Wyrok I ACa 387/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 387/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz (spr.) Sędziowie : SA Ewa Tkocz SA Ewa Jastrzębska Protokolant : Agnieszka Mustroń po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w (...), Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (...) i Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 26 marca 2008 r., sygn. akt I C 381/05 oddala apelację i wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt I ACa 387/08 UZASADNIENIE Powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od reprezentowanego przez trzy stationes pozwanego 250000,-zł z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa z tym uzasadnieniem, że w czasie jego pobytu w jednej z trzech placówek pozwanego, na skutek zaniedbań sterylizacyjnych, zabiegów lekarskich bądź stomatologicznych, zakażono --- STRONA 2 --- go wirusowym zapaleniem wątroby typu C, w związku z czym utracił zdolność do pracy zarobkowej, wymaga stałej opieki i musi przestrzegać diety, a nadto choroba skróci jego życie. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zarzucił, że wprawdzie powód przebywał w Zakładzie Karnym w (...), a następnie w Aresztach Śledczych w (...) i w (...), jednak w czasie pobytu w (...) wykonano powodowi jedynie badanie krwi sprzętem jednorazowego użytku i nie był on poddany innym zabiegom medycznym lub stomatologicznym, związanym z naruszeniem tkanek ciała. Podniósł, że powód jest osobą uzależnioną od alkoholu i zażywającą narkotyki, a nadto ma liczne tatuaże. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu i przytoczył następujące motywy swojego rozstrzygnięcia: Powód przebywał w Zakładzie Karnym w (...) w okresie od 2 października 2002 r. do 26 marca 2003 r., kiedy to został przetransportowany do Aresztu Śledczego w (...). W wywiadzie wstępnym podał, że trzy miesiące wcześniej doznał stłuczenia głowy, a w dzieciństwie miał operację okolicy bocznej szyjnej po stronie lewej. U powoda stwierdzono tatuaże na lewej łopatce, w okolicy lewego biodra i w okolicach pachwiny prawej. Wykonano też powodowi przegląd stomatologiczny (bez leczenia), do którego użyto wysterylizowanych narzędzi, a w ambulatorium pobrano mu krew przy użyciu sprzętu jednorazowego użytku. W okresie od dnia 26 marca 2003 r. do 9 maja 2003 r. pobierano powodowi krew do badań podczas jego pobytu na Oddziale (...) Szpitala przy Areszcie Śledczym w (...). Następnie powód ponownie przebywał w (...), skąd został przetransportowany do Aresztu Śledczego w (...). W tym czasie nie wykonywano u niego zabiegów związanych z naruszeniem powłok skórnych, nie był też leczony stomatologicznie. W dniu 9 grudnia 2003 r., w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w (...) powodowi zszyto ranę powieki oka lewego. Od 28 maja 2004 r. do 30 sierpnia 2005 r. powód przebywał ponownie w Zakładzie Karnym w (...). W związku z wystąpieniem u jednego ze współosadzonych żółtaczki dwukrotnym pobrano od powoda (sprzętem jednorazowego użytku) krew do badań i stwierdzono u niego obecność przeciwciał anty-HCV. Żadnych innych zabiegów medycznych ani stomatologicznych u powoda nie przeprowadzano. Od 30 sierpnia 2005 r. do 26 września 2005 r. powód przebywał w szpitalu Zakładu Karnego w P., gdzie rozpoznano u niego przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C. W okresie od 3 listopada 2005 r. do 30 listopada 2005 r. powód ponownie przebywał w Zakładzie Karnym w (...), skąd przetransportowany został do Aresztu śledczego w R.. Powód jest od wielu lat uzależniony od alkoholu i zażywa narkotyki, a nadto już w chwili przyjęcia go do Zakładu Karnego w (...) miał liczne tatuaże. Nie można stwierdzić, że do zakażania powoda wirusem HCV doszło w którejś z jednostek penitencjarnych pozwanego, choć nie można tego wykluczyć. Nie da się też wykluczyć zakażenia w innym czasie i miejscu, tym bardziej, że powód jest osobą uzależnioną od alkoholu i zażywającą narkotyki, a prawdopodobieństwo zakażenia przy wykonywaniu tatuaży jest większe niż podczas pobrania krwi sprzętem jednorazowego użytku. Powód nie wykazał, aby do zakażenia mogło dojść wskutek nieprzestrzegania prze pozwanego procedur zabezpieczających. Z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić można, że powód już w chwili osadzenia był zakażony. Nie było potrzeby dodatkowego przesłuchania biegłych na rozprawie, okoliczności sporne zostały bowiem dostatecznie wyjaśnione. Stwierdził w konkluzji Sąd Okręgowy brak przesłanek odpowiedzialności, przewidzianych w art. 415 k.c. i art. 445§1 k.c., a jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach wskazał normę art. 102 k.p.c. W apelacji od wyżej opisanego wyżej wyroku powód wniósł o jego zmianę przez zasądzenie na jego rzecz od pozwanego 250000,-zł, a także o zasądzenie na rzecz jego pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; alternatywnie wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania --- STRONA 3 --- Sądowi pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie art. 286 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. oraz art. 217§1 i 2 k.p.c. przez pomięcie wniosków dowodowych zgłoszonych przez niego w piśmie z dnia 12 lutego 2008 r., art. 233§1 k.p.c. przez nierozważenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, to jest zeznań powoda o kąsających więźniów insektach, art. 231 k.p.c. przez nieustalenie, że do zakażenia powoda doszło podczas jego pobytu w jednostkach penitencjarnych pozwanego, oraz art. 328§2 k.p.c. przez niewskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Wniósł nadto powód o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłych. Działający za pozwany Skarb Państwa Dyrektorzy Zakładu Karnego w (...) i Aresztu Śledczego w (...) wnieśli o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, acz niektórym podniesionym w niej zarzutom nie sposób odmówić zasadności. W pierwszej kolejności zgodzić się przyjdzie z zarzutem powoda, że Sąd Okręgowy naruszył normę art. 217§2 k.p.c. i niezasadnie oddalił jego wniosek o uzupełniające przesłuchanie biegłych na okoliczność wpływu pobytu powoda w wieloosobowych celach, jednoczesnego wystąpienia zakażenia u kilku osadzonych i zgłaszanego przez powoda kąsania osadzonych przez insekty na ocenę stopnia prawdopodobieństwa zakażenia powoda w którejś z jednostek penitencjarnych pozwanego. Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego okoliczności te, mimo że mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie, nie były w sposób dostateczny wyjaśnione, gdyż biegli nie wypowiadali się co do stopnia prawdopodobieństwa zakażenia powoda wskutek tych okoliczności, a skupiali się na prawdopodobieństwie zakażenia wskutek przeprowadzanych w jednostkach penitencjarnych pozwanego zabiegach. Zachodziła zatem konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w celu określenia prawdopodobieństwa zakażenia powoda wskutek podanych wyżej przyczyn. Ze złożonej przez dr. C. C. uzupełniającej ustnej opinii (k.289-290) wynika, że wirusowym zapaleniem wątroby typu C znacznie trudniej niż wirusem typu A lub B zarazić się w warunkach celi przez proste przeniesienie wirusa z osoby zakażonej na osobę zdrową przy zwykłych czynnościach, a także że nie udało się w praktyce udowodnić możliwości zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu C przez owady. Mało prawdopodobne jest, by u wszystkich współosadzonych wystąpiły objawy żółtaczkowe i to w tym samym czasie, skoro w 90% zakażenie wirusem typu C przebiega bezobjawowo. Jeżeli jeden z osadzonych zżółkł, to w jego przypadku można mówić o ostrym zapaleniu wątroby i zawęzić okres, w którym możliwe było zakażenie. Nie daje to jednak podstaw do określenia ani czasu zakażenia innych osadzonych, ani kierunku transmisji wirusa. Nie można stwierdzić, czy większe było prawdopodobieństwo zakażenia w którejś z jednostek penitencjarnych pozwanego, czy też jeszcze przed osadzeniem powoda. Powód należał już przed osadzeniem do grupy zwiększonego ryzyka, gdyż nadużywał alkoholu, przyjmował amfetaminę i marihuanę, miał tatuaże, co oznacza zwiększenie prawdopodobieństwa wcześniejszego zakażenia. W świetle opinii uzupełniającej stwierdzić przyjdzie, że nie doszło w sprawie do naruszenia normy art. 233§1 k.p.c., nie przekroczył bowiem Sąd Okręgowy granic zagwarantowanej mu ustawowo swobody w ocenie dowodów i prawidłowo ocenił zeznania świadków i opinie biegłych, a co za tym idzie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, co pozwala Sądowi Apelacyjnemu uznać je za własne. Należy je jedynie uzupełnić o ustalenia dokonane na podstawie wskazanej wyżej opinii, a mianowicie, że do nikłe jest prawdopodobieństwo, by do zakażenia powoda doszło wskutek jego przebywania w wieloosobowych celach lub wskutek ewentualnych ukąszeń go przez insekty. Trafnie zatem Sąd ten przyjął, że nie zostało udowodnione, że do zarażenia powoda wirusem HCV doszło w którejś z placówek penitencjarnych należących do pozwanego. W procesie nie zawsze da się przeprowadzić każdy dowód w sposób jasny i niewątpliwy. Jest to częstokroć utrudnione ze względu na uwarunkowanie (jak w tym wypadku) aktualnym stanem wiedzy medycznej, która nie zawsze jest w stanie dać stanowczą odpowiedź na każde pytanie. W takiej sytuacji Sąd może, po rozważeniu całokształtu okoliczności --- STRONA 4 --- sprawy, uznać dowód za przeprowadzony, mając na uwadze wysoki stopień prawdopodobieństwa. W niniejszej sprawie jednak powód ani nie wykazał jednoznacznie zakażenia go w którejś z placówek należących do pozwanego, ani nawet nie uprawdopodobnił tej okoliczności w wysokim stopniu. W polskich warunkach około 70% wszystkich zakażeń wirusem HCV związanych jest z procedurami medycznymi. Doświadczenie życiowe wskazuje jednak, że najczęściej do zakażenia dochodzi podczas zabiegów operacyjnych, gdzie używa się sprzętu wielokrotnego użytku, który może być gorzej wysterylizowany niż sprzęt jednorazowy. Zauważyć tymczasem należy, że powód w trakcie pobytu w placówkach należących do pozwanego został poddany w zasadzie tylko jednemu poważniejszemu zabiegowi (zszyciu powieki oka). Wprawdzie pobierano mu również kilkakrotnie krew, jednak czynności te były dokonywane w zachowaniem obowiązujących procedur, przy użyciu sprzętu jednorazowego użytku. Okoliczności te wpływają znacząco na zmniejszenie ryzyka zakażenia wirusem, niewątpliwie zatem prawdopodobieństwo zakażenia powoda tą drogą było stosunkowo niewielkie. Brak również podstaw do przyjęcia, że do zakażenia doszło wskutek przebywania powoda w wieloosobowej celi czy wskutek pokąsania go przez insekty. Zgodnie bowiem z opinią uzupełniającą reprezentującego Zakład (...) Uniwersytetu Medycznego dr. C. C. właściwie niemożliwe jest zarażenie się wirusowym zapaleniem wątroby typu C tymi sposobami. Wbrew zarzutowi powoda nie doszło zatem do naruszenia art. 231 k.p.c., z samego bowiem faktu zszycia powodowi powieki oka oraz obecności w celi insektów nie można wyprowadzić wniosku, że doprowadziło to do zakażenia powoda wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Równocześnie powód od wielu lat jest osobą uzależnioną od alkoholu i zażywającą narkotyki, a nadto posiada liczne tatuaże. Okoliczności te przemawiają za zaliczeniem go do grupy zwiększonego ryzyka i zwiększonego prawdopodobieństwa zakażenia wirusem HCV jeszcze przed osadzeniem w placówkach penitencjarnych pozwanego. Stwierdzić przyjdzie, że ryzyko zakażenia powoda wirusem HCV właśnie w placówkach penitencjarnych należących do pozwanego (gdzie wprawdzie powód został poddany jednemu zabiegowi oraz kilku pobraniom krwi, jednak przy czynnościach tych przestrzegano procedur medycznych i używano sprzętu jednorazowego użytku) było mniejsze niż wskutek innych przyczyn zaistniałych jeszcze przed jego osadzeniem w placówkach penitencjarnych (np. wskutek zażywania narkotyków czy wskutek poddania się tatuowaniu ciała, które to czynności często podejmowane są z użyciem niewysterylizowanego prawidłowo sprzętu). Wskutek tego, że powodowi w czasie pobytu w placówkach penitencjarnych nie oznaczano w organizmie przeciwciał anty-HCV, wskazanie dokładnego momentu zakażenia nie jest możliwe. Wprawdzie wymaganie w takich okolicznościach od powoda wykazania bezpośredniego i pewnego związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem zwiększającym ryzyko zakażenia a zakażeniem powodowałoby trudności nie dające się w praktyce pokonać, w związku z tym odstąpić można było od tego wymagania i poprzestać na wymogu ustalenia wysokiego stopnia prawdopodobieństwa zakażenia, w niniejszej sprawie jednak taki wysoki stopień prawdopodobieństwa nie został ustalony. Co więcej, wykazane zostały równie, a nawet bardziej prawdopodobne przyczyny zakażenia powoda już wcześniej, to jest przed przyjęciem go do placówek penitencjarnych należących do pozwanego. Sąd Okręgowy prawidłowo zatem ocenił prawdopodobieństwo zakażenia powoda wirusem w placówkach penitencjarnych i wskutek innych przyczyn i zasadnie przyjął, że nie zostało wykazane, iż do zakażenia doszło w placówkach należących do pozwanego, co prowadziło do oddalenia powództwa. Równocześnie Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał zarówno podstawę faktyczną jak i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie doszło zatem także do naruszenia normy art. 328§2 k.p.c. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Wniosek pełnomocnika powoda o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu został oddalony, nie zawierał bowiem oświadczenia, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części.