Wyrok I ACa 39/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 39/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Małgorzata Wołczańska (spr.) Sędziowie : SA Zofia Kawińska-Szwed SA Barbara Owczarek Protokolant : Marta Palczewska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2007 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Z. O. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 16 października 2006 r., sygn. akt I C 334/05 oddala apelację i przyznaje adwokatowi Z. W. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej) kwotę 3.294 (trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt cztery) złote, w tym VAT w wysokości 594 (pięćset dziewięćdziesiąt cztery) złote, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I ACa 39/07 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił powództwo, w ramach którego Z. O. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w (...) kwoty 130.000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania w związku z chorobą serca na jaką zapadł na skutek osadzenia go w celi razem z osobami palącymi papierosy. --- STRONA 2 --- Sąd Okręgowy ustalił, że powód został osadzony w pozwanym zakładzie karnym 16 grudnia 1999r. Wcześniej od 1984r. przebywał w różnych zakładach karnych. W czasie wstępnej rozmowy z wychowawcą pozwanej jednostki powód podał, że pali papierosy i dlatego został umieszczony w celi wieloosobowej dla palących. U powoda rozwinęła się choroba wieńcowa powikłana zawałem serca oraz blokiem przewodnictwa przedsionkowo – komorowego z napadami utraty przytomności – zespół (...). W dniu 12 maja 2000r. powód przebył zawał serca. W szpitalu przebywał od 13 maja do 2 czerwca 2000r. Po powrocie na własną prośbę został przeniesiony do celi dla niepalących. Następnie powód przebywał w (...) Centrum (...) w K., gdzie był leczony inwazyjnie – przeprowadzono koronografię oraz angioplastykę prawej tętnicy wieńcowej i założono stent w 2001r., a w 2000r. wszczepiono powodowi nowoczesny dwujamowy rozrusznik serca typu (...). Powód był leczony prawidłowo, od początku ujawnienia się choroby był pod opieką kardiologów, otrzymywał zalecone leki. W okresie od 16 do 25 października 2000r. nie współpracował w leczeniu, odmawiał przyjmowania leków i posiłków. W lipcu 2003r. powód złożył oświadczenie, że wyraża zgodę na pobyt w celi z osobami palącymi. W trakcie procesu powód po leczeniu w Szpitalu Aresztu Śledczego w B. znowu został przetransportowany do pozwanego zakładu. Prosił wówczas wychowawcę o to aby umieścić go w celi z palącymi. Prośba nie została spełniona. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą żądania powoda jest art. 417 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialność Skarbu Państwa uzależniona jest od wystąpienia łącznie przesłanek w postaci: szkody, która musi być wyrządzona przy wykonywaniu władzy publicznej, zachowania funkcjonariusza niezgodnego z prawem, normalnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zachowaniem funkcjonariusza. W ocenie Sądu powód nie wykazał żadnej z tych przesłanek, bo chociaż istotnie choruje on na chorobę wieńcową to brak jest jednak związku przyczynowego między tą chorobą i pobytem w pozwanym zakładzie karnym. Sąd powołał się przy tym na opinię biegłego J. F., według którego u powoda istniało wiele czynników ryzyka a to: stres przestępstw przez niego popełnionych, stres w trakcie procesów sądowych, wyroku i odbywania kary (odbył już 21 lat tj. 2/3 życia), nikotynizm, płeć, wiek, zaburzenia gospodarki lipidowej i zmniejszona aktywność fizyczna. Nadto biegły podał, że choroba wieńcowa rozwija się wiele lat, nie jest zatem możliwe, aby pobyt u pozwanego spowodował w niespełna pół roku rozwój choroby. Palenie tytoniu, czy też bierne wdychanie mogło tylko chorobę wieńcową zaostrzyć. Zdaniem biegłego leczenie powoda było prawidłowe i odpowiadające współczesnym światowym standardom z zastosowaniem nowoczesnych metod leczenia kardiologicznego. Mając na uwadze powyższe oraz przyjmując, iż powód nie udowodnił również bezprawnego zachowania funkcjonariuszy służby więziennej Sąd powództwo oddalił. W apelacji powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił: • błąd w ustaleniach faktycznych, który miał istotny wpływ na treść wyroku przez pominięcie, że przebywanie w celi z osobami palącymi i wdychanie dymu papierosowego, brak ruchu i możliwości dbania o kondycję fizyczną były jednymi z przyczyn choroby powoda; • naruszenie art. 417 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zachowanie funkcjonariusza publicznego może polegać tylko na naruszeniu przepisów prawa; • naruszenie art. 417 2 k.c. przez jego niezastosowanie; --- STRONA 3 --- • naruszenie prawa procesowego – art. 232 k.p.c. i art. 217 § 2 k.p.c. poprzez oddalenie dowodu z pisemnych skarg powoda kierowanych do pozwanego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok należy uznać za prawidłowy. Podstawą prawną roszczeń powoda był art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie, kiedy według twierdzeń pozwu, miało miejsce zdarzenie wywołujące szkodę tj. w okresie od 16 grudnia 1999r. do 2 czerwca 2000r. (por. art. 5 ustawy z 17 czerwca 2004r. „O zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw” Dz. U. nr 162, poz. 1692). Przepis ten zaś wówczas stanowił, iż: Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Przepis ten zgodnie z dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 grudnia 2001r. wykładnią (OTK ZU nr 8 z 2001r., poz. 256) miał być natomiast rozumiany w ten sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działania funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Taka wykładnia oznaczała też eliminację winy z kręgu przesłanek, od których uzależniona była odpowiedzialność Skarbu Państwa. A zatem przypisanie stronie pozwanej odpowiedzialności odszkodowawczej stosownie do powołanego przepisu wymagało wykazania przez powoda: szkody, zachowania funkcjonariuszy służby więziennej niezgodnego z prawem oraz związku przyczynowego między szkodą a bezprawnym zachowaniem funkcjonariuszy państwowych. Apelacja trafnie wskazuje, że powód szkodę w postaci rozstroju zdrowia (przebyty zawał serca i choroba wieńcowa) wykazał. Rację także trzeba przyznać skarżącemu, że przez bezprawne zachowanie należy rozumieć nie tylko zachowanie niezgodne z przepisami prawa, ale wszelkie zachowanie sprzeczne z szeroko pojętym porządkiem prawnym tj. bądź z przepisami prawa, bądź z zasadami współżycia społecznego bądź z ogólnym obowiązkiem ostrożności, jaką każdy w społeczeństwie powinien zachować, aby drugiemu szkody nie wyrządzić. Okoliczność ta jednak nie oznacza, że funkcjonariusze służby więziennej pozwanego Skarbu Państwa dopuścili się w niniejszej sprawie deliktu. Skarżący twierdzi, że sprzeczne było z zasadami współżycia społecznego działanie funkcjonariuszy strony pozwanej polegające na umieszczeniu go w celi dla palących oraz brak reakcji na jego skargi i wnioski w przedmiocie przeniesienia go do celi dla niepalących. Tymczasem, jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego, powód po przetransportowaniu go do Zakładu Karnego w (...) zadeklarował, że pali papierosy - k. 19 (i co faktycznie czynił przez wiele lat) i ten fakt zaważył na tym, iż został on pierwotnie osadzony w wieloosobowej celi dla palących. Nadto także trzeba uznać za niewykazane, że w okresie objętym sporem powód zgłaszał – jak utrzymuje – liczne skargi i wnioski o przeniesienie go do celi dla niepalących. Powód żadnego pisma w tym przedmiocie bowiem nie złożył, poza tym tut. Sąd uzupełnił postępowanie dowodowe i stwierdził, że w aktach osobowych powoda brak było jakiegokolwiek pisma z pretensjami skarżącego co do osadzenia go w celi dla palących. Wreszcie należy uwzględnić, że już po ujawnieniu się i zdiagnozowaniu choroby powoda kiedy przebywał on w celi dla niepalących oświadczał, że godzi się na umieszczenie w celi dla palących. Ta okoliczność poddaje ostatecznie w wątpliwość twierdzenie powoda, że uskarżał się on na osadzenie go w celi dla palących w okresie wcześniejszym, skoro następnie mimo choroby dążył do przebywania w celi dla palących. Z przyczyn wyżej wskazanych nie ma zatem podstaw do przyjęcia przesłanki bezprawności działania funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa. Tym samym również nie mógł zachodzić związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. --- STRONA 4 --- Niezależnie od powyższych uwag należy podkreślić, że z niepodważonej przez powoda opinii biegłego J. F. wynika, że wykluczone jest, aby niespełna półroczny pobyt powoda w Zakładzie Karnym w (...) spowodował u skarżącego rozwój choroby wieńcowej. Biegły podał, że choroba wieńcowa jest chorobą wieloprzyczynową, rozwijającą się przez lata, zaś u powoda istniało wiele czynników ryzyka: stres (popełnionych przestępstw, procesów sądowych, wyroku, odbywania kary) – wieloletni nikotynizm, wiek, płeć, zaburzenia gospodarki lipidowej i zmniejszona aktywność fizyczna. Twierdzenie apelacji, że „z pewnością” przyczyną choroby powoda było również przebywanie w pomieszczeniu z osobami palącymi i wdychanie dymu papierosowego o tyle więc jest w tej sprawie chybione, iż w świetle powołanej opinii przyczyną rozwoju choroby powoda nie mógł być okres, w którym skarżący przebywał w Zakładzie Karnym w (...), a w którym to okresie – według jego wersji – miało właśnie dojść do rozwoju choroby. Ta okoliczność również wyłączała możliwość przyjęcia istnienia przesłanki adekwatnego związku przyczynowego. Niezasadny był zarzut naruszenia art. 417 2 k.c. już tylko z tej przyczyny, że obowiązuje on dopiero od 1 września 2004 r. (por. ustawę z 17 czerwca 2004 r. cytowaną wyżej). Przyjmując jednak, że w rachubę mógłby wchodzić – jako podstawa prawna żądania – art. 419 k.c. obowiązujący w dacie zdarzenia to stwierdzić trzeba, że brak jest jakichkolwiek podstaw do jego zastosowania w tej sprawie. Okoliczności takich zresztą nie wskazuje sam skarżący. Z podanych przyczyn apelacja jako pozbawiona uzasadnianych podstaw podlegała oddaleniu – art. 385 k.p.c. W oparciu o § 6 ust. 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. ”W sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu” (Dz.U. nr 163, poz. 1348 z póź. zm.) orzeczono o kosztach nieopłaconej pomocy udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.