Postanowienie I ACa 380/99 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 1999 r. Sąd Apelacyjny w Wars

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 380/99 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 1999 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSA - Zbigniew Cendrowski Sędziowie: S.A. - Anna Owczarek S.A. - Maria Cyran (spr.) Protokolant: - Marzena Guziak po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 1999 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa J J przeciwko E Szi o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 16 lutego 1998 r., sygn. akt I C 1759/96 I. Zmienia zaskarżony wyrok w sposób następujący: w punkcie II zasądzoną kwotę 2500 złotych obniża do kwoty 500 (pięćset) złotych a odsetki ustawowe zasądza za okres od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty; w punkcie III zasądzoną kwotę 800 złotych obniża do 600 (sześciuset) złotych --- STRONA 2 --- 2 II. oddala apelację w pozostałej części III. koszty procesu za II instancję pomiędzy stronami wzajemnie znosi. U Z A S A D N I E N I E J i J: wnosiła o: 1) zobowiązanie E Sz do przeproszenia powódki za podsłuchiwanie, nagrywanie i wykorzystywanie prywatnych rozmów bez uzyskania zgody 2) zasądzenie od pozwanej na rzecz 2500 złotych z ustawowymi odsetkami od daty wniesienia pozwu do dnia zapłaty 3) zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powódka podała, że jest teściową pozwanej. Strony mieszkają w tym samym budynku przy ul. w W . Pozwana zajmuje lokal na parterze a powódka z matką lokal na pierwszym piętrze. Pomiędzy E Sz> a jej mężem toczy się proces o rozwód. W 1995 roku pozwana zainstalowała urządzenie podsłuchowe w mieszkaniu zajmowanym przez powódkę. Przy pomocy tego urządzenia dokonała utrwalenia na taśmie magnetofonowej prywatnych rozmów powódki. Taśma ta została przedstawiona jako dowód w w/w procesie rozwodowym. __ . . <A»f/Oi OJOlt J J stała na stanowisku, że opisane wyżej zezmme pozwanej było bezprawne i doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powódki. E Sz wnosiła o oddalenie powództwa. --- STRONA 3 --- 3 Przyznała fakt zainstalowania urządzenia podsłuchowego w mieszkaniu należącym do babki swojego męża Si W . Twierdziła, że powódka nie mieszkała w tym lokalu, jedynie bywała tam. Pozwana podała, że zainstalowanie w/w urządzenia było związane z jej procesem rozwodowym toczącym się przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie w sprawie I C 863/92. Nagrania rozmów powódki^ w szczególności rozmów z jej synem miały służyć obronie pozwanej w procesie rozwodowym, odparciu stawianych jej przez męża zarzutów i wykazaniu, że zeznania J; J. w w/w procesie nie były zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy (vide odpowiedź na pozew k. 29-33). Wyrokiem z 16 lutego 1998 reku Sąd Wojewódzki w Warszawie: 1) zobowiązał Ei Sz do złożenia oświadczenia w formie listu adresowanego do J J o treści: „Przepraszam Panią J J za podsłuchiwanie, nagrywanie i wykorzystywanie bez uzyskania zgody jej prywatnych rozmów. E Sz ". 2) zasądził od E Szt na rzecz 2500 złotych z ustawowymi odsetkami od 29 października 1996 roku 3) zasądził od pozwanej na rzecz powódki 800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu 4) orzekł o kosztach sądowych należnych Skarbowi Państwa. Sąd dokonał następujących ustaleń faktycznych: powódka J; J jest teściową pozwanej. Przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie toczy się postępowanie o rozwód z powództwa A Sz . Proces trwa 6 lat. Pozwana z dziećmi mieszka w lokalu nr w budynku nr przy ul. w W . W tym samym domu, w lokalu nr mieszka matka powódki S W --- STRONA 4 --- 4 Powódka od 13.11.95 r. jest zameldowana w w/w lokalu. Przed tą datą często bywała tam w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W okresie od 15.01 - 13.02.95 r. - gdy J J przebywała w sanatorium - pozwana zainstalowała urządzenie podsłuchowe w kuchni mieszkania S W , pod blatem stołu. Chciała w ten sposób mieć kontrolę nad tym co dzieje się w mieszkaniu matki powódki. Chodziło jej w szczególności o poznanie treści rozmów prowadzonych przez powódką z synem Ai > Sz< u Pozwana podsłuchiwała i nagrywała te rozmowy do 6 lipca 1995 roku kiedy to urządzenie podsłuchowe odkleiło się i zostało ujawnione przez powódkę i jej syna. Zapisy tych rozmów pozwana przedstawiła w procesie rozwodowym. Zamierzała wykazać w ten sposób nieprawdziwość zeznań J J i innych świadków zgłoszonych przez swojego męża. Postanowieniem z 16 sierpnia 1996 r. odmówiono wszczęcia postępowania karnego w sprawie zainstalowania przez pozwaną w/w urządzenia podsłuchowego (akta 2 Ds 1036/96 Prokuratury Rejonowej Warszawa - Ochota). Powódka przyznała w toku procesu że prowadziła rozmowy o treści ujawnionej w zapisach przedstawionych przez pozwaną (k. 40-49). Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Wojewódzki doszedł do następujących wniosków: zainstalowanie podsłuchu w lokalu S W i nagrywanie rozmów prowadzonych przez powódkę a następnie wykorzystanie ich było działaniem bezprawnym. Sąd podniósł, że prawo do swobody wypowiedzi, wyboru rozmówcy, tajemnicy rozmowy jest prawem powszechnie szanowanym i respektowanym. Pozwana prawo to naruszyła. Nie wyłącza bezprawności działania E Sz okoliczność, że podsłuchiwanie i nagrywanie rozmów powódki miało służyć obronie --- STRONA 5 --- 5 pozwanej w procesie rozwodowym. Sąd podniósł, że nie można realizować prawa do obrony w procesie w sposób podstępny, sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Przedstawione przez pozwanego w sprawie rozwodowej zapisy nagranych rozmów nie zostały dotychczas dopuszczone jako dowody w tym postępowaniu. Nie można uznać, zdaniem Sądu I instancji, że motywem działania pozwanej wyłączającym bezprawność ( była potrzeba ochrony wartości nadrzędnych takich jak prawda i sprawiedliwość, na które wskazywała w toku procesu. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że E Sz instalując urządzenie podsłuchowe, podsłuchując rozmowy powódki i nagrywając je nie mogła wiedzieć jakiej treści zeznania złożył jej teściowa w w/w procesie rozwodowym. Mając powyższe na uwadze Sąd stanął na stanowisku, że uzasadnione jest udzielenie powódce ochrony prawnej na podstawie art. 23 i 24 k.c. Zdaniem Sądu, usunięcie skutków naruszenia dóbr osobistych powódki powinno nastąpić w formie pisemnego przeproszenia za podsłuchiwanie, nagrywanie i wykorzystanie bez jej zgody prowadzonych przez nią rozmów prywatnych. Z uwagi na to, że działanie pozwanej było umyślne, za uzasadnione Sąd uznał roszczenie wymienione w punkcie 2 konkluzji pozwu i zasądził od niej na rzecz kwotę 2500 zł w oparciu o art. 448 k.c. Wyrok z 16 lutego 1998 roku zaskarżyła E Sz Apelacja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie prawa materialnego - art. 23, 24 i 448 k.c. 2) naruszenie prawa procesowego - art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c. 3) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego. --- STRONA 6 --- 6 Podnosząc powyższe zarzuty apelacja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa ( ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego o niemajątkowych roszczeniach pozwu. Bezzasadny jest zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego. Sąd Wojewódzki trafnie ustalił, że urządzenie podsłuchowe w lokalu S W zostało zainstalowane przez pozwaną przede wszystkim w celu podsłuchiwania i nagrywania rozmów powódki z synem. Okoliczność ta została przyznana w odpowiedzi na pozew (k. 30), wyjaśnieniach i zeznaniach powódki (k. 27, 28, 68, 69) co apelacja pomija. Gdyby istotnie chodziło E Sz o kontrolę nad wymagającą opieki S W - nie nagrywałaby rozmów prowadzonych w czasie obecności powódki w lokalu matki bo nie byłoby takiej potrzeby. Skarżąca, wbrew oczywistym faktom, twierdzi w apelacji, że urządzenie podsłuchowe zostało zainstalowane jedynie w interesie S W Nieuzasadniony jest również sformułowany w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. Pozwana nie precyzuje na czym polega, jej zdaniem, obraza art. 233 § 1 k.p.c. Apelacja nie podaje w jaki sposób Sąd naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, unormowaną w tym prz^sie. --- STRONA 7 --- 7 Wbrew stanowisku apelacji uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie narusza art. 328 § 2 k.p.c. Zawiera ono wszystkie elementy wymienione w tym przepisie. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 23, 24 k.c. Sąd Apelacyjny uznaje za trafne stanowisko Sąd I instancji, że powódka wykazała w niniejszym procesie fakt naruszenia jej dóbr osobistych. Art. 23 k.c. nie zawiera wyczerpującego katalogu dóbr osobistych człowieka ( chronionych przez prawo cywilne. Sąd Apelacyjny podziela pogląd Sądu Wojewódzkiego, że ochroną tą objęte jest prawo do swobody wypowiedzi, wyboru rozmówcy i tajemnicy rozmowy i że pozwana prawo to naruszyła. Trafne jest także stanowisko Sądu I instancji, że pozwana nie wykazała, iż jej działanie pozbawione jest cech bezprawności. Sąd Wojewódzki w sposób przekonywujący uzasadnił to stanowisko a apelacja nie zawiera dostatecznych argumentów do podważenia go. Sąd trafnie podniósł, że gromadzenie materiału dowodowego w procesie i prezentowanie go przez strony nie powinno odbywać się z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Należy podkreślić, że pozwana decydując się na podsłuchiwanie i nagrywanie rozmów powódki z synem i innymi osobami, kierowała się złym zamiarem. Nie wiedziała bowiem jaka będzie treść tych rozmów i jakie zeznania złoży jej teściowa w procesie rozwodowym małż. Sz< , co słusznie podniósł Sąd Wojewódzki. Należy podnieść, że ocena prawdziwości zeznań J J oraz zarzutów stawianych pozwanej przez męża w w/w procesie rozwodowym może nastąpić jedynie w tamtym postępowaniu. Sąd nie jest uprawniony do takiej oceny w niniejszym procesie. Należy podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, że metoda działania pozwanej, która stała się przyczyną*wytoczenia niniejszego powództwa nie --- STRONA 8 --- 8 z a s l u g u j e „a S P 0 t e c Z n ą S ą d , i n s ^ i » t r u d „ o byłoby zaakceptować sytuację^ w której każdy obywatel, bez trudności, mógłby być świadkiem rozmów prowadzonych przez inne osoby. Z przyczyn wyżej podanych należy uznać za trafny pogląd Sądu I instancji, że E Sz nie wykazała w niniejszym procesie okoliczności wyłączających bezprawność jej działania. Brak podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu Wojewódzkiego^ że roszczenie opisane w punkcie 2 Konkluzji pozwu jest usprawiedliwione co do zasady. Działanie E Szi którym naruszone zostały dobra osobiste powódki było działaniem umyślnym. W ocenie Sądu Apelacyjnego, apelacja zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie wysokości zasądzonego - w oparciu o art. 448 k.c. - roszczenia oraz w zakresie odsetek ustawowych. Ustalona przez Sąd Wojewódzki sytuacja majątkowa E Sz uzasadnia pogląd, że zasądzona na rzecz kwota 2500 złotych stanowiłaby nadmierne obciążenie dla budżetu domowego pozwanej. Należy podnieść, że E S2 ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Dysponuje kwotą 1100 złotych na utrzymanie rodziny. Dochody jej nie uległy zmianie. Po wydaniu zaskarżonego wyroku został rozwiązany stosunek pracy pozwanej. Obecnie pobiera ona zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 633 złotych (vide k. 147 na odwrocie). Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny uznał, że odpowiednią kwotą którą powinna zapłacić pozwana na rzecz jest kwota 500 złotych i dokonał stosownej zmiany zaskarżonego wyroku. Sąd podzielił pogląd apelacji, że nieuzasadnione jest zasądzenie ustawowych odsetek od w/w roszczenia, poczynając od 29.10.96 r. tj. od daty doręczenia odpisu pozwu E Sz --- STRONA 9 --- 9 Chociaż poszkodowany a nie jest legitymowany do wytoczenia ( < powództwa opartego na art. 448 k.c. - nie jest on wierzycielem w odniesieniu do tego roszczenia. się wyroku uwzględniającego powództwo oparte na w/w przepisie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, żądanie zasądzenia odsetek ustawowych od daty doręczenia odpisu pozwu nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w art. 481 k.c. Z przyczyn wyżej podanych Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 i art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 i 108 k.p.c. Wierzycielem staje się po uprawomocnieniu