Postanowienie I ACa 347/19 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lipca 2020r. Sąd Apelacyjny w Lublinie

--- STRONA 1 --- . Sygn. akt I ACa 347/19 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lipca 2020r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: SA Joana Toda R) Sędzia: SA Bogdan Radomski Sędzia: SA Mariusz Tchórzewski po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2020r. w Lublinie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa D. U. obecnie P. przeciwko Skarbowi Państwa - * i" 147 + 55 w R. o zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 12 kwietnia 2016r, sygn. akt I C 234/08 l. zmienia częściowo zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądza od pozwanego Skarbu Państwa -.' - © w R. na rzecz powoda D. P. kwotę 35.000 zł (trzydzieści pięć tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia; u. oddała apelację w pozostałej części; , u. zasądza od powoda D. P. na rzecz Skarbu Państwa - * "> w R.kwotę 2.000 zł (dwa tysiące złotych) tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. --- STRONA 2 --- j * Sygn. akt I ACa 347/19 UZASADNIENIE D.P. (noszący wówczas nazwisko U.) i A. R. w dniu 22 stycznia 2008r. wytoczyli powództwo przeciwko Skarbowi Państwa <* *;. « w R. domagając się zasądzenia na rzecz każdego z nich kwoty 400.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie ich dóbr osobistych związane z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. W jego uzasadnieniu wskazali, że naruszono ich godność osobistą poprzez umieszczenie w okresie odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach gdzie na jednego osadzonego przypadało poniżej 3 m? powierzchni, naruszenie art. 30 konstytucji, art. 1 10 kodeksu karnego wykonawczego. ar. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.: dalej - Konwencji) i 10 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167; dalej - Pakt) Następnie w toku wieloletniego procesu rozszerzali podstawę faktyczną i prawną, domagając się także odszkodowania, Przy czym 2 uwagi na aktualny zakres rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny, ograniczający się podmiotowo do jednego z powodów - D. P. dalsze dochodzone przez niego żądania przedstawiały się następująco. W piśmie z 28czerwca 2008r. wskazał on, że jego godność naruszały dodatkowo warunki panujące w pozwanej jednostce tj. brudne cele, niedostateczne oświetlenie, chłód, insekty w żywności, ograniczenia w dostępie do ciepłej wody (k.82). Na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2008r. (k.1 18) dodatkowo rozszerzył podstawę faktyczną swojego powództwa o dokonywanie bezpodstawnych kontroli osobistych z naruszeniem art, 4 w związku z art. 116 k.k.w. Wskazał, że naruszono także jego godność przez brak poszanowania jego potrzeb religijnych jako wyznawcy buddyzmu przez niezapewnienie odpowiedniego żywienia. W związku z tym wnosił o zwrot kwoty 17.000 zł za zakup odpowiedniej żywności. Twierdził, że pozwany nie zapewnił mu wyżywienia bezmięsnego, wegetariańskiego. naruszając art. 4 i 102 pkt 3 w zw. z art. 109 $ L kkow, mimo iż powód od wielokrotnie prosił osobiście wychowawców o pomoc w (ej kwestii i był oszukiwany, iż nic ma takiego prawa w otrzymywaniu posiłków religijnych. Naruszenie godności powoda miało miejsce poprzez fakt przymuszania powoda do prac niewolniczych, tj. przekraczających * godzin miesięcznie w latach "* r., co stanowiło obrazę art. 123a kw. w zw. z art. 4 kdow. W piśmie z 1 września * 1. (k.191) D. P. rozszerzył żądanie pozwu o zapłatę kwoty 73.000 x 1j. Koszty pracy przy sporządzaniu własnoręcznie posiłków i wnosił o zasądzenie 400.000zł za wskazane już naruszenia jego dóbr osobistych oraz 93.000 zł tytułem odszkodowania za niezapewnienie mu odpowiedniego żywienia. W piśmie z 2 listopada | 1. D. P. jako dodatkową podstawę faktyczną zadośćuczynienia w wysokości 400.000 zł wskazał brak należytej opieki lekarskiej (k.307). W piśmie z I stycznia 2009. rozszerzył żądanie pozwu o zapłatę dalszych 200.000 zł za zagrożenie i naruszenic jego dóbr osobistych tj. godności zdrowia i życia poprzez niespełnianie norm żywieniowych posiłków (k.408). Na rozprawie w dniu 19 czerwca 200%. (k.413 in.) rozszerzył żądanie zapłaty zadośćuczynienia do kwoty 800.000 zł tytułem naruszenia jego dóbr osobistych oraz z tytułu wykonywania niewolniczej pracy w areszcie kwoty 200.000 zł. Oświadczył, że w związku ze zgłoszonymi zarzutami, pozwany naruszył jego dobra osobiste, przede wszystkim godność, prywatność, część i zdrowie. Nie zapewnił minimalnej powierzchni 3 m, cele były źagrzybione, brakowsło ogrzewania, temperatura wynosiła maksymalnie 15 stopni C.. Stolarka okienna przez wicle lat była nie remontowana, brakowało uszczelnień w oknie, ograniczano zajęcia kulturalno-oświatowe, wszelkie spacery były organizowane wyłącznie w minimalnym czasie. Odmawiano mu prawa do realizowania społecznych aspiracji, tworzenia zespołów w oclu promocji prawa. W celach gdzie przebywał brakowało środków czystości odpowiedniego oświetlenia, miejsca do realizacji zajęć własnych. Łóżka były w złym stanie. Drzwi kącików sanitarnych są przesuwne i w praktyce przy korzystaniu nieszczelne, co powoduje, zarówno brak prywatności osobie korzystającej z toalety, jak i przenoszenie się fotoru na cele, Pozwany limituje bezzasadnie podstawowe media, energię, wodę ciepłą w okresie letnim. Pozwany bezpodstawnie nakazywał przebywać w odzieży i bluzach drelichowych, bądź nie wyrażał zgody na używanie prywatnej koszulki. Naruszał prawa do wyłącznej prywatności i bezpośredniości w kontaktach z rodzinami na salach widzeń, jak również podczas używania aparatów telefonicznych. Sposób konstrukcji sali widzeń, tj. podział na boksy, w których są po trzy stoliki dla trzech oddzielnych rodzin odwiedzających w odległości około pół metra od siebie powoduje. że rozmowy powoda są słyszalne przez innych skazanych, co umożliwia zapoznanie się innym osobom z tokiem rozmowy, do której nie mają uprawnień. Telefony zainstalowane są na korytarzach, rozmowy podsłuchiwane są przez innych skazanych ze świetlic Traktowanie instrumentalne i poniżające powoda polegało również na nadużywaniu kontroli osobistej wobec niego. Wielokrotnic poniżano go nie tylko faktem samego i wspólnego rozbierania się do naga, ale także zmuszaniem do czynności typu przysiady, czy woulgarnymi zwrotami. Pozwany przymuszał go do nieludzkiej pracy po 10 godzin w okresie od września | 7, do listopada | - Na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009r. D, P. rozszerzył powództwo o żądanie zapłaty zadośćuczynienia w kwocie 500.000 zł za --- STRONA 3 --- 45 cła . p . s naruszenie dóbr osobistych w postaci zagrożenia jego życia i zdrowia poprzez zaniechanie pozwanego należytego udzielania mu świadczeń zdrowotnych prowadzących do zdiagnozowania choroby nadciśnienia (k. 492 in.). Następnie rozszerzył żądanie o kwotę 200.000 zł zadośćuczynienia z tytułu zaniechania badań alergologicznych. W piśmie z 26 lutego 2010r. D. P. rozszerzył pozew o zapłatę 300.000 zł zadośćuczynienia i 500.000 zł odszkodowania za pobicie go przez innego osadzonego dniu 13 czerwca 2005r. w wyniku czego doznał on otarcia naskórka, obicia twarzy czoła, pogryzienia przedramienia oraz pod lewą łopatka woli ne 925 (k. 756). W piśmie z 4 sierpnia 2010r. rozszerzył powództwo o żądanie zapłaty 100.000 zł zadośćuczynienia i 100.000 zł odszkodowania w związku ze złym rozpoznaniem i leczeniem jego choroby nadciśnienia, złym doborem leków, odmową posiadania ciśnieniomierza, a w piśmie z 27 kwietnia 2012r, jako okoliczność także uzasadniającą naruszenie jego dóbr osobistych wskazał zaniechania pozwanego w leczeniu rozpoznanej u niego wady wzroku krótkowzroczności i astygmatyzmu. D, U. przesłuchiwany w charakterze strony podtrzymał w całości treść pozwów i złożonych ustnie wyjaśnień przed Sądem, wskazując , że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności, zdrowia, prywalności, intymności. Pozwany nie uznawał powództwa wnosił o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Podniósł zarzut upływu trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń wynikających ze zdarzeń sprzed styczna 2005r. na podstawie art. 442 $ 1 k.c. (k. 1148). Nie kwestionował, że powód (tak jak A. R.) przebywał w celach trzy osobowych gdzie było osadzonych czterech więźniów i taka sytuacja wała do, | „ Było to jednak zgodne z dawnym art. 248 k.k.w. i 110 k.k.w. Zdarzały się także usterki w celach. Nie wykonano powodowi prześwietlenia RTG płuc ale miał zapewniony dostęp do fachowej opieki Jekarskiej. Został zakwalifikowany do grupy — (art. 90 k.k.w.) i jego korespondencja podlegała cenzurze, też rozmowy telefoniczne były kontrolowane zgodnie z art. 242 k.k.w. Funkcjonariusze reagowali natychmiast na zagrożenie bezpieczeństwa D. P., a atak na niego przez innego współwięźnia był symacją incydentalną, Powód ze względów bezpieczeństwa został przetransportowany do innej jednostki. Pozwany przyznała także, że przez krótki czas D. P. nie otrzymywał wyżywienia wegetariańskiego ale areszt zobowiązany jest je dostarczać według możliwości 109 k.k.w. Powód miał możliwość korzystania z zajęć k.o. Posiadł własny odbiornik TY i inny dodatkowy sprzęt (... w celach (k.73,74, 641,771,1441, protokół elektroniczny rozprawy z 15 marca 2016r. CD k.2221), Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2016r. Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił oba powództwa, nie obciążając powodów kosztami procesu (k-2228). Sąd ten ustalił, że obaj powodowie odbywają długoletnie kary pozbawienia wolności. Szczegółowo opisany w uzasadnieniu W R. został oddany do użytku we wrześniu |. jako najnowocześniejsza wówczas jednostka w kraju. D. P. został skazany nakarę — lat pozbawienia wolności za. , o? * ==" * „ na podstawie art. 280 $ 2 kk. w zw. z 148 $ 2 k.k. Koniec kary przypada na 2 kwietnia | /r. Przebywał w W R. jako osoba tymczasowo aresztowana przez pierwsze cztery lata, tj. od 5 września | .do I grudnia | s, od 12 stycznia / / r.do 23 lutego . r. Jako skazany przebywał tam od 2 kwietnia * do 30 listopada. — r, od I marca / r. do 31 października "| r. Przerwy pomiędzy tymi okresami wynikały z jego uczestnictwa w procesach. Od listopada. + do maja * przebywał w wL.W > W R. był osadzony w celach mieszkalnych wieloosobowych o nr - „na różnych oddziałach, oprócz okresów od 7 sierpnia. * do 18 maja 2, gdzie przebywał w celach jednoosobowych o nr Cele wieloosobowe, w których przebywał były zaprojektowane jako cele trzy osobowe. Przebywało w nich czterech osadzonych, każdy z nich miał osobne łóżko, był wydzielony kącik sanitarny, sprzęt kwatermistrzowski. Powierzchnia w celi przypadająca na jednego osadzonego była poniżej 3 m od 2,25 m* na osobę do 2,62 m? na osobę, W celi | * powierzchnia wynosiła 9,04 m, gdzie przebywał od 5 września -r. do lutego | «, powierzchnia na jedną osobę wynosiła 2,26 m”. W oeli * — powierzchnia wynosiła 9,03 m i przebywał w niej w okresie od lutego | * «: do maja» Powierzchnia na jedną osobę wynosiła w tej celi 2,26 m. W celi: powierzchnia wynosiła 9 m? i w celi tej przebywał od maja do 1 grudnia |: Następnie od 12 stycznia |. :: do 23 lutego . | r. Powierzchnia na jedną osobę wynosiła 2,25 m, Następnie przebywał w celi nr o powierzchni 9 mi przebywał w niej od kwietnia | :dosierpnia | "r. Powierzchnia na jedną osobę wynosiła 2,25 m. W celi | o powierzchni 10.48m* przebywał w okresie sierpień - wrzesień r. Powierzchnia na jedną osobę wynosiła 2,62 m.W celi | o powierzchni 10,17 m przebywał od września | „. do 16 marca” 'r., powierzchnia na jedną osobę wynosiła 2,54 m*,W celi -* o powierzchni 9,79 m* przebywał od L6 marca ''x./.dodczerwca | r. Powierzchnia na --- STRONA 4 --- . e /. osobę wynosiła * „Wceli o powierzchni 10,24 m przebywał od4 czerwca | r.do7 sierpnia | apowierzchnia na jedną osobę wynosiła m?, W celi o powierzchni 9,21 m” przebywał od 16 maja - r. do 30 września | r. powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła 2,30 m. Od 1 marca '..do 31 października |. przebywał zmienie w innych celach, w tym również o,numerze . *_ _.. Na powierzchni mieszkalnej znajdowały się dwa dwupiętrowe łóżka, trzy taborety, stół i szafka. Przedmioty ograniczały powierzchnię mieszkaniową, Jedynym miejscem do poruszania w celi był korytarz o szerokości * cm i długości m, na osadzonych. Cele nie zawsze były odnowione, czasami zagrzybione. Brakowało częściowo sprawnych świetlówek. W celach pojawiały się również insekty. Kącik sanitarny w celach wieloosobowych składał się z umywalki, sedesu, w celach aresztu także z prysznica i był odgrodzony od reszty celi przesuwanymi drzwiami które niedostatecznie tłumiły dźwięki i zapachy z kącika. Stan przeludnienia w zakładach karnych występował od 2000r. na terenie całego kraju, jednakże zakład karny nie mógł odmówić przyjęcia skazanego do odbywania kary pozbawienia wolności ze względu na brak miejsca zakwaterowania. 'W związku z występowaniem przeludnienia Dyrektor vw R. na podstawie art. 248 k.k.w., obowiązującego do dnia : -., nie wydawał zarządzeń o wyznaczeniu dodatkowych miejsc zakwaterowania oraz informowaniu sędziego penitencjarnego o występowaniu przeludnienia. Na miarę istniejących możliwości finansowych i organizacyjnych, pozwany Areszt podejmował działania mające na celu pozyskanie dodatkowych miejsc zakwaterowania. Przeludnienie w pozwanej jednostce penitencjarnej skończyło się na początku . '; Powód został zakwalifikowany do grupy |, odbywał karę w zakładzie typu zamkniętego, z czym wiązały się dodatkowe ograniczenia w porównaniu do zakładów typu otwartego i półotwartego; korzystał ze spacerów. Do dyspozycji osadzonych pozostawały pomieszczenia świetlic, siłowni, hali sportowej, czytelni. biblioteki. kaplicy: uzyskiwali zgodę kierownictwa zakładu na posiadanie w celi radia, telewizora, grzałek i innego dodatkowego wyposażenia oraz na zakup dodatkowych środków czystości, odzieży; otrzymywali także przydziałowe środki czystości oraz środki owadobójcze. Stan cel mieszkalnych w był i jest kontrolowany systematycznie przez komisję oraz dyrektora placówki; sporządzane są protokoły z tych czynności; osadzeni mogą zgłaszać usterki, których usuwanie jest uzależnione od środków finansowych pozwanego zakładu. Większość usterek jest rezultatem dewastacji przez osadzonych. Ze względów na brak pieniędzy w budżecie pozwanej placówki zdarzały się w przeszłości czasowe ograniczenia w dopływie energii elektrycznej do cel poza kącikiem sanitarnym oraz w dostawie ciepłej wody do cel; od" r. dostawy te przestały być limitowane. Zgodnie z porządkiem wewnętrznym /.. * w R. kąpiel osadzonych odbywała się raz w tygodniu w cełach lub w łaźni zgodnie planem kąpieli. W czasie pobytu w . H w R. powód korzystał z widzeń z różnymi osobarni. W celu zapewnienia bezpieczeństwa osadzeni są poddawani kontrolom osobistym, szczególnie podczas opuszczania cel na widzenia i pokoju widzeń oraz przy okazji kontroli w celach mieszkalnych. Kontrola osadzonych polegała na oględzinach odzieży i ciała powodów. Powód był wyprowadzany do oddzielnego pomieszczenia, najczęściej suszarni. Był wówczas rozbierany do naga w obecności funkcjonariusza. Kolejny osadzony oczekiwała wówczas na korytarzu przed drzwiami. Jeżeli kontroli osobistej dokonywano w celi to pozostali więźniowie byli z niej wyprowadzani, Jedynie pobieżne kontrole były wykonywane w obecności innych osób. W trakcić pobytu w -* w R. powodowi zapewniono opiekę zdrowotną i stomatologiczną. U D. P. w trakcie pobyt w areszcie zdiagnozowano nadciśnienie tętnicze. Odmówiono mu posiadania w celi aparatu do mierzenia ciśnienia, ponieważ każdy osadzony ma możliwość tego badania w ambulatorium i może to robić codziennie od godziny 8:00 do 18:30. Zalecono terapię farmakologiczną, której nie przestrzegał. W związku ze stwierdzoną wadą wzroku miał zaproponowaną laserową metodę poprawienia wzroku ale na koszt własny. Badania okresowe są wykonywane tylko na zlecenie Iekarza w związku z określoną chorobą, Osadzeni mogą zapisywać się do lekarza u oddziałowego raz w miesiącu. Natomiast, jeżeli zachodzi nagła potrzeb poza kolejnością. Termin oczekiwania na badanie, czy konsultację jest taki jak dla osób nieosadzonych. W areszcie zatrudnionych było trzech lekarzy pierwszego kontaktu, lekarz okulista, lekarz psychiatra, lekarz dermatolog, laryngolog, chirurg, neurolog i diabetolog i dwóch stomatologów. Lekarz pierwszego kontaktu był obecny codziennie w areszcie od poniedziałku do piątku. W razie nagłej potrzeby wzywano pogotowie. Powód zgłaszał rożnego rodzaju dolegliwości. Informował lekarza, że jest na diecie wegetariańskiej i miał taką dietę. Odmówiono mu suplementacji witaminovej diety z uwagi na to, że przy dużym wysiłku fizycznym u osób, które mają suplementację może dojść do nagłych zgonów. Powód korzystał regularnie z siłowni, chodził na salę sportową. W trakcie pobytu w * +w R. powodom nie wykonywano regularnie, co dwa lata, badań rtg płuc. Amalgamat srebra używany w - do wypełniania ubytków w zębach w opinii Konsultanta Krajowego w dziedzinie stomatologii J. S. nic stanowi zagrożenia dla zdrowia. Znajduje się w wykazie materiałów stomatologicznych stosowanych przy świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. D. P. złożył zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza służby więziennej W. K., który w dniu IO kwietnia | c. nie doprowadził go do lekarza w związku z urazem ręki doznanym 6 kwietnia |, W sprawie --- STRONA 5 --- O * | tej odmówiono wszczęcia postępowania wobec stwierdzenia, że czynu nie popełniono akta”. „UD. P. nie stwierdzono niedosłuchu typu odbiorczego ani nic stwierdzono zmian patologicznych w zakresie uszu, nosa i gardła. Badania audiometryczne z roku wykonane w areszcie świadczą tylko o zaburzeniach słuchu niedużego stopnia typu przewodzeniowego, które mogą wystąpić np. przy infekcji nosa lub gardła. Z książki zdrowia powoda wynika, że skargi na uszy nie były częste i nie było wskazań do dalszej diagnostyki. Zdiagnozowano u niego przed około 5-6 laty podwyższone ciśnienie tętnicze krwi i w związku z tym włączono leczenie hipotensyjne (A. i P. ). Od łat powód nie wymaga leczenia farmakologicznego i ma prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi, Jest natośniast osobą otyłą. W czasie pobytu w * * "sw R. wokresieod | do! |; miał zapewnioną prawidłową opiekę medyczną. Z wielokrotnych wpisów w książeczce zdrowia skazanego wynika, że ciśnienie tętnicze krwi było prawidłowe lub ługodnie podwyższone, W listopadzie | r. wykonano badanie echokardiograficzne, które nie wykazało zmian, Powód otrzymywał prawidłowe leczenie farmakołogiczne i według aktualnie obowiązujących standardów kardiologicznych nie wymagał dodatkowych badań diagnostycznych. Jego stan zdrowia nie wymagał wykonania w czasie pobytu w areszcie rezonansu magnetycznego Serca. 'W trakcie pobytu D. P. w. © W R. nie doszło do zaniedbań leczenia jego wady wzroku. Powód prawdopodobnie od urodzenia posiada niezborne rogówki cechujące się znacznie mniejszym promieniem krzywizny w przekroju wertykalnym niż horyzontalnym. Następstwem tej geomelrii rogówek jest wada obustronna wzroku określana, jako niezborność (astygmatyzm), w Którym światło załamywane jest różnie w różnych przekrojach układu optycznego oka. Nie jest to choroba, więc nie podlega leczeniu, a wada wzroku podlegająca korekcie. Korekta ta może być wykonana alternatywnie za pomocą soczewek okularowych torycznych, soczewek kontaktowych miękkich lub twardych torycznych lub za pomocą zabiegu laserowej korekcji, gdzie na trwale laserem eximerowym można wymodelować rogówki do pożądanego kształtu. Przebywanie przez powoda w zagrzybionych celach nie naraziło go na choroby nowotworowe. Wyżywienie osadzonych w | w R. było przygotowywane zgodnie z zasadami określonymi w art. 109 k.k.w. i rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawic wyżywienia osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych określającym stawkę budżetową na jednego osadzonego, kaloryczność, skład chemiczny i ilość warzyw w posiłkach, normy żywieniowe, a w tym PW - dla osadzonych z dietą uwarunkowaną od poglądów kultarowo-religijnych. Konstruując jadłospis funkcjonariusz posiada komputerowy program żywnościowy zatwierdzony przez Centralny Zarząd Służby Więziennej. Program ten sam wylicza, weryfikuje elementy jadłospisu, kaloryczność. Przy diecie wegetariańskiej musi być większe zróżnicowanie produktów w celu zapewnienia normy białkowej. Każdy posiłek jest sprawdzany pod względem jakościowym i ilościowym. W . :. wprowadzono w. . "i system kontroli, jakości żywienia (...). Jest kontrolowany przez Sanepid raz lub dwa razy w roku. Przy kontroli brana jest pod uwagę różnorodność posiłków. W trakcie prowadzonych kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości. W trakcie kontroli jednostki przez przedstawicieli Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Sędziego Penitencjarnego osadzeni skarżyli się na monotonię posiłków, ich jakość jednak większość z nich określało jako znośną. Skarga powoda na monotonne żywienie według normy Pw została uznana za zasadną. D. P. założył wspólnotę wyznaniowa « na czele, której stoi jako Przewodniczący „dei. W związku z deklarowanym wyznaniem złożył 31 sierpniu” prośbę o dostarczanie wyżywienia wyznaniowego, dietę bezmięsną (nabiałową). Dyrektor 1 września | r. wyraził zgodę na wydawanic wyżywienia według normy (...), tj. bez mięsa wieprzowego. Podnosił, że administracja Aresztu nie miała możliwości technicznych, aby przygotowywać posiłki „nabiałowe”, Dyrektor Aresztu uznał, że zgodnie z ant. 109 $ 1 k.k.w., w miarę posiadanych przez administrację Aresztu możliwości, powód otrzymywał posiłki spełniające wymogi religijne. Powód wniósł skargę na tę decyzję i w dniu 15 lipca | *:. Dyrektor Generalny Służby Więziennej nakazał pozwanemu wydawania posiłków wyznaniowych. Faktycznie powód zaczął je otrzymywać 26 lipca. *.r. W ocenie Biura K. - Inwestycyjnego Centralnego Zarządu Służby Więziennej * y w R. mógł zapewnić żywienie zgodnie z wymogami określonymi w art. 109 $ 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r, k.kw. Pomimo deklarowanej diety wyznaniowej D, U. otrzymywał paczki z produktami mięsnymi oraz produkty takie nabywał w kantynie. W dniu 9 maja | «. zgłaszał prośbę o suplementację witaminową w związku z żywieniem wyznaniowym (koszerność) i jednocześnie w tym samym okresie występował o wyrażenie zgody na zwiększenie zajęć na siłowni do w tygodniu. W dniu [3 czerwca D. P. został pobity przez współosadzonego M. T. wskutek czego doznał obrażeń ciała, w postaci otarcia naskórka na plecach, siniaków czoła i twarzy, śladów pogryzień przedramienia i śliniaków pod prawa łopatką. Obaj osadzeni należeli do tej samej kategorii tj. osób dorosłych odbywających pierwszą karę pozbawienia wolności w zakładzie typu zamkniętego. W dniu --- STRONA 6 --- * ' 16 czerwca 2005r. D. P. złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że był to drobny epizod wywolany nieporozumieniem, o którym już zapomniał. M. T. został ukarany karą dyscyplinarną za sprowokowanie bójki W dniu 24 czerwca | roku D. P, został zaatakowany i pobity w pomieszczeniu kuchni przez osadzonego J. R., w stosunku do którego użyto środków przymusu. Jak sam wyjaśnił J. R. przekazał mu wcześniej przez innego osadzonego, że w tym dniu ma się stawić w świetlicy, żeby „pogadać” w sprawie donosu, „wykupić się” papierosami. Z tego powodu poprosił innego osadzonego, żeby się nie oddalał od niego. W tym czasie nie zachodziły przesłanki aby odizolować powoda od innych osadzonych. Powód nie zgłaszał zagrożeń dla bezpieczeństwa. D. P. w pozwie wniesionym w $ lipca . ** :, w sprawie, | -« » Sądu Okręgowego w R . domagał się zadośćuczynienia od P. M. (1) za zdarzenia w pomieszczeniu kuchni aresztu w dniu 24 czerwca - tj. podżeganie J R. do napaści na niego w kwocie 100.000 zł. W dniu 27 listopada * *: w piśmie procesowym cofnął pozew wskazując że uważa. iż P. M. (2) jest niewinny. Postępowanie zostało w sprawie umorzone wobec skutecznego conięcia pozwu. ' Stosownie do_art. 116 i 123 k.k.w, skazany ma obowiązek wykonywania pracy oraz. prac porządkowych na terenie zakładu karnego, która w wymiarze do 90 godzin miesięcznie nie podlega wynagrodzeniu. Za wykonywane prace nieodpłatne mogą mu być przyznawane nagrody. D. P. wykonywał nieodpłatne prace porządkowe na rzecz Aresztu w okresie od 5 września 2005r. do 16 października 2006r. w wymiarze nie przekraczającym 90 godzin miesięcznie. Nie składał skarg do administracji aresztu z tego powodu, Kierowane były wnioski o udzielenie im nagród. Do jego obowiązków należało sprzątanie, mycie toalet. wydawanie posiłków więźniom, wynoszenie śmieci, mycie klatek schodowych, wind spożywczych, łaźni, noszenie termosów z posiłkami, porządkowanie pomieszczeń ogólnodostępnych oddziału. W przypadku zatrudnienia nieodpłatnego skazanych w Areszcie prowadzona jest książka zatrudnienia na oddziale oraz karty pracy. Te dokumenty znajdują się na dyżuree oddziałowego i to on nadzoruje ich prowadzenie. Wychowawca był osobą, która zakładała kartę pracy, a po zakończonym miesiącu kartę taką zanoszono do dokumentacji celu archiwizacji. Karty pracy zakładali organizatorzy tego zatrudnienia w tym czasie byli to wychowawcy, karty pracy były wypełniane przez oddziałowych czasami wspólnie przez oddziałowych z wychowawcami. Były wypełniane na podstawie książek zatrudnienia, były podpisywane na zakończenie miesiąca przez pracującego osadzonego, organizującego zatrudnienie i kierownika działu osoby, Ponieważ wykonywanie tych prac wiązało się z wyjściem poza cele, osadzeni nie byli do nich przymuszani. Była to forma wyróżnienia, więc musieli się dobrze zachowywać. Chętnych do pracy było sporo ponieważ można było dostać nagrody, głównie pieniężne. Osadzony mógł zrezygnować z. pracy ze względów zdrowotnych lub innych powodów, ponieważ nie było problemów z zatrudnieniem innych chętnych osób. Większość stanowisk to prace bez narażeń, nie wymagających dodatkowych badań. Podpisy powodów na kartach pracy zostały podrobione przez inne osoby. Wedle dalszych ustaleń Sądu D. P. w. - w R. został osadzony we wrześniu e, i po dwóch dniach dokonał samookaleczenia, kolejnego w >. Korzystał ze wsparcia psychologa. Został zakwalifikowany do podgrupy : | W stopniu zadowalającym przestrzegał porządku i dyscypliny. Raczej nie był karany i nagradzany. Był zatrudniany przy pracach porządkowych na rzecz oddziału. Nie uczestniczył w podkulturze więzinnej, Korzystał z zajęć kulturalno oświatowych. Otrzymywał paczki żywnościowe z zewnątrz. Posiadał w celi telewizor, radiomagnetofon. Jego prosby o dodatkowe środki czystości, grzałki artykułu papiernicze, odzież były uwzględniane. Powód był badany w ośrodku (...) / - * 1 W. B. od 21 grudnia | 'r. do 4 stycznia |: Ze sporządzonej przez ten ośrodek opinii wynika, że u powoda rozpoznano osobowość niedojrzałą z cechami narcystycznymi i pieniaczami, słabą kontrolę emocjonalną. W ocenie psychiatrycznej i psychologicznej stwierdzono u niego zaburzenia osobowości, będące skutkiem nieprawidłowo przebiegającej socjalizacji, uwarunkowane procesem wychowawczym, Nie był on osobą upośledzoną umysłowo ani chorą psychicznie. Wykluczono u niego wystąpienie zaburzeń depresyjnych. Był |, dobrze zeadaptowany do izolacji, natomiast miał poczucie krzywdy, niezasłużonej kary. Z uwagi na skonfliktowanie z większością osadzonych D. P. posiadał status osadzonego „chronionego” w związku z czym został przetransportowany do innego zakładu karnego na podstawie decyzji Centralnego Zarządu służby Więziennej. we Ś w R. przeprowadzano regularne jak też incydentalne kontrole. W sprawozdaniach z lat - sędzia penitencjarny stwierdził, że działalność aresztu oraz warunki bytowe skazanych poza stanem opieki medycznej - nie budziły zastrzeżeń. Nie zachodziła potrzeba wydania natychmiastowych decyzji i zarządzeń lub podjęcia niezbędnych czynności mających na celu usunięcie uchybień w działaniu kontrolowanej jednostki. Działalność kontrolowanej jednostki oceniona została pozytywnie. W 2002r. zalecono w związku Ze skargami osadzonych dotyczących trudności w dostaniu się do lekarza podjąć czynności mające na celu zatrudnienie jeszcze jednego lekarza na pełny etat i lekarzy specjalistów na części etatu, oraz takiej organizacji służby zdrowia, która pozwoliłaby na prawidłowe realizowanie zadań wytyczonych Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości dnia 27 --- STRONA 7 --- s e . I września roku w sprawie zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności N Zakłady Opieki Zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności (Dz. U. Nr. 121 poz. 1304). Pomimo dalszego wzrostu zaludnienia w okresie objętym wizytacją nie odnotowano zbiorowych wystąpień osadzonych, Wizytację przeprowadzono w dniach 25,26 maja -, gdy w kraju były zbiorowe wystąpienia skazanych, odmowy przyjmowania posiłków. W kontrolowanej jednostce takie formy protestu nie miały miejsca, nie było okrzyków, nawoływań czy innych odgłosów niestosownego zachowania skazanych. Dziąłalńość kontrolowanej jednostki była na dobrym poziomie i nie zachodziła potrzeba wydawania zaleceń powizytacyjnych. W «. zalecono przestrzeganie przez więźniów zakazu suszenia rzeczy w celach, poprawę stanu kącików sanitarnych, gdyż większość z nich pod względem czystości budziła wiele zastrzeżeń, przeciekają krany, umywalki, Jedynym poważnym zastrzeżeniem było to, że dotychczas mimo sygnalizowania od dwóch lat, nic nie zrobiono by zlikwidować grzyba w kilkunastu celach mieszkalnych, a jedynie usunięto pleśń po zimie. W protokole wizytacji za | * . zamieszczono informację, że skazani zgłaszali uwagi dotyczące zagrzybienia. Administracja nie odpowiedziała w sposób jednoznaczny jakie podjęto kroki do zlikwidowania grzyba. Ponadto nadal były aktualne zalecenia dotyczące systematycznego przeglądu urządzeń sanitarnych w celach mieszkalnych, wymiany zużytego sprzętu kwatermistrzowskiego. W piśmie z 11 lipca (...) Dyrektor po zapewniał, że będą malowane cele, które wymagają remontu sprzęt kwatermistrzowski będzie systematycznie wymieniany w miarę posiadanych środków finansowych. Wymienione czynności były faktycznie wykonywane, ale w praktyce nie wyeliminowano zagrzybienia. W sprawozdaniu z łat » sędzia penitencjarny stwierdził owzymywanie przez osadzonych środków czystości zgodnie z normą, pościel zmieniana była co dwa tygodnie, wydawane posiłki spełniały normy żywieniowe. Osadzeni micli dostęp do zajęć kulturalno- oświatowych poprzez możliwość słuchania programów radiowych, ogłądania telewizji , rozwijania posiadanych umiejętności, udział w spotkaniach i przedstawieniach, korzystanie z świetlic oddziałowych i sali gimnastycznej, turniejach sportowych. Sędzia penitencjarny nakazał podjęcie czynności zmierzających do eliminacji stanu przeludnienia. W październiku | r. przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatelskich uznała warunki panujące w oddziałe dla więźniów niebezpiecznych za dobre, W dniach * * stycznia «. przedstawiciele Rzecznika Praw Obywatelskich dokonali czynności sprawdzających w_- "ze w R. Zwrócono wówczas uwagę na to, że cele są zbyt wąskie co zmniejsza ich funkcjonalność, Stan cel i sprzętu kwaterunkowego uznano za dobry. Osoby osadzone na oddziale mogły korzystać z pomieszczenia pralni, suszarni, prasowalni i kuchni. Posiłki roznoszone były do cel w termosach. Większość więźniów uznawała je, za co najmniej znośne. Uzupełnieniem były produkty otrzymywane w paczkach oraz. zakupy w kantynie. Jednostka posiada dobra bazę do prowadzenia działalności kulturalno-oświatowej i sportowej. Najczęściej zgłaszanymi skargami przez osadzonych było występujące przeludnienie w celach, ograniczenia w korzystaniu z kąpieli. W zakresie opieki zdrowotnej zgłaszano zbyt długi okres oczekiwania na przyjęcie prze lekarza. Nie zgłaszano uwago do zajęć sportowych i kulturalno-oświatowych. W ocenie wizytujących panujące w areszcie warunki bytowe nie dawały podstaw, aby mogły prowadzić do okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. W dniach 15-18 grudnia | «: przedstawiciele Rzecznika Praw Obywatelskich ponownie dokonali czynności sprawdzających w © een w R.. Zwrócono wówczas uwagę na to Że część kocy, materacy i pościeli wymagała wymiany na nowe. Stan cel i sprzętu kwaterunkowego uznano za dobry. Jednostka posiada dobra bazę do prowadzenia działalności kulturalno oświatowej i sportowej. Najczęściej zgłaszanymi skargami przez osadzonych było nadal występujące przeludnienie w celach, ograniczenia w korzystaniu z kąpieli W zakresie opieki zdrowotnej zgłaszano zbyt długi okres oczekiwania na przyjęcie prze lekarza stomatologa i okulistę. Nie zgłaszano uwago do zajęć sportowych i kulturalno-oświatowych. W ocenie wizytujących panujące w areszcie warunki bytowe nie dawały podstaw aby mogły prowadzić do okrutnegó,, nieludzkiego lub poniżającego traktowania”. Ogłędziny urządzeń grzewczo kominowych potwierdzały ich. Kontrola sanitarna stołówki Aresztu Śledczego również nie wskazywała na uchybienia. Ustaleń tych Sąd Okręgowy dokonał na podstawie szczegółowo powołanych dowodów, w świetle których powództwo uznał za nieuzasadnione, podzielając przy tym podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia (art. 442! $ L k.c.). W konsekwencji czego obaj powodowie utracili możliwość powoływania się na okoliczności, z których wywodzili odpowiedzialność pozwanego, a które miały miejsce w okresie dłuższym niż trzy Jata przed wniesieniem pozwu w sprawie niniejszej tj. przed styczniem | Sr. i kolejnymi rozszerzeniami powództwa. Następnie Sąd przedstawił obszerny wywód odnoszący się do poszczególnych żądań pozwu z uwzględnieniem licznie przywoływanego orzecznictwa sądów polskich oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka a sprowadzający się do konkluzji. że wszystkie przytoczone żądania są pozbawione podstaw faktycznych i prawnych. Wyniki bowiem przeprowadzonego postępowania dowodowego wskazują, iż warunki panujące w pozwanym zakładzie karnym nie były obiektywnie nichumanitarne. Odczuwane przez powoda niedogodności, przykrości, dyskomfort nie stanowiły przejawów znęcania się nad nim, poniżającego lub okrutnego waktowania lub'rorturowania go, lecz konsekwencję odbywania przez niego długoletniej kary pozbawienia wolności orzeczonej za zbrodnię zabójstwa człowieka w warunkach polskich zakładów karnych, których standard --- STRONA 8 --- ś . jest uzależniony od możliwości finansowych budżetu państwa, nakładów na więziennictwo oraz musi być postrzegany i oceniany w nawiązaniu do standardów panujących w niektórych komunalnych lokalach mieszkalnych, szpitalach, domach pomocy społecznej domach dziecka, domów opieki dla osób chorych, starszych i zniedołężniałych. Trudności te i przejściowe niedogodności, z którymi powód wiązał roszczenia finansowe, nie przekraczały przeciętnej miary związanej z pozbawieniem wolności. W rezultacie nie zostały naruszone wskazywane przez powoda przepisy Konstytucji, ustaw ani umów międzynarodowych wiążących Polskę. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Okręgowy powołał art. 102 k.pc. (k.2236-2253). Wyrok powyższy zaskarżyli obaj powodowie. D. P. w samodzielnie sporządzonej apełacji od tego wyroku, zaskarżając go w zakresie punktu I oddalającego jego powództwo całości, zarzucił dokonanie sprzecznych i błędnych ustaleń faktycznych, naruszenie art. 233 $ I k.p.c., art. 328 $ 2 k.pc., art, 232 k.pc. oraz art. 23 i art. 448 k.c., w związku z art. 110 k.k.w. i art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w związku z art. 91 Konstytucji RP. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie jego roszczeń w całości (k.2267-2268, por. też pismo powoda k-2342, gdzie jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazał 3.100.000 zł). Pozwany w odpowiedzi na apelację wnosił o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na jego kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych (k.2317-2322). Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia ' *_* 'r., wydanym w sprawie - oddalił obie apelacje, obciążając powodów kosztami postępowania odwoławczego na rzecz pozwanego w kwotach po 2.000 zł (k.2364). W uzasadnieniu swojego orzeczenia podzielił wszystkie ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji (k.2371-2390). Pełnomocnik ustanowiony z urzędu dla A. R. nie stwierdził istnienia podstaw do sporządzenia w jego imieniu skargi kasacyjnej (k. 2456) Natomiast na skutek skargi kasacyjnej D. P. od tego wyroku Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2019r. uchylił zaskarżony wyrok w punktach I i II w części oddalającej jego apelację oraz orzekającej o kosztach postępowania apelacyjnego dotyczących tego powoda i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (pkt I), zaś w punkcie 2 odrzucił skargę kasacyjną w pozostałej części. U podstaw rozstrzygnięcia z punktu 1 powyższego wyroku legła ocena Sądu Najwyższego, iż lakoniczność i stopień ogólnikowości uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia mu rozważenie przytoczonych w skardze podstaw 'kasacyjnych. Podzielono zarzut naruszenia art. 378 $ ] k.p.c. w związku z art. 391 $ 1 k.p.c. oraz art. 328 $ 2 k.p.c. w związku z art. 391 $ I k.p.c. (k-2440-2543v), Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił i zważył, co następuje: D. P. w piśmie procesowym z dnia 7 października. |. .r. wnosił o przeprowadzenie nowego, nieznanego mu wcześniej dowodu z treści ugody z dnia 18 czerwca * **s. jaką R. RP zawarł z A. R. na skutego jego skargi nr (...) do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S. — na okoliczność naruszenia art. 3 Konwencji przez pozwanego oraz „bezprawności wyroku Sądu Okręgowego wR „ którego apelacja dotyczy” (k.2626-2626v). W uwzględnieniu tego wniosku Sąd Apelacyjny uzyskał z Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP decyzję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S. z dnia 18 czerwca. * * . w sprawie R. p. Polsce (skarga nr. (...)) wraz jej roboczym tłumaczeniem na język polski (k.2689-2692). Na podstawie tego dokumentu uzupełniająco ustalił, że wymienioną decyzją Trybunał zatwierdził deklaracje ugodowe złożone przez R. Rzeczypospolitej Polskiej i A. R.. W dniu 1 marca |; A. R. wniósł skargę, w której zarzucał zgodnie z artykułem 3 Konwencji, że podczas pobytu w , Su" w R. w okresie od 22 stycznia "i '*. do 22 września | :, warunki jego osadzenia były niezgodne z. przepisami. W szczególności zarzucał, że był przetrzymywany w przeludnionych celach. W dniu 16 maja z. Rząd RP zaproponował zapłacenie A. R., celem polubownego załatwienia powyższej sprawy zawisłej przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. sumę 7.800 EUR dla pokrycia wszelkiej szkody majątkowej i niemajątkowej, jak również sumę 2.000 PLN dla pokryciż kosztów postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w IL. s s ZD * w. zakresie, w jakim zostały one rzeczywiście poniesione przez skarżącego. (...). Zapłata ma stanowić dla skarżącego zadośćuczynienie za systemowe naruszenie artykułu 3 Konwencji w związku z warunkami jego osadzenia, w szczególności z przeludnieniem, stwierdzone przez Trybunał w wyroku pilotażowym wydanym w sprawie O. p. Polsce (skarga nr (...)) w dniu 22 października .. A. R. przyjął tę propozycję oświadczając; że zapłata stanowić będzie ostateczne rozstrzygnięcie sprawy i zrzeka się on wszelkich innych roszczeń przeciwko --- STRONA 9 --- e * . x Polsce w związku z faktami tkwiącymi u podstaw jego skargi. Trybunał zaś odnotowując polubowne załatwienie sprawy przez N na Zasadach poszanowania praw człowieka w rozumieniu Konwencji i jej Protokołów stwierdził brak przyczyn uzasadniających dalsze rozpatrywanie skargi i w związku z tym skreślż ją z listy spraw (k.2699-2703). Jak zatem z powyższego wynika R. RP zapoznawszy się ze skargą A. R. nie dowodził przed Europejskim "Trybunałem Praw Człowieka, że nie było problemu przeludnienia w w R. (kwestia ta resztą w toku niniejszego procesu nie była spótna), a warunki jego osadzenia były zgodne ze standardami Konwencji. Przeciwnie zawarcie ugody jest konsekwencją uznania przez Państwo Polskie, że doszło do systemowego naruszenia art. 3 Konwencji w okresie nieprzedawnionym objętym ugodą i z tego tytułu zapłaci mu wymienione zadośćuczynienie. W tej sytuacji przy całej szczegółowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, które Sąd odwoławczy aprobuje, ich ocena prawna nie może być odmienna w odniesieniu do osoby D. P.. Obaj bowiem w pozwanej jednostce odbywali w tym samym reżimie długoletnie kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, czasowo nawet przebywając w tych samych celach nr 'W przywoływanym w treści omawianej ugody pilotażowym wyroku (...) z dnia 22 października "vw sprawie O. przeciwko Polsce (skarga nr (...)) zwracano uwagę, że przez wiele Jat władze ignorowały istnienie przeludnienia i nieodpowiednie warunki pozbawienia wolności, a zamiast tego wołały legitymizować ten stan w drodze przepisów, które następnie zostały uznane za niekonstytucyjne. Odwołano się do stanowiska polskiego Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z 26 maja 2008r., iż wadliwa interpretacja odpowiedniego przepisu, który przez swój brak precyzji pozwalał na umieszczenie więźnia na czas nieokreślony i arbitralnie w celi o powierzchni mniejszej niż ustawowy wymiar 3 m” na osobę, sankcjonoweła ciągły stan przeludnienia w polskich aresztach śledczych i zakładach karnych. Praktyka taka osłabiała rządy prawa i była sprzeczna z obowiązkiem specjalnej staranności wymaganej od władz wobec tej kategorii osób, Brak środków nie może co do zasady usprawiedliwiać tak złych warunków w więzieniach, że osiągają poziom traktowania sprzeczny z art. 3 konwencji. Ponadto Europejski Trybunał Praw Człowieka postawił tezę, że to do Państwa należy zorganizowanie systemu penitencjarnego w sposób zapewniający poszanowanie godności więźniów niezależnie od trudności finansowych lub logistycznych. Jeśli państwo nie potrafi zapewnić warunków więziennych zgodnych z wymaganiami art. 3 Konwencji, musi zaniechać surowej polityki karnej, aby zmniejszyć w ten sposób liczbę osób uwięzionych lub wprowadzić system alternatywnych środków karnych. Obaj powodowie byli osadzeni w Areszcie Śledczym w R. przed nowelizacją art, 110 k.k.w. i przed usunięciem z systemu prawnego art. 248 k.k.w. pozwalającego na umieszczenie osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m*, o czym należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Przepis ten został uchylony przez ar. I pkt 3 ustawy z dnia 9 października 2009 r. (Dz, U. Nr 190, poz. 1475) i nie obowiązuje od dnia 6 grudnia 2009r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego także wyrażono zapatrywanie, że do stwierdzenia wystąpienia „szczególnie uzasadnionego wypadku? w rozumieniu art. 248 k.k.w. nie wystarcza ogólnikowe powołanie się na istniejący w kraju stan przeludnienia zakładów karnych (por. wyrok tego Sądu z. 17 marca 2010 r., II CSK 486/09, LEX nr 599534). Nie można więc mówić o wyłączeniu bezprawności działania zakładu karnego przez sam fakt formalnego obowiązywania przepisu art. 248 k.k.w. jeśli rozwiązanie w nim przewidziane zamiast wyjątku stało się regułą, ponieważ było permanentnie stosowane na czas nieokreślony, względnie określony jednak zbyt długi. W rezultacie nie można uznać by zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że przesłanki art. 248 k.k.w. zostały spełnione, a tym samym by pozwany obalił domniemanie bezprawności, wynikające z art. 24 $ 1 k.c. W związku z czym biorąc pod uwagę znaczny czas izolacji obu powodów w stanie przeludnienia oraz dodatkowe ustalone w sprawie niedogodności, jak występujące w celach zagrzybienie, niekiedy insekty (w innych aspektach zarzutów powodów słusznie Sąd Okręgowy nie podzielił) należy przypisać stronie pozwanej odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych, w szczególności czci, godności oraz prawa osoby pozbawionej wolności do humanitarnego i ludzkiego traktowania D. P. i zasądzić z tego tytułu na jego rzecz w oparciu o art. 448 k.c. zadośćuczynienie na poziomie takim jaki R. RP zdecydował się zapłacić A. R. w ramach zawartej z nim ugody przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, Według tabeli A kursów średnich walut obcych Narodowego Banku Polskiego Tabela nr (...) z dnia 8 lipca 2020r. (data orzekania przez Sąd Apelacyjny) kurs euro wynosił 4,4739 zł co daje 34.896,42 zd (4,4739 zł x 7.800 EUR), którą zaokrągłono do pełnej kwoty 35.000 zł. --- STRONA 10 --- : * Ponad tę kwotę apelacja D. P. jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Już sama skala łącznie dochodzonych przez niego żądań przekraczających trzy miliony złotych wskazuje na skrajną roszczeniowość. Jak już wyżej zaznaczono jeśli chodzi o pozostałe aspekty odbywania kary pozbawienia wolności przez D. P. niewadliwie Sąd Okręgowy ustalił i ocenił, że w *-> w R. miał on zapewnione warunki bytowe, jeśli chodzi o wyposażenie cel w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, zapewnienia dopływu do nich świeżego powietrza, ich oświetlenia i ogrzewania. Pozwany zapewnił mu też możliwość korzystania, zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu karnego wykonawczego oraz przepisami wykonawczymi wydanymi na jego podstawie, z ciepłej kąpieli, zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych, spacerów, widzeń, rozmów telefonicznych oraz dostarczano mu w odpowiedniej ilości środki czystości i higieny. W powyższych kwestiach podobnie jak w przypadku pozostałych powoływanych przez D. P. okolicznościach, mających według niego stanowić źródło dochodzonych roszczeń czyli zarzutów „ptacy niewolniczej”, niezapewnienia mu należytej opieki medycznej oraz odpowiedniego wyżywienia, a co się z tym wiąże potrzeby wynagradzania mu pracy przy samodzielnym sporządzaniu posiłków i refundowania mu kosztów zakupów żywości, czy wreszcie żądań wynagradzania mu szkód niemajątkowych, jak i majątkowych doznanych wyniku dwóch zajść z udziałem innych współosadzonych Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji, iż obszernie zgromadzony materiał dowodowych nie dawał dostatecznych podstaw do ich uwzględnienia. Nie podważa ich skutecznie argumentacja przedstawiona w apelacji D. P.. Sąd Okręgowy bowiem przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe i wskazał na jakich konkretnie dowodach opierał poszczególne ustalenia. Zarzut naruszenia art. 233 $ I k.pc, nie jest skuteczny, bowiem skarżący nie wykazuje wadliwości dokonanej przez ten Sąd oceny dowodów z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego lecz tylko na zasadzie negacji przeciwstawia jej gołosłowne twierdzenia albo twierdzenia wynikające z własnej oceny dowodów, którym wiarygodności zasadnie odmówiono. Trudno też zarzucić Sądowi pierwszej instancji brak wszechstronności w tejże ocenie. Motywy zaskarżonego wyroku są obszerne i podają się weryfikacji. co czyni nieuzasadnionym również zarzut naruszenia art. 328 $ 2 k.p.c. W szczególności postępowanie dowodowe nie dostarczyło materiału wskazującego na zmuszanie powoda do według niego „niewolniczej pracy". Nie ulega wątpliwości w świetle art. 116 $ 1 pkt 4 k.k.w.. że był on zobowiązany do nieodpłatnego wykonywania prac porządkowych w obrębie zakładu karnego. Sam zresztą zgłosił się do wykonywania tych prac, gdyż stwarzały one możliwość przebywania poza celą oraz otrzymywania nagród i takie nagrody powód otrzymywał. Ich wymiar nie był znaczny 2-3 godziny w ciągu dnia, a zatem rzeczywisty cza pracy nie przekraczał też normy 90 godzin miesięcznie (art. 123a$ Ik.k.w.). Nie nasuwa zastrzeżeń wnioskowanie Sądu Okręgowego, że samo podrobienie podpisów na kartach pracy obu powodów, co wykazała opinia biegłego z zakresu badania pisma, nie oznacza udowodnienia wykonywania „pracy niewolniczej”, Również subiektywne odczucia powoda, że przebywał w w R. bez należytej opieki medycznej. nie mogą rodzić odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa. Podkreślenia wymaga, że niezależnie od dowodów osobowych i dowodów z dokumentów kwestia warunków odbywania kary pozbawienia wolności i ich' wpływu na stan zdrowia powoda oraz prawidłowości jego leczenia poddana została ocenie kiłku biegłych opiniujących w niniejszej sprawie, ponieważ wymagała wiadomości specjalnych (por. wnioski opinii odpowiednio z zakresu: :: © smoki k-1827v-1828, k-1852, k-1986, otolaryngologii, k.1826). Apelacja żadnej z opinii nie podważa a tylko przeciwstawia zawartym w niej wnioskom własne twierdzenia. co nie może odnieść żadnego skutku. Prawidłowa jest też ocena Sądu Okręgowego, że sam [akt braku wykonania badan rtg płuc w okresach dwuletnich miał jakikolwiek negatywny wpływ na stan zdrowia D. P.. W podstawie faktycznej swoich żądań powód formułował pod adresem pozwanego zarzut niezapewnienia mu posiłków wyznaniowych w okresie od 31 sierpnia * do 26 lipca powtórzony następnie w apelacji w aspekcie nieudzielenia mu z tej przyczyny ochrony prawnej. Słuszna jest ocena Sądu Okręgowego o niewiarygodności powoda w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że osadzony ma prawo do specjalnej diety związanych z jego światopoglądem lub religią i nie jest rzeczą służb więziennych ingerowanie w te sfery. Innymi słowy wniosek więźnia o zmianę diety z tych przyczyn nie powinien być weryfikowany. Musi tylko złożyć odpowiednią prośbę do dyrektora zakładu karnego lub aresztu śledczego, który ma zapewnić mu odpowiednią dietę z uwzględnieniem wymogów religijnych lub kulturowych jednak pod warunkiem możliwości przygotowania jej w zakładzie karnym lub areszcie śledczym ( art.109 $ 2 k.k.w.). . --- STRONA 11 --- e . s Manipulacją ze strony powoda jest twierdzenie, że przez wymieniony blisko dwuletni okres nie zapewniano mu jak to N posiłków wyznaniowych, Nie ma w aktach dowodu na to jakie dokładnie były oczekiwania D. P. co do sposobu jego wyżywienia podyktowanego względami religijnymi. Sąd Okręgowy ustalił, że w związku z deklarowanym wyznaniem złożył on w 31 sierpniu «. prośbę o dostarczanie wyżywienia wyznaniowego, wskazując ogólnie na dietę bezmięsną (nabiałową). Dyrektor pozwanego - następnego dnia wyraził zgodę na wydawanie wyżywienia według normy (...), tj. bez mięsa wieprzowego. Dopiero 12 lutego «5. D. P. wniósł skargę do Dyrektora "2 WR, że wyżywienie jakie owzymuje nie zawiera odpowiedniej ilości nabiału, przez co nie spełnia wymogów religijnych. (k-110-111). Dyrektor uznał, że administracja Aresztu nie miała możliwości technicznych, aby przygotowywać posiłki „nabiałowe”, jednak stosownie do art. 109 $ 1 k.k.w., w miarę posiadanych możliwości powód otrzymywał posiłki spełniające wymogi religijne (k.110-1 11). Skarga powoda na tę decyzję wniesiona 10 maja 7" r. do Dyrektora Generalnego Służby Więziennej została uznana za zasadną, który w piśnie z 15 lipca | s. (k.112) wskazał, iż mia możliwość zapewniania poprzez odpowiednie zastosowanie $ 3 ust 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju dict wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2003 r., poz. 1633). Materiał zgromadzony w rozpoznawanej sprawie, jak i dołączonych aktach spraw związkowych ukazuje D. P. jako osadzonego składającego skargi w sposób masowy i drobiazgowy, Przykładowo jego inne skargi w aspekcie wyżywienia dotyczyły niepodawania posiłków w rękawiczkach monotonii posiłków, gdyż podano mu w odstępie trzech dni taka samą sałatkę warzywną (k.912-913), W jego zatem przypadku brak jakichkolwiek skarg po decyzji Dyrektora z. 1 września * >, aż do wniesionej do niego 12 Jutego |. ;: wyżej opisanej skargi ewidentnie wskazuje na nieprawdziwość jego twierdzeń o uciążliwości związanej z rodzajem wyżywienia jakie mu w tym czasie oferowano, czyli według niego zbyt mało nabiałowym. Przez co jakoby zmuszony był do samodzielnego przygotowywania sobie odpowiednich posiłków przez tak długi czas i wydatkowania na ten cel kwoty aż 17.000 zł, zamiast niezwłocznego wniesienia skargi, co byłoby typowym dla niego zachowaniem. W obliczu wykazanej okoliczności, że w kantynie kupował takie produkty mięsne jak kiełbasę wędzonkę, czy smalec, zaś w paczkach otrzymywał różnego rodzaju kiełbasy i boczek - słusznie w tych warunkach Sąd pierwszej instancji odmówił wiarygodności D. P. i oferowanym przez niego dowodom na okoliczność rzekomo zastępczego kupowania w kantynie więziennej artykułów żywnościowych na potrzeby wyżywienia religijnego, konieczności jego samodzielnego przygotowywania i poniesionej w związku z tym szkody tak majątkowej jak i niemajątkowej. Nie mówiąc już o kuriozalności skali żądanych kwot. Zaopatrywanie się przez D. P. w produkty mięsne w + (K.927-932), czy otrzymywanie wtedy paczek żywnościowych z takimi produktami (k-926), tym bardziej przekonuje o jego niewiarygodności, skoro jest poza sporem, że w tym czasie pozwany zapewniał mu żywienie wyznaniowe, zaś on tej diety nie przestrzegał, Bezpodstawne są wszystkie zarzuty skarżącego niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy pozwanego polegających na niedoprowadzeniu powoda do lekarza 10 kwietnia 1. przez W. K. w związku z urazem ręki doznanym 6 kwietnia | «. oraz niezapewnieniem mu bezpieczeństwa wskutek czego doszło do zajść pomiędzy powodem a innymi współosadzonymi — tj. M. T. w dniu 13 czerwcz : oraz J. R. w dniu 24 czerwca | r. W tym zakresie ustalenia i wnioski Sądu Okręgowego także nie budzą żadnych zastrzeżeń Sądu odwoławczego. Z dołączonych akt Prokuratury Rejonowej w R: | jasno wynika, że pierwszego z wyżej wymienionych czynów nie popełniono co, skutkowało odmową wszczęcia postępowania karnego (k.28-29 cyt., akt). Sąd Rejonowy w R nie uwzględnił zażalenia powoda na to postanowienie -postanowieniem z dnia 12 listopada 2007r. wydanym w sprawie . 5% (K.61-62 wymienionych akt). W rozpoznawanej obecnie sprawie cywilnej D. P. nie zaoferował żadnego materiału dowodowego, który powyższe ustalenie organów ścigania by podważał i pozwalał na przypisanie pozwanemu odpowiedzialności deliktowej za zaniechanie W, K.. Podobnie rzecz się ma z pozostałymi zdarzeniami. W dołączonej sprawie Sądu Okręgowego w R „ gdzie D. P. pozwał P. M. (1) o podżeganie J. R. do jego (drugim powodem był Z. J.). Pozew wytoczono wkrótce po incydencie z dnia 24 czerwca i pomimo bardzo szczegółowego jego relacjonowania nie wspomniał nawet o informowaniu adininistracji pozwanego o swoich obawach związanych z osobą J. R.. Co więcej wprost stwierdził, że spodziewał się, iż R. „znów chce coś wyłudzić albo się awanturować"(k.3 cyt. akt) i pomimo tego poszedł na świetlicę na spotkanie z nim. Wbrew twierdzeniom apelacji » zeznań jakie B. R. złożył w sprawie . „ wcale nie wynika by to jego D. P. informował o jakimś zagrożeniu ze strony J. R.. Zeznał tylko, że 7 «. powód przekazał jakąś informację dowódcę zmiany ale nie wie jakiej treści i czy dowódca zmiany przekazał jakąś informacje do działu ochrony (k.165v). Z zeznań wymienionego świadka, który interweniował podczas omawianego --- STRONA 12 --- . ” zajścia wynika, że pytał powoda co się stało lecz ten „stwierdził z uśmiechem, że nic, że wszystko jest w porządku” (k-1 65). Wbrew kolejnej tezie apelacji B. R. przesłuchiwany w sprawie niniejszej wcale nie zaprzeczył pytany czy miał od powoda informacje o jego obawach co do J. R. — zeznał tylko „nie pamiętam, co zgłaszał D. U. w dniu 7 * «” i ogólnie, że nie było wówczas przesłanek aby odizolować powoda od innych osadzonych (k.1657). D. P. nie zgłosił lekarzowi żadnego pobicia, a pozew przeciwko P. M. (1) cofnął. Z kolei co do pobicia go w dniu 13 czerwca” | :: przez współosadzonego M. T. wskutek czego powód doznał obrażeń ciała, w postaci otarcia naskórka na plecach, siniaków czoła i twarzy, śladów pogryzień przedramienia i śliniaków pod prawą łopatką Sąd Okręgowy niewadliwie ustalił, że w dniu 16 maja * r. powód złożył oświadczenie, w którym wyjaśnił, że był to drobny epizod wywołany nieporozumieniem, o którym już zapomniał (k. 773), a M. T. został ukarany karą dyscyplinarną za sprowokowanie bójki. Przerzucanie więc za nią odpowiedzialności na pozwanego jest nieuprawnione. Słusznie przy tym Sąd Okręgowy podkreśli, że to D. P. ze względu na konflikty z innymi osadzonymi miał status osoby chronionej, dlatego został przetransportowany do innego zakładu karnego. W rezultacie słusznie Sąd Okręgowy stwierdził, że brak jest podstaw do przypisania odpowiedzialności pozwańemu > związanej z tym zdarzeniem. Z tych wszystkich względów. mając na uwadze wyżej powoływane przepisy oraz art. 386 $ 1 k.pc. (w części uwzględniającej apelację) i art. 385 k.p.. (w zakresie jej oddalenia), Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o częściowym tylko obciążeniu powoda kosztami postępowania odwoławczego uzasadnia art. 102 k.p.c. = * ' w