Postanowienie I ACa 383/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 383/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Sędziowie: SSA Maria Kus-Trybek SSO Grzegorz Krężołek Protokolant: st.sekr.sądowy Barbara Piaszczyk po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2010 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa NORD PARTNER Sp. z o.o. w Toruniu przeciwko Synthos Spółce Akcyjnej w Oświęcimiu o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Gospodarczego w Krakowie z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt IX GC 395/07 oddala apelację i zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 5.400zł ( pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. \\ ¬S '\\\\\ 04, Šlłl '.-;„^-Wššf ' '\,\N\§ řšăłłăßş --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 383/10 Uzasadnienie wyroku z dnia 7 maja 2010 roku Strona powodowa Nord Partner Sp. z o.o. z siedzibą w Toruniu wniosła pozew przeciwko Synthos SA z siedzibą w Oświęcimiu (poprzednio Firma Chemiczna „Dwory" SA) o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 748.255,06 zł tytułem utraconych korzyści w postaci prowizji brokerskiej z powodu nienależytego wykonania zobowiązania przez stronę pozwaną wraz z odsetkami i kosztami procesu. W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, że strony łączyła umowa brokerska w ramach której wykonywała na rzecz strony pozwanej pośrednictwo ubezpieczeniowe, a w efekcie tej umowy strona pozwana udzieliła jej pełnomocnictwa na zasadzie wyłączności do reprezentowania jej interesów w zakresie ubezpieczeń. Strona powodowa podała, że w dniu 18 maja 2006 roku strona pozwana wypowiedziała jej umowę brokerską oraz udzielone pełnomocnictwo podkreślając, że skoro termin wypowiedzenia umowy brokerskiej upływał z dniem 18 sierpnia 2006 roku to do tej daty nowe umowy ubezpieczenia winny być zawierane przez stronę pozwaną wyłącznie za jej pośrednictwem. Strona powodowa podniosła, że w tym czasie strona pozwana udzieliła pełnomocnictwa do negocjowania umów ubezpieczenia innemu brokerowi i bez jej udziału zawarła na kolejny okres nowe umowy, przez co strona powodowa nie uzyskała prowizji brokerskiej od zawartych umów ubezpieczenia w kwocie dochodzonej niniejszym pozew. Strona pozwana wnosząc o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zakwestionowała zarówno co do zasady, jak i wysokość odszkodowania oraz wymagalność odsetek. Strona pozwana zaznaczyła, że oferta strony powodowej na kolejny okres ubezpieczeniowy była nieproporcjonalnie wysoka w stosunku do ofert innych brokerów, co skutkowało decyzją o wypowiedzeniu jej umowy oraz pełnomocnictwa. Zaprzeczyła, aby nowe umowy ubezpieczenia wynegocjowane z udziałem nowego brokera ograniczały zakres ubezpieczenia oraz zwróciła uwagę, że nieprawdzie jest twierdzenie strony powodowej, że przesłanką wypłaty należnego jej wynagrodzenia było zawarcie kontraktu ubezpieczeniowego. Dodała, że skoro strona powodowa nie administrowała od sierpnia 2006 roku wprowadzanym programem ubezpieczeniowym, to jej wynagrodzenie musiałoby ulec zmniejszeniu o koszty --- STRONA 3 --- wykonania umów. Według strony pozwanej strona powodowa dopuściła się również czynu nieuczciwej konkurencji stosownie do art. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 1999 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 roku Sąd Okręgowy w Krakowie w pkt I zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 334.521,12 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2007 roku do dnia zapłaty a w pkt II oddalił powództwo w pozostałym zakresie, w pkt III-VI orzekł w szczególności o kosztach postępowania. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: w dniu 8 października 2001 roku strony zawarły na czas nieokreślony umowę serwisu brokerskiego na podstawie której strona powodowa będąca brokerem zobowiązywała się wykonywać stale na rzecz strony pozwanej czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego tj. min. opracowanie programu ubezpieczeniowego i administrowanie nim, wskazanie zakładów ubezpieczeń jako kandydatów do konkursu na realizację programu ubezpieczeniowego, negocjowanie warunków ubezpieczenia i wysokości składek oraz doprowadzenie do zawarcia umów ubezpieczeniowych. Strona pozwana zobowiązała się do udzielenia stronie powodowej na zasadach wyłączności pełnomocnictw niezbędnych do wykonania przedmiotu umowy w okresie jej trwania, a tym samym ustanowienia brokera swym jedynym pełnomocnikiem ds. ubezpieczeń. Umowa nie pozbawiła strony pozwanej prawa do zawierania umów ubezpieczenia z pominięciem powodowego brokera. Strony uzgodniły, że wszelkie koszty i wynagrodzenie związane z realizacją umowy broker pokrywa wyłącznie ze środków własnych otrzymanych w formie prowizji od zakładów ubezpieczeń. Strony przewidziały, że umowa może zostać rozwiązana przez każdą z nich na piśmie z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, a w przypadku rażącego naruszenia jej warunków przez którąkolwiek ze stron w trybie natychmiastowym. Ustalono także, że w wypadku niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków wynikających z umowy każdej ze stron przysługuje prawo dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych. W dniu 1 kwietnia 2005 roku strona pozwana udzieliła stronie powodowej pełnomocnictwa i wyłączności do reprezentowania swoich interesów w zakresie ubezpieczeń. W dniu 23 maja 2005 roku za pośrednictwem powodowego brokera strona pozwana zawarła z ubezpieczycielami generalną umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej członków --- STRONA 4 --- władz spółki kapitałowej na okres od dnia 29 maja 2005 roku do dnia 28 maja 2008 roku podzieloną na trzy okresy rozliczeniowe: 1) 29 maja 2005 - 28 maja 2006, 2) 29 maja 2006 - 28 maja 2007, 3) 29 maja 2007 -28 maja 2008. Na podobnych zasadach w tym samym dniu strona pozwana zawarła z tymi samymi ubezpieczycielami generalną umowę ubezpieczenia mienia na okres trzyletni. Łączna składka ubezpieczeniowa z tych umów wyniosła w okresie ubezpieczeniowym maj 2005 - maj 2006 roku kwotę 4.162.861 zł a powodowy broker otrzymał od ubezpieczycieli prowizję w łącznej kwocie 748.255,06 zł. Na przełomie 2005 i 2006 roku zmienił się zarząd strony pozwanej oraz zakres jej działalności, uległa zmniejszeniu wartość jej majątku. W tym okresie do strony pozwanej z ofertami świadczenia usług brokerskich zwrócili się inni brokerzy, w tym Akma Brokers Sp. z o.o. z siedzibą w Katowicach sygnalizując możliwość znacznej obniżki składek ubezpieczeniowych. Nowy zarząd strony pozwanej udzielił brokerom składającym oferty upoważnień do zebrania i przedstawienia ofert ubezpieczeniowych na nowy okres ubezpieczeniowy. W rozmowach z Akma Brokers Sp. z o.o. strona pozwana wskazywała, że pierwszorzędne znaczenie ma dla niej obniżenie składki ubezpieczeniowej. W dniu 2 stycznia 2006 roku strona pozwana zwróciła się do strony powodowej z prośbą o zbadanie możliwości pozyskania ubezpieczenia w dotychczasowym zakresie tak warunków, jak i ryzyk ubezpieczeniowych przy maksymalnym obniżeniu składek. Strona powodowa realizując wniosek strony pozwanej zwróciła się do różnych ubezpieczycieli o przedstawienie oferty ubezpieczeniowej i opracowała slip ofertowy wraz z odpowiednimi załącznikami. Składając pytania ofertowe strona powodowa nie dysponowała aktualnymi danymi dotyczącymi przeszacowania majątku strony pozwanej. Wartość środków trwałych w zapytaniu ofertowym dotyczącym ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych została określona na 1.013.333.142 zł a w zakresie dotyczącym ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku wartość środków trwałych określono na 200.000 zł, środków obrotowych na 200.000 zł, wartość sprzętu elektronicznego na 41.813.061 zł a sumę ubezpieczeniową w przedmiocie utraty zysku na 557.579.686 zł. Wstępne oferty kompleksowego ubezpieczenia strona powodowa otrzymała od dwóch grup koasekuracyjnych. Oferty te wraz z dokonaną przez siebie analizą strona powodowa przedstawiła stronie pozwanej. Z ofert tych wynikało, że dotychczasowa składka --- STRONA 5 --- ubezpieczeniowa wynosząca 4.162.861 zł przy nie zmienionym zakresie ochrony ubezpieczeniowej z uwzględnieniem franszyz zmniejszy się odpowiednio do 3.796.052,66 zł (I oferta) lub do 3.808.417 zł (II oferta). Strona powodowa wynegocjowała obniżenie stawek ubezpieczeniowych o ok. 10 %. Strona pozwana po przedstawieniu jej przez stronę powodową analizy ofert wskazała, że oczekuje dalszego obniżenia składek przy zachowaniu dotychczasowego zakresu ochrony ubezpieczeniowej nie zgłaszając przy tym zastrzeżeń do przedstawionego jej opracowania. Strona powodowa powzięła wiadomość od firm ubezpieczeniowych, że również inni brokerzy działają na rzecz strony pozwanej składając zapytania ofertowe, w których podawany jest ograniczony zakres ubezpieczenia, w tym znacząco mniejsza wartość majątku pozwanego. W dniu 28 marca 2006 roku strona pozwana wypowiedziała dotychczasowe generalne umowy ubezpieczenia z maja 2005 roku dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenia mienia. Akma Brokers Sp. z o.o. opracowała slip ofertowy dotyczący ubezpieczenia strony pozwanej, który na podstawie jej upoważnienia z kwietnia 2006 roku przedstawiła firmom ubezpieczeniowym. W zapytaniu ofertowym opracowanym przez tego brokera przy ubezpieczeniu od ognia i innych zdarzeń losowych wartość majątku trwałego określono na 659.318.174 zł, przy ubezpieczeniu mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku określono wartość środków trwałych i obrotowych na kwoty po 100.000 zł. Wartość ubezpieczenia sprzętu elektronicznego określono na 23.433.631 zł a sumę ubezpieczenia utraty zysku na 352.195.000 zł. Natomiast strona powodowa w uzgodnieniu ze stroną pozwaną prowadziła dalsze rozmowy z ubezpieczycielami mające na celu pozyskanie ubezpieczenia przy zmniejszonych składkach. Strona pozwana pismem z dnia 18 maja 2006 roku wypowiedziała umowę serwisu brokerskiego z dnia 8 października 2001 roku z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia i jednocześnie odwołała udzielone stronie powodowej pełnomocnictwo. Strona pozwana zwróciła się do strony powodowej o niepodejmowanie żadnych czynności związanych z przygotowaniem ubezpieczenia na nowy okres oraz o przedstawienie sprawozdania ze stanu spraw bieżących. Realizując to żądanie strona powodowa opracowała raport z ochrony ubezpieczeniowej i serwisu brokerskiego. W tym samym czasie strona --- STRONA 6 --- powodowa zwróciła się do strony pozwanej o spotkanie mające na celu ustalenie jego oczekiwań w zakresie ochrony ubezpieczeniowej. W dniu 25 lub 26 maja 2006 roku odbyło się takie spotkanie w trakcie którego strona pozwana poinformowała stronę powodową, że otrzymała konkurencyjne oferty od innych brokerów. Ostatecznie strona pozwana za pośrednictwem nowych brokerów (poza stroną powodową i Akma Brokers Sp. z o.o.) zawarła umowy ubezpieczenia w ograniczonym zakresie. Łączna składka ubezpieczeniowa z tych umów wyniosła 1.858.450,68 zł a prowizja brokerska wyliczona jako 18 % od składki ubezpieczeniowej wyniosłaby 334.521,12 zł. Przy wyborze nowych ofert strona pozwana kierowała się wyłącznie wysokością składki ubezpieczeniowej. Proponowany przez stronę powodową zakres ochrony ubezpieczeniowej był szerszy zarówno, co do zakresu ochrony, jak i możliwości funkcji prewencyjnej, niż w ostatecznie zawartych przez stronę pozwaną na okres 2006/2007 umowach ubezpieczeniowych. Standardowe prowizje ubezpieczeń majątkowych wynosiły w okresie 2006-2007 przy ubezpieczeniu majątku 20 %, przy ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej 18-20 % a przy ubezpieczeniach komunikacyjnych 12 %. Wielkość prowizji może ulegać zmianom, nie mają znaczenia natomiast dla jej wysokości poczynione przez brokera nakłady i jego koszty. Pismem z dnia 27 kwietnia 2007 roku strona powodowa wezwała stronę pozwaną do podjęcia rozmów mających na celu polubowne załatwienie roszczeń wskazując, że z tytułu naruszenia umowy serwisu brokerskiego wysokość poniesionej przez nią szkody wynosi 750.000 zł, po czym zawiadomiła stronę pozwaną o wystąpieniu na drogę sądową. Strona pozwana nie uznała roszczenia strony powodowej. W ocenie Sądu Okręgowego strona pozwana zlecając w styczniu 2006 roku pozyskiwanie ofert ubezpieczeniowych innym brokerom niż strona powodowa naruszyła warunki umowy stron z dnia 8 października 2001 roku poprzez złamanie zagwarantowanej w pełnomocnictwie z dnia 1 kwietnia 2005 roku wyłączności do reprezentowania swoich interesów w zakresie ubezpieczeń. Strona pozwana zlecając stronie powodowej w styczniu 2006 roku badanie rynku ubezpieczeniowego i negocjacje celem obniżenia stawek ubezpieczeniowych wskazała, że zakres ubezpieczania nie uległ zmianie, podczas gdy zakres ubezpieczenia wskazany innym brokerom został znacznie zmniejszony. Powyższe --- STRONA 7 --- postępowanie strony pozwanej stanowi nienależyte wykonanie umowy serwisu brokerskiego z dnia 8 października 2001 roku. W tych okolicznościach zaproponowane przez stronę powodową stronie pozwanej warunki ubezpieczenia musiały odbiegać od warunków przedstawionych przez innych brokerów. Sąd I instancji wskazał, że oświadczenie o wypowiedzeniu umowy i rozpoczęcie okresu jego biegu nie może oznaczać, że umowa będzie niewykonywana w tym czasie oraz zaznaczył, że zwolnienie strony powodowej z obowiązku kontynuowania badania rynku ubezpieczeniowego nie zwalnia strony pozwanej z pokrycia szkody strony powodowej wynikłej z nie uczestnictwa w zawarciu umów ubezpieczeniowych na nowy okres. Sąd Okręgowy przywołując art. 471 k.c. podkreślił, że strona pozwana nie wykazała, aby zachodziły okoliczności zwalniające ją z odpowiedzialności, a w szczególności, że strona powodowa nienależycie reprezentowała jej interesy przy zawieraniu umów ubezpieczeniowych, ani też by wykonując umowę stron dopuściła się czynu nieuczciwej konkurencji. Nie można, według Sądu, uznać, aby powołanie się przez stronę powodową na wyłączne pełnomocnictwo do reprezentowania strony pozwanej na rynku ubezpieczeniowym, wynikające z umowy stron, stanowiło działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, które naruszałoby interes innych przedsiębiorców. Sąd Okręgowy zaznaczył, że szkoda wynikająca z nienależytego wykonania przez stronę pozwaną umowy serwisu brokerskiego z dnia 8 października 2001 roku jest tożsama z prowizją brokerską, jaką strona powodowa uzyskałaby od umów ubezpieczenia, jakie strona pozwana faktycznie zawarła na kolejny okres ubezpieczeniowy za pośrednictwem innych brokerów. Sąd uznał, podzielając stanowisko biegłego sądowego, że prowizja brokerska w wysokości 18 % składki ubezpieczeniowej odpowiada wynagrodzeniu, jakie od kolejnych umów uzyskałaby strona powodowa. Z uwagi na prowizyjny charakter wynagrodzenia nie można odszkodowania strony powodowej pomniejszyć o koszty i wydatki, których nie poniósł. Sąd Okręgowy przyjmując, że prowizja brokerska wynosi 18 % składki ubezpieczeniowej, a w tym okresie strona pozwana zawarła umowy ubezpieczeniowe z tytułu których winna była zapłacić składki w łącznej wysokości 1.858.450,68 zł zasądził na rzecz strony powodowej odszkodowanie w wysokości 334.521,12 zł. Za opóźnienie w zapłacie Sąd --- STRONA 8 --- zasądził odsetki na mocy art. 481 § 1 i 2 k.c. od dnia wezwania przesądowego z doliczeniem obrotu pocztowego oraz 7 dniowego terminu zapłaty. Strona pozwana złożyła apelację od wyroku Sądu I instancji zaskarżając go w całości i zarzucając mu: a) naruszenie art. 471 k.c. poprzez przyjęcie, że naruszyła postanowienia umowy brokerskiej i tym samym strona powodowa poniosła szkodę, b) art. 361 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że zasądzone odszkodowanie mieści się w granicach adekwatnego związku przyczynowego, c) art. 481 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że strona pozwana pozostawała w zwłoce ze spełnieniem świadczenia od dnia 1 lipca 2007 roku, czyli już przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie, d) sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez ustalenie, że strona powodowa poniosła szkodę w wysokości 18 % składki od umów ubezpieczenia zawartych przez stronę pozwaną na kolejny okres ubezpieczenia pomimo wypowiedzenia stronie powodowej umowy brokerskiej i odwołania pełnomocnictwa, e) nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności okoliczności związanych z prawem strony pozwanej do zawarcia umów ubezpieczenia bez pośrednictwa strony powodowej, z kosztami obsługi brokerskiej w okresie ubezpieczenia oraz proporcjonalność odszkodowania do końca okresu wypowiedzenia, które to okoliczności mają wpływ na wysokość ewentualnego odszkodowania. Strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania i zastępstwa procesowego za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Strona powodowa w odpowiedzi na apelację strony pozwanej wniosła o jej oddalenie i obciążenie strony pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego, w tym kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ustosunkowując do twierdzeń zawartych w apelacji strona powodowa podkreśliła, że umowa brokerska łącząca strony zawierała klauzulę wyłączności, która została przez stronę pozwaną naruszona. Według strony powodowej strona pozwana nie powinna odwoływać jej pełnomocnictwa dopóki nie upłynął okres wypowiedzenia umowy brokerskiej. Nie podzieliła argumentacji strony pozwanej, że między naruszeniem umowy brokerskiej przez stronę pozwaną a utratą prowizji przez stronę --- STRONA 9 --- powodową nie zachodzi adekwatny związek przyczynowy, jak również wskazała, że Sąd Okręgowy prawidłowo zasądził odsetki za opóźnienie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja strony pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne dokonane w niniejszej sprawie przez Sąd Okręgowy i przyjmuje je za własne. Dokonując analizy zarzutów strony pozwanej zawartych w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego uwzględniającego częściowo powództwo o zapłatę w pierwszej kolejności należy krytycznie odnieść się do zarzutu naruszenia art. 471 k.c. Po stronie powodowej wbrew twierdzeniom strony pozwanej zaistniała z powodu działania strony pozwanej szkoda na skutek nienależytego wykonania przez nią umowy serwisu brokerskiego z dnia 8 października 2001 roku. Strona powodowa na podstawie tej umowy zobowiązywała się wykonywać stale na rzecz strony pozwanej czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego a strona pozwana w § 5 ust. 6 umowy zobowiązała się do udzielenia stronie powodowej na zasadach wyłączności pełnomocnictw niezbędnych do wykonania przedmiotu umowy w okresie jej trwania, a tym samym ustanowienia brokera swym jedynym pełnomocnikiem ds. ubezpieczeń. Takie sformułowanie wzajemnych praw i obowiązków stron uwzględniającego specyfikę tego rodzaju umów rodziło po stronach umowy oczekiwania określonego postępowania drugiej strony warunkującego sposób realizacji umowy, jak również określone konsekwencje postępowania niezgodnego z przyjętymi na siebie przez strony zobowiązaniami. Skutkiem realizacji powyższej umowy serwisu brokerskiego było zawarcie przez stronę pozwaną z ubezpieczycielami w dniu 23 maja 2005 roku umów ubezpieczeniowych na okres od dnia 29 maja 2005 roku do dnia 28 maja 2008 roku z podziałem na trzy roczne okresy rozliczeniowe. Po czym strona pozwana najpierw w dniu 2 stycznia 2006 roku zwróciła się do strony powodowej o zbadanie możliwości pozyskania ubezpieczenia na dotychczasowych warunkach przy jednak maksymalnym obniżeniu składek, w wyniku czego strona powodowa podjęła odpowiednie czynności. Kolejno wypowiadając dotychczasowe --- STRONA 10 --- zawarte umowy ubezpieczenia strona pozwana pismem z dnia 18 maja 2006 roku wypowiedziała umowę serwisu brokerskiego z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia i odwołała udzielone stronie powodowej pełnomocnictwo. Rozwiązanie zatem powyższej umowy serwisu brokerskiego nastąpiło w sierpniu 2006 rok tj. w kolejnym okresie rozliczeniowym określonym w umowie z ubezpieczycielami z dnia 23 maja 2005 roku. Równocześnie strona powodowa naruszając zasadę wyłączności prowadziła od początku roku 2006 negocjacje z innymi firmami brokerskimi wskazując im jako podstawę negocjacji z ubezpieczycielami inny zakres i warunki ubezpieczenia, niż te w oparciu o które na wezwanie strony pozwanej strona powodowa przywołała prowadząc negocjacje z ubezpieczycielami. Rezultatem takiej postawy strony pozwanej było niesatysfakcjonujące, w jej ocenie, uzyskanie przez stronę powodową ok. 10 % obniżki składki ubezpieczeniowej. W wyniku podjętych przez siebie działań obejmujących negocjacje z innymi firmami brokerskimi, co nastąpiło z naruszeniem zasady wyłączności, strona pozwana zawarła umowę ubezpieczeniową uiszczając składkę znacząco mniejszą, niż ta zaproponowana przez stronę powodową. Powyższe działania strony powodowej, również w ocenie Sądu Apelacyjnego, należy zakwalifikować jako nienależyte wykonanie zobowiązania przez stronę pozwaną. Strona pozwana po pierwsze zwracając się w styczniu 2006 roku do strony powodowej o zbadanie możliwości pozyskania ubezpieczenia w dotychczasowym zakresie przy maksymalnym obniżeniu składek nie aktualizując danych mających stanowić podstawę wyliczenia składki ubezpieczeniowej takich jak suma ubezpieczeniowa, czy wartość środków trwałych postawiła stronę powodową w sytuacji, w której zaproponowana przez nią oferta ubezpieczeniowa nie mogła być korzystniejsza od tej uzyskanej przez stronę pozwaną od innych ubezpieczycieli wyliczających składkę ubezpieczeniową w oparciu o aktualne, pomniejszone współczynniki. Po drugie strona pozwana nawiązując kontakty z innymi firmami brokerskimi celem uzyskania informacji na temat możliwości przedstawienia korzystniejszej oferty ubezpieczeniowej postąpiła wbrew wprost określonej w § 5 ust. 6 umowy serwisu brokerskiego z dnia 8 października 2001 roku zasadzie wyłączności. Naruszyła tym samym jeden z głównych obowiązków umowy łączącej strony. Działaniem tym strona pozwana --- STRONA 11 --- zakwestionowała charakter więzi obligacyjnej łączącej strony, który przejawiał się właśnie min. w wyłączności brokera do prowadzenia określonych negocjacji. Nie ma zatem znaczenia w niniejszej sprawie, że w efekcie działań strony powodowej strona pozwana mogła nie przystać na rozwiązanie przez nią zaproponowane, gdyż kluczowy dla oceny zasadności żądania strony powodowej jest fakt sposobu wypełnienia przez strony umowy serwisu brokerskiego. Również bez znaczenia jest argument strony pozwanej, że umowa serwisu brokerskiego zawierała postanowienie uprawniające stronę pozwaną do zawarcia umów ubezpieczenia bez pośrednictwa strony powodowej, gdyż uprawnienie to jest niezależne od obowiązku przestrzegania pozostałych postanowień umowy serwisu brokerskiego, w tym dotyczącego wyłączności działania strony powodowej. W wyniku działań strony pozwanej strona powodowa doznała szkody, którą w realiach niniejszej sprawy jest równowartość prowizji, jaką strona powodowa uzyskałaby gdyby nie podjęte działania strony pozwanej niezgodne z postanowieniami łączącej strony umowy. Szkodą jest bowiem powstała wbrew woli poszkodowanego różnica między obecnym jego stanem majątkowym a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (por. uchwała 7 sędziów SN z dn. 22.11.1963 r., III PO 31/63, OSNCP 1946, nr 7-8, poz. 128). Przeciwne twierdzenia strony pozwanej nie zasługują na akceptację. W wyniku bowiem aktywności strony powodowej realizującej postanowienia umowy serwisu brokerskiego doszło do zawarcia przez stronę pozwaną umowy ubezpieczeniowej w maju 2005 roku, a w efekcie ww. działania strony pozwanej sprzecznego z postanowieniami tej umowy doszło, ze szkodą dla strony powodowej, do zawarcia umowy ubezpieczenia bez pośrednictwa strony powodowej. Jak słusznie zauważa strona pozwana termin okresu wypowiedzenia umowy serwisu brokerskiego łączącej strony upłynął w sierpniu 2006 roku a nowa umowa ubezpieczeniowa zawarta bez pośrednictwa strony powodowej obejmowała okres od dnia 29 maja 2006 roku do dnia 28 maja 2007 roku, czyli wbrew twierdzeniu strony pozwanej, w okresie do sierpnia 2006 roku strony nadal łączyła umowa serwisu brokerskiego. Należy zatem uznać, że strona powodowa mogła, gdyby nie postawa strony pozwanej, doprowadzić w ramach wiążącej ją ze stroną pozwaną umowy serwisu brokerskiego do zawarcia tej umowy ubezpieczenia oraz wywiązywać się w dalszym zakresie z ciążących na niej obowiązkach. --- STRONA 12 --- Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 361 § 1 k.c, wskutek bowiem ww. działania strony pozwanej sprzecznego z postanowieniami umowy serwisu brokerskiego strona powodowa nie uzyskała prowizji ponosząc w związku z tym szkodę. Między tak określoną szkodą a działaniem strony pozwanej zachodzi normalny, adekwatny związek przyczynowy. Za normalny związek przyczynowy między określonym zdarzeniem a szkodą uznaje się bowiem na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, zasad doświadczenia życiowego i zasad wiedzy specjalnej, gdy w danym układzie stosunków i warunków oraz w zwyczajnym biegu rzeczy, bez szczególnego zbiegu okoliczności, szkoda jest typowym następstwem tego rodzaju u zdarzeń, co można ustalić (por. orzeczenie SN z dn. 2.06.1956 r., 3 CR 515/56, OSN 1957, nr 1, poz. 24; por. wyrok SN z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 28/00, LEX nr 52426). Należy przyjąć zatem na gruncie niniejszej sprawy, że działania strony pozwanej doprowadziły bezpośrednio do powstania szkody u strony powodowej w rozumieniu wyżej zaprezentowanym, a szkoda ta jest normalnym następstwem działania strony pozwanej. Gdyby strona pozwana nie naruszyła zasady wyłączności i udostępniła stronie powodowej dane, takie, jakich udzieliła innym brokerom to strona powodowa z dużym prawdopodobieństwem uwiarygodnionym wcześniejszymi, dobrymi relacjami między stronami uzyskałaby stosowną prowizję za doprowadzenie do zawarcia umów ubezpieczeniowych. Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. Wprawdzie umowa stron nie regulowała wynagrodzenia strony powodowej to jednak w § 6 umowy strony określiły, że wszelkie koszty i wynagrodzenia związane z realizacją niniejszej umowy strona powodowa pokrywa wyłącznie ze środków własnych otrzymanych w formie prowizji od zakładów ubezpieczeń na podstawie porozumień kurtażowych. Faktycznie zatem to nie strona pozwana uiszczała wynagrodzenie za usługi świadczone na jej rzecz przez stronę powodową, niemniej jednak za świadczone usługi stronie powodowej należało się wynagrodzenie, czego strona pozwana miała świadomość zawierając w umowie łączącej strony przywołany zapis umowny. Na skutek nienależytego wykonania zobowiązania przez stronę pozwaną strona powodowa nie uzyskała wynagrodzenia prowizyjnego od ubezpieczycieli warunkowanego zawarciem przez stronę pozwaną umowy ubezpieczenia za pośrednictwem strony powodowej. W związku z tym wraz z wezwaniem strony powodowej do zapłaty stała się aktualna kwestia zapłaty przez stronę pozwaną wynagrodzenia stronie powodowej tj. szkody poniesionej przez --- STRONA 13 --- stronę powodową w wysokości, w jakiej ta uzyskałaby wynagrodzenie od instytucji ubezpieczeniowych, gdyby nie niezgodne z postanowieniami umowy działanie strony pozwanej. Należy zauważyć, że strona popada w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne, także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia (por. orzeczenie SN z dn. 13.10.1994 r., I CRN 121/94, OSNCP 1995, nr 1, poz. 21). Zasadne było zatem takie określenie daty zasądzenia odsetek od odszkodowania uwzględnionego w mniejszym zakresie, niż wnioskowany przez stronę powodową, jakie zostało dokonane przez Sąd I instancji. Krytycznie należy ustosunkować się do twierdzenia strony pozwanej, że nieprawidłowo ustalono, iż strona powodowa poniosła szkodę w wysokości 18 % składek od umów ubezpieczeniowych zawartych przez stronę pozwaną za pośrednictwem innego brokera niż strona powodowa. Należy podzielić w tym zakresie argumentację zawartą w uzasadnieniu Sądu I instancji, który odniósł się min. do sporządzonej w sprawie opinii biegłego, który jednoznacznie zauważył, że na wysokość prowizji nie mają znaczenia nakłady poczynione przez brokera i koszty przez niego z tym związana (k.657) a jej wysokość oscylowała wokół 18 % (k.658). Twierdzenia strony pozwanej, że strona powodowa nie wykonała określonych, ciążących na niej obowiązków są w związku z tym nieuzasadnione. Uwzględniwszy zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, że gdyby nie działania strony pozwanej to strona powodowa otrzymałaby prowizję w wysokości 18 % przypadającą za kolejny okres rozliczeniowy objęty zawartą przez stroną umową ubezpieczenia be pośrednictwa strony powodowej. Wobec uznania, że strona pozwana nie zawarła w kolejnym okresie rozliczeniowym umowy ubezpieczenia za pośrednictwem strony powodowej na skutek nienależytego wykonania przez stronę pozwaną umowy serwisu brokerskiego, kwestia prawa strony pozwanej do zawarcia umowy ubezpieczenia bez pośrednictwa strony powodowej nie podlegała szerszemu badaniu, niż zostało to uczynione w niniejszej sprawie. Również w kontekście charakteru wynagrodzenia prowizyjnego należnego brokerowi kwestia kosztów poniesionych przez stronę pozwaną na administrowanie programem ubezpieczeniowym i twierdzenia strony pozwanej odnośnie proporcjonalności odszkodowania należnego stronie --- STRONA 14 --- powodowej pozostają bez wpływu na zakres, w jakim uwzględniono żądanie strony powodowej. Strona pozwana zaskarżyła także pkt III-VI wyroku Sądu I instancji nie przedkładając jednak żadnej w tym względzie argumentacji. Sąd Apelacyjny podziela w powyższym zakresie stanowisko Sądu I instancji. W świetle powyższego należało przyjąć, że argumentacja zaprezentowana przez stronę pozwaną w złożonej przez nią apelacji była nieprzekonująca i jako taka nie mogła stanowić skutecznej podstawy do ingerencji w treść orzeczenia Sądu I instancji. Dlatego Sąd Apelacyjny w Krakowie działając na zasadzie art. 385 k.p.c. oddalił apelację strony pozwanej a koszty postępowania apelacyjnego zasądził na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.