Postanowienie I ACa 42/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 42/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Małgorzata Wołczańska (spr.) Sędziowie : SA Ewa Jastrzębska SO del. Tomasz Ślęzak Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Z. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I C 302/11 1) oddala apelację; 2) nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 42/12 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo Z. J. o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Rejonowego w (...) kwoty 9 846 377,16 złotych z odsetkami od dnia 6 października 2010r. Nadto Sąd zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7 200 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- Sąd I instancji ustalił, iż Sąd Rejonowy w (...) prawomocnym wyrokiem zaocznym z dnia 17 grudnia 2008r. sygn. akt V GC 432/08 zasądził od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w D. na rzecz powoda kwotę 46 377,16 złotych z ustawowymi odsetkami od 17 lipca 2003 r. do 21 sierpnia 2008 r. Dnia 31 sierpnia 2009 r. spółka (...) w D. sprzedała (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w D. przy ul. (...) objęte księgą wieczystą Sądu Rejonowego w (...) wraz prawem własności budynków. Sąd Okręgowy w Katowicach nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt XIV GNc 82/10 nakazał pozwanej (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, aby zapłaciła powodowi z weksla kwotę 9 800 000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 14 maja 2009 r. w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu. Zgodnie z wnioskiem pozwanej zawartym w zarzutach od powyższego nakazu, postanowieniem z dnia 28 czerwca 2010 r. sygn. akt XIV GC 137/10 wstrzymano jego wykonanie. Wyrokiem z dnia 10 września 2010 r., który stał się prawomocny dnia 14 października 2010 r. uchylono powyższy nakaz zapłaty i odrzucono pozew. Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 5 października 2010 r. w sprawie sygn. akt XIV GC 160/10 z powództwa Z. J. przeciwko (...) spółce z o.o. w (...) spółce z o.o. w W. o uznanie za bezskuteczną w stosunku do powoda umowy sprzedaży nieruchomości objętej księgą wieczystą (...), udzielił mu zabezpieczenia poprzez zakazanie pozwanej spółce (...) w W. zbycia tej nieruchomości. Powód w oparciu o powyższe orzeczenie oraz: • nakaz zapłaty Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt XIV GNc 82/10, wnioskiem z dnia 27 października 2010 r., wniósł o wpisanie hipoteki przymusowej w kwocie 9 800 000 złotych na nieruchomości objętej księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w (...), • wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w (...) z dnia 17 grudnia 2008 r. syg. akt V GC 432/08, wnioskiem z dnia 17 listopada 2010r. wniósł o ustanowienie na tej samej nieruchomości hipoteki przymusowej w kwocie 46 377,16 złotych. Postanowieniami z dnia 1 grudnia 2010 r. i z dnia 5 grudnia 2010 r. Sąd Rejonowy w (...) powyższe wnioski powoda oddalił podnosząc, że postanowienie z dnia 5 października 2010 r. mogłoby stanowić jedynie podstawę wpisu zakazu (...) zbywania nieruchomości, a dołączone do wniosków orzeczenia Sądów nie mogły stanowić wpisu hipoteki obciążającej nieruchomość objętą księgą wieczystą (...), gdyż nie są w niej ujawnione żadne prawa podmiotu, którego te orzeczenia dotyczą to jest (...) spółki z o.o. w D.. Postanowieniami z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt III Ca 283/11 i III Ca 284/11 Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił apelacje powoda od powyższych postanowień Sądu Rejonowego w (...). Sąd Okręgowy w Katowicach nieprawomocnym wyrokiem z dnia 30 maja 2011 r. w sprawie o sygn. akt XIV GC 160/10 umorzył postępowanie wobec pozwanej spółki (...) w D. i oddalił powództwo przeciwko pozwanej (...). W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powód opierający swe roszczenie na przepisie art. 417 § 2 kc nie wykazał, że w związku z niezgodnym z prawem wykonywaniem przez pozwanego czynności z zakresu władzy publicznej, poniósł on szkodę pozostającą w normalnym związku przyczynowym z zachowaniem pozwanego. Sąd wskazał, że wbrew twierdzeniom powoda, postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 5 października 2010r. sygn. akt XIV GC 160/10 mocą, którego udzielono mu zabezpieczenia poprzez zakazanie pozwanej w sprawie sygn. akt XIV GC 160/10 – spółce (...) zbycia nieruchomości położonej w D. przy ul. (...) objętej księgą wieczystą (...), nie stanowiło podstawy wpisu hipoteki przymusowej na jakiejkolwiek nieruchomości drugiej pozwanej w tej sprawie to jest spółki (...). W ocenie Sądu podstawą takiego wpisu mogły być tylko dołączone do wniosków tytuły wykonawcze wydane przeciwko tej właśnie pozwanej, o ile przysługiwałyby jej prawa do tej konkretnej nieruchomości. Dołączony przez powoda do wniosku z dnia 27 października 2010r. nakaz zapłaty Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt XIV GNc 82/10 był już uchylony prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt XIC GC 137/10, a pozew w tej sprawie został odrzucony. Uznał również Sąd, że wbrew twierdzeniom powoda, pozwany nie dopuścił się żadnego zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Na dzień wniesienia pozwu w niniejszej sprawie wnioski o wpis hipotek przymusowych były już dawno rozpoznane, --- STRONA 3 --- tyle że negatywnie. Trwało też postępowanie międzyinstancyjne wywołane jego apelacjami od postanowień Sądu Rejonowego w (...) z dnia 1 grudnia 2010 r. i dnia 5 stycznia 2011 r. W dniu 9 czerwca 2011 r. w wyniku oddalenia tych apelacji, negatywne dla powoda orzeczenia Sądu pierwszej instancji stały się prawomocne. Zatem podstawą prawną ewentualnej odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa mógłby być wyłącznie przepis art. 417 1 § 2 kc zgodnie, z którym jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia (…), jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem (…). Z normy tej wynika jednak jednoznacznie, że przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę, o której w niej mowa jest przedsądowe ustalenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego, a ten „przedsąd” ma nastąpić we właściwym postępowaniu, które nie może być tożsame z postępowaniem w przedmiocie samego odszkodowania. Oznacza to, że sąd rozpoznający roszczenie odszkodowawcze nie może samodzielnie ustalić niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego. Środkiem prawnym mającym na celu kontrolę orzeczeń sądów powszechnych z punktu widzenia legalności jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Wobec powyższego uznał Sąd Okręgowy, że skoro powód z tego środka nie skorzystał to powództwo z art. 417 1 § 2 kc należało oddalić jako przedwczesne, a oparte o przepis art. 417 § 1 kc jako bezzasadne. W apelacji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie na jego rzecz kwoty 9 846 377,16 złotych. Z ostrożności procesowej powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenia na jego rzecz kwoty 46 377,16 złotych z uwagi na jej bezsporność oraz skierowanie do „ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji kwoty 9 800 000 złotych” lub uchylenie tego orzeczenia w całości i skierowania do „ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji kwoty 9 846 377,16 złotych”. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżony wyrok jest prawidłowy. Sąd Okręgowy ustalił właściwy stan faktyczny w oparciu o powołane dokumenty znajdujące się w aktach spraw sądowych, które toczyły się z udziałem powoda. Okoliczności te nie były zresztą sporne. W niewadliwie ustalonym stanie faktycznym zasadnie Sąd I instancji zastosował powołane w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przepisy prawa materialnego. I tak, w szczególności trafnie Sąd Okręgowy wskazał, że skoro powód wiąże swoją szkodę z odmową dokonania przez Sąd Rejonowy w (...) wpisów hipotek obciążających nieruchomość objętą księgą wieczystą (...), a postanowienia w tym przedmiocie są prawomocne wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy w Katowicach obu apelacji powoda, to w sprawie winien mieć zastosowanie przepis art. 417 1 § 2 kc. Przepis ten jako szczególny wypiera bowiem ogólną regulację w zakresie odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej przewidzianą w art. 417 § 1 kc. Powołany przepis art. 417 1 § 2 kc stanowi zaś, iż: Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. W świetle brzmienia tego przepisu konieczne jest więc – dla przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbowi Państwa – uzyskanie „we właściwym postępowaniu” ustalenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Postępowanie w tym przedmiocie winno też być wszczęte w pierwszej kolejności czyli zanim poszkodowany wystąpi z powództwem o odszkodowanie, skoro owo stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem jest przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej. --- STRONA 4 --- Z uregulowaniem zawartym w omawianym przepisie 417 1 § 2 kc w ścisłym związku pozostaje instytucja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia z art. 424 1 kpc i nstp. W postępowaniu przewidzianym art. 424 1 kpc winno nastąpić stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem; postępowanie to jest owym „właściwym postępowaniem” o jakim stanowi art. 417 1 § 2 kc. Poza sporem natomiast jest, że powód nie uzyskał stwierdzenia niezgodności z prawem orzeczeń odmawiających wpisu hipotek. Ta okoliczność wyłączyła odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa. Niezależnie od tego zauważyć jednak trzeba, że skarżący nie dostrzega, iż przedmiotowe postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia dotyczyło zakazu zbywania przez spółkę (...) nieruchomości objętej księgą wieczystą (...). Tylko też takiej treści mógł być dokonany wpis w tej księdze, w której jako użytkownik wieczysty ujawniona była spółka (...). Powód nie dysponował również tytułem wykonawczym, który stwierdzałby, iż posiada on wierzytelności wobec spółki (...), co także wykluczało wpisy hipoteki przymusowej (art. 109 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece tekst jedn. DZ. U. z 2001r., NR 124, poz. 1361 z późn. zm.). W całości zatem podzielając ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny apelację jako nieuzasadnioną oddalił, uznając przy tym, iż powód winien ponieść finansowe konsekwencje przegranego procesu za pierwszą instancję, a to w myśl zasady z art. 99 kpc – art. 385 kpc. Sąd Apelacyjny nie obciążał jednak skarżącego kosztami postępowania apelacyjnego z uwagi na trudną sytuację materialną powoda, przy uwzględnieniu obciążenia powoda znacznymi kosztami za pierwszą instancję. Nie bez znaczenia jest także oczywista nieporadność powoda w rozumieniu instytucji prawnych (hipoteki, postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia), co m.in. skutkowało prowadzeniem tego procesu (art. 102 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc i art. 391 § 1 kpc).