Postanowienie I ACa 317/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I ACa 317/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wiesława Kuberska Sędziowie: SSA Małgorzata Stanek SSA Hanna Rojewska (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Grażyna Michalska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa D. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w … o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt II C 1685/09 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądza od Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w … na rzecz D. B. kwotę 3.000 (trzy tysiące) złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 grudnia 2011 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; IV. przyznaje adwokat Annie Piechowskiej – Miklaszewskiej prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Łodzi kwotę 3.321 (trzy tysiące trzysta `I.`f ~ == .llqfl fg., Q _ „.I“\\ »_ ~ V na \× ;rz/\_ v/` › 0 --- STRONA 2 --- dwadzieścia jeden) złotych brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i nakazuje wypłacenie powyższej kwoty z funduszu Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi. Sygn. akt I ACa 317/12 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo D. B. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w … o zapłatę, nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego ani kosztami sądowymi. S ą d u s t a l i ł, że D. B. przebywa jako osadzony w jednostkach penitencjarnych od 26 września 2006 r., natomiast w Areszcie Śledczym w ... był osadzony od 8 sierpnia 2007 r. do 16 maja 2009 r. w pawilonie A/4 w celi nr 153 o powierzchni 12,07m² zmiennie w różnych okresach wraz z innymi czterema, trzema bądź dwoma osobami, przy czym przez jeden dzień - 6 września 2007 r. wraz z pięcioma innymi osobami. Wraz czterema osobami powód zajmował celę w następujących okresach: od 8 sierpnia 2007 r. do 5 września 2009 r., od 7 września 2007 r. do 7 listopada 2007 r., od 23 listopada 2007 r. do 25 listopada 2007 r., od 4 stycznia 2008 r. do 22 stycznia 2008 r., od 30 stycznia 2008 r. do 14 lipca 2008 r. i od 17 lipca 2008 r. do 13 sierpnia 2008 r. W pozostałych okresach w tej celi przebywał z trzema bądź dwoma osobami. Od 17 maja 2009 r. do 15 czerwca 2009 r. powód był osadzony w tym samym pawilonie w celi nr 133 o powierzchni 10,58 m² wraz z dwoma współwięźniami, a w dniu 16 czerwca 2009 r. celę tę zajmował z tylko jedną osobą. Od 28 października 2009 r. do 11 stycznia 2010 r. D. B. przebywał w pawilonie C/2 w celi nr 49 o powierzchni 12,25 m 2 , przy czym pierwszego dnia wraz z trzema osobami, a od dnia następnego do 1 listopada 2009 r. z czterema innymi osobami. Kolejne trzy dni był w tej celi osadzony wraz z trzema współwięźniami, a od 6 listopada 2009 r. do 20 listopada 2009 r. wraz z czterema osobami. Od 21 listopada 2009 r. do 27 listopada 2009 r. celę tę wraz z powodem zajmowało 3 współwięźniów, a następnie od 28 listopada 2009 r. do 2 grudnia 2009 r. oprócz powoda cztery inne osoby, a potem do 4 stycznia 2010 r. trzy. Kolejne sześć dni --- STRONA 3 --- powód przebywał z dwoma osadzonymi, a w dniu 11 stycznia 2010 roku już tylko z jednym. Areszt Śledczy w ..., w okresie od 2001 r. do końca 2009 r. miał problemy z przeludnieniem w celach. Dyrekcja Aresztu podejmowała starania, zmierzające do zwiększenia powierzchni mieszkalnej pomieszczeń zajmowanych przez więźniów. Na ich potrzeby lokalowe przerabiano dodatkowe pomieszczenia, w tym świetlice oddziałowe, tylko centralna świetlica nie była przeznaczona na ten cel, bowiem korzystali z niej wszyscy osadzeni, oglądając filmy lub grając w ping - ponga czy też piłkarzyki. Seanse filmowe były organizowane raz w tygodniu dla grupy piętnastoosobowej. Na świetlicę byli zabierani więźniowie, którzy wcześniej się na nią zapisali, jeśli tylko wychowawcy mieli na to czas. Każdy osadzony mógł korzystać ze świetlicy raz na miesiąc, a może i nawet rzadziej. Układany był grafik korzystania ze świetlicy przez zapisanych na nią więźniów. Osadzeni mogą korzystać z biblioteki. Wózkarze z książkami jeździli po oddziałach codziennie i rozdawali osadzonym książki. Areszt Śledczy w ... wielokrotnie zwracał się do różnych organów z informacjami na temat warunków lokalowych panujących na jego terenie. Stosowne pisma z informacją o przeludnieniu w celach docierały systematycznie do Sądu Okręgowego w ... - VI Wydziału Penitencjarnego. Dyrektor Aresztu zwracał wówczas uwagę, iż więźniowie osadzani są w warunkach, w których nie da się przestrzegać wymogu zapewnienia 1 osobie powierzchni 3 m². Generalny remont w Areszcie Śledczym był przeprowadzany w latach 2002 - 2007. Pawilony usytuowane są równolegle do siebie, a pomiędzy nimi znajdują się place spacerowe. Wszystkie cele w Areszcie Śledczym w ... są skanalizowane i mają doprowadzoną zimną wodę. W części pomieszczeń kąciki sanitarne są zabudowane częściowo. Również w celach, w których przebywał powód, kącik sanitarny jest zabudowany z trzech stron, a w wejściu do niego umocowano na zawiasach drewnianą przesłonę do wysokości około półtora metra. Zarówno umywalki, jak i sedesy są częściowo wyeksploatowane, jednakże kąciki sanitarne są czyste, a środki czystości pozostające do dyspozycji osadzonych umożliwiają im dbanie o właściwy stan urządzeń sanitarnych znajdujących się w celach. Każda z cel ma zainstalowane gniazda elektryczne, co umożliwia osadzonym korzystanie z odbiorników telewizyjnych i grzałek. Pomieszczenia, w których przebywał powód mają powierzchnię przekraczającą 10m². W każdym znajdują się łóżka piętrowe w ilości odpowiedniej do ilości osadzonych, stół, taborety i kącik sanitarny. Łóżka nie posiadają drabinek, są to --- STRONA 4 --- łóżka koszarowe. Kącik sanitarny zazwyczaj ma powierzchnię 1,2 m 2 i wliczany jest do powierzchni celi. W areszcie są trzy łaźnie usytuowane na najniższej kondygnacji, w każdym z pawilonów mieszkalnych. Każda składa się z przebieralni i pomieszczenia kąpielowego. Ściany są pomalowane farbą olejną, a podłogi wykonane z lastryka. W części kąpielowej znajduje się 12 sitek natryskowych umieszczonych pod sufitem, a na podłodze leżą gumowe dywaniki. W przebieralni na ścianach są wieszaki, a pod ścianami ławki. Stan materaców, koców, pościeli oraz ręczników i ścierek jest dostateczny. Widać na nich ślady częściowego zużycia i napraw, co jednak związane jest z dużą rotacją osadzonych z racji przeznaczenia aresztu. W Areszcie Śledczym w ... służba zdrowia zajmuje 12 pomieszczeń usytuowanych w pawilonach mieszkalnych, przy czym w każdym jest gabinet stomatologiczny i ambulatorium, w którym pełni dyżur pielęgniarka, a pacjentów przyjmuje lekarz internista. Pomieszczenia służby zdrowia zostały wyremontowane. Są przestronne, estetycznie urządzone i mają odpowiednie wyposażenie. Areszt ma podpisane kontrakty z lekarzami specjalistami. W jednostce funkcjonuje też apteka. Badania analityczne i inne badania specjalistyczne, których nie wykonuje ambulatorium aresztu, przeprowadzane są w placówkach społecznej służby zdrowia oraz w szpitalu przy Zakładzie Karnym nr 2 w ... Posiłki dla osadzonych przygotowywane są w kuchni znajdującej się w budynku gospodarczym. Przy przyrządzaniu posiłków pod nadzorem szefa kuchni, który jest funkcjonariuszem więziennym, pracują osadzeni, którzy zostali przyuczeni do zawodu kucharza. Prace pomocnicze np. obieranie warzyw, oczkowanie ziemniaków, zmywanie wykonują oni bez specjalistycznego przeszkolenia. Wszyscy dysponują aktualnymi książeczkami zdrowia. Jadłospis zatwierdza lekarz, zaś walory smakowe i jakość posiłków każdorazowo sprawdzana jest przez pielęgniarkę lub pielęgniarza. Oprócz wyżywienia przygotowywanego dla ogółu osadzonych, kuchnia więzienna przygotowuje także posiłki dietetyczne na dietę ogólną lekkostrawną, dla chorych na cukrzycę oraz dietę bezglutenową i tłuszczową. Posiłki do poszczególnych pawilonów dowożone są przez osadzonych zatrudnionych w kuchni w przeznaczonych do tego specjalnych termosach i pojemnikach. W każdym oddziale znajduje się waga, gdzie może być sprawdzana przez osadzonego bądź przez inne osoby gramatura składnika posiłku. Powód od 2000 r. jest zakażony wirusem HCV i cierpi na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C. Podczas wizyt lekarskich zalecane ma stosowanie leków osłaniających miąższ wątroby. --- STRONA 5 --- W leczeniu chorych na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C należy stosować leczenie przyczynowe, polegające na skojarzonym leczeniu pegylowanym interferonem z rybawiryną w Poradni Chorób Wątroby w ..., leczenie dietetyczne polegające na zastosowaniu diety lekkostrawnej wątrobowej mającej na celu zmniejszenie obciążenia wątroby przyswajaniem m.in. pokarmów tłustych, smażonych, leczenie wspomagające lekami z grupy Hepatoprotectiva, które nie eliminują wirusa, ale wzmacniają komórki wątroby oraz prowadzić oszczędzający i higieczniczny tryb życia, gdyż pacjenci z przewlekłymi zapaleniami wątroby typu C nie powinni ciężko pracować fizycznie. Powód przebywając w Areszcie Śledczym w ... ma zaleconą lekkostrawną dietę, nie spożywa alkoholu ani innych toksycznych używek, stosuje lek wzmacniający komórki wątroby - Essentials forte i czeka na leczenie przyczynowe. W związku z zakażeniem powód zmuszony jest do większej dbałości w zakresie własnej higieny oraz używanego przez niego sprzętu w celi, aby nie doszło do zakażenia innych osadzonych. W Areszcie Śledczym w ... nie stwarza się specjalnych warunków bytowych dla nosicieli. Nie izoluje się ich, są oni jedynie zobowiązani do przestrzegania bezpieczeństwa swojego i innych. Współosadzeni mogą nie wiedzieć o chorobie, sam chory musi natomiast przestrzegać zasad bezpieczeństwa, np. nie może pożyczać nożyka do golenia. Podczas przyjęcia do jednostki penitencjarnej każdy osadzony na pierwszej stronie książeczki zdrowia potwierdza, iż zapoznał się ze wszelkimi konsekwencjami chorób zakaźnych typu HIV czy WZW. Personel aresztu poucza o sposobie możliwego zakażenia. Przebywanie powoda w pozwanej jednostce, nawet okresowo w warunkach przeludnienia, nie ma istotnego wpływu na jego stan zdrowia w zakresie pogorszenia przebiegu przewlekłego zapalenia wątroby typu C. Warunki, w jakich przebywa powód pozwalają na realizację zaleceń terapeutycznych, nie zawsze realizowanych w życiu codziennym przez pacjentów przebywających poza zakładami penitencjarnymi. Powód cierpi na miernie nasilone zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa pod postacią dwupoziomowych przepuklin jąder miażdżystych (L3/L4 i L4/L5) bez upośledzenia funkcji kręgosłupa z zespołem bólowym. Pojawia się u niego objawowy, okresowy zespół bólowy lędźwiowo - krzyżowy, obecnie bez obecności objawów korzeniowych i ubytkowych. Przebywanie powoda w warunkach przeludnienia nie może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia, tj. pogłębienia istniejących zmian zwyrodnieniowych. Schorzenie na które cierpi jest samoistne i nie mają na niego istotnego wpływu --- STRONA 6 --- warunki bytowania, bowiem zalecane ćwiczenia rehabilitacyjne wystarczy wykonywać okresowo i nie ma potrzeby ciągłego ich stosowania. Do ich samodzielnego wykonania wystarczy 2 m 2 , a Zakład Karny nr 2 posiada oddział rehabilitacyjny, na który powód w razie potrzeby może zostać skierowany. Na podstawie dokonanych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, że pomimo, iż umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych, to brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, bowiem nie wykazał on by przejściowe przebywanie w ciasnej celi wywołało u niego negatywne skutki psychiczne, zdrowotne bądź fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Według opinii biegłych przebywanie powoda okresowo w przeludnionych celach nie miało istotnego wpływu na jego stan zdrowia w zakresie pogorszenia przebiegu przewlekłego zapalenia wątroby typu C, ale także w zakresie istniejących u niego zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa. Warunki, w których przebywał pozwalały na realizację zaleceń terapeutycznych wymaganych w przypadku zarażenia wirusem HCV, ale także na wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych wskazanych przy zmianach zwyrodnieniowych. W ocenie Sądu I instancji powód nie udowodnił również, by inne niedogodności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności miały cechy dręczenia lub upokarzania, tym bardziej że przeludnienie cel, w których przebywał osadzony było krótkotrwałe i nie naruszyło w żaden sposób jego dóbr osobistych bowiem miało charakter przejściowy i stanowiło szczególnie uzasadniony wypadek. Sąd Okręgowy nie uwzględnił także zarzutów dotyczących braku możliwości utrzymania właściwej higieny osobistej, braku odpowiedniej wentylacji cel, czy źle funkcjonującej służby zdrowia, gdyż nie zostały one udowodnione, a ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że służba zdrowia w Areszcie Śledczym w ... funkcjonuje w sposób właściwy, a sam fakt konieczności zapisywania się na wizyty lekarskie nie może przesądzać o wadliwej opiece zdrowotnej. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że wentylacja w celach działa prawidłowo, a wszystkie pomieszczenia są skanalizowane i jest doprowadzona zimna woda, zatem możliwe jest dbanie o higienę osobistą. W ocenie Sądu Okręgowego powodowi została także zapewniona, w wystarczający sposób, intymność przez oddzielenie kącika sanitarnego i zasłonięciem wejścia zawieszonymi na zawiasach drzwiczkami o wysokości 1,5 m bądź kotarą, gdyż jego całkowite zabudowanie utrudniałoby odpowiednią wentylację. --- STRONA 7 --- W konsekwencji, zdaniem Sądu Okręgowego, pomimo okresowego przebywania w celach, w których panowało przeludnienie, powód nie doznał żadnej krzywdy związanej z osadzeniem go w Areszcie Śledczym w ..., a zatem powództwo jako niezasadne należało w całości oddalić. Powód zaskarżył powyższy wyrok apelacją i zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 k.c. , art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c., art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w związku z art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c., które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie przez Sąd I Instancji dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i jednostronnej oceny zebranych dowodów co do ustaleń w przedmiocie warunków panujących w celach, w których osadzony był powód i przyjęcie przez Sąd I Instancji, że przeludnienie cel, w których przebywał powód było krótkotrwałe, miało charakter przejściowy i stanowiło szczególnie uzasadniony wypadek i nie naruszyło w żaden sposób dóbr osobistych powoda W konsekwencji skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej kwoty 200.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, e w e n t u a l n i e o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenia i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda jest częściowo zasadna, co skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku, o treści jak w punkcie I sentencji, na podstawie art. 386§1 k.p.c. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, Sąd II instancji na wstępie pragnie podnieść, że dotyczy on wyłącznie naruszenia art. 233§1 k.p.c. Zarówno z treści tego zarzutu, jak i zgłoszonej na jego uzasadnienie argumentacji wynika, że skarżący de facto nie kwestionuje ustaleń faktycznych, poczynionych w przedmiotowej sprawie przez Sąd Okręgowy – które Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne - a jedynie dokonaną przez niego ocenę zebranego w sprawie --- STRONA 8 --- materiału dowodowego i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Choć w pierwszej części zarzutów skarżący kwestionuje ustalenia sądu co do warunków panujących w celach, w których był osadzony, to jednak dotyczy to wyłącznie zagadnienia przeludnienia cel, nie zaś warunków bytowych, bądź innych warunków osadzenia. W ocenie sądu odwoławczego za uprawniony uznać należy zarzut naruszenia art. 233§1 k.p.c. w tej części, w jakiej dotyczy on oceny sądu meriti, iż przeludnienie cel, w których przebywał powód było krótkotrwałe i miało charakter przejściowy. Ocenie tej przeczą bowiem poczynione przez Sąd ustalenia faktyczne, tak co do powierzchni cel, w których powód przebywał, jak i ilości współosadzonych i okresów pobytu powoda w poszczególnych celach. Jak zasadnie wylicza skarżący w roku 2007 przebywał on w celach przeludnionych łącznie 91 dni, w roku 2008- 210 dni, zaś w roku 2009- 23 dni. Z przedstawionego wyliczenia wynika, że choćby w roku 2008 pobyty powoda w celach przeludnionych nie były krótkotrwałe i nie miały charakteru przejściowego. Trudno również nie dostrzec, że ze złożonej do akt sprawy notatki urzędowej z dnia 9 marca 2010 roku (k.40) wynika, że okresy, w których występowało przeludnienie cel, w jakich przebywał powód, w niektórych okresach miało charakter ciągły i trwało przez pięć miesięcy (np. od 30.01 do 14.07.2007r). Podobnie należy ocenić wniosek Sądu Okręgowego, że choć w pozwanym Areszcie Śledczym istniało zjawisko przeludnienia nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci czci, godności i humanitarnego traktowania. Wprawdzie istotnie, powód nie wykazał, by przebywanie w ciasnej celi wywołało u niego negatywne skutki zdrowotne bądź fizyczne powodujące poczucie krzywdy, gdyż z opinii biegłych sądowych wynika, iż okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na jego stan zdrowia w zakresie pogorszenia przebiegu przewlekłego zapalenia wątroby typu C oraz w zakresie istniejących u niego zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, to powód wykazał, że odczuwał skutki przeludnienia jako poniżające i nie zapewniające właściwego komfortu psychicznego oraz że naruszono jego prawo do prywatności i intymności. Poza sporem jest, że warunki, w jakich przebywał powód były sprzeczne z przepisem art. 110 § 1 i 2 k.k.w. w odniesieniu do wymaganej, minimalnej powierzchni na jednego skazanego wynoszącej 3 m², której obniżenie nie jest dopuszczalne. Warunki bytowe określone w art. 110 § 2 k.k.w. odnoszą się do wszystkich kategorii skazanych, niezależnie od rodzaju i typu zakładu karnego, systemu odbywania kary i stanowią standard minimalny, który administracja zakładu karnego musi zapewnić skazanym. --- STRONA 9 --- Art. 248 § 1 k.k.w., który zezwalał, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, by dyrektor zakładu karnego, informując sędziego penitencjarnego, umieścił osobę pozbawioną wolności, na określony czas, w warunkach, w których powierzchnia celi na 1 osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , utracił moc obowiązującą w dniu 6 grudnia 2009 roku, na skutek postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku (sygn. akt SK 25/07), wskazującego, że nadmierne zagęszczenie więźniów w celi może być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne. Powyższe orzeczenie zostało wydane w celu dostosowania przepisów ustawy do treści Konstytucji RP oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela, a każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych, natomiast w myśl art. 3 konwencji nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w uchwale z dnia 18 października 2011 roku wydanej w sprawie III CZP 25/11 (opubl. LEX nr 960463), że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. W realiach rozpoznawanej sprawy powód, poza faktem umieszczenia go w celach o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 wykazał nadto, że łączyło się to z dodatkowymi dolegliwościami bytowymi dnia codziennego (warunki noclegu, spożywanie posiłków, korzystanie z ubikacji). Stan taki był szczególnie dotkliwy, jeśli trwał dłuższy okres, tak jak w rozpoznawanej sprawie. Przesłuchany na tę okoliczność D. B. kilkakrotnie podnosił, że w trakcie osadzenia w Areszcie Śledczym w … zachodziła konieczność spożywania posiłków na łóżku, brak było dostatecznej ilości sprzętów, ograniczone było dojście do okna ze względu na ilość łóżek. Szczególnie eksponował okoliczność, że z uwagi na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C czuł się wyobcowany, doznawał przykrości od współosadzonych, którzy obawiali się zarażenia. Zwiększona ilość osób w celi uniemożliwiała mu swobodne korzystanie z kącika sanitarnego, podczas gdy jako zarażony wirusem HCV zmuszony był do zwiększonej dbałości o higienę. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989 r., l CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze --- STRONA 10 --- strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Wynika to wprost z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r., (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) i z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. stanowiących, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Przytoczone zasady norm prawa międzynarodowego na gruncie prawa polskiego wyrażają art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji. Przepis art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Do uznania odpowiedzialności nie wymaga on ustalenia winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Pozwany nie zdołał skutecznie obalić domniemania bezprawności, bowiem samo powołanie się na treść art. 248 k.k.w. nie jest wystarczające, tym bardziej, że nie zostały spełnione wymogi określone w tym przepisie. Powód przebywał w przeludnionych celach przez długi czas, nie umieszczono go zatem w warunkach niezgodnych z ustawowym standardem jedynie na określony, krótki czas i to w drodze wyjątku. Uzasadnionym jest w tej sytuacji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, szczegółowo wskazanych w apelacji. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 448 k.c. określił wysokość zasądzonego na rzecz powoda zadośćuczynienia, biorąc pod uwagę jego kompensacyjny charakter. Zasadniczym kryterium decydującym o wysokości należnego zadośćuczynienia stanowi przede wszystkim rozmiar (zakres) doznanej przez pokrzywdzonego krzywdy, a niewymierny charakter takiej krzywdy sprawia, że ocena w tej mierze winna być dokonywana na podstawie całokształtu okoliczności sprawy. O wysokości zadośćuczynienia decyduje zatem Sąd po szczegółowym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, kierując się podstawową zasadą, że przyznane zadośćuczynienie powinno przedstawiać realną wartość dla pokrzywdzonego i uwzględniać stosunki majątkowe panujące aktualnie w społeczeństwie. --- STRONA 11 --- Sytuacja panująca w celach, w których przebywało więcej osób aniżeli wynikało to z norm powierzchniowych sprawiała, że powód narażony był na ujemne przeżycia związane chociażby z wykonywaniem bieżących spraw życia codziennego, jak spożywanie posiłków, spędzanie czasu wolnego czy też załatwianie potrzeb fizjologicznych. Ustalając kwotę zadośćuczynienia na poziomie 3.000zł Sąd Apelacyjny miał na uwadze zarówno powyższe dolegliwości, jak i czas pobytu powoda w przeludnionych celach. Posiłkował się przy tym innymi rozstrzygnięciami sądów w sprawach dotyczących naruszenia dóbr osobistych w związku z przeludnieniem w zakładach karnych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 2009 roku, wydanym w sprawie III CSK 62/09 (opubl. LEX nr 738354) wprawdzie stwierdził, że z uwagi na subiektywny charakter krzywdy przydatność kierowania się, przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, sumami zasądzonymi z tego tytułu w innych przypadkach jest ograniczona, to jednak dodał, że przesłanka ta nie jest jednak całkowicie pozbawiona znaczenia, pozwala bowiem ocenić, czy na tle innych podobnych przypadków zadośćuczynienie nie jest nadmiernie wygórowane. Jednolitość orzecznictwa sądowego w tym zakresie odpowiada poczuciu sprawiedliwości i równości wobec prawa. Postulat ten może być jednak uznany za słuszny, jeżeli daje się pogodzić z zasadą indywidualizacji okoliczności określających rozmiar krzywdy w odniesieniu do konkretnej osoby poszkodowanego i pozwala uwzględnić przy orzekaniu specyfikę poszczególnych przypadków. Zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia trafnie łączy wysokość zadośćuczynienia z wysokością stopy życiowej społeczeństwa, gdyż zarówno ocena, czy jest ono realne, jak i czy nie jest nadmierne, pozostawać musi w związku z poziomem życia, jednakże ma uzupełniający charakter w stosunku do kwestii zasadniczej tj. rozmiaru szkody niemajątkowej. Oceniając sytuację D. B. indywidualnie stwierdzić należy, że rozmiar doznanej przez niego krzywdy nie był znaczny, jego sytuacja nie odbiegała szczególnie od sytuacji innych osób osadzonych w celach przeludnionych, a zatem odpowiednią kwotą zadośćuczynienia w oparciu o przepisy art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. jest – zdaniem Sądu II instancji- suma 3.000 zł i w tym zakresie należało zmienić zaskarżony wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. O odsetkach Sąd drugiej instancji orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. i zgodnie z żądaniem pozwu jako datę początkową określił 20 grudnia 2012 r., czyli dzień wyroku Sądu Okręgowego. W toku procesu powód, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika nie rozszerzył żądania w zakresie początkowej daty odsetek ustawowych, popierał powództwo w kształcie zaprezentowanym w pozwie, a --- STRONA 12 --- zatem domaganie się dopiero w apelacji zasądzenia odsetek od dnia wniesienia pozwu jest nieuprawnione. W pozostałym więc zakresie apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie. Pamiętać bowiem należy, że zadośćuczynienie nie może stanowić źródła wzbogacenia poszkodowanego i powinno uwzględniać stosunki majątkowe panujące w społeczeństwie. Ponadto sam pobyt w jednostce penitencjarnej związany jest ze swej istoty z określoną dolegliwością, która wynika z zastosowanej wobec D. B. sankcji karnej za popełnione przestępstwo. Samo pozbawienia wolności zakłada określoną dolegliwość i ograniczenia w różnym zakresie odnoszące się do konieczności przebywania w warunkach izolacji w jednym pomieszczeniu z innymi osobami na stosunkowo niewielkiej powierzchni, limitowanie czasu i form przebywania poza celą, stosowania się do reguł wymuszonych warunkami bytowania w dużej zbiorowości. Dlatego też należne powodowi zadośćuczynienie może obejmować tylko takie cierpienia fizyczne i psychiczne, które wprost nie wynikają z istoty i celu odbywania izolacyjnej kary pozbawienia wolności. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w stosunku do D. B. zasądzona kwota 3000 zł uwzględnia doznane przez niego cierpienia związane z pobytem w przeludnionych celach. Żądanie zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz powoda kwoty zadośćuczynienia w wysokości 200.000 zł jest rażąco wygórowane, tak z uwagi na sposób i okoliczności naruszenia dobra osobistego, jak i z tego względu, że większość zarzutów powoda co do warunków bytowych w Areszcie Śledczym w …, jak i co do wpływu okoliczności przeludnienia cel na stan jego zdrowia, okazało się w rezultacie nieuzasadnionych. W tym stanie rzeczy jego apelacja w pozostałej części jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny w myśl art. 102 k.p.c. nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Zastosowanie w/w przepisu wymaga rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i wskazania wypadku szczególnie uzasadnionego, ponieważ wyłączona została możliwość wszelkich uogólnień. Z uwagi na szczególny, wyjątkowy charakter tego unormowania nie dopuszcza się wykładni rozszerzającej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r. II CZ 223/73, niepubl.). Istotne znaczenie dla możliwości zastosowania zasady słuszności ma zachowanie stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sposób zastosowania art. 102 k.p.c. i ocena czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek należy do uprawnień jurysdykcyjnych sądu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r. III CK 221/05, niepubl.) i nie wymaga wniosku strony. --- STRONA 13 --- Odnosząc powyższe uwagi do analizowanej sprawy stwierdzić należy, że choć powód przegrał apelację w przeważającej części, to jednak jego sytuacja materialna oraz życiowa, w jakiej się znajduje, uzasadnia zastosowanie zasady słuszności określonej w art. 102 k.p.c. Po drugie D. B. realizuje przysługujące mu uprawnienie do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły Sąd (art. 45 ust.1 Konstytucji), zaś zasada obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu nie może być rozumiana jako środek dyscyplinujący i zniechęcający do wytaczania powództw. Niebagatelne znaczenie ma również i to, że w wyniku częściowego uwzględnienia przez Sąd Apelacyjny apelacji, powództwo zostało uznane co do zasady za uprawnione i w konsekwencji częściowo uwzględnione, zaś kwestia wysokości zadośćuczynienia uzależniona była od oceny tegoż sądu. Przytoczone powyżej okoliczności – zdaniem Sądu Apelacyjnego - uzasadniały nie obciążanie powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Na podstawie § 6 pkt 6 w zw. z § 13 ust 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) przyznano pełnomocnikowi powoda zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi w postępowaniu apelacyjnym.