Wyrok I ACa 3/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 3/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jan Gibiec Sędziowie: SSA Iwona Biedroń SSA Jan Surma (spr.) Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa D.S. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I C 1441/09 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. W. O. kwotę 3.321 zł (w tym 621 zł podatku VAT) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. U Z A S A D N E N I E Wyrokiem z dnia 29 października 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo D.S. ur. 1970 r. skierowane p-ko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez (...) we W. o zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 80 tys. zł za --- STRONA 2 --- Sygn. akt I A Ca 3/11 spowodowanie u niego (...) w czasie odbywania przez powoda w pozwanym (...) kary pozbawienia wolności w okresie od października 2008 r. do kwietnia 2009 r. Sąd I instancji ustalił przy tym, że w wyniku przeprowadzonych u powoda, na jego żądanie, we wrześniu 2009 r. badań (...) na obecność (...) – stwierdzono u niego występowanie (...), świadczące o zarażeniu (...). Powód utrzymywał, iż do zakażenia mogło dojść w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności z (...) we W., gdzie – jak się okazało – przebywał z innymi zakażonymi tym (...). W ocenie powoda mogło tam dojść do jego zakażenia na skutego np. użycia przez współosadzonych, bez jego zgody i wiedzy, jednorazowych nożyków do golenia. Administracja (...) zaniechała natomiast poinformowania powoda o schorzeniach współwięźniów i konieczności zachowania szczególnej ostrożności a nawet zakazała im informowania o tym innych przebywających w celi. W tym właśnie powód upatrywał bezprawności działania funkcjonariuszy (...) i jego odpowiedzialności za szkodę na podstawie art. 417 kc. Sąd Okręgowy podzielając zarzuty strony pozwanej podniesione w odpowiedzi na pozew uznał jednak, iż zarażenie powoda (...) w opisywanych przez niego okolicznościach jest mało prawdopodobne. Ustalił, że powód już od 1989 r. z przerwami odbywa kary pozbawienia wolności ze względu na liczne przestępstwa, których się dopuścił i orzeczone względem niego kary pozbawienia wolności. Na całym ciele, co powód przyznał, ma on wiele tatuaży wykonywanych u niego w warunkach antysanitarnych i niehigienicznych w (...) (np. igłą wykonaną ze struny do gitary). W 2000 r. przebył uraz (…) z utratą przytomności a w roku następnym (we wrześniu 2001 r.) został dotkliwie pobity w trakcie czego doznał licznych urazów (…) i (…) oraz stłuczenia (…) – w związku z czym przebywał również w szpitalu. Dwukrotnie też dokonywał samouszkodzeń przez (...) przedramienia. Będąc na wolności przez rok czasu, tj. latach 2007 – 2008 żył w konkubinacie z E. Z., osobą uzależnioną od (...), pracującą w agencji towarzyskiej. W październiku 2008 r. przebywając w (...) w W. dokonał (...) przez (...) większej (...) przepisanych mu przez (...) – ze względu na występującą u niego (…). W styczniu 2010 r. przeprowadzono u powoda badanie w kierunku zakażenia (…) a badanie to wykazało przebytą w przeszłości (...). Natomiast przeprowadzone także wówczas (…) poza lekko (…) nie wykazało odchyleń od normy. Na podstawie przeprowadzonej w sprawie opinii biegłej lekarza sądowego z zakresu (…) D. L. Sąd I instancji ustalił nadto, że do zakażenia (...) dochodzi w ciągu 2 --- STRONA 3 --- Sygn. akt I A Ca 3/11 6 tygodni do 6 m-cy od momentu zarażenia a źródłem zarażenia mogą być wszystkie zabiegi diagnostyczne i medyczne połączone z przerwaniem ciągłości tkanek, przetaczanie krwi, a także kontakt uszkodzonej skóry lub śluzówek z wydzielinami osoby zakażonej. U 80% przypadków zachorowań zakażenie to ma przebieg bezobjawowy. Jakkolwiek choroba u powoda została wykryta we wrześniu 2009 r. to jednak z uzyskanego od niego wywiadu można domniemywać, że do zakażenia doszło już znacznie wcześniej, bowiem od nastoletniego okresu jego życia był on narażony na zakażenie ((...), tatuaże, (...) i pobicia z uszkodzeniami naskórka). Stanowi to dużo większe prawdopodobieństwo infekcji niż pobyt z osadzonymi zarażonymi w celi (...). Do zakażenia (...) dochodzi przez kontakt uszkodzonej skóry lub śluzówek z krwią lub wydzielinami osoby zarażonej. Za biegłą Sąd Okręgowy przyjął, że istnieje znaczne prawdopodobieństwo zainfekowania powoda (…) poza (...) lub w trakcie pobytu w (...) – ale z przyczyn od (...) niezależnych, u powoda nie można także wykluczyć zarażenia drogą kontaktów seksualnych a uszczerbek na jego zdrowiu nie jest wielki – gdyż badania biochemiczne wykazują tylko śladowo podwyższoną (…) – i wynosi 10%. Ostatecznie więc Sąd Okręgowy uznał, iż powód dochodząc zadośćuczynienia za uszczerbek na zdrowiu wywołanym u niego nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa opartej na przepisie art. 417 kc. Przede wszystkim nie wykazał, aby funkcjonariusze pozwanego (...) we W. dopuścili się bezprawnego zaniechania polegającego na braku odizolowania powoda w okresie lat 2008-2009 od osób zarażonych (…) oraz braku poinformowania go o umieszczeniu z osobami zarażonymi. Nie wykazał on nadto szkody. Wcześniej na przestrzeni kilkunastu lat dochodziło u powoda do wielokrotnego przerwania ciągłości tkanek ciała. (...) ma na ogół bezobjawowy przebieg i nie można dokładnie ustalić kiedy doszło do zainfekowania. Zainfekowanie w innych okolicznościach niż utrzymuje powód, tj. przede wszystkim w wyniku wykonywania tatuaży w antysanitarnych warunkach, czy na skutek (...) oraz kontaktach seksualnych jest znacznie bardziej prawdopodobne. Wreszcie również kontakty seksualne jakie utrzymywał on z E. Z., również mogły stanowić ich uchwytne źródło zakażenia. Nie ma – jak argumentuje Sąd Okręgowy – większego znaczenia fakt osadzenia powoda w jednej celi z osobami będącymi nosicielami (…). Używanie wspólnych sztućców czy naczyń zgodnie z opinią biegłego L., nie stanowi 3 --- STRONA 4 --- Sygn. akt I A Ca 3/11 zagrożenia. Trzeba jednak zauważyć, iż powód nie udowodnił nawet, że współosadzeni w celi byli zainfekowani (...). Tymczasem przepisy kodeksu karnego wykonawczego, a w szczególności art. 82 kkw nie przewidują obowiązku izolowania osób zarażonych (…) ani także informowania współwięźniów o tym, iż niektórzy osadzeni są chorzy. Zaakcentował też Sąd I instancji, że powód będąc recydywistą penitencjarnym miał niewątpliwie świadomość możliwości zarażenia się (...) i znał drogi zarażenia, winien zatem zwracać szczególną ostrożność zarówno w kontaktach w (...) jak i poza nim. Przy przyjęciu do (...) był informowany przez lekarza (dr. A. K.) o konieczności zachowania środków ostrożności. Zatem trudno przyjąć, aby między faktem niedoinformowania powoda o chorobach współosadzonych (o ile istotnie byli oni zainfekowani) a zaistniałym u powoda schorzeniem istniał związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 kc. Nie znajduje przeto podstaw odpowiedzialności pozwanego (...) za szkodą powoda Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Od wyroku tego apelację wniósł powód zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 217 kpc przez pominięcie i nie przeprowadzenie rodowodów zawnioskowanych przez powoda w jego piśmie procesowym z dn. 16.04.2010 r. (k. 114), w tym z dokumentacji medycznej osób osadzonych przebywających z powodem w jednej celi na przełomie 2008 – 2009 r., z zeznań zawnioskowanych w piśmie świadków jak również z dodatkowych badań histopatologicznych (…) powoda na okoliczność trwałego uszczerbku na zdrowiu powoda. 2. art. 227 kpc w zw. z art. 328 kpc przez pozbawienie powoda możliwości skutecznego przedstawienia i dowodzenia okoliczności stanowiących podstawę roszczenia, jak również brak uzasadnienia przyczyn odmowy przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych w trym piśmie. W oparciu o te podstawy apelujący wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu na mocy art. 385 kpc. Sąd Okręgowy trafnie z powołaniem się na przepis art. 417 kc stanowiący materialno-prawną podstawę dochodzonego roszczenia argumentuje, że powód 4 --- STRONA 5 --- Sygn. akt I A Ca 3/11 winien wykazać, że pozwany (...) we W. dopuścił się wobec niego bezprawnego zaniechania polegającego na braku odizolowania w czasie wykonywania kary (od października 2008 r. do kwietnia 2009 r.) od innych osadzonych, zarażonych (…) oraz że nie poinformował powoda o tym, iż w celi, w której przebywał, niektórzy z pozostałych osadzonych cierpią na (…), a ponadto winien udowodnić także powstanie szkody, tj. iż zaraził się (…) podczas pobytu u pozwanego oraz związek przyczynowy pomiędzy zaniechaniem pozwanego a poniesioną przez powoda szkodą. Oczywiście wszystkie te przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej musza zaistnieć łącznie. Obecność (…) świadczącego o zarażeniu (...) stwierdzono u powoda w oparciu o badania (...) z września 2009 r., kiedy przebywał on już w (...) w K. i na jego podstawie wdrożono wobec niego właściwą terapie. Z opinii z zakresu (…) lek. med. D. L. wynika, że do zarażenia tymi (...) dochodzi na skutek zabiegów diagnostycznych i leczniczych przeprowadzonych z naruszeniem ciągłości tkanek, na skutek przetaczania krwi i produktów krwiopochodnych a także przez kontakt uszkodzonej skóry lub śluzówek z wydzielinami lub wydzielinami osoby zrażone a także przez kontakty seksualne. Okres wylęgania (...) wynosi średnio do 6 tygodni do 6 miesięcy, od zakażenia. Z opinii biegłej wynika także, że nosicielem (...) można być nawet przez kilkanaście a nawet kilkadziesiąt lat, przy czym choroba może nie dawać żadnych objawów. Zatem nie można sztywno - jak chce tego powód – wiązać podanych wyżej okresów wylęgania choroby z faktycznym zachorowaniem (zarażeniem), którego upatruje on w podawanych przez niego okresie w warunkach pobytu w (...) we W. W sytuacji, gdy u powoda – wobec braku jego zgody – nie przeprowadzono wcześniej badania (...) na obecność (...) (odmówił podania się badaniom na okoliczność (…) przy przyjęciu do (…) w K. w dn. 14.03.2008 r. - książeczka zdrowia osadzonego k.153), nie jest jasne, czy przed tą datą powód nie był już zainfekowany (…). Do badania (...) na obecność (...) u osadzonego może dojść tylko za jego zgodą lub i na życzenie (św. K. k. 137). Trudno więc ustalić uchwytne źródło zakażenia (...). W takiej sytuacji należy ocenić jakie były najbardziej prawdopodobne możliwości zakażenia się (...). Za biegłą D. L. można – tak jak uczynił to Sąd Okręgowy – przyjąć biorąc pod uwagę tryb życia powoda przed osadzeniem go w (…) we W., iż do zakażenia doszło znaczenie wcześniej niż w okresie, na który wskazuje podwód (październik 2008 – kwiecień 2009). Już w wieku 15 lat podjął (...), od 1989 r. odbywał z przerwami kary pozbawienia wolności, w trakcie których w (...) wykonywano u niego liczne tatuaże w antysanitarnych 5 --- STRONA 6 --- Sygn. akt I A Ca 3/11 warunkach (np. igłą zrobioną ze struny od gitary), brał udział w bójkach, przez rok czasu (2007-2008) związał się fizycznie z kobietą używającą (...),(...) i pracującą w agencji towarzyskiej. Przed (...) we wrześniu 2009 r. miał także inne kontakty seksualne a w 2008 r. w czasie odbywania kary dwukrotnie (...) w (...). Wszystko to świadczy także w ocenie Sądu Apelacyjnego, że zakażenie się powoda (…) było w tych okolicznościach znacznie bardziej prawdopodobne niż w warunkach odbywania kary u pozwanego. Nie jest wykluczone, choć także nie jest udowodnione, że powód w okresie października 2008 do kwietnia 2009 r. w celi nr (…)w (…) we W., w której był osadzony przebywał z innymi skazanymi, którzy byli zakażeni tym (...). Wprawdzie w samym piśmie procesowym z dnia 14.04.2010 r. (k. 114) wskazuje on na także możliwość domagając się aby strona pozwana przedstawiła książeczkę zdrowia osadzonych z tej celi i dokumentację lekarską, a w swych informacyjnych wyjaśnieniach (k. 139) powód wskazuje na nazwiska chorych (H., M.), ale są to tylko przypuszczenia powoda i bez zgody zainteresowanych nie można było dopuścić dowodu z tej dokumentacji i z ich zeznań jako świadków. Trafnie więc Sąd I instancji oddalił ten wniosek dowodowy bez zarzucanego naruszenia przepisów proceduralnych (art. 217 i 227 kpc). Słusznie też Sąd ten odnosił się do poufności danych osobowych i tajemnicy lekarskiej osadzonych. Niewadliwie Sąd ten odnosił możliwość zarażenia powoda u strony pozwanej – zresztą za wnioskami opinii biegłej L. – jako znacznie mniej prawdopodobne. Powód zaprzeczył, aby wyrażał zgodę na korzystanie z jego przyborów do golenia przez innych osadzonych bądź, aby w jego obecności jego przyborów oni używali. Zaprzeczył, aby utrzymywał też kontakty intymne ze współwięźniami. Nie wskazywałaby wtedy dokonywano u niego zabiegów medycznych połączonych z przerwaniem tkanek, bądź aby doznał uszkodzenia ciała. Dlatego podzielić należy pogląd prawny Sądu Najwyższego cytowany w wyroku z dnia 4.11.2005 V CK 182/05 (na który zresztą powołał się tez Sąd I instancji), iż do przyjęcia związku przyczynowego między pobytami pacjenta w szpitalu (tu w (...) karanym) a doznanym zakażeniem możliwe jest przy ustaleniu prawdopodobieństwa wysokiego stopnia a ocena czy zachodzi związek przyczynowy nie może być oderwaną od konkretnego stanu faktycznego. Ustalenie Sądu I instancji, że zakażenie powoda (…) nastąpiło w innym niż w powoływanych przez niego okolicznościach było zatem trafne. U powoda stwierdza się też (2010 r.) obecność przeciwciał (…), co świadczy o przebyciu przez niego w przeszłości również zakażenia (…). Przebieg choroby ma 6 --- STRONA 7 --- Sygn. akt I A Ca 3/11 u powoda – jak to wynika z opinii biegłej – łagodny przebieg a trwały uszczerbek na jego zdrowiu wynosi tylko 10%. Apelujący w swym odwołaniu zarzuca także Sądowi Okręgowemu nie przeprowadzenia dowodu z badań (…) (nie przeprowadzenie (...)), które sugerował jego pełnomocnik na rozprawie, poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku (art. 217 § 1 kpc). Sąd oddalił ten wniosek dowodowy, a z okoliczności sprawy można wnioskować, iż podzielił argumentację strony pozwanej, że badanie (…) powoda nie mogło dostarczyć dowodu na istotną w sprawie okoliczność gdzie i kiedy powód zaraził się (...) i dopiero w przypadku gdyby ustalono, że nastąpiło to w okolicznościach, które przywołuje powód, mogłoby to mieć znaczenie dla ustalenia natężenia choroby. Skoro jednak niewadliwie ustalono, że strona pozwana nie ponosi odpowiedzialności za szkodę powoda, to również zdaniem Sądu Apelacyjnego okoliczność, iż Sąd nie dopuścił dowodu z pobrania do badań (...) j ego (…) – nie ma w sprawie istotnego znaczenia (art. 227 kpc). Podobnie ocenić należy również podnoszona przez Sąd I instancji kwestię leczenia powoda , (…) gdyż pozwana nie mogłaby być zobowiązana do ponoszenia takich kosztów. Z tych przyczyn apelacja podlegała oddaleniu. O kosztach procesu orzeczono na mocy art. 98 w zw. z art. 391 § 1 kpc, zaś o kosztach adwokata W. O. ustanowionego dla powoda z urzędu na mocy § 19 i nast. Rozporz. Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 28.11.2002 r. (Dz.U. w 163, poz. 1348). 7