Wyrok I ACa 385/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 385/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Sędziowie: SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Teresa Rak Protokolant: st. prot. sądowy Katarzyna Rogowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa W. D. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Nowym Sączu o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 14 lutego 2012 r. sygn. akt I C 125/09 1. oddala apelację; 2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 553,50 zł (pięćset pięćdziesiąt trzy złote 50/100) w tym 103,50 zł podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt IACa 385/12 UZASADNIENIE Powód W . D . domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w Nowym Sączu kwoty 76 000 zł. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności. Pozwany bezprawnie osadzał powoda w celach dla osób palących, mimo, że powód zgłaszał przy przyjęciu, że jest osobą niepalącą. Przebywanie w celi z osobami niepalącymi niekorzystnie wpłynęło na zdrowie powoda, miał problemy z oddychaniem i kaszel. Na pogorszenie się stanu zdrowia wpłynęło też przeludni enie cel w których przebywał powód oraz złe warunki higieniczne i bytowe. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, zarzucając, że powód w trakcie pobytu w zakładzie karnym w Nowym Sączu nie sygnalizował problemów zdrowotnych związanych z przebywaniem w celi z palaczami. Zaprzeczył ponadto, by w celach w pozwanym zakładzie panowały tak złe warunki jak przedstawił to powód. Wszystkie cele mają zapewnioną wentylację grawitacyjną, zapewniona jest też opieka medyczna i odpowiednie warunki higieniczne. Nie budzi też zastrzeżeń opieka lekarska, którą pozwany zapewnia więźniom. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 r, sygn. akt IC 125/09, Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w Nowym Sączu kwotę 4 000 zł. tytułem zadośćuczynienia a w pozostałej części powództwo oddalił (punkty 1,11), zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1 808,50 zł. a od pozwanego na rzecz powoda kwotę 442,80 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu (punkty III i IV) orzekł też o kosztach sądowych należnych Skarbowi Państwa (punkt V). W uzasadnieniu Sąd Okręgowy ustalił, że Zakład Kamy w Nowym Sączu jest jednostką przeznaczoną dla recydywistów penitencjarnych, jako więzienie jest użytkowany od 150 lat. Cele mieszkalne są do siebie podobne, jak chodzi o wyposażenie, o świetlenie i wentylację oraz układ kącika sanitarnego. Część cel ma zapewnioną wentylację grawitacyjną, w każdej z nich istnieje dostęp do okna, za jego pomocą cele są dodatkowo wietrzone podczas spacerów osadzonych. Ogrzewanie zapewnia nowoczesna kotłowni a, corocznie dokonywane są przeglądy kominiarskie. Każdy z osadzonych ma zapewnione odrębne łóżko. Powód przebywał w pozwanym zakładzie dwukrotnie - w okresie od 29 listopada 2006 r do 21 lutego 2007 r oraz od 21 marca 2008 r do 28 listopada 2008 r. Powód w tym czasie przebywał w kilku celach, w niektórych okresowo występowało przeludnienie. Cele nr 301, 312 i 317 przeznaczone były dla 12 osadzonych, przejściowo przebywało w nich po 14 osób. Cele nr 319 --- STRONA 3 --- przeznaczona była dla 6 osób, przebywało w niej 7 skaz anych. W celi nr 3 dysponującej dwoma miejscami przebywało okresowo 3 osoby. Powód miał zapewniony dostęp do opieki medycznej i z opieki tej korzystał systematycznie. Zakład zatrudnia jednego lekarza ogólnego, oraz, w zależności od potrzeb, lekarzy specjal istów. Każdy nowoosadzony podlega wstępnemu badaniu. W zakładzie wyodrębnione są cele dla palących i niepalących, przydział do nich dokonywany jest przy uwzględnieniu oświadczenia osoby osadzonej. Przy drugim przyjęciu do pozwanego zakładu powód podał, że nie pali papierosów. Przeprowadzono wówczas u powoda standardowe badanie płuc w celu wykluczenia gruźlicy, a następnie - wobec wątpliwości radiologa - ponowne badanie, które nie wykazały żądnych istotnych zmian. W kwietniu 2008 r powód był konsultowany psy chiatrycznie (w związku z uzależnieniem od alkoholu), w lipcu badanie dotyczyło obrażeń doznanych od innego więźnia. W sierpniu 2008 r, powód był leczony antybiotykiem, w związku ze schorzeniem grypopodobnym, z podobnych przyczyn powodowi przepisano odpowi ednie leki we wrześniu 2008 r. W październiku 2008 r powód był konsultowany internistycznie, a w listopadzie 2008 r przepisano mu maść związku ze zmianą skórną. Powód chorował przed przyjęciem do zakładu, m.in. na gorączkę reumatyczną i zapalenie błony ślu zowej żołądka, leczył się kardiologicznie i a od roku 2004 pozostawał pod stałą opieką psychiatryczną. Od lat 90 - tych nie pali papierosów. Po przyjęciu do zakładu powód przebywał w celach z osobami palącymi. Zdarzało się, że współosadzeni, w braku papieros ów, palili skręty z gazet i wysuszonych torebek herbacianych. Powód bezskutecznie zgłaszał wychowawcy prośby o przeniesienie do cel przeznaczonych dla niepalących. Prośby te były zbywane stwierdzeniem, że zakład nie dysponuje inna celą. Powód nie zgłaszał pisemnych skarg co do warunków odbywania kary. W trakcie pobytu w zakładzie powód łatwo popadał w konflikty z innymi osadzonymi, był kłótliwy, toczyły się względem niego postępowania dyscyplinarne. Sąd dopuścił i przeprowadził dowody z opinii biegłych lekarzy - specjalisty chorób wewnętrznych i gastroenterologii, reumatologa internisty i okulisty. W oparciu o nie ustalił, że przebywanie w celach pozwanego zakładu karnego, w towarzystwie osób palących papierosy nie wpłynęło negatywnie na stan zdrowia pow oda. U powoda nie występuje choroba wrzodowa, nie występowały też u niego inne zaburzenia układu pokarmowego. Progresja choroby stawowej nie różni się od tej, jaka jest udziałem osób przebywających na wolności. Oceniając powyższe fakty, ustalone w oparciu o zeznania świadków i opinie biegłych Sąd Okręgowy uznał, że powództwo jest uzasadnione w nieznacznej części. Sąd odwołał się tu do przepisów ustawy z dnia 9 listopada 1995r o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U . z 1996 r, nr 10, poz. 55), konkretyzującej konstytucyjną zasadę prawa do ochrony zdrowia. Art. 3 w/w ustawy wskazuje na prawo niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Realizacji tego prawa ma służyć --- STRONA 4 --- m.in. określony w art. 5 ustawy za kaz palenia wyrobów tytoniowych poza pomieszczeniami wyodrębnionymi i odpowiednio przystosowanymi, obejmujący zakłady pracy i inne obiekty użyteczności publicznej. Jak chodzi o problem palenia tytoniu w zakładach karnych, Sąd odwołał się do przepisów rozpo rządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz.U. nr 140, poz. 658) - obowiązującego w okresie, gdy pow ód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie. W § - ie 2 rozporządzenia wskazano, że w zakładach typu zamkniętego dopuszcza się możliwość używania wyrobów tytoniowych w celach mieszkalnych przez osoby pozbawione wolności, przy czym dla osadzonyc h używających wyrobów tytoniowych wyznacza się odrębne cele mieszkalne. Treść tych przepisów nie pozwala na przyjęcie, że ustawodawca dopuścił nieograniczoną możliwość palenia tytoniu na terenie zakładu karnego typu zamkniętego. Nakaz wyodrębnienia pomiesz czeń dla osób palących i niepalących ma bezwzględny charakter, służy ochronie interesów osób niepalących. W pozwanym zakładzie nakaz ten nie był respektowany i w tym też zakresie działanie pozwanego było bezprawne. Osadzając powoda w celach dla palących po zwany naruszył prawo powoda do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego. Pozwany nie zdołał obalić domniemania bezprawności, mimo, iż obowiązek taki wynika z treści art. 24 § 1 kc w zw. z art. 6 kc. Nie jest wystarczające powoływanie się n przez pozwa nego na bierną postawę powoda w tym względzie, zwłaszcza, że z zeznań świadka K . P . , jak też z wyjaśnień samego powoda wynika, że powód prosił wychowawcę o zmianę celi. Trudno zatem dopatrywać się w sytuacji powoda „zgody pokrzywdzonego” jako okoliczności wyłączającej bezprawność działania osoby naruszającej dobra osobiste. Co prawda - wywodzi dalej Sąd Okręgowy - powód nie wykazał, by zaniechanie pozwanego doprowadziło do uszczerbku na jego zdrowiu w postacie schorzeń fizycznych, to samo przebywanie w waru nkach dymu tytoniowego niewątpliwie wiązało się z negatywnymi przeżyciami natury psychicznej, choćby w postaci obniżenia nastroju. Tego rodzaju zaniechanie stanowiło formę przemocy nad powodem, w postaci zmuszania do niechcianej ekspozycji na dym. Dolegliw ość tej sytuacji była tym większa, iż powód przebywał w warunkach zakładu karnego zamkniętego, gdzie cele mieszkalne pozostają zamknięte przez całą dobę, a poruszanie się osadzonych po terenie zakładu ograniczone jest do niezbędnych potrzeb. Stan taki jest szczególnie dotkliwym jeśli — jak w niniejszej sprawie - trwał przez dłuższy czas. Umieszczenie powoda w celach z osobami palącymi niewątpliwie naruszyło jego dobra osobiste w postaci zdrowia. Skarb Państwa poprzez wykonanie kary pozbawienia wolności w sp osób sprzeczny z prawem, dopuścił się czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 417 § 1 kc. Obowiązkiem Państwa jest bowiem takie zorganizowanie systemu penitencjarnego, aby zapewnić szacunek --- STRONA 5 --- dla dóbr osobistych osób osadzonych i to bez względu na trudności f inansowe czy logistyczne. Sąd Okręgowy podkreślił, iż nie zostało wykazane by w okresie przebywania powoda w pozwanej jednostce doszło do naruszenia innych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, zwłaszcza jak chodzi o wyposażenie, wentylację, ogrzew anie czy też oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 110 § 1 zd. 2 k.k.w. Bezspornym natomiast było, że w pewnych okresach, istotnych z punktu widzenia podstawy faktycznej powództwa, powód przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia na jednego osadzonego nie zawsze odpowiadała normie 3 m 2 wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. Przeludnienie to nie było jednak nadmierne. Ponadto w okresie objętym żądaniem pozwu, obowiązywała norma przewidująca odstępstwo od standardu powierzchni mieszkalnej na jednego osadzonego przewidzianego w art. 110 § 2 k.k.w. Art., 248 k.k.w. umożliwiał bowiem dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umieszczenie osadzonyc h, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę była mniejsza niż 3 m2. Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, z którego wynika, że samo stwierdzenie naruszenia normy art. 248 k.k.w., bez oceny całokszta łtu zachowań pozwanego względem powoda, nie powinno być uznawane za naruszające dobra osobiste. Może to mieć miejsce, gdy oprócz przeludnienia w cali zajdą inne dodatkowe okoliczności, których powód nie wykazywał. Nie można - w ocenie Sądu Okręgowego - tra cić z pola widzenia, że osadzenie w zakładzie karnym immanentnie wiąże się z pewnymi dolegliwościami, które stanowią element odbywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie jest środkiem represyjnym. Podsumowując Sąd Okręgowy wskazał, że stopień na ruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda, w postaci zdrowia, uzasadnia przyznanie powodowi zadośćuczynienia w wysokości 4 000 zł. w oparciu o przepis art. 448 kc. Co prawda, przyznanie poszkodowanemu tego rodzaju świadczenia nie jest obligatoryjne, jednakże w niniejszej sprawie jest uzasadnione. Działanie pozwanego, polegające na regularnym lokowaniu powoda w celach z osobami palącymi, mimo jego kategorycznej przeciwnej deklaracji, musi być uznane za zawinione. Pozwany przez cały okres osadzenia pow oda nie dążył do poprawy warunków odbywania kary w tym aspekcie. Kwota 76 000 zł. dochodzona przez powoda jest rażąco zawyżona. Odpowiednim zadośćuczynieniem, adekwatnym do rozmiaru doznanej szkody niematerialnej będzie suma 4 000 zł. Jako podstawę orzecze nia o kosztach procesu Sąd Okręgowy wskazał przepis art. 102 kpc. Wyrok Sądu Okręgowego, w części uwzględniającej powództwo, zaskarżył apelacją pozwany, zarzucając: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie pozwanego art. --- STRONA 6 --- 417 § 1 kc wobec przyjęcia, że wykonywanie kary pozbawienia wolności względem powoda odbywało się sposób sprzeczny z prawem, 2/ naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 448 k.c., 3/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia p olegający na uznaniu, że dobra osobiste powoda zostały naruszone przez osadzenie powoda z osobami palącymi, 4/ naruszenie art. 233 § 1 kpc przez błędna ocenę zebranych w sprawie dowodów o - w szczególności w postaci opinii sądowo - lekarskich w kwestii przyję cia za udowodnione, że przejściowe osadzenie powoda z osobami palącymi naruszyło jego zdrowie, a w konsekwencji dobra osobiste, 5/ naruszenie art. 102 kpc przez jego zasady w sytuacji, gdy powód przegrał proces w 96% - tach. W uzasadnieniu powyższych zarzutó w pozwany wskazał, między innymi, że opinie sądowo - lekarskie całkowicie wykluczyły związek aktualnego stanu zdrowia z pobytem w zakładzie karnym, zwłaszcza z pobytem w jednej celi z osobami palącymi. Nie było żadnych wskazań medycznych do umieszczenia powo da w szpitalu więziennym. Apelujący odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego, gdzie zwrócono uwagę, iż nie można nadużywać instrumentów prawnych właściwych ochronie dóbr osobistych dla przypadków drobnych, incydentalnych dotyczących wyłącznie subiektywny ch przeżyć powoda. Taki sposób postępowania prowadzi do deprecjonowania samego przedmiotu ochrony. Do takiej właśnie sytuacji doszło w niniejszej sprawie. Pozwany wskazuje na uprawnienie dyrektora zakładu karnego z art. 248 § 2 k.k.w., które nie jest przez ustawę szczególnie ograniczane. Przepis ten ustanawia jedynie obowiązek bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o przypadkach przeludnienia cel i ten obowiązek pozwany każdorazowo realizował. Ponadto Zakład Kamy w Nowym Sączu wykorzystał już wszelkie możliwości adaptacji innych pomieszczeń na cele więzienne a mimo to sytuacja przeludnienia utrzymuje się od kilku lat. Jest to konsekwencją powinności przyjęcia przez zakład kamy każdego skazanego i tymczasowo aresztowanego. Dlatego też nieuzasadn ione jest obarczanie dyrekcji ZK w Nowym Sączu odpowiedzialnością za umieszczanie powoda w celach przeludnionych. Administracja zakładu podejmuje na bieżąco działania zmierzające do poprawy stanu technicznego cel mieszkalnych oraz poprawy warunków bytowych osadzonych, corocznie wydatkując na ten cel maksymalnie możliwe środki finansowe. Cele są odpowiednio wyposażone, ilość i jakość sprzętów i sposób urządzenia kącików sanitarnych nie budzi zastrzeżeń. Trzeba mieć na względzie, że budynki zakładu wzniesiono w XVII wieku i wielokrotnie adaptowano do funkcji jednostki penitencjarnej. Nie odnosi się do nich szereg warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki współczesne. W szczególności dotyczy to wymogu wyposażenia w wentylację grawitacyjną pomieszc zeń przeznaczonych na pobyt ludzi. --- STRONA 7 --- Rozstrzygając o roszczeniu powoda nie sposób pominąć, iż przesłanką zasądzenia zadośćuczynienia z art. 448 kc jest wina podmiotu naruszającego dobro osobiste, a winy takiej nie sposób dopatrzyć się po stronie pozwanej. Po nadto pomijając domniemanie z art. 24 § 1 kc, ułatwiające sytuację procesową powoda, ma on obowiązek wykazania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych. Osoba poszkodowana żądająca ochrony dóbr osobistych winna precyzyjnie określić naruszone dobra i dowieś ć, że doszło do ich naruszenia, czemu powód nie sprostał. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 102 kpc, pozwany wskazał, iż podstawą zastosowania w/w normy nie może być wyłącznie zła sytuacja ekonomiczna osoby zobowiązanej. Nie jest to „wypadek szczególny” o jakim wspomina ustawodawca. Powód formułując żądanie pozwu działa niefrasobliwie i nie powinien być za to premiowany. Podnosząc powyższe zarzuty pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. SĄD APELACYJNY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE. Zarówno ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, jak i ich ocena prawna są prawidłowe. Sąd ten ustalił, że przez większość czasu spędzonego w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu powód przebywał w jednej celi z osobam i palącymi papierosy. Okoliczności tej pozwany nie przeczył w postępowaniu przed Sądem I instancji, nie kwestionuje jej również w apelacji. To, że powód nie pali, wynikało jednoznacznie z przeprowadzonego z nim przy przyjęciu do Z.K. wywiadu i było bezspor ne. Sąd Okręgowy również prawidłowo ustalił, że powód wielokrotnie prosił o zmianę celi i osadzenie z osobami niepalącymi, jednakże prośby jego nie zostały uwzględnione. To ustalenie znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadka K . P . oraz w wyjaśnieniach po woda. Ustalenie to nie zostało zakwestionowane w apelacji. Natomiast wbrew wywodom apelującego Sąd Okręgowy miał na uwadze to, że sam fakt przebywania w warunkach trwałej ekspozycji na dym tytoniowy nie pozostawił trwałych skutków w sferze zdrowia powoda. Apelujący nie ma jednak racji argumentując, iż w takiej sytuacji w ogóle nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Do naruszenia zdrowia - jako niezwykle cennego dobra osobistego - dochodzi nie tylko wtedy gdy następuje jego rozstrój. Naruszenie cia ła i rozstrój zdrowia to kwalifikowane postaci naruszenia przedmiotowego dobra osobistego unormowane, jak chodzi o prawo do zadośćuczynienia, w szczególny sposób (art. 445 kc, w zw. z art. 444 § 1 kc). Jednakże możliwe jest naruszenie zdrowia również taki sposób, który nie prowadzi do jego rozstroju. Z takim właśnie wypadkiem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Ciągła ekspozycja na dym tytoniowy wywołuje, zwłaszcza u niepalących, negatywne bieżące odczucia w postaci utrudnienia oddychania, kaszlu, bó lu głowy czy choćby rozdrażnienia. Doprowadzenie --- STRONA 8 --- poszkodowanego do tego rodzaju negatywnych odczuć stanowi o naruszeniu jego dobra osobistego, jakim jest zdrowie. Niezależnie od tego zmuszanie do przebywania w warunkach ekspozycji na dym jest też naruszeni em dobra osobistego jakim jest wolność, wolność od niekorzystnych i nieakceptowanych przez dana jednostkę warunków otoczenia. Tego rodzaju naruszenie wolności nie stanowi integralnej części kary izolacyjnej. Wiąże się to z zagadnieniem bezprawności zaniech ania pozwanego, co zostanie omówione poniżej. Rację ma również Sąd Okręgowy o ile uznaje zachowanie pozwanego, za bezprawne. Jest to konsekwencją prawidłowej - z punktu widzenia prawa materialnego - oceny przez Sąd Okręgowy obowiązków ciążących na zakładac h karnych na mocy ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, jak też przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r w sprawie określenia zasad dopuszczalnośc i używania wyrobów tytoniowych w miejscach użyteczności publicznej. Sąd Okręgowy prawidłowo zinterpretował przepis § 2 tego rozporządzenia, wywodząc z niego obowiązek zorganizowania cel mieszkalnych w zakładach karnych typu zamkniętego w taki sposób, by ro zdzielić osadzonych palących od niepalących. Pozwany nie kwestionował tego obowiązku, nie wykazał ponadto jakichś szczególnych przyczyn jego niezrealizowania względem powoda. Tym samym podzielić należy ocenę Sądu I instancji, iż pozwany nie obalił domniema nia bezprawności z art. 24 § 1 kc. Nie budzi też zastrzeżeń Sadu Apelacyjnego wysokość zasądzonego na rzecz powoda zadośćuczynienia. Kwota 4 000 zł. stanowi właściwą rekompensatę w relacji do miernych skutków naruszenia (brak rozstroju zdrowia) i stopnia w iny naruszyciela. Długotrwałość narażenia na przebywanie w celach dla palących jak też niczym nieumotywowane w procesie zignorowanie prośby powoda o zmianę celi przemawiało za wykorzystaniem możliwości przewidzianej w art. 448 kc i zasądzeniem na rzecz pow oda zadośćuczynienia, choćby w niewielkiej wysokości. Jak wynika z powyższych rozważań bezzasadne są zawarte w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, a to art. 417 § 1 kc i art. 448 kc. Należy podkreślić, iż większość uwag zawartych w uzasadnieniu apelacji pozwanego jest bezprzedmiotowa. Podstawą zasądzenia przez Sąd Okręgowy zadośćuczynienia na rzecz powoda było wyłącznie naruszenie jego dóbr osobistych przez osadzenie w celi wspólnie z osobami palącymi. Pozostałe twierdzenia powoda dotyczące bezprawnych naruszeń jego dóbr osobistych Sąd Okręgowy uznał za bezzasadne. Okresowe przeludnienie cel było usprawiedliwione w okolicznościach niniejszej sprawy a zatem nie było bezprawne. Pozostałe naruszenia warunków odbywania kary (zimne cele, brak --- STRONA 9 --- went ylacji, brak opieki medycznej) w ogóle nie zostały przez powoda udowodnione. Tym samym szczegółowe wywody apelującego na te tematy nie mają związku z treścią wyroku Sadu i są bez znaczenia dla jego oceny. Sąd Apelacyjny nie uwzględnił też zarzutu naruszeni a art. 102 kpc. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest prawidłowe. Sąd Okręgowy szczegółowo rozliczył te koszty i obciążył nimi powoda jedynie w pewnym zakresie. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowią w części art. 100 kpc, w części art. 102 kpc. Nie ma racj i pozwany wywodząc, że w sprawie nie było podstaw do zastosowania tego drugiego przepisu. Za odstąpieniem od obciążania powoda pełnymi kosztami postępowania przemawia nie tylko jego zła sytuacja majątkowa. Również warunki zdrowotne i związany z tym brak za trudnienia powodują, iż powód praktycznie nie ma szans na spłatę kosztów obliczonych wedle procentowych rozliczeń przedstawionych w apelacji. Nie można też tracić z pola widzenia, że powód wygrał sprawę co do zasady, a wysokość dochodzonych w postępowaniu kwot i w konsekwencji oddalenie powództwa w znacznej części, wynikało z jego subiektywnych ocen, jakich często doświadczają osoby dochodzące naprawienia szkody niemajątkowej. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie, oddalając apela cję pozwanego, jako bezzasadną. Podstawę rozstrzygnięcia w tym przedmiocie stanowi przepis art. 385 kpc, a co do kosztów postępowania art.. 98 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc.