Postanowienie I ACa 323/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 323/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Andrzej Struzik Sędziowie: SSA Anna Kowacz-Braun SSO del. Marek Boniecki Protokolant: st.sekr.sądowy Małgorzata Galica po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa S. R. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Krakowie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 1271/09 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa -Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2700zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa –Sądu Okręgowego w Krakowie adwokatowi W. W. z Kancelarii Adwokackiej w Krakowie … kwotę xš/ýw% --- STRONA 2 --- 3321 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych), w tym 621zł podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 323/12 Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 kwietnia 2012r. Powód S. R. domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia ogłoszenia wyroku tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w Krakowie poprzez poniżające traktowanie i niehumanitarne warunki osadzenia, prowadzące do powstania po stronie powoda poczucia krzywdy. Jako podstawę prawną powód wskazał art. 417 k.c., art. 24 i art. 448 k.c., a także art. 77 Konstytucji RP i art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Na uzasadnienie roszczenia powód podał, że w trakcie pobytu w jednostce penitencjarnej pozwanego naruszono szereg przepisów, określających wymagania dotyczące warunków, jakie powinny być osadzonemu zapewnione, co doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powoda, takich jak zdrowie, godność ludzka oraz prawo do intymności. Powód zarzucił, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach nieodpowiadających wymogom wynikającym z art. 110 § 2 k.k.w. Podniósł zarzut przeludnienia, braku wentylacji i nadmiernie wysokiej temperatury w celach w dni upalne, zagrzybienia i wilgoci w celach, niezabudowanych kącików sanitarnych, braku warunków do utrzymania higieny osobistej – sanitariat niezabudowany, braku zajęć kulturalno oświatowych i ćwiczeń fizycznych, co wywołało utratę zdrowia, braku dostępu do aktów prawnych w szczególności kodeksu karnego z komentarzem. Poza tym wskazał na niewłaściwe wyżywienie, niewłaściwą jakość i temperaturę potraw, brudną łaźnię, brak kontaktu z rodziną, niezapewnienie odpowiedniej temperatury w porze zimowej, umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, wulgarne i poniżające traktowanie przez funkcjonariuszy służby więziennej. Pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w Krakowie zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w Warszawie wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Pozwany przyznał, że powód był dwukrotnie osadzony w Areszcie Śledczym w Krakowie w okresie od dnia 31 lipca 1998 r. do dnia 23 września 1998 r. oraz od dnia 16 października 2008 r. do dnia 19 listopada 2008 r. --- STRONA 4 --- Na zasadzie art. 442 k.c. pozwany Skarb Państwa podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda co do pierwszego okresu pobytu powoda w pozwanej jednostce. W kwestii drugiego okresu pobytu strona pozwana przyznała, że w ostatnich latach w Areszcie Śledczym w Krakowie, podobnie jak w innych jednostkach penitencjarnych na terenie całego kraju, występowało zjawisko tzw. przeludnienia. Przeludnienie nie dotyczyło jednak bloku szpitalnego, gdzie skazany S. R. przebywał od dnia 16 października 2008 r. do dnia 30 października 2008 r. i miał wówczas zapewnione ponad 5 m 2 powierzchni mieszkalnej. W przeludnionych celach przebywał zaś tylko 9 dni, jednakże w ocenie pozwanego nie można mu postawić zarzutu bezprawności działania bądź zaniechania, skoro art. 248 k.k.w. dopuszcza możliwość umieszczenia osadzonych warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m kw. pod warunkiem powiadomienia o tym fakcie sędziego penitencjarnego. Z powinności tej pozwany areszt wywiązał się informując sąd penitencjarny o stanach jego zaludnienia. Pozwany zakwestionował również twierdzenia pozwu co do braku zapewnienia powodowi oraz innym osadzonym warunków bytowych, wymaganych przez obowiązujące przepisy. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2011r. w sprawie sygn. akt I C 1271/09 Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny oddalił powództwo, odstąpił od obciążania powoda S. R. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej i zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adw. W. W. kwotę 4.428 zł tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości lub w części. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny, ustalony przez Sąd I instancji: W trakcie pobytu powoda w jednostce organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa Areszcie Śledczym w Krakowie powód przebywał czasowo w przeludnionych celach, w których wymagana norma 3 m 2 na jednego osadzonego nie była zachowana. Miało to miejsce na bloku mieszkalnym od dnia 30 października 2008 r. do dnia 19 listopada 2008 r. Skazany S. R. poza tym okresem przebywał na bloku szpitalnym od dnia 16 października 2008 r. do dnia 30 października 2008 r. i miał wówczas zapewnione ponad 5 m 2 . Podobnie nie zetknął się z przeludnieniem przebywając u strony pozwanej w okresie od 31 lipca 1998 r. do dnia 23 września 1998 r., bowiem wtedy zjawisko przeludnienia w Areszcie Śledczym nie występowało. --- STRONA 5 --- Wszystkie cele, w których przebywał powód, wyposażone były typowo i jednakowo. W każdej celi znajdowały się: otwierane okno (minimum jedno) i wentylacja grawitacyjna, umywalki z wodą, centralne ogrzewanie i sprzęt kwaterunkowy przewidziany dla liczby faktycznie osadzonych w niej osób. Powód doskonale znał realia więzienia i ta okoliczność decydowała o doborze osób osadzonych w celi. Powód nie zgłaszał w trakcie pobytu zastrzeżeń co do umieszczenia go z określoną kategorią osadzonych. Powód nie zgłaszał skarg dotyczących niepraworządnego zachowania się w stosunku do niego funkcjonariuszy. Powód miał swoje łóżko, swoją szafkę, taboret i miejsce przy stole. Kąciki sanitarne w celach są murowane do samego sufitu, zamykane drzwiami. Nie było sytuacji związanej z zawilgoceniem ścian czy zagrzybieniem. Wszelkie awarie typu pęknięcie rur są usuwane na bieżąco. Do dyspozycji w Areszcie są dwie świetlice, sala terapii oraz sala do zajęć rekreacyjno – sportowych. Osadzeni są prowadzeni na zajęcia przez wychowawców. W świetlicy oprócz stołu ping – pongowego, udostępniane są czasopisma i jest telewizor. Funkcjonuje radiowęzeł. przez który nadawane są audycje, funkcjonuje biblioteka, a każdy z osadzonych ma możliwość wyboru z katalogu książek, wśród których są komentarze do kodeksów karnych i karnych – wykonawczych. Spacer przysługuje w wymiarze 60 minut dziennie każdemu osadzonemu i jest realizowany. Powód miał możliwość korzystania ze spacerów, zajęć kulturalno oświatowych, biblioteki. Osadzeni mają codziennie dostęp do ciepłej, jak i zimnej bieżącej wody. W kąciku sanitarnym jest umywalka. W celi znajdują się miski do mycia i do gospodarczych czynności. Każda cela w areszcie jest co pewien czas przeglądana przez komisję sanitarną, która spisuje stosowny protokół ze swoich czynności. Korzystanie z łaźni odbywa się raz w tygodniu. Cele w Areszcie Śledczym w Krakowie są systematycznie remontowane, łaźnie dezynfekowane. O zakwaterowaniu, rozmieszczeniu i sposobie leczenia decydują lekarze. Dyżurują oni w areszcie przez całą dobę. Ceny w kantynie są porównywalne z cenami sklepów z okolic aresztu. Powód dokonał samouszkodzenia podczas odbywania kary. Powód podlegał specjalnej ochronie na swój wniosek, w związku z czym odpowiednio dobierano osoby w celi powoda, takie które nie przejawiają agresji i są pozytywnie nastawione do obowiązków. Każdy z posiłków stanowiących całodzienne wyżywienie zawiera minimum 2600 kalorii z odpowiednimi proporcjami białka, tłuszczy i węglowodorów, co jest weryfikowane codziennie przez lekarza więziennego. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dokumentów złożonych przez strony, których prawdziwość nie była kwestionowana, zeznań świadka R. H. i --- STRONA 6 --- przesłuchania powoda. Sąd I instancji uznał, że zeznania powoda zawierały subiektywną ocenę zdarzeń, których był uczestnikiem, stąd jego zeznania nie mogły w pełni być przydatne do ustaleń stanu faktycznego, zwłaszcza że trudno oczekiwać, by osadzony powód był usatysfakcjonowany samym pobytem w jednostkach penitencjarnych, skoro z odbywaniem kary pozbawienia wolności łączy się szereg dolegliwości, które są nieodłączną częścią odbywania tej kary a powodują dyskomfort. Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom świadka R. H. co do okoliczności, w których ten bezpośrednio uczestniczył, a które były objęte jego codziennym zakresem czynności jako pracownika Aresztu Śledczego w Krakowie. Zeznania świadka A. G. uznał Sąd za nieistotne dla ustaleń stanu faktycznego, bowiem nie był on osadzony z powodem w Areszcie Śledczym w Krakowie, nadto świadek ten nie potwierdził zarzutów powoda, zeznając, że w porównaniu do innych aresztów śledczych, w jakich przebywał, to warunki w tym areszcie są „ komfortowe”, „ bardzo dobre”. W świetle ustalonego stanu faktycznego, Sąd Okręgowy uznał roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia dóbr osobistych za nieuzasadnione. Wskazał Sąd, że w myśl art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Sąd I instancji przyjął, że w art. 24 k.c. wprowadzono domniemanie bezprawności czynu naruszającego dobro osobiste, zatem w przedmiotowej sprawie to na pozwanym spoczywał ciężar dowodu, że naruszenie nie miało charakteru bezprawnego, a było zgodne z prawem. Sąd Okręgowy uznał, że pozwany Skarb Państwa wykazał, że podejmował działania w ramach obowiązującego porządku prawnego, a dolegliwości, wskazywane przez powoda, są nieodłączną częścią odbywania kary pozbawienia wolności. W ocenie Sądu I instancji także samo umieszczenie powoda w celi, w której powierzchnia przypadająca na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , nie było bezprawne, ponieważ zachowano procedurę przewidzianą w art. 248 § 1 k.k.w. w związku z art. 110 k.k.w., a odstępstwa od obowiązującej normy miały charakter wyłącznie terminowy, tymczasowy i w wypadku powoda krótkotrwały. W --- STRONA 7 --- areszcie dokonywano częstych przemieszczeń pomiędzy celami przepełnionymi i tymi, w których zachowano normę metrażową. Sąd Okręgowy uznał, że subiektywne odczucia powoda nie są równoznaczne z wykazaniem szkody i nie mogą skutkować odpowiedzialnością Skarbu Państwa. Wskazał, że wszystkie cele, w których przebywał powód, wyposażone były typowo, w każdej celi znajdowały się otwierane okno i wentylacja grawitacyjna. Tym okolicznościom powód nie zaprzeczył i jednocześnie nie zarzucił, by sam fakt przeludnienia wywołał u niego cierpienia bądź urazy, które spowodowane byłyby postępowaniem władz. Sąd I instancji podkreślił, że powód w trakcie swoich zeznań miał pełną możliwość, aby wyrazić i skonkretyzować wszystkie zarzuty pod adresem pozwanego, z której to możliwości nie skorzystał, gdyż przedstawione przez niego zarzuty w zeznaniach były ogólne, dotyczyły głównie przeludnienia. Wnioskowane dowody z zeznań świadków zostały pominięte, bowiem powód w wyznaczonym terminie nie wskazał adresów świadków o których przesłuchanie wnosi. W ocenie Sądu Okręgowego same zeznania powoda, w których wyraża niezadowolenie z warunków panujących w Areszcie Śledczym w Krakowie, to za mało, by opierać na nich ustalenia faktyczne. Sąd I instancji wskazał, że wykazanie, jakim niedogodnościom podlegał powód, spoczywało na powodzie, ten zaś poza podniesionymi twierdzeniami i własnymi zeznaniami, żadnych innych dowodów na te okoliczności nie przedstawił. W ocenie Sądu Okręgowego zasadny był zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia na podstawie art. 442 k.c. odnośnie okresu pobytu powoda w dniach od 31 lipca 1998 r. do dnia 23 września 1998 r. w pozwanej jednostce, bowiem upłynęły trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 23 k.c. i art. 24 k.c. oraz art. 448 k.c. Sąd I instancji oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd orzekł na zasadzie art. 102 k.p.c. uwzględniając trudną sytuację majątkowo - osobistą powoda, powołaną w jego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono zgodnie z § 6 pkt 6 w związku z § 19 i § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U. z 2002 Nr 163 poz. 1348). --- STRONA 8 --- Powyższe orzeczenie w zakresie punktu I zaskarżył powód, wydanemu rozstrzygnięciu zarzucając n aruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób wszechstronny, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wszystkich wyjaśnień złożonych przez powoda, a dotyczących warunków sanitarno-bytowych panujących w Areszcie Śledczym w Krakowie oraz poprzez oparcie orzeczenia głównie na zeznaniach świadka R. H., pracownika Aresztu Śledczego w Krakowie, odnoszących się wyłącznie do obecnego stanu aresztu, co odbiera zeznaniom świadka niezbędny obiektywizm. Skarżący podniósł także zarzut n aruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 23 w zw. z art. 24 k.c. w zw. art. 448 k.c. poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie i stwierdzenie, że w przedstawionym stanie faktycznym nie doszło do naruszenia dóbr osobistych apelującego, uzasadniających zasądzenie zadośćuczynienia, art. 30 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie; art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez jego niezastosowanie oraz art. 422 1 k.c. w związku z art. 5 k.c. poprzez jego zastosowanie w przedmiotowym stanie faktycznym, mimo iż prowadzi to do jawnego naruszenia zasad współżycia społecznego. Podnosząc powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie przez Sąd Apelacyjny co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie żądania pozwu w całości oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adw. W. W. kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości ani w części. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zwrot kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący, formułując zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, wskazał na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Warto zauważyć, że skuteczne podniesienie tego zarzutu wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego albo że sąd oparł swe --- STRONA 9 --- ustalenia na dowodach nieprawidłowo przeprowadzonych lub poczynionych bez wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając (tak: Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach: z dnia 23 stycznia 2001 r. IV CKN 970/00, LEX nr 52753; z dnia 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99, LEX nr 52347; z dnia 10 stycznia 2002 r.,. II CKN 572/99 LEX nr 53136). Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98; z dnia 10 kwietnia 2000 r , V CKN 17/2000, OSNC 2000, nr 10, poz. 189 i z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, OSNAPiUS 2000, nr 19, poz.732). W niniejszej sprawie uzasadnienie podniesionego w apelacji zarzutu sprowadza się do stwierdzenia, że Sąd Okręgowy nie uwzględnił wszystkich wyjaśnień złożonych przez powoda, podczas gdy zdaniem skarżącego skoro powód w swych zeznaniach opisał brak zapewnienia mu godnych warunków bytowych w czasie pobytu w placówce penitencjarnej pozwanego, to taki stan rzeczy występował w okresie osadzenia powoda w jednostce. Tak sformułowany zarzut stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami Sądu, wynikającą z odmiennej oceny dowodów, a argumentacja skarżącego, która sprowadza się do postulatu, by zeznaniom powoda przyznać walor wiarygodności a priori nie może odnieść zamierzonego skutku. Brak jest także podstaw do podzielenia zarzutu skarżącego, jakoby Sąd I instancji oparł swe ustalenia faktyczne na pozbawionych obiektywizmu zeznaniach pracownika pozwanego, świadka R. H.. Zarzut ten należy uznać za nieuzasadniony, skoro Sąd I instancji – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia – uczynił zeznania tego świadka podstawą ustaleń jedynie co do okoliczności, który były objęte zakresem czynności świadka jako pracownika Aresztu Śledczego w Krakowie (k. 426), a zeznania te znajdowały potwierdzenie w pozostałym zebranym w sprawie materiale dowodowym w szczególności protokole z wizytacji Aresztu Śledczego w Krakowie, sporządzonym przez sędziego penitencjarnego za okres od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2008r. (k. 102-107 ). Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący w apelacji nie twierdzi nawet, by wynikiem naruszenia przepisów procesowych (art. 233 § 1 k.p.c.) był błąd w ustaleniach --- STRONA 10 --- faktycznych. Skoro skarżący w apelacji nie postawił tego rodzaju skutecznych zarzutów, ograniczając się do próby podważenia trafności wyprowadzonego przez Sąd Okręgowy wniosku o braku przesłanek uwzględnienia roszczenia, zgłoszonego w pozwie, a ustalenia podstawy faktycznej orzeczenia nie budzą wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, Sąd Apelacyjny przedstawiony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny akceptuje i przyjmuje za podstawę własnego rozstrzygnięcia. Wobec ustalonego stanu faktycznego i w świetle całokształtu okoliczności sprawy, trafnie uznał Sąd I instancji, że brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które wiązało się z warunkami odbywania kary. Rozpatrując sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych w pierwszym rzędzie należało ustalić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w rozumieniu art. 23 i 24 k.c., a zatem, czy niewłaściwe zdaniem powoda warunki odbywania kary wolności naruszyły jego dobra osobiste. W judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13 oraz z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 75) trafnie zwrócono uwagę, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, a działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności działania, naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Nie oznacza to jednakże, że powód w niniejszym postępowaniu był całkowicie zwolniony z obowiązku dowodzenia, gdyż na powodzie jako na osobie dochodzącej zadośćuczynienia stosownie do art. 6 k.c. spoczywał obowiązek wykazania --- STRONA 11 --- rozmiaru i intensywności doznanej krzywdy i stopnia negatywnych konsekwencji, także niewymiernych majątkowo, spowodowanych naruszeniem prawa do godnego odbywania kary oraz okoliczności tego naruszenia, a to że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celach, w których na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 , przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety od reszty celi, w celi zagrzybionej, zawilgoconej, wadliwie wentylowanej, bez możliwości utrzymywania kontaktu z rodziną, bez dostępu do zajęć kulturalno-oświatowych i biblioteki i w konieczności znoszenia niewłaściwego zachowania funkcjonariuszy jednostki. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że powód w trakcie osadzenia w jednostce pozwanego w okresie październik – listopad 2008r. okresowo przebywał w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. Kwestia przeludnienia w Areszcie Śledczym w Krakowie w trakcie osadzenia powoda w okresie październik – listopada 2008r. została przyznana przez stronę pozwaną. Nie było też kwestionowane, że kąciki sanitarne w celach nie są zabudowane na całej wysokości, a jedynie do wysokości 2,20 m. Pozostałe okoliczności, podnoszone przez powoda, a mające świadczyć o „nieludzkich” warunkach bytowych w tej jednostce we wskazanym okresie, nie zostały przez niego dowiedzione. Powód – jak trafnie zauważył Sąd I instancji – poza ogólnikowymi twierdzeniami o braku godnych warunków bytowych, niesmacznym jedzeniu, brudnych łaźniach i nieodpowiednim stosunku personelu jednostki do powoda nie podał żadnych konkretnych okoliczności, które uwiarygodniałyby stawiane pozwanemu zarzuty. Zarzutów powoda co do skandalicznych warunków bytowych w placówce pozwanego nie potwierdził wnioskowany przez stronę powodową świadek A. G. (k. 310-311), który zeznał, że warunki w Areszcie Śledczym w Krakowie ocenia jako bardzo dobre. Co do niewłaściwego zachowania funkcjonariuszy pozwanego względem powoda, zaznaczyć należy, że powód w swych zeznaniach nawet nie wskazał, na czym to „nieludzkie, poniżające traktowanie” miało polegać, nie uwiarygodnił także twierdzeń, by składał skargi na zachowanie funkcjonariuszy jednostki do dyrekcji zakładu karnego, zresztą sam przyznał, że wydaje mu się, że „dyrektor [tych skarg] nie widział”, co poddaje w wątpliwość twierdzenia powoda w tym zakresie. Co do braku skutecznej wentylacji w celach, spowodowanej niemożnością otworzenia okien na oścież z uwagi na zamontowanie krat, pozwalających jedynie na uchylenie okna, twierdzenia powoda o doprowadzeniu w ten sposób do uprzykrzeń w zakresie korzystania z celi, w której powód został osadzony, uznać należy za przerysowane, skoro w jednostce penitencjarnej AŚ --- STRONA 12 --- w Krakowie powód przebywał w okresie późnojesiennym. Zarzut co do braku spacerów w trakcie pobytu na oddziale szpitalnym, gdzie przeprowadzono wobec powoda inwazyjny zabieg operacyjny uznać należy za bezpodstawny z uwagi na jego stan zdrowia w tym okresie. Co do pozostałego okresu pobytu w placówce powód przyznał, że ze spacerów korzystał. Także zarzut braku możliwości korzystania z zajęć sportowych należy uznać za bezzasadny, skoro z uwagi na przebyty zabieg chirurgiczny wobec powoda zalecono wprowadzenie zakazu ćwiczeń fizycznych przez okres 3 miesięcy (k. 116). Co do zarzutu utrudniania kontaktu z rodziną powód w swych zeznaniach przyznał, że sam nie wyrażał chęci, by żona i córka odwiedzały go w Areszcie Śledczym w Krakowie, nie skonkretyzował też okoliczności, które mogłyby świadczyć o naruszeniu jego prawa do kontaktu z rodziną w inny sposób. W kwestii podnoszonych w apelacji uciążliwości po stronie powoda, wywołanych koniecznością przebywania w warunkach osadzenia po „urazie brzucha”, zauważyć należy, że apelujący dopuszcza się przekłamań, albowiem powód nie doznał „urazu brzuchu”, a jedynie doprowadził do konieczności przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego celem ratowania zdrowia z uwagi na połknięcie dwóch „krzyżaków z drutu” (k. 115). Kwestia narażenia powoda na kontakt ze zdemoralizowanymi skazanymi, osadzonymi w jednej celi, w ocenie Sądu Apelacyjnego została sformułowana wyłącznie na użytek niniejszego procesu, skoro powód nawet nie twierdził, by zgłaszał w trakcie pobytu zastrzeżenia co do umieszczenia go z określoną kategorią osadzonych. Zarzut co do jakości posiłków, które wedle powoda były „niedobre” i „śmierdzące”, jest zarzutem wyłącznie subiektywnym i nie poddaje się obiektywnej kontroli. Podkreślenia wymaga, że ocena, czy warunki panujące w celi są odpowiednie, nie może być dokonywana z subiektywnego punktu widzenia osadzonego powoda. O cenę, czy ustalone warunki odbywania kary stanowią uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności należało dokonać przez pryzmat art. 110 § 2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. --- STRONA 13 --- Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że przeprowadzane w budynku zakładu karnego kontrole, obejmujące celę, w której osadzono powoda, nie stwierdziły nieprawidłowości w zakresie zagospodarowania pomieszczeń jednostki. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że panujący w jednostkach penitencjarnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien był się liczyć. Dla przyjęcia, że dane zachowanie wypełnia znamiona nieludzkiego traktowania w przypadku osadzenia niezbędne jest zatem, aby dolegliwości związane z wykonywaną karą przekraczały próg dolegliwości immanentnie wpisanych w naturę odbywania kary pozbawienia wolności. Z tej przyczyny przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydującego znaczenia nie ma subiektywne odczucie danej osoby, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w racjonalnym społecznym odbiorze. Kontrola warunków osadzenia przeprowadzona została przez stosowne organy, nie stwierdzając, by standard i sposób wyposażenia celi nie odpowiadały stosownym normom. Zdaniem Sądu Apelacyjnego istniejące warunki bytowe w celach nie wykraczają poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności powoda, zaś postępowanie powoda, który w trakcie osadzenia dopuszcza się czynów zagrażających własnemu życiu pozwala sądzić, że z jego punktu widzenia każda niedogodność nieuchronnie związania z odbywaniem kary pozbawienia wolności stanowić może podstawę do wysuwania wobec pozwanego nieuzasadnionych roszczeń. Wprawdzie oddzielenie kącików sanitarnych od mieszkalnej części celi przepierzeniami nie zasłaniającymi całej wysokości celi z pewnością nie gwarantowało pełnej intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych i wiązało się z uciążliwością dla osadzonych w celi, jednakże immanentną cechą kary pozbawienia wolności jest ograniczenie intymności. Ograniczenie takie nie może być uważane za bezprawne, gdy wynika z wymogów bezpieczeństwa. Wymogi bezpieczeństwa w zakładach karnych, w szczególności powszechnie znane fakty związane z samouszkodzeniami a nawet samobójstwami więźniów, powodują, że nawet w sanitariatach nie można zapewnić pełnej intymności. W praktyce pozostaje wybór, czy dopuścić do niepełnego oddzielenia sanitariatów od celi, gwarantującego tę intymność w stosunku do współosadzonych w ograniczonym zakresie, czy też przy pełnym oddzieleniu sanitariatów od części mieszkalnych inwigilować tam więźniów poprzez system kamer, pozbawiając ich w ten sposób intymności niemal w pełnym zakresie. W związku z powyższym rozwiązanie przyjęte w pozwanym zakładzie karnym nie może być uznane za nieuzasadnione względami bezpieczeństwa, a przez to za bezprawne. --- STRONA 14 --- Prawidłowa jest zatem konkluzja Sądu I instancji, że pozwany wykazał, iż nie dopuścił się zaniechań w zakresie zapewnienia odpowiedniego standardu pomieszczeń, przeznaczonych dla osadzonych. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienie za naruszenie dób osobistych, które wynikało z przejściowego osadzania go w celach, w których nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 § 2 k.k.w., jednakże z innych przyczyn, niż te wskazane przez Sąd Okręgowy. Uznając, że osadzenie powoda w przeludnionej celi nie było bezprawne, sąd I instancji nie rozważył wszystkich przesłanek art. 248 § 1 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 grudnia 2009 r., uzasadniających czasowe przebywanie skazanego w celi nie gwarantującej zachowania powierzchni 3 m 2 na osobę. Powołany przepis stanowił o dopuszczalności umieszczenia skazanego w takiej celi na czas określony w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Poczynione przez sąd I instancji i niekwestionowane w apelacji ustalenia faktyczne wskazują, że do sytuacji nadmiernego zagęszczenia w celi podczas pobytu w niej powoda doszło w okresie pobytu w bloku mieszkalnym. Z ustaleń tych wynika również, że w tym czasie w zakładzie karnym panowało przeludnienie. Sąd I instancji nie ustalał samego trybu umieszczenia powoda w celi przeludnionej, stąd brak faktów wprost wskazujących, że z góry określano czas pobytu powoda w warunkach przeludnienia celi. Strona pozwana nie podnosiła, że z góry określano w odniesieniu do konkretnych skazanych czas pobytu w przeludnionych celach. Z drugiej jednak strony zauważyć trzeba, że powód w żadnym wypadku nie przebywał w przeludnionej celi przez czas dłuższy od kilku dni (a łącznie 9 dni), co w warunkach stałego przeludnienia w pozwanym zakładzie wskazuje na dokonywanie stosownej rotacji, by warunki te nie dotykały stale tych samych skazanych. Rozważyć natomiast trzeba, czy sam fakt przeludnienia zakładu przesądza o istnieniu szczególnie uzasadnionego wypadku w rozumieniu powołanego przepisu. Obecnie obowiązujące przepisy art. 110 § 2a i 2b k.k.w., normujący dopuszczalność osadzenia skazanego w celi, w której nie została zachowana norma powierzchniowa, wskazują, że okoliczności te traktować trzeba bardzo restrykcyjnie, a zatem samo powołanie się na przeludnienie nie może zostać uznane za wystarczające. W konsekwencji uznać trzeba, że poprzez umieszczenie powoda w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 na jednego osadzonego zostały naruszone jego dobra osobiste. Trzeba mieć jednak na uwadze, że dolegliwość stąd wynikająca była niewielka, skoro przekroczenie normy trwało krótko. Co istotne dolegliwości tej nie towarzyszyły inne okoliczności związane z bezprawnym naruszaniem praw skazanego, które mogłyby ją potęgować. --- STRONA 15 --- W świetle powyższego za nieuzasadniony uznać należy zarzut naruszenia art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zaznaczyć należy, że przepis art. 448 k.c. przewiduje fakultatywne zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 lutego 2005 r. sygn. SK 49/03 uznał, że przepis art. 448 k.c., w części, w jakiej zawiera zwrot „sąd może przyznać”, jest zgodny z Konstytucją. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zadośćuczynienie pełni funkcje kompensacyjną, a nie zawsze jego zasądzenie jest konieczne dla skompensowania krzywdy. Także i Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. V CSK 113/11 stwierdził, że nie każde naruszenia dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Podzielając ten pogląd Sąd Apelacyjny w obecnym składzie stoi na stanowisku, że w przypadku, gdy naruszenie dobra osobistego wprawdzie nastąpiło, jednak dolegliwość stąd wynikająca jest znikoma, brak podstaw do zasądzania zadośćuczynienia. Odnosząc się do zarzutu powoda, że - w wypadku stwierdzenia przedawnienia co do roszczeń wyprowadzanych z faktu osadzenia powoda w Areszcie śledczym w Krakowie w 1998r. - powołanie się na nie przez pozwanego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, Sąd Apelacyjny stwierdził, że z uwagi na wyjątkowy charakter art. 5 k.c., mógłby on być zastosowany tylko wtedy, gdy po stronie powoda istniały istotne przyczyny, dla których zachowanie terminu do dochodzenia roszczenia nie było możliwe. Tych zaś skarżący nie przedstawił, powołując się jedynie na sam fakt osadzenia, w sytuacji gdy oczywistym jest, że odbywanie kary pozbawienia wolności nie stoi na przeszkodzie w realizacji praw na drodze sądowej. W tej sytuacji opóźnienie w dochodzeniu roszczeń wynoszące 11 lat należy uznać za nadmierne. Nie zachodzą więc wyjątkowe okoliczności pozwalające na zastosowanie przepisu art. 5 k.c. i dlatego zarzut niezastosowania tego przepisu należy uznać za nieuzasadniony. Nie naruszył też Sąd Okręgowy art. 30 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), bowiem przepisy te nie stanowiły materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. Z tej przyczyny, w okolicznościach wyżej ustalonych, zasadnie powództwo zostało oddalone. Skoro apelacja jest bezzasadna, na podstawie art. 385 k.c. podlega ona oddaleniu. --- STRONA 16 --- O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c., zasądzając od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów postępowania apelacyjnego, na które składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości ustalonej stosownie do § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Sąd Apelacyjny uznał, że w sprawie nie zachodzą podstawy z art. 102 k.p.c. do odstąpienia od reguły rządzącej orzekaniem o kosztach postępowania, w myśl której ciężar finansowy zainicjowanego procesu obciąża stronę przegrywającą. Wskazać należy, że art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany jedynie wówczas, gdy w okolicznościach sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1976 r , IV PZ 61/76, LEX nr 7856 i z dnia 16 lutego 1981 r., IV PZ 11/81, LEX nr 8307). Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07 niepubl., postanowienie SN z dnia 27 stycznia 2010 r., I CZ 88/09, postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r. I CZ 110/07). Powód, pomimo całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na swą sytuację materialną, decydując się na zwalczanie niekorzystnego dla siebie wyroku Sądu I instancji i żądając zasądzenia znacznych kwot od Skarbu Państwa, winien przewidzieć, że na wypadek negatywnego dla niego rozstrzygnięcia, może zostać obciążony kosztami postępowania. Strona powodowa przed złożeniem apelacji obowiązana jest bowiem wszechstronnie rozważyć zasadność tego środka zaskarżenia. Zważywszy, że powód w niniejszym procesie korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, od profesjonalisty wymagać należało także większej wnikliwości przy ocenie celowości złożenia środka zaskarżenia w niniejszym postępowania. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt 2 sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 3 sentencji na zasadzie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze przyznając na rzecz adw. W. W. wynagrodzenie, w wysokości ustalonej stosownie do § 6 pkt 6 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie --- STRONA 17 --- oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.).