Wyrok I Aca 322/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn akt I Aca 322/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wiesława Kuberska Sędziowie: SSA Małgorzata Stanek SSA Hanna Rojewska Protokolant: sekr. sądowy Grażyna Michalska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. w Łodzi na rozprawie Sprawy z powództwa Jarosława Z Przeciwko Skarbowi Państwa- Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej i Aresztowi Śledczemu o zadośćuczynienie na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 7 grudnia 2011r. sygn akt I C 730/11 1. z apelacji strony pozwanej zmienia zaskarżony wyrok na następujący: " 1. oddala powództwo; 2. zasądza od Jarosława Z na rzecz Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa Kwotę 1000 (jeden tysiąc) złotych z tytułu częściowego zwrotu kosztów procesu; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego na rzecz r.pr. Marcina Florczaka prowadzącego Kancelarię Radcowską kwotę 4428 (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu." 2. oddala apelację strony pozwanej w pozostałej części i w całości apelację powoda; 3. zasądza od Jarosława Z na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 750 (siedemset pięćdziesiąt) złotych z tytułu częściowego zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym; 4. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego na rzecz r.pr. Marcina Florczaka prowadzącego Kancelarię Radcowską kwotę 3321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 września 2011r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa- Aresztu Śledczego na rzecz powoda Jarosława Z kwotę 250 złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 18 lipca 2011r. do dnia zapłaty (punkt 1), oddalił powództwo w pozostałej części (punkt 2) i orzekł o kosztach procesu (punkty 3 i 4) -(wyrok - k. 121) Powyższy wyrok zapadł na podstawie poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny podzielił i przyjął za własne. W ich świetle Sąd pierwszej instancji stwierdził, że powództwo jest jedynie częściowo zasadne i zasługuje na uwzględnienie w nieznacznej części. Sąd ten uznał, że przedawnieniu uległy wszystkie roszczenia powoda za okres do dnia 29 maja 2008r., a powód w żaden sposób nie wykazał, że podniesione przez pozwanego zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego (art 5 kc) Co do roszczeń za okres osadzenia w Areszcie Śledczym od dnia 30 maja 2008r. do dnia 16 czerwca 2008 r Sąd Okręgowy stwierdził, że przebywanie powoda w przeludnionych celach w Areszcie Śledczym w tym okresie nosi --- STRONA 2 --- znamiona bezprawności, gdyż przepis art 248 § 1 kkw nie był właściwie stosowany przez Areszt Śledczy , a przebywanie powoda w powyższym okresie w warunkach przeludnienia nie miało charakteru tymczasowego i wyjątkowego. W ocenie Sądu I instancji, w realiach rozpoznawanej sprawy, zadośćuczynieniem adekwatnym do krzywdy doznanej przez powoda na skutek osadzenia go w Areszcie Śledczym w okresie od 30 maja 2008r. do dnia 16 czerwca 2008r. w warunkach przeludnienia w celach jest kwota 250 zł, a powództwo o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych powoda na skutek osadzenia go w Areszcie Śledczym w rozpoznawanym okresie w celach przeludnionych zostało oddalone jako rażąco wygórowane. O należnych powodowi odsetkach od zasądzonej kwoty, Sąd ten orzekł na podstawie art 481 kc w zw. z art 455 kc., przyjmując jako początkowy termin ich naliczania dzień doręczenia pozwanemu odpisu pozwu (tj 18 lipiec 2011r.) W ocenie Sądu Okręgowego, okresowe przebywanie powoda w przeludnionych celach w Areszcie Śledczym w okresie od dnia 21 marca 2011r do dnia 30 maja 2011 nie nosi natomiast znamion bezprawności, gdyż wypełnia wymogi określone w art 110 kkw. Zdaniem Sądu I instancji, powód nie wykazał- do czego był zobowiązany na podstawie art 6 kc- że w czasie jego osadzenia w Areszcie Śledczym zarówno w okresie od dnia 30 maja 2008r. do dnia 16 czerwca 2008r., jak i w okresie od dnia 21 marca 2011r. do dnia 30 maja 2011r. został narażony na różne choroby (nie określił nawet zdarzeń, w wyniku których miałby ponieść szkodę na zdrowiu, a nadto w swoich zeznaniach powód podał, że starał się nie korzystać z więziennej służby zdrowia), ani też nie wykazał, że był zły stan techniczny cel, że były złe warunki w celach oraz że nie było zajęć KO. Z uwagi na powyższe, żądanie zadośćuczynienia dochodzonego w oparciu o te zarzuty- zarówno na podstawie art 445 § 1 kc w zw. z art 444 § 1 zd. 1 kc., jak i na podstawie art 448 kc. w zw. z art 23 kc- podlegało oddaleniu, jako nieudowodnione. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art 102 kpc, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego w Łodzi kwotę 150 złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (uzasadnienie - k. 167-178) Od powyższego wyroku apelację wniosły obie strony. Powód zaskarżył wyrok części oddalającej powództwo (punkt 2 wyroku) i obciążającej go częściowymi kosztami procesu (punkt 3). Skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: a) art 233 § 1 kpc poprzez • błędną i nieprecyzyjną ocenę dowodów zebranych w sprawie polegającą na ustaleniu, że wszystkie kąciki sanitarne w celach Aresztu Śledczego są obudowane trwałymi ścianami, a jedynie w pojedynczych celach monitorowanych znajdują się kotary, podczas gdy wszystkie cele w jakich przebywał powód miały kąciki sanitarne osłonięte wyłącznie kotarami; • brak wyraźnego podkreślenia, że przebywanie powoda w okresie od 30 maja 2008r do 16 czerwca 2008r, w celi przeludnionej, nie tylko objęło cały ten okres, ale nadto było kontynuacją ciągłego przebywania powoda w takiej celi w okresie wcześniejszych kilku lat; • nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na uznaniu, że pozwany wykazał spełnienie przesłanek usprawiedliwiających umieszczenie w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3m², nie mniej jednak niż 2m², w okresie od 21 marca 2011r. do 30 maja 2011r.; • nieuprawnione przyjęcie, wyłącznie w oparciu o sprawozdania z wizytacji zakładu karnego, że w tymże zakładzie funkcjonują nadal świetlice dla więźniów, mimo wskazań powoda, że świetlice te zostały zaadoptowane na cele; b) art 233 § 2 kpc poprzez dokonanie istotnych w sprawie ustaleń dotyczących warunków, w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności w okresie objętym pozwem, wyłącznie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, bez jakiegokolwiek odniesienia do odmowy przedstawienia przez pozwanego dowodów będących w jego posiadaniu oraz stwarzania przez pozwanego przeszkód w ich przeprowadzeniu; c) art 328 § 2 kpc. poprzez brak uzasadnienia przyjętej przez Sąd wysokości zadośćuczynienia (250zł) przyznanego powodowi; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a) Art 5 kc w zw. z art 442¹ §1 kc poprzez uwzględnienie zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwanego, mimo istnienia przesłanek do odmowy jego przyjęcia; b) art 448 kc. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zasądzenie na rzecz powoda kwoty zadośćuczynienia nieadekwatnej do doznanej krzywdy; W konkluzji powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części i zasądzenie dodatkowo od pozwanego na rzecz powoda kwoty 99.750 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 18 lipca 2011r. (apelacja powoda - k 190-200) Pozwany zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo (punkt 1 wyroku) oraz obciążającej powoda jedynie częściowymi kosztami procesu (punkt 3) Apelujący zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego - art 248 § 1 w zw. z art 110 § 2 kkw przez jego niezastosowanie poprzez --- STRONA 3 --- przyjęcie, że nie wyłącza on bezprawności pozwanego. II. naruszenie prawa materialnego - art 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w dniu 4 listopada 1950 roku w Rzymie (Dz. U. z 1993r. nr 61 poz 284) przez niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że powód był w jednostce penitencjarnej traktowany w sposób naruszający jego godność i że został pozbawiony prawa do humanitarnego traktowania III. naruszenie prawa materialnego - art 448, 415 w zw. z art 24kc przez niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że w oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny możliwe jest stwierdzenie zaistnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności z tytułu zadośćuczynienia, IV. naruszenie prawa materialnego art 5 kc przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że żądanie oczywiście nadmiernego zadośćuczynienia przez osobę pozbawioną wolności w związku z naruszeniem dóbr osobistych nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego. V. naruszenie prawa procesowego art 102 kpc w zw z art 98 kpc przez niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że powód jako strona w przeważającej części przegrywająca proces nie jest zobowiązany do zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego. Wskazując na powyższe pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ( apelacja pozwanego - k. 203-216) W odpowiedzi na apelację pozwanego powód wniósł o jej oddalenie (odpowiedź na apelację - k 226-231) W odpowiedzi na apelację powoda, pozwany wniósł o jej oddalenie ( odpowiedź na apelację - k. 233-237) Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanego jest w znacznej części zasadna. Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska pozwanego, że jego działania związane z osadzeniem powoda w przeludnionej celi w okresie od dnia 30 maja 2008r. do dnia 16 czerwca 2008r. nie były bezprawne. Nie mniej jednak należy podkreślić, że chociaż osadzenie powoda w celach o powierzchni przypadającej na jednego skazanego poniżej normy określonej w art 110 § 2 kkw stanowiło działanie bezprawne w rozumieniu art 24 kc to w okolicznościach sprawy brak podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia przewidzianego w art 448 kc., gdyż nie wykazał on, że przejściowe przebywanie w takich celach przez 16 dni, wywołało u niego negatywne skutki psychiczne lub fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Nie zostało też wykazane, by inne wskazywane przez powoda niedogodności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności miały cechy dręczenia lub upokarzania powoda i wywołały w nim poczucie krzywdy. Nie ma więc podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia w oparciu o art 448kc. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2011r. stwierdził wprost, że nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art 448 kc ( V CSK 113/11, Lex nr 1101690). W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 października 2011 r (III CZP 25/11, opubl. OSNC z 2012r., nr 2 poz 15) oraz między innymi w wyroku z dnia 27 października 2011r. (V CSK 489/10, Lex nr 1102552) Sąd Najwyższy stwierdzając zaś, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m², może stanowić wystarczającą przesłankę naruszenia dóbr osobistych wskazał jednocześnie, że sam taki fakt nie przesądza o zasadności roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art 448 kc., którego przyznanie zależy od wielu różnych okoliczności, w tym między innymi od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych, poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać, a nawet sprawiać, że w ogóle nie powstało. W ocenie Sądu Apelacyjnego okres od 30 maja 2008r. do 16 czerwca 2008r. był na tyle krótki, że osadzenie powoda w tym czasie w przeludnionej celi nie naruszyło jego dóbr osobistych w zakresie uzasadniającym przyznanie mu zadośćuczynienia z tego tytułu. Częściowo zasadny okazał się również zarzut naruszenia art 102 kpc. Zdaniem Sądu drugiej instancji, uzasadnione było obciążenie powoda kosztami procesu jedynie częściowo, jednakże winno to obejmować kwotę wyższą aniżeli 150 zł. Przepis art 102 kpc wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, a szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zarówno zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa, czyli stan majątkowy, czy szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa. Zakwalifikowanie przypadku jako "szczególnie uzasadnionego" wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy. Choć niewątpliwie sytuacja majątkowa powoda jest trudna, to jednak nieuprawnione jest ograniczanie stosowania przepisu art 102 kpc jedynie do tego aspektu. Żądanie powoda określone w pozwie było bardzo wysokie, co wiąże się określeniem kosztów zarówno Sądowych jak i procesowych. Skoro powód przegrał sprawę w całości, to zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu jest zobowiązany do zwrotu drugiej stronie kosztów niezbędnych do celowej obrony. W niniejszej sprawie koszty te obejmują kwotę 3600 zł. --- STRONA 4 --- Z uwagi jednak na to, że powód przebywa w zakładzie karnym, co ogranicza jego możliwości finansowe, Sąd Apelacyjny obciążył go jedynie kwotą 1000zł. Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny, z mocy art 386 § 1 kpc na skutek apelacji strony pozwanej zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1000zł z tytułu częściowego zwrotu kosztów procesu. Sąd Apelacyjny, na podstawie art 385 kpc oddalił apelacje pozwanego w pozostałej części uznając, że nie ma podstaw do obciążenia powoda kosztami procesu drugiej strony w całości. Apelacja powoda okazała się nieuzasadniona. Nietrafne są zarzuty dotyczące postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Sąd Okręgowy. Sąd pierwszej instancji przeprowadził dowody w zakresie niezbędnym dla wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i w oparciu o nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że poza przeludnieniem nie występowały inne nieprawidłowości wykraczające poza zwykłe dolegliwości związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Gołosłowne twierdzenia powoda w zakresie urządzenia kącików sanitarnych, czy też organizacji świetlicy pozostają w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Należy też wskazać, że wszystkie kąciki sanitarne w celach pozwanego Aresztu są obudowane trwałymi ścianami od 2007 r., a zatem uprzednie nieprawidłowości w tym zakresie miały miejsce w okresie objętym przedawnieniem. Odnośnie zajęć na świetlicy, podkreślenia wymaga, że powód przebywał na oddziale zamkniętym, a zatem naturalną konsekwencją było ograniczenia form spędzania wolnego czasu. Bezsporne jest jednocześnie, że skarżący miał dostęp do prasy, książek i radiowęzła. Sąd Okręgowy dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bez przekroczenia granic wyznaczonych treścią art 233 § 1 kpc. Zarzut naruszenia przepisu art 233 § 1 kpc. byłby skuteczny wówczas, gdyby skarżący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj, regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów ( tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 grudnia 2005r., sygn akt III CK 314/05, opubl. lex nr 172176), a takiej próby skarżący nie podjął. Sąd Okręgowy w sposób wszechstronny, bezstronny i zgodny z zasadą swobodnej oceny dowodów dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Niezasadny jest jednocześnie, podniesiony przez skarżącego w apelacji, zarzut naruszenia art 5 kc. W okolicznościach faktycznych sprawy nie doszło do nadużycia prawa przez pozwanego poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia. Należy w tym miejscu podkreślić, że uznanie zarzutu przedawnienia za naruszający art 5 kc może nastąpić w sytuacji usprawiedliwionej jedynie wyjątkowymi okolicznościami, a sam fakt, że powód był pozbawiony wolności nie świadczy o niemożliwości wcześniejszego złożenia pozwu. Wobec oddalenia powództwa w całości, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do zarzutów obejmujących wysokość zadośćuczynienia przyznanego przez Sąd Okręgowy. Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny, na podstawie art 385 kpc, oddalił apelacje powoda w całości. O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art 102 kpc w zw. z art 108 kpc. i art 391 § 1 kpc i obciążył powoda tymi kosztami jedynie w części. Jak zostało wyżej przedstawione powód przebywa w zakładzie karnym, co ogranicza jego możliwości finansowe i uzasadnia odstąpienie od zasady pełnej odpowiedzialności strony za wynik procesu. Na podstawie § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz 1349 ze zm) przyznano pełnomocnikowi powoda zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym