RP z 1997 r. Jest to więc data, od której należy liczyć trzyletni termin przedawnienia z art. 442 § 1 k.c. Pozew został wniesiony 18.02.2010 r. W tym czasie roszczenie było już przedawnione na podstawie art. 442 § 1 kc. ' ` Skuteczne podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia było wystarczające do oddalenia powództwa, bez potrzeby ustalenia, czy zachodziły wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie [uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r,, III CZP 84/05, Lex nr 171726). Sąd Okręgowy rozpoznał jednak merytorycznie zgłoszone przez powódkę roszczenie, a jego ocenę skarżąca zakwestionowała w apelacji. Warunkuje to potrzebę ustosunkowania się przez Sąd Apelacyjny do prezentowanego przez nią stanowiska. Ĺ--} Sąd Okręgowy dokonał też właściwej oceny prawnej roszczenia, przyjmując, że brak jest podstawowej przesłanki odpowiedzialności w postaci bezprawności działania pozwanego, koniecznej nie tylko w świetle regulacji z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c.,' ale także art. 417 § 1 k. c. w brzmieniu obowiąznjącyrn W dacie zdarzeń wskazywanych jako podstawa faktyczne powództwa, wykładanym zgodnie z treścią wyroku TK z 4. 12. 2001 r., SK 18/00. Roszczenie było bowiem oparte o zarzut niezgodnego z prawem działania władzy publicznej (funkcjonariuszy), co rodzi odpowiedzialność Skarb_u_Pańsnva__na_zasa‹i_zienfzykfi- __ _ __ _ _ _ -- __ _ _ _ _ _ Ĺ...l (...l ' ' ' Z tych względów Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadną. O kosztach procesu w instancji odwolawczej rozstrzygnąl na podstawie art. 102 k.p.c., uznając, że względy słuszności przemawiają za odstąpieniem od zastosowania przewidzianej w art. 98 k.p.c. ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik sprawy. Do kręgu okoliczności branych pod uwagę w tym wypadku należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Z analizy akt sprawy wynika, że jedyny dochód powódki stanowi renta inwalidzka w wysokości 604 zł miesięcznie, a w związku z przegraniem procesu w I instancji została obciążona kosztami procesu poniesionymi przez przeciwnika w wysokości 3.600 zł. W ocenie Sądu Apelacyjnego konieczność pokrycia tych kosztów stanowi w sytuacji materiałnej powódki poważne obciążenie finansowe. Zobowiązanie jej do uiszczenia dodatkowych kosztów postępowania odwoławczego byłoby w tych okolicznościach niewspółmierną dolegliwością.