Wyrok I Aca 388/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn akt I Aca 388/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Hanna Rojewska Sędziowie: SSA Małgorzata Stanek SSA Wiesława Kuberska Protokolant: st. sekr. sądowy Julita P Po rozpoznaniu sprawy w dniu 7 lipca 2010 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa Artura K o zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku sądu okręgowego z dnia 24 lutego 2010r, sygn akt II C 1492/09 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądza od pozwanego Skarbu Państwa- Aresztu Śledczego na rzecz powoda Artura K kwotę 10 000(dziesięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 5 listopada 2008r. do dnia zapłaty i oddala powództwo w pozostałym zakresie. 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz strony pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; 3. przyznaje ze skarbu państwa na rzecz radcy prawnego Romana Rumpla prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego w Łodzi przy Al. Śmigłego Rydza 29 lok. nr 11 kwotę 3294 (trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt cztery) złote brutto z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i nakazuje kwotę tę wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w sprawie z powództwa Artura K przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu o zapłatę 100 000 zł ; oddalił powództwo, nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów procesu oraz orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. (wyrok k. 328) Powyższy wyrok zapadł na podstawie poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny w zasadzie podzielił i uznał za własne. Z tych ustaleń należy przytoczyć okoliczność, że powód ostatecznie wniósł o zasądzenie kwoty 100 000 zł, jedynie z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie swoich dóbr osobistych, nie wnosił natomiast o zasądzenie odszkodowania w tej kwocie. Ponadto Sąd I instancji ustalił, że powód w okresie od 31 października 2007 r. do 15 października 2008 r. i ponownie od 17 grudnia 2008 do chwili zamknięcia rozprawy przed Sądem Okręgowym przebywał w pozwanym Areszcie Śledczym w przeludnionych celach, w których panowały niezgodne z prawem warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W szczególności brak było wyposażenia umożliwiającego wszystkim osadzonym spożywania posiłków przy stole, urządzenia sanitarne w celach były w bardzo złym stanie, okna w celach były nieszczelne, stan łóżek i materacy także był bardzo zły. W celach nie było wydzielonego w sposób właściwy kącika sanitarnego, a wywiew wentylacyjny źle funkcjonował, co powodowało, że czuć było nieprzyjemne zapachy. Powód przebywał w celach dla palących mimo, że w toku odbywania kary pozbawienia wolności zaprzestał palenia papierosów. Powód jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu lekkim, jest uzależniony od alkoholu i występują u niego organiczne zaburzenia osobowości. Taki stan zdrowia powoda istniał przed osadzeniem go w pozwanym Areszcie Śledczym. Odbywanie kary pozbawienia wolności w opisanych warunkach nie spowodowało istotnego pogorszenia stanu zdrowia powoda. Zagęszczenie osadzonych w pozwanej jednostce było spowodowane przeprowadzanym remontem wszystkich --- STRONA 2 --- cel, oraz faktem, że pozwany Areszt Śledczy jest jedyną na terenie jednostką, która może przyjmować tymczasowo aresztowanych oraz skazanych, w stosunku do których toczą się inne postępowania. W świetle powyższych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy uznał jednak, że powództwo jest bezzasadne, gdyż nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Sąd I instancji podkreślił, że odbywanie kary pozbawienia wolności niesie ze sobą w sposób immanentny wiele dolegliwości wyrażających się nie tylko w pozbawieniu wolności, ale także możliwości swobody i w dużej mierze intymności, z uwagi na konieczność odbywania kary w ściśle określonych, niekomfortowych warunkach. Sąd Okręgowy ocenił, że samo pozbawienie powoda dodatkowej powierzchni w celi nie narusza jego godności, czy też prawa do intymności. Osadzenie powoda w celi o powierzchni 12 m ² jedynie z 3 innymi osadzonymi, nie zaś z 5 innymi, nie zmieniłoby radykalnie warunków osadzenia, w tym między innymi nie gwarantowałoby wyeliminowania wzajemnych konfliktów osadzonych, czy zachowania większej intymności. Nie ulega bowiem wątpliwości- zdaniem sądu I instancji- że to sami osadzeni tworzą środowisko wokół siebie i są współodpowiedzialni za warunki i atmosferę, w jakiej egzystują. Ponadto wskazano, że stan cel mieszkalnych w pozwanym Areszcie Śledczym, w którym przebywał powód, nie odbiegał od standardu innych cel mieszkalnych z węzłem sanitarnym w tymże zakładzie karnym. W ocenie Sądu Okręgowego za brakiem podstaw do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych powoda przemawiał także fakt, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce nie miały istotnego wpływu na pogorszenie stanu zdrowia psychicznego powoda. Natomiast w kwestii przebywania w celi dla palących, Sąd I instancji skonstatował, że powód nie zmienił nigdy formalnie deklaracji, że jest niepalący i nie zgłaszał zastrzeżeń, iż przebywa w celi z palącymi. Za nieudowodniony uznano także zarzut braku dostępu powoda do konsultacji lekarskiej. Dla poparcia swojego stanowiska Sąd Okręgowy odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. w sprawie II CSK 269/07 (MoP 2007, nr 21, s 1172), stwierdzającego, że osoba osadzona musi sie liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami wynikającymi z wykonywania kary pozbawienia wolności, a samo niezachowanie normy 3 m² na osadzonego nie oznacza samo w sobie naruszenia jego godności.(uzasadnienie wyroku - k. 329-345) Powyższy wyrok zaskarżył w zakresie punktu I powód, zarzucając orzeczeniu; 1. naruszenie prawa procesowego w postaci art 233§1 kpc w zw z art 328§2 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów prowadzące w konsekwencji do dokonania ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i przyjęcie, że warunki bytowe w pozwanym zakładzie nie były złe oraz, że łącznie z bezspornym przeludnieniem w celach, w których przebywał powód, nie doprowadziły do naruszenia jego dóbr osobistych; 2. naruszenie prawa materialnego w postaci art 23 kc, art 24kc w zw z art 448kc w zw z art 110 §2 kkw i art 77 ust 1 Konstytucji oraz art 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950r. , przez błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach przepełnionej celi nie narusza dóbr osobistych powoda w postaci humanitarnego traktowania z poszanowaniem godności ludzkiej. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości wraz z kosztami postępowania apelacyjnego, w tym kosztami nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu,ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w łodzi, natomiast w przypadku oddalenia apelacji o nieobciążanie powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. (apelacja - k. 355-362) Strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (protokół rozprawy apelacyjnej - k. 388 o.) Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest częściowo zasadna. Przede wszystkim należy podnieść, że nie w pełni są trafne zarzuty apelacji odnoszące się do naruszenia prawa procesowego w postaci art 233§1 kpc w zw z art 328§2 kpc, a prowadzące do błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji. Wbrew zarzutowi apelacji Sąd Okręgowy poczynił ustalenia, co do niewłaściwych warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności, niezależnie od przeludnienia występującego w celach, w których był osadzony powód. W szczególności dotyczyło to wyposażenia cel, ich wentylacji, stanu okien i sposobu wydzielania oraz urządzenia kącików sanitarnych. Problem w tym zakresie- z punktu widzenia powoda- sprowadził się do tego, że mimo takich ustaleń, Sąd Okręgowy nie uznał, iż warunki te doprowadziły do naruszenia dóbr osobistych powoda, ale stanowi to przedmiot drugiego zarzutu apelacji, a mianowicie naruszenia prawa materialnego. Pierwszy zarzut apelacji, nie jest także uzasadniony w tym zakresie, w jakim skarżący zarzucił Sądowi Okręgowemu brak należytej oceny wiarygodności dowodów i ich mocy bez wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w zakresie odnoszącym się do przebywania powoda w celi dla palących, podczas gdy sam powód był już niepalący. Podzielając ogólne i teoretyczne wywody apelacji na temat stosowania w praktyce art 233§1 kpc i art 328§2 kpc., należy podkreślić, że konstatacja Sądu I instancji, co do tego, iż nie jest rozpowszechnione wśród osadzonych zgłaszanie pracownikom zakładów karnych nieprawidłowości zachowania innych osadzonych, w tym palenia papierosów w celach dla niepalących, jest zgodna z doświadczeniem życiowym i zawodowym Sądu --- STRONA 3 --- Apelacyjnego w tym składzie. Powód sam w sposób jednoznaczny nie skonkretyzował,kiedy przestał palić papierosy, a co więcej, przyznał w czasie przesłuchania, że podpisał zgodę na umieszczenie w celi dla palących przy pierwszym przyjęciu do Aresztu Śledczego. Nie podał także, aby przy ponownym skierowaniu do pozwanej jednostki zgłaszał chęć osadzenia z niepalącymi. Ponadto z przesłuchania powoda wynika, że nie zgłaszał zastrzeżeń, co do warunków odbywania kary, z obawy przed postawą współosadzonych, a nie pracowników strony pozwanej. Innych zarzutów naruszenia prawa procesowego w zakresie odmowy wiarygodności materiału dowodowego zebranego w tej sprawie apelacja powoda nie zawiera. Za trafny należy natomiast uznać, co do zasady drugi zarzut apelacji, gdyż ustalone przez Sąd Okręgowy przepełnienie panujące w celach, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności, wraz z innymi - także ustalonymi- nieprawidłowościami odbywania kary, stanowiło naruszenie dóbr osobistych powoda. W tym zakresie Sąd I instancji popadł w wewnętrzną sprzeczność, gdyż dokonując opisanych powyżej ustaleń i wyrażając pogląd zbieżny z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r. w sprawie II CSK 269/07, przeoczył, iż w przedmiotowym stanie faktycznym, powód dopatruje się naruszenia jego dóbr osobistych nie tylko z samego powodu nadmiernego zagęszczenia w celach. A zatem w tej sprawie- co słusznie podnosi się w apelacji- podstawą uwzględnienia powództwa nie jest nawet ostatnio wyrażony pogląd Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 17 marca 2010r. w sprawie o sygn akt II CSK 486/09 (karta 382-386),a wcześniejsze orzecznictwo polskiego Sądu Najwyższego, polskiego Trybunału Konstytucyjnego, czy też nawet cytowane przez Sąd Okręgowy, orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Sąd Apelacyjny w tym składzie podziela powyższe zapatrywania i podnosi, że w przedmiotowym stanie faktycznym strona pozwana nie wykazała, aby przeludnienie cel, w których przebywał powód w okresie ponad 2 lat był spowodowany szczególnie uzasadnionymi wypadkami, takimi jak, wzrost liczby przestępstw i wyroków skazujących na bezwzględne kary izolacyjne, wprowadzeniem stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, wystąpieniem stanu epidemii lub zagrożenia epidemiologicznego w zakładzie karnym lub innymi temu podobnymi (art 110 §2a i 2b kkw). Jednocześnie strona pozwana niczym nie usprawiedliwiła innych niewłaściwych warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności, co musi prowadzić do wniosku, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda powodujących dodatkowe, wzmożone, a niestanowiące immanentnej cechy kary pozbawienia wolności, cierpienia powoda. Odnosząc się do wysokości żądanego zadośćuczynienia, Sąd Apelacyjny uznał, że kwota 100 000 zł jest wygórowana, zważywszy przede wszystkim na to, że nie potwierdziły się wszystkie podstawy faktyczne żądania: umieszczenie przez cały czas wbrew deklaracji powoda- w celi dla palących; utrudniony dostęp do opieki lekarskiej; oraz pogorszenie się stanu zdrowia powoda na skutek takich warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Ponadto ustalając wysokość zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę ogólny poziom życia społeczeństwa, sytuację majątkową samego powoda oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, w kontekście zasądzonych od Państwa Polskiego odszkodowań, oscylujących w granicach 3000€ (sprawy: Krzysztof Orchowski przeciwko Polsce 17885/04 i Norbert Sikorski przeciwko Polsce 17599/05). Z tych przyczyn żądanie powoda zostało uznane za zasadne do kwoty 10 000 zł., a wyrok podlegał zmianie na podstawie art 386§ 1 kpc. O odsetkach od zasądzonej kwoty orzeczono zgodnie z art 481 §1 kc zasądzając je od daty doręczenia pozwu, w którym powód pierwotnie dochodził właśnie kwoty 10 000 zł. W pozostałym zakresie należało apelacje powoda, jako bezzasadną oddalić na podstawie art 385 kpc O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z art 102 kpc w zw z art 391 § 1 kpc., mając na uwadze to, że powód na wolności z uwagi na stan zdrowia utrzymywał się z renty socjalnej, w zakładzie karnym renty nie otrzymuje, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności nie jest zatrudniony. Powód nie posiada żadnego majątku, a obciążenie go kosztami postępowania apelacyjnego z zasądzonego zadośćuczynienia znacznie obniżyłoby realną wysokość otrzymanego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono na postawie § 6 pkt 4 w zw z § 4 ust 2 oraz § 2 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, polecając je wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego, zważywszy na wynik procesu i fakt, że stroną pozwaną jest także Skarb Państwa.