Wyrok I ACa 304/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 304/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Teresa Rak Sędziowie: SSA Jerzy Bess SSA Grzegorz Krężołek Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A T przeciwko Skarbowi Państwa -Dyrektorowi Zakładu Karnego w Wadowicach o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 1325/09 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2 970zł (dwa tysiące dziewięćset siedemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na --- STRONA 2 --- rzecz adwokat K S z Kancelarii Adwokackiej w Krakowie ul….. kwotę 3 653,10zł (trzy tysiące sześćset piędzie siat trzy złote dziesięć groszy) w tym 683,10 zł podatku VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- sygn. akt I ACa 304/12 Uzasadnienie A T w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w Wadowicach domagał się zobowiązania go do przeproszenia powoda na piśmie poprzez złożenie oświadczenia następującej treści : „ Ja niżej podpisany Dyrektor Zakładu Karnego w Wadowicach przepraszam za stwierdzenie na temat Pana A T zawarte w opinii w z dnia 27 listopada 2008r nr ewidencyjny 0531/08 i w wystawionych później opiniach na potrzeby Sądów , iż Jego postawa bardziej nastawiona jest na osiągniecie korzyści, niż rzeczywiste przewartościowanie dotychczasowego postępowania „ Ponadto domagał się zasądzenia kwoty 80 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Uzasadniając zgłoszone roszczenia wskazał , że ocena zawarta w opinii została sformułowana bez obiektywnych podstaw i przedstawiła go w bardzo negatywnym świetle, ponieważ prezentowanie przypisywanej powodowi postawy nie jest społecznie akceptowane, a obiektywnie rzecz biorąc, każdy człowiek oceniłby przedmiotową opinię jako naruszającą jego dobre imię. Strona pozwana- reprezentowana przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wnosiła o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu. W motywach swojego stanowiska procesowego przyznała , że wobec A T na potrzeby postępowań przed Sądem Penitencjarnym dwukrotnie przygotowano opinie, a to związku z jego wnioskami o udzielenie przerwy w karze oraz przepustki. Podkreślała jednak , że wnioski te rozpoznawał Sąd , a sam fakt zamieszczenia w opinii sformułowań ocennych w odniesieniu do określonych zachowań powoda podczas odbywania kary pozbawienia wolności nie może być utożsamiany z posądzeniem kogoś w oczach innych o takie zachowanie lub właściwości, które mogłyby naruszać jego dobre imię lub wizerunek. Istotne jest również to, że ocena zawarta w opinii nie była oceną dowolną, ale sformułowana została w oparciu o analizę dotychczasowego zachowania powoda. Pozwany podkreślił, że powód nie wykazał bezprawnego działania funkcjonariuszy służby więziennej ich zawinienia jak również rodzaju i rozmiaru krzywdy po swojej stronie wynikającej z treści opinii mającej naruszać jego dobra osobiste , podlegającej wyrównaniu poprzez zapłatę sumy zadośćuczynienia. --- STRONA 4 --- Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 22 grudnia 2011 r., , oddalił powództwo w całości , zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3 600 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu , a nadto przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz pełnomocnika ustanowionego na jego rzecz z urzędu kwotę 4 428 złotych tytułem zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przed Sądem I instancji. Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia : Od dnia 2 listopada 2006r A T rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności w areszcie śledczym w Bielsku- Białej, a następnie przebywał w zakładzie karnym w Cieszynie. Po dwukrotnym skorzystaniu z przerw w karze , zaczął ją odbywać w zakładzie karnym w Wadowicach , począwszy od dnia 13 czerwca 2008r do 23 lipca 2009r , kiedy został przewieziony do zakładu w Strzelcach Opolskich. Z notatek wychowawcy aresztu śledczego w Bielsku - Białej wynika , że osadzony tam powód nie wyrażał zgody na odbywanie kary w systemie programowego oddziaływania , nie chciał też trafić do zakładu karnego typu półotwartego z uwagi na to, że jest skonfliktowany z grypsującymi. W kolejnej ocenie sporządzonej w Zakładzie Karnym w Cieszynie w dniu 6 listopada 2007 r., po przerwie w odbywaniu kary pozbawienia wolności, dotychczasowe zachowanie powoda oceniono pozytywnie , wskazując jedynie na jednodniowe spóźnienie w powrocie z przerwy w odbywaniu kary , co osadzony wytłumaczył koniecznością stawiennictwa w Prokuraturze Rejonowej w Żywcu , prowadzącej postępowanie z jego udziałem. Powód nie wykazywał również wówczas zainteresowania odbywaniem kary w systemie programowego oddziaływania. Zainteresował się nim dopiero wówczas, gdy wychowawcy powiedzieli mu o warunkach przedterminowego zwolnienia i zbliżał się termin nabycia uprawnień do ubiegania się o nie. W dniu 4 września 2008 r. powód przystąpił do tego programu. W projekcie oceny okresowej sporządzonej w dniu 4 września 2008 r. zachowanie osadzonego od czasu przybycia do zakładu karnego w Wadowicach oceniono jako stosunkowo poprawne. W opinii podano, że z uwagi na mało krytyczny stosunek do popełnionego przestępstwa oraz dotychczasowy system odbywania kary pozbawienia wolności, prognoza penitencjarna jest umiarkowana. W projekcie kolejnej oceny sporządzonej w dniu 17 marca 2009r . zachowanie powoda oceniono jako poprawne i stabilne, wskazując, że nie był karany, a nagrodzony został tylko --- STRONA 5 --- raz za wzorowe wywiązywanie się z obowiązków pracy. Podobne wnioski wynikały z opinii okresowej datowanej na 7 lipca 2009r. W opinii na temat powoda z daty 27 listopada 2008r- numer ewidencyjny 0531/08 sporządzonej na polecenie Sądu Okręgowego w Krakowie, Wydziału V Penitencjarnego i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń, w związku ze złożonym przez powoda wnioskiem w przedmiocie udzielenia przerwy w wykonywaniu kary podano m.in., że powód o dotychczasowym trybie życia i popełnionych przestępstwach wypowiada się raczej krytycznie, jego postawa bardziej jednak nastawiona jest na osiągnięcie korzyści, niż na rzeczywiste przewartościowania dotychczasowego postępowania. W przedmiotowej opinii wskazano również, że powód zadania wynikające z programu realizuje w stopniu dobrym, jego zachowanie jest przeciętne, odnosi się do funkcjonariuszy w sposób regulaminowy, stara się prowadzić zgodny tryb życia z innymi skazanymi. Projekt opinii- który w niezmienionym brzmieniu , już jako opinia- został podpisany przez zastępcę dyrektora zakładu karnego w Wadowicach sporządzony był przez wychowawcę T B, w oparciu m. in. o rozmowę z powodem . Autor projektu pełnił tę funkcje przez cały okres pobytu w tym zakładzie przez A. T. W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie albowiem sporządzenie opinii przez dyrektora zakładu karnego nie może być ocenione jako zachowanie bezprawne . Akcentując , że sporządzanie opinii na temat osoby osadzonej w zakładzie karnym jest obowiązkiem funkcjonariuszy służby więziennej , który wynika z obowiązujących przepisów. Opinia z której treścią powód wiąże naruszenie swoich dóbr osobistych , a w szczególności dobrego imienia nie zawiera zdaniem Sądu I instancji ocen , które nie mają obiektywnych podstaw. Kwestionowane przez powoda stwierdzenie opinii znajduje swoje uzasadnienie w tym, że początkowo powód rzeczywiście nie był zainteresowany przystąpieniem do programu wychowawczego oddziaływania, a przystąpił do niego dopiero po uzyskaniu informacji, że jest to jednym z warunków ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Wbrew twierdzeniom powoda, był on także uprzednio informowany o możliwości odbywania kary w systemie programowego oddziaływania. Zdaniem Sądu opinia ta jest rzetelna, a sporządzający ją funkcjonariusz nie pomijał takich okoliczności, jak zmiana zachowania powoda na lepsze, próba pokazania się wychowawcy w lepszym świetle, czy też deklaracja chęci spłaty swoich zadłużeń. Zatem negowana w pozwie opinia została przygotowana w zgodzie z prawem , w ramach obowiązków służbowych funkcjonariusza publicznego, bez ich przekroczenia. --- STRONA 6 --- Działanie to zatem było legalne co wyklucza możliwość przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności za skutki naruszenia dóbr osobistych powoda w tym te jakich A. T upatrywał w doznanej naruszeniem krzywdzie. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 98 §1 kpc gdyż w zakresie rozkładu pomiędzy stronami ciężaru związanego z kosztami procesu Sąd Okręgowy przyjął zasadę odpowiedzialności za jego wynik. Konsekwencją tego ,że A. T uległ w sporze było także to , że wynagrodzenie dla pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu zostało wypłacone ze środków budżetowych Skarbu Państwa , a jego wymiar został ustalony jako funkcja wysokości roszczenia majątkowego oraz tego , że wraz z nim dochodzone było także roszczenie o charakterze niemajątkowym. W apelacji od tego orzeczenia powód , zaskarżając pkt I i II jego sentencji domagał się jego zmiany w tym zakresie poprzez uwzględnienie żądania pozwu , nakazania przeproszenia go przez pozwanego poprzez złożenie oświadczenia o treści szczegółowo określonej w środku odwoławczym wraz nakazaniem przesłania jego tekstu Sądowi Okręgowemu - Sądowi Penitencjarnemu w Krakowie w terminie 14 dni od daty prawomocności orzeczenia; oraz zasadzenia na rzecz apelującego od strony pozwanej kwoty 80 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Środek odwoławczy został oparty wyłącznie na zarzucie procesowym naruszenia art. 227 kpc , które miało w ocenie jego autora wpływ na ostateczny wynik sprawy , a polegało na nie przeprowadzeniu przez Sąd Okręgowy dowodu z załączonych do pozwu dokumentów w postaci wywiadów środowiskowych oraz propozycji zawarcia ugody z …. Polska i …..Polska - spółka z o. o. oraz aktu samej ugody z tą ostatnią spółką. Z dokumentów tych natomiast wynika , że powód w czasie odbywania przerwy w karze prowadził poprawne życie rodzinne , podejmował zatrudnienie w celu dostarczenia środków utrzymania jej członkom, starał się także wyrównać wyrządzoną przestępstwem szkodę. Tymczasem o tych faktach kwestionowana w sporze opinia nie wspomina , co uzasadnia twierdzenia powoda o jej nierzetelności i wywarciu przez nią negatywnego skutku dla dobrego imienia A T. W odpowiedzi na apelację strona pozwana domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego należnymi Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. --- STRONA 7 --- W motywach swojego stanowiska podtrzymywała dotychczasowe twierdzenia , oceniała wyrok Sądu Okręgowego jako trafny , natomiast zarzut procesowy na jakim powód oparł środek odwoławczy za taki ,który nakierowany jest jedynie na dowolną , zdaniem Skarbu Państwa , polemikę z ustaleniami , które Sąd Okręgowy uczynił podstawą swojego orzeczenia. Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył : Środek odwoławczy A T nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu. Wbrew zarzutowi na jakim opiera się środek odwoławczy ustalenia faktyczne Sądu I instancji są niewadliwe i jako takie zostają przyjęte przez Sąd II instancji za własne. Postawienie przez stronę wobec orzeczenia poddanego kontroli instancyjnej zarzutu procesowego może być jedynie wówczas skuteczne, gdy autor zarzutu wykaże , że naruszenie to miało istotny wpływ na treść kwestowanego środkiem odwoławczym rozstrzygnięcia. Rzeczywiście Sąd I instancji nie przeprowadził dowodu z dokumentów jakie w kserokopiach zostały załączone do pozwu / por. k. 8 akt/. Tym nie mniej to zaniechanie nie miało w ocenie Sądu II instancji znaczenia dla rozstrzygnięcia wobec czego i sam zarzut apelacyjny naruszenia art. 227 kpc ocenić należy jako chybiony. Jak wynika z faktów przytoczonych dla uzasadnienia zgłoszonych roszczeń A. T upatruje ich źródła w sformułowaniach opinii z daty 27 listopada 2008r w której m. in., stwierdzono , że „o dotychczasowym trybie życia i popełnionych przestępstwach wypowiada się raczej krytycznie. Jego postawa bardziej nastawiona jest na osiągniecie korzyści niż na rzeczywiste przewartościowanie dotychczasowego postępowania”. Z niekwestowanych przez apelującego ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego wynika, że opinia ta - także w negowanym przez A. T fragmencie - była przygotowana przez wychowawcę T. B , a jej podstawą była m.in. treść rozmowy z powodem, czego nie stara się nawet podważyć autor apelacji. Nie twierdzi np. , że treść rozmowy została w opinii zniekształcona poprzez pominiecie danych dotyczących faktów , jakie obecnie eksponuje w środku odwoławczym. Nie sposób uznać ,odwołując się chociażby do zasad doświadczenia życiowego , by powód w rozmowie z wychowawcą okoliczności te pomijał jako dla siebie korzystne z --- STRONA 8 --- punktu widzenia oceny jego zachowania i prognozy postpenitencjarnej. Pośrednio potwierdza przekazywanie ich przez powoda przesłuchany w postępowaniu przed Sądem Okręgowym wychowawca T. B / k. 128-130 akt/ . Nie można przy tym nie wziąć pod uwagę i tego , że powód uniemożliwił wyjaśnienie tej kwestii w sposób bardziej szczegółowy nie stawiając się na przesłuchanie , czego konsekwencje muszą obciążać właśnie jego. / por. k. 130 akt/ Formułując omawiany zarzut apelujący równocześnie nie neguje tej części konstatacji faktycznych z których wynika , że powód dopiero po poinformowaniu go, iż jednym z warunków przedterminowego zwolnienia jest udział w programie oddziaływania wychowawczego skazanych , zdecydował się na udział w nim - wcześniej tego udziału konsekwentnie , bo już podczas pobytu w areszcie śledczym w Bielsku Białej - odmawiając. Stąd też odwołując się do tych ustaleń nich wskazać trzeba , że dysponując danymi oceniającymi zachowania powoda w ramach odbywania kary w różnych jednostkach penitencjarnych oraz w zakładzie karnym w Wadowicach jak również na podstawie rozmowy z osadzonym funkcjonariusz służby więziennej , przy pewnym stopniu ich uogólnienia uznał , że jest on raczej krytyczny wobec samych popełnionych przez siebie przestępstw i dotychczasowego sposobu życia, a także kieruje nim chęć uzyskania korzyści [w postaci warunkowego przedterminowego zwolnienia ] , co należy odnosić do zmiany postawy w zakresie udziału w programie oddziaływania wychowawczego , stanowiącego warunek jego uzyskania. Oceny tej treści nie można być uznać za niezgodną z faktami. Nie można przy tym tracić z pola widzenia tego , że już po powstaniu opinii powód nigdy nie negował jej treści wobec wychowawcy B czy innych funkcjonariuszy zakładu karnego w Wadowicach czy też , chociażby poprzez stosowne środki prawne adresowane do Sądu czy Sędziego Penitencjarnego, a w każdym razie A. T nie dowodził tego rodzaju działań podejmowanych przez siebie. Stad też zarzut ten jako bezzasadny nie mógł wpłynąć na ocenę rozstrzygnięcia poddanego kontroli instancyjnej. Nie odwołanie się przez apelującego do zarzutów dotyczących prawa materialnego powoduje , że Sąd II instancji może w ramach motywów podjętego prze siebie rozstrzygnięcia poprzestać na następujących stwierdzeniach : Trafnie Sąd Okręgowy uznał , że kwestionowana przez powoda opinia nie jest działaniem , które może być uznane za bezprawne. Została ona przygotowana na --- STRONA 9 --- polecenie Sądu Okręgowego - Sądu Penitencjarnego w Krakowie w związku z wnioskiem A T, wobec czego wykonując ją funkcjonariusze służby więziennej realizowali swoje – określone normami prawnymi - obowiązki. Poza sporem w sprawie było , że jej zakres odpowiadał treści polecania Sądu , poza nie wykraczając. Treść opinii była wyważona , rzeczowa i żaden jej fragment nie może być oceniony jako mogący prowadzić , nawet potencjalnie, do poniżenia A T. Zakres jej oddziaływania wobec osób postronnych , które wprawdzie eksponuje powód w motywach żądania , jednak nie starając się nawet tego w postępowaniu rozpoznawczym przed Sądem I instancji dowodzić , jeżeli w ogóle istniał , to był bardzo ograniczony. Przekonuje o trafności takiego wniosku nie kwestionowany przez powoda fakt , że dokument ten był skierowany po sporządzeniu, jedynie do Sądu Penitencjarnego, a później mógł być znany bardzo wąskiemu gronu osób rekrutującego się tylko z pośród pracowników służby więziennej. Brak bezprawności w działaniu funkcjonariuszy służby więziennej w ramach przygotowania i sporządzenia opinii , którą czyni powód podstawą swojego roszczenia niemajątkowego powoduje , że roszczenie to nie mogło zostać uznane za usprawiedliwione. Konsekwencją takiej oceny jest również oddalenie żądania zasądzenia na rzecz A.T zadośćuczynienia za doznaną krzywdę skoro jednym z warunków normatywnych skutecznego sformułowania tego roszczenia po myśli art. 448 kc jest zawinione naruszenie dobra / dóbr / osobistych pokrzywdzonego. Z podanych wyżej przyczyn , w uznaniu apelacji za nieuzasadniona Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 385kpc. Rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji oparł na normie art. 98 §1 kpc w zw. z art. 108 §1 kpc , przyjmując jako podstawę ich rozkładu pomiędzy stronami , zasadę odpowiedzialności za wynik sporu. Wobec oddalenia środka odwoławczego powoda ze środków budżetowych Skarbu Pastwa zostało przyznane na rzecz pełnomocnika A. T , ustanowionego z urzędu , wynagrodzenie za pomoc prawną , wobec jego nie pokrycia nawet w części przez reprezentowanego. Wysokość należnej z tego tytułu kwoty wynika z zastosowania §§6 pkt 6 i 11 ust.1 pkt 2 w zw z 13 ust.1 pkt 2 i 19 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów --- STRONA 10 --- nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002r { DZU Nr 163 poz. 1348 z późn. zm. }