Wyrok I ACa 375/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 375/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier Sędziowie : SSA Ewa Tkocz SSA Lucyna Świderska - Pilis (spr.) Protokolant : Iwona Posyniak po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa G. P. przeciwko Skarbowi Państwa Aresztowi Śledczemu w (...) i Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w (...) o zapłatę i rentę na skutek apelacji powoda G. P. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II C 413/06 1) oddala apelację; 2) przyznaje od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokat W. H. kwotę 3 294 ( trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt cztery) złote, w tym 594 ( pięćset dziewięćdziesiąt cztery) złote podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I ACa 375/08 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód G. P. domagał się zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w (...) a następnie również Zakładu Karnego w (...) kwoty 150 000 zł. tytułem zadośćuczynienia za trwale utracone zdrowie oraz renty po 2.000,00 zł miesięcznie w związku z utratą możliwości wykonywania wyuczonego zawodu. W uzasadnieniu swojego żądania powód wskazał, iż od 1970 roku cierpi na schorzenie oczu. Nieprawidłowe leczenie w Areszcie Śledczym w (...), a następnie Zakładzie Karnym w (...) spowodowało znaczne pogorszenie stanu zdrowia powoda. Pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w (...) wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu podniesiono, iż strona pozwana przeczy twierdzeniom powoda, aby z winy lekarzy zatrudnionych u pozwanego powód doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu. Pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w (...) wnosił o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazano, iż brak podstaw do uznania, aby w czasie leczenia w Zakładzie Karnym w (...) doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości co potwierdza opinia biegłego L. B.. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo oraz orzekł w przedmiocie kosztów procesu. Sąd pierwszej instancji ustalił, iż powód G. P. w młodości miał prawidłową ostrość wzroku. Poważniejsze kłopoty pojawiły się w 1996 r. Badania okulistyczne przeprowadzone w Zakładzie Karnym w (...) wykazały objawy zapalenia błony naczyniowej oka prawego. Podjęto leczenie ambulatoryjne, lecz z uwagi na to, że stan zapalny nie ustępował, skierowano powoda do Szpitala Aresztu Śledczego w (...). Przeprowadzone tam w dniu 19 września 1996 r. badania okulistyczne nie potwierdziły konieczności leczenia schorzenia oka w warunkach szpitalnych. Po przeniesieniu powoda do Zakładu Karnego w (...) kontynuowano leczenie zlecone w Areszcie Śledczym w (...) i dolegliwości ustąpiły. Kolejne wizyty okulistyczne w Zakładzie Karnym w (...) spowodowane były głównie postępującym osłabieniem wzroku. Ponieważ nie można było dobrać powodowi okularów metodą subiektywną, wykonano u powoda skiaskopię, która wykazała niewielkiego stopnia nadwzroczność. W wyniku tego powód otrzymywał okulary o coraz silniejszej mocy szkieł okularowych. W czerwcu 2005 r. wystąpiły kolejny raz nasilone odczyny zapalne ze strony oka prawego. Powód w okresie od 02 sierpnia 2005 do 03 listopada 2005 r był hospitalizowany w Szpitalu Aresztu Śledczego w (...). Przeprowadzone tam badania wykazały objawy zapalenia przedniego odcinka gałki ocznej. Wykonane badania radiologiczne oczodołu nie wykazały odchyleń od stanu prawidłowego. U powoda wykonano także konsultacje laryngologiczne i stomatologiczne. Ponadto postarano się o przeprowadzenie konsultacji w Klinice (...) w K.. W trakcie tej konsultacji 5 października 2005r. badaniem USB stwierdzono obecność niewielkiego ciała obcego w strukturach oka w przednim odcinku gałki ocznej prawej. Zaproponowano wówczas zabieg operacyjny na który powód nie wyraził zgody, co potwierdził 7 października 2005 r. podpisem w historii choroby. Po powrocie do Zakładu Karnego w (...) powód zgłaszał się kilkakrotnie na wizyty okulistyczne ze względu na występowanie podrażnienia oczu, światłowstrętu i pogarszania wzroku. U powoda brak jest podstaw do stosowania soczewek cylindrycznych. 02 lutego 2007 r zostało wydane skierowanie do Oddziału (...) w B. w celu usunięcia ciała obcego i ewentualnego przeszczepu rogówki. Zdaniem Sądu pierwszej instancji obecny stan oka powoda nie pozostaje w związku przyczynowym z działaniem lub zaniechaniem funkcjonariuszy Skarbu Państwa ale jest głównie wynikiem obecności ciała obcego wewnątrzgałkowego. Podkreślił Sąd, iż powód 7 października 2005 r odmówił zgody na zabieg operacyjny. W świetle powyższych wywodów brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa za obecny stan oka powoda. Zarówno bowiem na gruncie art. 417 kc przed 1 września 2004 r. jak i w brzmieniu obecnie obowiązującym, wreszcie również na gruncie art. 419 kc szkoda musiała być wyrządzona przez funkcjonariusza, a zatem musiała istnieć przesłanka działania ( zaniechania) wyrządzającego szkodę, co nie zostało w sprawie wykazane. --- STRONA 3 --- Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożył powód G. P. wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie roszczeń powoda i zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 150 000 zł. oraz renty w kwocie po 2000 zł. miesięcznie ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik powoda z urzędu wnosił o przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, oświadczając równocześnie iż pomoc ta nie została ani w całości ani w części zapłacona. Skarżący zarzucał naruszenie prawa materialnego a to art. 417 §1 kc w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 1 września 2004 r. jak i w brzmieniu obecnym a także naruszenie art. 419 kc, odnośnie zdarzeń które miały miejsce przed 1 września 2004 r., poprzez uznanie, iż obecny stan zdrowia powoda nie pozostaje w związku przyczynowym z działaniem lub zaniechaniem funkcjonariuszy Skarbu Państwa; naruszenie przepisów prawa procesowego a w szczególności art. 233§1 kpc poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, wykraczającą poza granice swobodnej oceny dowodów. W uzasadnieniu apelacji podkreślane było, iż powód pogorszenie swego stanu zdrowia upatruje głównie w tym, iż wielokrotnie odmawiano mu leczenia w warunkach wolnościowych co jedynie dawało gwarancję poprawy jego stanu zdrowia i mogło zapobiec dalszemu pogarszaniu się tego stanu. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja jest nieuzasadniona. Sąd pierwszej instancji ustalił prawidłowy stan faktyczny, który Sąd Apelacyjny bez zbędnego powielania podziela i przyjmuje za własny. Podzielić również należy rozważania tegoż Sądu. Normatywnym wyrazem odpowiedzialności Skarbu Państwa za działania funkcjonariuszy jest obecnie art. 77 Konstytucji RP i art. 417 – 421 3 kc. W tym zakresie doszło do istotnych zmian stanu prawnego. Do wejścia w życie nowej Konstytucji, czyli do 16 października 1997 r. Skarb Państwa odpowiadał za wyrządzone przez funkcjonariuszy szkody tylko na zasadzie winy funkcjonariusza. Po wejściu w życie Konstytucji stan prawny uległ daleko idącej zmianie gdyż w art. 77 Konstytucji zapisano, iż „każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw”. 4 grudnia 2001 r. Trybunał Konstytucyjny (SK 18/2000 OTK ZU Nr 8, poz. 256) orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 418 kc i dokonał interpretacji art. 417 kc, przesądzając, iż przepis ten rozumiany w ten sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, jest zgodny z art. 77 Konstytucji. Tym samym odpowiedzialność Skarbu Państwa zinterpretowana została jako odpowiedzialność oparta na zmodyfikowanej zasadzie ryzyka, bowiem przesłanka odpowiedzialności ograniczona została jedynie do bezprawności działania funkcjonariusza. Na tle powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęte zostało stanowisko, iż od daty wejścia w życie Konstytucji Skarb Państwa ponosi, na podstawie art. 417§1 kc odpowiedzialność za niezgodne z prawem działania funkcjonariuszy, przy czym odpowiedzialność nie jest uwarunkowana stwierdzeniem winy funkcjonariusza. 17 czerwca 2004 r. doszło do zmiany kodeksy cywilnego, mającej na celu dostosowanie uregulowań ustawowych do zapisów konstytucyjnych. Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) wprowadziła nową treść art. 417 kc przewidującą odpowiedzialność Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie funkcjonariuszy. --- STRONA 4 --- Ustawa ta weszła w życie 1 września 2004r. W tym samym dniu utracił tez moc prawna art. 419 kc stanowiący, iż w wypadku gdy Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody przez Skarb Państwa, jeżeli doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo utracił żywiciela, a z okoliczności, zwłaszcza ze względu na niezdolność poszkodowanego do pracy albo ze względu na jego ciężkie położenie materialne, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Przenosząc powyższe rozważania na kanwę rozpoznawanej sprawy podnieść należy, iż z uwagi na wskazywany w pozwie okres leczenia powoda w warunkach więziennych podstawę ewentualnej odpowiedzialności pozwanego stanowi: jeśli chodzi o okres sprzed wejścia w życie Konstytucji – art. 417 i art. 419 kc (w brzmieniu wówczas obowiązującym) jeśli chodzi o okres od wejścia w życie Konstytucji do dnia 1 września 2004 r. – art. 417 kc (rozumiany w ten sposób, iż odpowiedzialność nie jest uwarunkowana stwierdzeniem winy funkcjonariusza) oraz art. 419 kc a od dnia 1 września 2004 r. – art. 417 kc w brzmieniu obecnie obowiązującym. Przesłankę odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych (prócz omówionej wyżej samej zasady odpowiedzialności) stanowi istnienie związku przyczynowego. Jak słusznie zważa Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie powód nie wykazał owego związku. W szczególności nie zostało wykazane błędne leczenie powoda czy to w warunkach Aresztu Śledczego w (...) jak czy Zakładu Karnego w (...). Wynika to z przeprowadzonych dowodów w postaci opinii biegłych. Z opinii biegłego L. B. (2), która nie została zakwestionowana przez żadną ze stron wynika w sposób jednoznaczny, iż brak jest podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek działania lub zaniechanie funkcjonariuszy Skarbu Państwa pozostawało w związku przyczynowym z obecnym stanem zdrowia powoda. Biegły L. B. (2) w swojej opinii szczegółowo przedstawił każdy etap leczenia powoda, stawiając tezę, że na każdym z tych etapów zastosowane środki oraz diagnostyka były adekwatne do występujących objawów. Postępowanie lecznicze w Zakładzie Karnym w (...) było prawidłowe, przyniosło pozytywne rezultaty. Podjęte leczenie oraz decyzje o konsultacjach uznać należy za trafne i zgodne z zasadami leczenia stanów zapalnych błony naczyniowej i rogówki. Podobnie ocenił biegły przebieg leczenia w Areszcie Śledczym w (...). Zarówno postępowanie diagnostyczne i konsultacje jak i zastosowane leczenie w okresie dwukrotnego pobytu powoda w ZOZ Aresztu Śledczego w (...) było prawidłowe. Podjęta w 1996 r. decyzja o braku konieczności leczenia schorzenia oka w warunkach szpitalnych była zasadna, co potwierdza fakt, iż zalecone leczenie (kontynuowane w (...)) spowodowało ustąpienie dolegliwości. Prawidłowe było również postępowanie lecznicze w 2005 r., w szczególności decyzja o konieczności leczenia operacyjnego. W ocenie biegłego obecny stan oka powoda nie pozostaje w związku przyczynowym z działaniem lub zaniechaniem funkcjonariuszy Skarbu Państwa ale jest głównie wynikiem obecności ciała obcego wewnątrzgałkowego oraz tego, iż powód odmówił zgody na wykonanie zabiegu operacyjnego. Co było przyczyną dostania się ciała obcego do gałki ocznej powoda nie było w sprawie wykazywane, nie ten fakt stanowi podstawę faktyczną powództwa. Niewykonanie zabiegu operacyjnego jest wynikiem tylko i wyłącznie decyzji powoda, który odmówił zgody na wykonanie tego zabiegu. W tym miejscu podkreślić też należy, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by przeprowadzenie owego zabiegu dopuszczalne było jedynie w warunkach wolnościowych a nie warunkach ZOZ Aresztu Śledczego w (...). Ponadto – co najistotniejsze – to nie statio fisci Skarbu Państwa wskazane przez powoda (Areszt Śledczy w (...) i Zakład Karny w (...)) ponoszą odpowiedzialność za to, iż powód nie był leczony w warunkach wolnościowych. Decyzja w tym zakresie należy bowiem do właściwego sądu penitencjarnego. Z powołanych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc apelację oddalił. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, uzasadnia przepis § 20 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat --- STRONA 5 --- za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).