Wyrok I ACa 305/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 305/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kawińska-Szwed (spr.) Sędziowie : SA Joanna Kurpierz SA Joanna Skwara-Kałwa Protokolant : Urszula Ozdoba po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. B. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt II C 197/10 1) oddala apelację; 2) zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; 3) przyznaje pełnomocnikowi powoda radcy prawnemu G. J. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 3321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych w tym 621 (sześćset dwadzieścia jeden) podatku od towaru i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. _ßwšš fiş __, _ Uuv/W „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt IACa 305/11 UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 75.000zł tytułem odszkodowania oraz kwoty 75.000zł tytułem zadośćuczynienia, w związku z warunkami jakie panowały w Areszcie Śledczym w K. – przeludnieniem, grzybem panującym w celi, kącikiem sanitarnym nie gwarantującym intymności. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu. Podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda najpóźniej 24 grudnia 2006 r. Powołując się na art. 442 1 §1 kc pozwany podniósł iż roszczenie powoda uległo przedawnieniu najpóźniej 24.12.2006r. Nadto zaprzeczył, aby powód przebywał w celach przeludnionych. Warunki socjalno-bytowe odpowiadały obowiązującym przepisom prawa. Cele wyposażone były w odpowiednią ilość sprzętu kwaterunkowego, kąciki sanitarne są prawidłowo obudowane, każdy z osadzonych ma miejsce do spania. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w K.2-krotnie: od dnia 30 października 2000r. do 8 maja 2003r. i od dnia 26 listopada 2003r. do 16 grudnia 2003r. Po przybyciu do Aresztu Śledczego w K. został osadzony od 30 października 2000 r. do 31 stycznia 2001r. w Oddziale (…), celi Nr (…) o pow. 15 m 2 , od 31 stycznia 2001r. do 6 lutego2001r. w Oddziale (…), celi Nr (…)o pow. 15 m 2 , 6 lutego 2001r. do 22 lutego 2001r. w Oddziale (…), celi Nr (…), o pow. 15m 2 , od 22 lutego 2001r. do 29 stycznia 2002r. w Oddziale (…), celi Nr (…) o pow. 6,60 m 2 , 29 stycznia 2002r. do 13 marca 2002r. w Oddziale (…), celi Nr (…) o pow. celi 6,80 m 2 , od 13 marca 2002r. do 3 marca 2003r. w Oddziale (…), celi Nr (…) o pow. 24 m 2 , od 3 marca 2003r. do 2 kwietnia 2003r. w Oddziale (…), celi Nr (…) o pow. 6,60 m 2 , od 2 kwietnia 2003r. do 15 kwietnia 2003r. w Oddziale (…), celi Nr (…) pow. 15 m 2 , od 15 kwietnia 2003r do 8 maja 2003r. w Oddziale (…), celi Nr (…) pow 15 m 2 . W czasie drugiego pobytu w Areszcie Śledczym w K. powód przebywał w Oddziale (…), w celi Nr (…) o pow. 15 m 2 . 2 --- STRONA 3 --- Obecnie nie jest możliwe ustalenie ilości oraz nazwisk osób osadzonych razem z powodem. Stosowany w tym zakresie system informatyczny nie pozwala wygenerować takich danych. Zaludnienie Aresztu Śledczego w K. podczas pobytu powoda wynosiło: listopad 2000r. - 430, grudzień 2000r. - 451, styczeń 2001r - 487, luty 2001r - 506, marzec 2001r. - 507, kwiecień 2001 r. - 531, maj 2001r. - 545, czerwiec 2001r. - 580, lipiec 2001r. - 573, sierpień 2001r. - 585, wrzesień 2001r. - 618, październik 2001r. - 629, listopad 2001 r. - 616, grudzień 2001r. - 606, styczeń 2002 r. - 604, luty 2002 r. - 602, marzec 2002r. - 586, kwiecień 2002r. - 572, maj 2002r. - 567, czerwiec 2002r. - 572, lipiec 2002r. - 580, sierpień 2002r. - 569, wrzesień 2002r. - 586, październik 2002r. – 579, listopad 2002r. - 582, grudzień 2002r. - 572, styczeń 2003r. - 591, luty 2003r. - 551, marzec 2003 -549, kwiecień 2003r. - 535, maj 2003r. - 522, listopad 2003r. - 530, grudzień 2003r. - 516. Pojemność jednostki wynosiła w okresie 2000 r. - 2001 r. - 376, 2002 r. - 403, 2003 r. - 2005 r.- 412. Administracja jednostki nie posiada pism kierowanych do sędziego penitencjarnego o występującym przeludnieniu w okresie od października 2000 r. do grudnia 2003r. Powód w okresie pobytu w Areszcie Śledczym w K. przebywał w celach przeludnionych. Nigdy nie zdarzyło się aby nie miał swojego łóżka. W celach dochodziło do konfliktów między osadzonymi. Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom powoda, co do faktu że w okresie, gdy powód przebywał w Areszcie Śledczym w K., przebywał w celach przeludnionych. Sąd dał również wiarę zeznaniom powoda, iż z uwagi na przeludnienie cel powód miał utrudniony dostęp do sanitariatów. Są to jedyne okoliczności jakie powód wykazał. Zaoferowane przez powoda dowody w postaci przesłuchania powoda oraz dowód z zeznań świadka M. J. a także informacji o przeludnieniu i celach w których przebywał powód nie były wystarczające do przyjęcia, iż w trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w K. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Zeznania, które złożył powód słuchany w charakterze strony były bardzo ogólnikowe. Nie wynika z nich mimo, że w trakcie przesłuchania powoda był obecny jego pełnomocnik z urzędu – jakie dobra osobiste powoda zostały naruszone. Podobnej treści są zeznania świadka M. J. Świadek ten nie przebywał razem z powodem w żadnej z cel Aresztu Śledczego w K w latach 2003-2005r. Świadek M. K., którego zeznaniom Sąd dał wiarę, podobnie jak świadek M. J. nie przebywał z powodem w jednej celi, przebywał natomiast przez pewien czas w tym samym oddziale co powód. 3 --- STRONA 4 --- Świadek ten poza faktem, iż cela w której przebywał była przeludniona nie miał żadnych informacji o warunkach osadzenia powoda. Sąd nie uwzględnił wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z historii choroby powoda na okoliczność problemów powoda na tle nerwowym powstałych w okresie przebywania w Areszcie Śledczym w K. Tak sformułowana teza dowodowa nie była przydatna dla rozstrzygnięcia sprawy. Sam fakt bowiem, że powód zgłaszał chęć kontaktu z psychiatrą lub psychologiem, nie jest dowodem na to, że istnieje związek przyczynowy między pobytem powoda w Areszcie Śledczym, a ewentualnym pogorszeniem się jego zdrowia psychicznego z uwagi na przebywanie w celach przeludnionych. Poza tym powód składając zeznania w charakterze strony nawet jednym słowem nie wspomniał o tym, iż doszło do pogorszenia jego zdrowia psychicznego w następstwie pobytu w celach przeludnionych. W ocenie Sądu roszczenia powoda są przedawnione. Stosownie do treści art. 117 § 1 kc, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. W § 2 tegoż artykułu wskazano, iż po upływie terminu przedawnienia ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Roszczenia zgłoszone przez powoda oceniać należy w świetle art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc (gdy idzie o żądanie zadośćuczynienie) oraz art.24 § 2 kc w zw. z art. 417 kc (gdy idzie o żądanie odszkodowania). Stosownie do treści art. 443 §1 kc w brzmieniu przed nowelizacją tj. przed 10.08.2007r., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat 10 od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Skoro szkoda powoda jest naruszeniem przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do informacji, to niewątpliwym jest, że przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym powód musiał o niej wiedzieć, podobnie jak o osobie naruszyciela. Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z wnioskami dowodowymi zaoferowanymi przez stronę powodową, celem oceny czy podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa, gdyż dopuszczalność oceny zachowania dłużnika przez pryzmat art. 5 kc jest oczywista. Potrzeba stosowania art. 5 kc może pojawiać się wyjątkowo, gdy w okolicznościach konkretnego wypadku wystąpienie skutku przedawnienia okaże się rażąco niemoralne, a taka sytuacja w sprawie nie występuje. 4 --- STRONA 5 --- Poza tym, aby uznać, iż podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa oceniać należy zarówno sytuację powoda jak i pozwanego. Podniesienie zarzutu przedawnienia byłoby nadużyciem prawa w przypadku gdy powód na skutek odmowy spełnienia świadczenia przez pozwanego znalazł się w sytuacji krytycznej oraz gdyby pozwany swoją postawą doprowadził do przedawnienia roszczenia. Często o uznaniu podniesionego zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa decydować będzie bardzo trudna sytuacja życiowa dochodzącego roszczenia jak brak doświadczenia, nieporadność, niedołęstwo. Takich sytuacji w tej sprawie Sąd się nie dopatrzył. Powód ma obecnie 32 lata. Fakt, że był pozbawiony wolności nie pozbawiał go możliwości złożenia pozwu. Obecnie powód również przebywa w Zakładzie Karnym, a mimo to sformułował pozew i skutecznie wniósł go do Sądu. Niezależnie od powyższego to powód powinien zgodnie z obowiązującą regułą z art. 6 kc udowodnić fakt z którego wywodzi skutki prawne. Na powodzie spoczywał więc ciężar udowodnienia że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, czego powód nie wykazał poza faktem przeludnienia. W żaden sposób, gdy idzie o żądanie odszkodowania nie została wykazana wysokość szkody. Uwzględniając powyższe zgodnie z treścią art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc przy zastosowaniu art.443 kc i art. 117 kc Sąd powództwo oddalił. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód, który zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 328 § 2 kpc, 231 kpc, 233 § 1 kpc, 224 § 1 kpc oraz przepisów prawa materialnego, t.j. art. 443 § 1 k.c., 442 § 1 k.c., 442 1 § 3 k.c., 448 k.c. w zw. z art. 118 k.c. i domaga się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa względnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia i wywody Sądu Okręgowego jako prawidłowe i wyczerpujące oraz przyjmuje je za swe własne. Zasadnie argumentuje skarżący w piśmie procesowym (k. 233), że przepis art. 443 k.c. nie podlegał nowelizacji ustawą z 16 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 538), która weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2007 r., tym niemniej rozważania prawne zawarte w motywach zaskarżonego wyroku nie pozwalają na dalej idący wniosek, że wskazanie w uzasadnieniu ... „art. 443 § 1 k.c. w brzmieniu przed nowelizacją ...”, jest oczywistą omyłką pisarską. 5 --- STRONA 6 --- Dowodzi także tego fakt, że w żadnym miejscu nie dopatrzył się Sąd Okręgowy zbiegu odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej. Najistotniejsze znacznie dla rozstrzygnięcia o roszczeniu powoda ma zagadnienie przedawnienia roszczenia. Bezspornie roszczenia, które zmierzają do zaspokojenia interesu majątkowego danej osoby, są roszczeniami majątkowymi. Do tej kategorii zalicza się roszczenia odszkodowawcze i o zadośćuczynienie, wynikające z praw niemajątkowych jakimi są dobra osobiste. Zasadnie zatem przyjął Sąd Okręgowy, że z mocy art. 117 § 1 k.c. roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Nie naruszył także, jak to wskazuje apelujący, art. 118 k.c., który przewiduje termin przedawnienia 10 - letni, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Deliktowy charakter odpowiedzialności za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dóbr osobistych – zgodnie z wykładnią systemową – nakazuje w zakresie terminu przedawnienia stosowanie przepisu szczególnego w stosunku do art. 118 k.c., a mianowicie art. 442 1 § 1 i 3 k.c. (442 k.c.) przed nowelizacją z 16 lutego 2007 r.), a więc termin ten wynosi 3 lata od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Termin 10 - letni zd. 2 art. 442 1 § 1 k.c. może mieć zastosowanie, gdy nie zostały spełnione przesłanki przedawnienia ze zd. 1 art. 442 1 § 1 k.c.. Bezzasadny jest więc zarzut wadliwości przyjęcia przez Sąd Okręgowy terminu trzyletniego przedawnienia. Prawidłowo także określił Sąd I instancji, że początek biegu tego terminu związany jest z wiedzą powoda o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia już w dacie odbywania kary pozbawienia wolności w jednostce penitencjarnej pozwanego. Szkody powód upatruje w naruszeniu jego godności przez umieszczenie go w celach przeludnionych i w braku informacji o ustawowych normach przestrzennych osadzenia. Zarzuca Sądowi Okręgowemu niedostateczną dociekliwość w ustaleniu wiedzy powoda o szkodzie i osobie zobowiązanej do naprawienia szkody. Zarówno w literaturze prawniczej, jak i orzecznictwie dominuje w tej materii pogląd, że ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie dla oznaczenia biegu terminu nie stanowi rekonstrukcji rzeczywistego stanu świadomości, lecz przypisanie mu świadomości wystąpienia szkody na obiektywnie sprawdzalnych okolicznościach. W tym kierunku podjął ustalenia i dokonał rozważań Sąd Okręgowy. Powód miał świadomość, że przebywa w celach przeznaczonych dla niniejszej liczby osadzonych, niż to miało miejsce. Świadczyły o tym, czy to dodatkowe materace, dostawiane łóżko, obiektywnie odczuwalne ograniczanie przestrzeni. Miał zatem świadomość dolegliwości z tym związanych. Identycznie, miał pełną świadomość tego, że przebywa w ściśle oznaczonej jednostce penitencjarnej, która decyduje o warunkach socjalno – bytowych. Zatem przed wniesieniem powództwa, powód miał świadomość stanu prawnego, zaś że doświadczał na 6 --- STRONA 7 --- skutek przeludnienia dyskomfortu, a więc doznawał szkody na skutek naruszenia godności, to tę świadomość posiadł już w trakcie osadzenia w pozwanej jednostce. Z tych przyczyn stanowisko Sądu Okręgowego co do liczenia początkowego biegu terminu przedawnienia należało podzielić, a w rezultacie wniosek, że roszczenie ulegało przedawnieniu także. Wobec zasadności stanowiska Sądu Okręgowego w przedmiocie przedawnienia roszczenia, braku przesłanek do uznania podniesienia tego zarzutu jako sprzecznego z art. 5 k.c. nie wymagają odniesienia się do nich dalsze zarzuty zawarte w apelacji, a pozostające poza zakresem zagadnień istotnych dla przyjęcia przedawnienia roszczenia. Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 kpc orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 98 kpc i 99 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc oraz § 15 rozp. Min. Spr. z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z zm. 7