Postanowienie I ACa 311/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 311/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz Sędziowie : SA Lucyna Świderska-Pilis SO del. Tomasz Ślęzak (spr.) Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa P. J. przeciwko I. K. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt I C 437/09 oddala apelację. I A Ca 311/11 UZASADNIENIE Powód P. J. wniósł o zobowiązanie Pozwanej I. K. do złożenia w "(...)" oświadczenia o treści: "Ja I. K. oświadczam, że nie będę nakłaniała prokuratorów Prokuratury Rejonowej w S. do fałszywego oskarżania, sporządzania fałszywych dowodów, kradzieży dowodów, jak również nie będę więcej pomawiała P. J. i jego rodzinę. Robiłam to z niskich pobudek chcąc uzyskać pieniądze na hodowle w śmietnikach i piwnicach kotów, gryzoni i insektów. Szczerze przepraszam i proszę o wybaczenie" oraz o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej zadośćuczynienia w kwocie 300 000zł i obciążenie jej kosztami sądowymi. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu pozwu powód podał, że pozwana w znany sobie sposób nakłaniała, wymienionych w pozwie wraz z sygnaturami prowadzonych spraw prokuratorów, przy czym, aby uzasadnić fałszywe oskarżenie, kradziono dowody, sporządzano fałszywe dowody i poświadczano nieprawdę co do treści pism, a mimo to sprawy te zakończyły się uniewinnieniem lub umorzeniem. Ponadto powód podał, że pozwana od 2001 r. do 2009r. łącznie kilkadziesiąt razy w sprawach sądowych wszczynanych przez siebie, łącznie z pozwem I C 8/09 podnosiła, iż powód jest chory psychicznie, co wynikało z faktu, że „nie podzielał on, iż hodowla kotów, szczurów i wszy to cel życia, nie widział rzeczy nieistniejących, nie znał myśli i czynów innych również w przyszłości, nie unosił się w powietrzu i paru innych objawów tak oczywistych dla osób chorych psychicznie, a które posiada pozwana i nimi się chwali”. Tymczasem w dniu 10 kwietnia 2008r. powód poddał się kolejnemu badaniu psychiatrycznemu i lekarze nie stwierdzili u niego choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że nie jest w stanie odnieść się do niego merytorycznie wobec absurdalnej treści pozwu. Sąd Okręgowy w Katowicach, wyrokiem z dnia 16 września 2010 r., oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. Sąd pierwszej instancji ustalił, że strony są po rozwodzie, orzeczonym w 2004 roku, mają jedenastoletnią obecnie córkę. W toku procesu rozwodowego, I. K. w (...) w S. zachowania męża określiła jako psychopatyczne, a we wniosku o pozbawienie go władzy rodzicielskiej nad córką podała, że trwałą przeszkodą z art. 111 kro są jego zaburzenia osobowości na tle organicznym. Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2003r. (syg. akt VII K 818/02) uznał oskarżonego P. J. za winnego między innymi występku z art.157§2kk w zw. z art.12kk (fizyczne i psychiczne znęcanie się nad żoną I. K.). W sprawie tej oskarżony był badany przez biegłych sądowych psychiatrę i psychologa, którzy rozpoznali u niego organiczne zaburzenia osobowości. Prokuratura Rejonowa w S. postanowieniem z dnia 2 stycznia 2004r. (syg. akt 1 Ds. 3283/03) umorzyła śledztwo w sprawie z zawiadomienia P. J. dotyczącego uzyskiwania informacji przez I. K. nie przeznaczonych dla niej. Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2004r. (syg. akt I C 319/03) w sprawie z powództwa I. K. przeciwko P. J. o ochronę dóbr osobistych, między innymi, zobowiązał pozwanego do przeproszenia powódki przez złożenie wobec Sądu oświadczenia następującej treści: "Oświadczam, iż nieprawdą jest stwierdzenie zawarte w moim piśmie procesowym z 30 grudnia 2002r. skierowanym do sprawy XVIII Rc 3489/01 Sądu Okręgowego w Katowicach, że I. K. co najmniej od początku 2000r. współżyje seksualnie ze zwierzętami, a co najmniej od 2002r. robi to w obecności dziecka oraz, że I. K. używa dziecka do zaspokajania seksualnych potrzeb swojego ojca. Za pomówienie to przepraszam I. K. i proszę o przebaczenie". Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2004r. (syg. akt III Kp 46/04) nie uwzględnił zażalenia pokrzywdzonego. P. J. na postanowienie Prokuratury Rejonowej w S. z dnia 16 września 2003r. o umorzeniu śledztwa w sprawie składania fałszywych zeznań przez I. K. . Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 14 lipca 2004r. (syg. akt VII Kz 393/04), uchylił zaskarżone przez oskarżyciela prywatnego postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 19 maja 2004r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przeciwko P. J., oskarżonemu o przestępstwo z art.216§1 kk. Prokuratura Rejonowa w S., postanowieniem z dnia 29 lipca 2005r. (syg. akt 1 Ds. 1995/05), odmówiła P. J. wszczęcia śledztwa w sprawie nakłaniania przez I. K. świadków do składania fałszywych zeznań. Sąd Rejonowy w M., wyrokiem z dnia 25 maja 2006r. (syg. akt II K 477/05), uznał oskarżonego P. J. za winnego popełnienia czynów z art. 234 kk i 233§1 kk (fałszywe oskarżenie I. K. i J. K. oraz zeznanie nieprawdy). W sprawie tej oskarżony był badany przez biegłych sądowych psychologa i lekarza psychiatrę, którzy stwierdzili u niego zmiany organiczne w stopniu lekkim oraz osobowość paranoiczną. Sąd Okręgowy w Katowicach, postanowieniem z dnia 13 września 2006r. (syg. akt VII Kz 523/06), utrzymał w mocy zaskarżone przez oskarżyciela prywatnego postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia 25 maja 2006r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przeciwko I. K. oskarżonej o przestępstwo z art.212§1kk. Sąd Okręgowy w Katowicach, wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007r.( syg. akt I C 40/05), w sprawie z powództwa J. K. przeciwko P. J. i z powództwa wzajemnego P. J. przeciwko J. K. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, zasądził od pozwanego głównego na rzecz spadkobierczyni zmarłego powoda głównego J. K. - I. K. zadośćuczynienie w kwocie 5.000zł. Sąd Rejonowy w M., wyrokiem z dnia 20 marca 2007r. (syg. akt II K 476/05), na mocy art.17§1 pkt.3 kpk, umorzył postępowanie karne wobec P. J. oskarżonego o czyny z art.157§2kk (fizyczne i psychiczne znęcanie się nad żoną I. K.) uznając, że ich społeczna szkodliwość jest znikoma. Sąd Rejonowy w --- STRONA 3 --- B., wyrokiem z dnia 10 grudnia 2007r. (syg. akt II K 117/07) uniewinnił oskarżonego P. J. od popełnienia zarzucanego mu czynu z art.190§1 kk (groźby karalne kierowane wobec I. K.). Na zlecenie Prokuratury Rejonowej w S. w sprawie (syg. akt 2 Ds. 2112/07), powód dnia 22 kwietnia 2008r. został zbadany przez dwóch biegłych sądowych lekarzy psychiatrów, którzy nie stwierdzili u niego choroby psychicznej w znaczeniu psychozy ani upośledzenia umysłowego. Sąd Rejonowy w D., postanowieniem z dnia 20 maja 2009r. (syg. akt IX K 1008/08), na mocy art.17§1 pkt.1 i 2 kpk w zw. z art.414§ 1 kpk, umorzył postępowanie karne przeciwko P. J. oskarżonemu o czyn z art.267§1 k w zw. z art.12kk (bezprawne uzyskanie informacji dotyczących I. K.). Sąd Rejonowy w M., wyrokiem z dnia 22 marca 2010r. ( syg. akt III Rc 379/09) od dnia 12 czerwca 2009r. obniżył zasądzone od P. J. na rzecz jego małoletniej córki A. alimenty z kwoty 800zł do kwoty 600zł miesięcznie. Sąd Okręgowy w Katowicach, nieprawomocnym wyrokiem z dnia 2 lipca 2010r. (sygn. akt I C 8/09), w sprawie z powództwa I. K. przeciwko P. J. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę, między innymi, zobowiązał pozwanego do zamieszczenia w "(...)" oświadczenia następującej treści: "Ja P. J. przepraszam I. K. za naruszenie jej czci i godności osobistej. Oświadczam, że w pismach procesowych kierowanych do różnych sądów i prokuratur świadomie, nie bacząc na wcześniej zapadłe wyroki mające na celu ochronę dóbr osobistych I. K. napisałem nieprawdę chcąc po raz kolejny ją ośmieszyć i upokorzyć". W uzasadnieniu pozwu w tej sprawie, I. K. przytaczając najpierw przykłady naruszeń jej dóbr osobisty przez byłego męża napisała: "Nie wyrażam zgody na nieustanne naruszanie moich dóbr osobistych, przez osobnika, który powinien poddać się już dawno leczeniu psychiatrycznemu". Aktualnie w Sądzie Rejonowym w P., pod syg. akt I Ns 322/08, toczy się pomiędzy stronami sprawa o podział majątku wspólnego. W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy, powołując art. 23 i 24 k.c. oraz wskazując na ich interpretację w oparciu także o poglądy doktryny i judykatury uznał, że w sprawie niniejszej powód sam nie dbał o dobra osobiste, których naruszenia w zachowaniu pozwanej się dopatruje i wobec tego nie może domagać się skutecznie ich ochrony. Zdaniem tego Sądu, należało, więc rozważyć czy pozwana, określając w toku procesu rozwodowego zachowania męża jako psychopatyczne i twierdząc, że ma zaburzenia osobowości na tle organicznym, a w pozwie o ochronę swoich dóbr osobistych w sprawie Sądu Okręgowego w Katowicach (sygn. akt I C 8/09), pisząc o byłym mężu jako "osobniku, który powinien poddać się już dawno leczeniu psychiatrycznemu", naruszyła dobra osobiste powoda w postaci dobrego imienia i możliwości zarobkowych oraz dobra osobiste jego rodziny to jest matki i brata. Rozważając te kwestie Sąd Okręgowy stwierdził, że co do możliwości zarobkowych, to takie dobro osobiste w rozumieniu art. 23 k.c. nie istnieje, nie podlega zatem ochronie. Natomiast biegli w wymienianych sprawach w 2003 i 2004 roku stwierdzili u powoda organiczne zaburzenia osobowości, osobowość paranoiczną, które to zaburzenia nie są kwalifikowane jako choroba psychiczna w znaczeniu psychozy ani upośledzenie umysłowe, lecz ich cechy znajdują odzwierciedlenie w licznych pismach powoda w tej i innych sprawach toczących się między stronami, których treścią powód w sposób żenujący szkaluje pozwaną, prokuratorów, sędziów oraz komorników i wyłącznie sam siebie nimi kompromituje. W ocenie Sądu Okręgowego, pozwana swymi twierdzeniami nie była nawet w stanie bardziej naruszyć, jego już naruszonego, przez samego siebie, dobrego imienia. Wobec zaś faktu, że roszczenia o ochronę dóbr osobistych mogą być dochodzone jako ściśle związane z osobą pokrzywdzoną i tylko przez tę osobę, a rodzina powoda takiej ochrony się nie domagała, to ustalanie czy doszło do naruszenia bliżej nie określonych dóbr osobistych jego matki i brata stało się w niniejszej sprawie zbędne. Sąd pierwszej instancji stwierdził także, że poza sporem jest, iż wymienione sprawy karne przeciwko powodowi, zostały zainicjowane przez pozwaną zawiadomieniami o podejrzeniu popełnienia przez niego przestępstw i zakończyły się wskazanymi wynikami, ale orzeczenia w nich wydane nie oznaczają, że pozwana podejmowała działania zarzucane jej w pozwie. W ocenie Sądu Okręgowego, tego typu zarzuty są kolejnym pomówieniem pozwanej i innych osób o nieetyczne zachowanie. Nie może, więc powód na takiej podstawie domagać się ochrony swych bliżej nie określonych dóbr osobistych. Wbrew, też jego twierdzeniom, pozwanej nie można zarzucić, że zawiadamiając organy ścigania o podejrzeniu popełnienia przez niego przestępstw kierowała się zemstą, co ma świadczyć o bezprawności jej działania. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało, aby pozwana celowo i świadomie składała fałszywe zawiadomienia o nie popełnionych przez powoda czynach. Nie można jej, bowiem postawić zarzutu, że w zawiadomieniach tych, przedstawiała fakty i oceny ze świadomością niezgodności ich z prawdą. Co do ich prawdziwości była i jest bowiem przekonana, a to wyłącza bezprawność jej działania w tym zakresie. --- STRONA 4 --- Jako podstawa rozstrzygnięcia o kosztach wskazane zostały art. art.98 kpc w zw. z § 6 pkt 2 i § 11 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.1348 ze zm.) oraz art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 201 Nr. Nr 90 poz. 594 ze zm.). W apelacji od tego wyroku powód, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym w szczególności art. 204, 213, 231,i 228 k.p.c., nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i sprzeczność ustaleń sądu z treścią materiału dowodowego, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanej kosztów postępowania lub o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zarzuty apelacji dotyczą wyłącznie naruszenia przepisów postępowania cywilnego, a ich uzasadnienie stanowi w większości polemikę z ustaleniami faktycznymi Sądu Okręgowego, którym Sąd ten dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Dlatego w pierwszej kolejności należy dokonać oceny prawidłowości tych ustaleń, biorąc pod uwagę kontradyktoryjny charakter procesu co oznacza, że sąd rozstrzyga sprawę w oparciu o materiał dowodowy zaoferowany przez strony. Na powodzie zatem, domagającym się ochrony swych dóbr osobistych, ciążył obowiązek wykazania tego jakie dobra prawem chronione i w jaki sposób zostały naruszone przez pozwaną (art. 6 k.c.). Sąd pierwszej instancji swoje ustalenia poczynił w oparciu o dowody wskazane przez powoda, głównie dowody z dokumentów znajdujących się w aktach prowadzonych z udziałem stron postępowań. Tak zgromadzony materiał dowodowy poddał następnie ocenie, przy zastosowaniu reguł zawartych w art. 233 § 1 k.p.c. Przepis ten przewiduje, że sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów, ramy której są wyznaczone przez przepisy procedury cywilnej, doświadczenie życiowe, zasady logicznego rozumowania, co razem wziąwszy, pozwala sądowi na wszechstronne, a przy tym racjonalne i bezstronne ocenienie przeprowadzonych dowodów i w oparciu o te kryteria, z jednej strony spojrzenie na zgromadzony materiał dowodowy jako całość, z akcentem na dostrzeżenie ewentualnych niespójności, z drugiej, dokonanie wyboru tych dowodów, które w sposób przekonujący pozwalają na ustalenie stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji. W ramach takiej oceny, włączone do niej być mogą, a nawet powinny, takie elementy jak zachowanie się strony, jej reakcja na dowody, pobudki osobiste, czy w przypadku dowodów z dokumentów, charakter tych dokumentów i kontekst w jakim powstały. Odnosząc te rozważania do okoliczności niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy te reguły oceny wiarygodności i mocy dowodów zastosował i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, nie dając wiary twierdzeniom powoda, że działania pozwanej które opisuje naruszyły jego dobra osobiste. Odniesienie się szczegółowe do tych twierdzeń, powtórzonych w apelacji, jest o tyle trudne, że w większości są to twierdzenia stanowiące polemikę z ustaleniami, zdarzeniami wreszcie decyzjami i orzeczeniami podjętymi w innych sprawach karnych i cywilnych, na różnych ich etapach, z nadrzędną, wynikającą z subiektywnego przekonania powoda, tezą o ich podejmowaniu przeciwko niemu. Jedyna konkretna argumentacja, którą można by odnieść do roszczenia powoda jakiego próbuje dochodzić w tej sprawie, dotyczy tych sformułowań używanych przez pozwaną, w których jego zdaniem przedstawia go jako chorego psychicznie. W tym zakresie należy zgodzić się z Sądem Okręgowym, że użyte w trakcie trwania procesu rozwodowego i w pozwie o ochronę swoich dóbr osobistych sformułowania były oparte o wydane przez biegłych psychologów i lekarzy psychiatrów opinie, których treść mogła stanowić podstawę do użycia przez pozwaną wymienionych w uzasadnieniu tego Sądu sformułowań. Poza tym podkreślenia wymaga także, że pozwana --- STRONA 5 --- używała tych sformułowań w procesach, gdzie zachowanie drugiej strony, jej reakcje, sylwetka psychologiczna, mają znaczenie dla rozstrzygnięcia. Dlatego własna ocena pozwanej zachowań powoda w tamtych postępowaniach, mająca zobrazować postawę powoda, nie może być uznana za naruszenie jego dóbr osobistych, było to bowiem działanie nastawione na prezentację własnej argumentacji, a nie skierowane przeciwko powodowi i zmierzające do naruszenia jego dobrego imienia. Również te zarzuty i argumenty powoda w ramach których upatruje on działań pozwanej zmierzających do wpływania na przebieg postępowań karnych, które toczyły się z udziałem powoda i w ten sposób naruszenie jego dóbr osobistych, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Powód przede wszystkim nie wykazał w żaden sposób swoich twierdzeń w tym zakresie, są to także jego tylko subiektywne oceny i wnioski, które wyprowadza w oparciu o własną interpretację czynności procesowych i decyzji podejmowanych w ramach prowadzonych postępowań ze swoim udziałem. Odnosząc się do wymienionych w apelacji przepisów proceduralnych stwierdzić należy, że powód nie wyjaśnił na czym miałyby polegać uchybienia procesowe Sądu pierwszej instancji. Powołanie przepisów dotyczących faktów powszechnie znanych (art. 213 § 1 k.p.c. i art. 228 k.p.c.) oraz domniemań faktycznych (art. 231 k.p.c.), nie zostało poparte żadną argumentacją. Tymczasem, jak wyżej wskazano Sąd pierwszej instancji, dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o przedstawione przez powoda dowody i nie zawarł w tych ustaleniach okoliczności opartych na faktach notoryjnych czy domniemaniach faktycznych. Również niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 204 k.p.c. Przepis ten odnoszący się do powództwa wzajemnego, nie mógł mieć w tej sprawie zastosowania. Należy przypuszczać, że powód wymienił go w związku ze złożeniem w tej formie swojego pozwu w innej sprawie o naruszenie dóbr osobistych toczącej się przeciwko niemu. Pozew ten został wyłączony do odrębnego rozpoznania i postępowanie w tym przedmiocie nie zawierało żadnych uchybień, które mogły by mieć wpływ na wynik postępowania w tej sprawie. Reasumując należy uznać, że powód nie wykazał naruszenia swoich dóbr osobistych działaniami pozwanej, na które wskazał w pozwie. Przede wszystkim nie zdefiniował jakie dobra osobiste pozwana miałaby naruszyć. Można domniemywać, że chodzi o te, wymienione przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w oparciu o art. 23 k.c. Ponadto nawet gdyby hipotetycznie i w oderwaniu od okoliczności tej sprawy przyjąć, że sugerowanie czyjejś choroby psychicznej może naruszać dobra osobiste tej osoby w postaci jej czci, dobrego imienia, to użyte przez pozwaną określenia, w oparciu o niezależne opinie specjalistów i w postępowaniach sądowych, a nie z zamiarem pogorszenia wizerunku w opinii społecznej, nie może być uznane za działanie bezprawne. A tylko bezprawność działania, w tym wypadku pozwanej, jako niezbędna ustawowa przesłanka (art. 24 § 1 k.c.) mogłaby prowadzić do uznania roszczenia powoda za uzasadnione. Brak tej bezprawności, już niejako towarzysząco, wobec nie wykazania że do naruszenia dóbr osobistych powoda w ogóle doszło, stanowi dodatkowo o bezzasadności powództwa, a tym samym apelacji. Z tych względów Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację.