Wyrok I ACa 288/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 288/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wojciech Kościołek Sędziowie: SSA Maria Kus-Trybek SSA Piotr Rusin Protokolant: st. prot. sądowy Katarzyna Rogowska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa S. F. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Tarnowie, oraz Dyrektorowi Zakładu Karnego w Nowym Wiśniczu o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 538/10 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną w punkcie I kwotę 1000 (jeden tysiąc) złotych zastępuje kwotą 3500 (trzy tysiące pięćset) złotych, a punktowi III nadaje treść: „zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa –Prokuratorii Generalnej xš/ýw% --- STRONA 2 --- Skarbu Państwa kwotę 1300 (jeden tysiąc trzysta) złotych tytułem kosztów procesu”, 2. oddala apelację strony pozwanej w całości oraz apelację powoda w pozostałej części, 3. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, 4. nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa z kwoty zasądzonej w punkcie I wyroku Sądu Okręgowego tytułem brakującej opłaty od apelacji kwotę 625 (sześćset dwadzieścia pięć) złotych, 5. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adw. H. Z. kwotę 2214 (dwa tysiące dwieście czternaście) złotych w tym 414 złotych podatku od towarów i usług tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I A Ca 288/12 Uzasadnienie Powód S. F. w pozwie z 5 lipca 2010r.skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w Tarnowie i Dyrektora Zakładu Karnego w Nowym Wiśniczu domagał się zapłaty kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę polegającą na poniżającym traktowaniu powoda w okresie jego pobytu w zakładach karnych, gdzie nie zapewniono jemu właściwych norm powierzchniowych cel, co skutkowało ich przeludnieniem i pozbawieniem w ten sposób właściwego ich wyposażenia, a co za tym idzie możliwości ich godziwego wykorzystania. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów postępowania. W motywach tego stanowiska podniosła, że podczas pobytu powoda w jednostkach penitencjarnych warunki bytowe w celach były zgodne z obowiązującymi przepisami, powód nie zgłaszał skarg odnośnie warunków pobytu. W konsekwencji uznała strona pozwana, że powód nie wykazał zarówno bezprawności, jak i nie wskazał dobra chronionego prawem i jego naruszenia. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Tarnowie zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 1000 zł oddalił powództwo w pozostałej części oraz odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania na rzecz strony pozwanej. W motywach orzeczenia ustalił Sąd Okręgowy, ze przebywając w Zakładzie Karnym w Tarnowie w okresie od 30 maja do 1 grudnia 2008r. powód nie miał zapewnionej minimalnej powierzchni celi więziennej, gdyż w stosunku do normy powierzchniowej 3m(2) brakowała w różnych okresach 24 albo 21 cm(2). Z kolei pobyt w zakładzie Karnym w Nowym Wiśniczu łączył się pozbawieniem 4 cm(2) powierzchni normatywnej przez okres 4 miesięcy na przełomie 2008 i 2009r.. W pozostałych przypadkach związanych z osadzeniem powoda w celach więziennych - w wyniku zastosowanych wobec niego środków karnych - zachowane zostały minimalne normy powierzchniowe cel. Ustalił Sąd Okręgowy, że skutkiem nieznacznej powierzchni celi więziennej i mniejszej w stosunku do normatywnej powierzchni było dalsze ograniczenie i tak skąpych możliwości zapewnienia właściwego standardu w zakresie sprzętu i kącika sanitarnego, czy też braku miejsca przy stoliku do spożywania posiłków. W ocenie Sądu Okręgowego w wyniku bezprawnego zachowania strony pozwanej doszło do naruszenia dobra osobistego wyrażającego się w godnym odbywaniu kary pozbawienia wolności, które to dobro podlega ochronie. Ustalając wysokość zadośćuczynienia na 1000 zł - Sąd Okręgowy uwzględnił rodzaj , sposób i charakter naruszenia dóbr osobistych powoda, czas trwania naruszenia, aktualną sytuację powoda (wynikającą z jego wieku (– obecnie 50 lat –), sytuacji materialnej – wynikającej ze znikomej aktywności zawodowej powoda w zakładzie karnym, powód nie posiada istotnych oszczędności, pobyt w więzieniu )i fakt bezzasadności niektórych zarzutów wobec administracji zakładu karnego (art.448 k.c.). O kosztach postępowania orzekł Sąd Okręgowy na podstawie art. 102 k.p.c. mając na względzie z jednej strony ustaloną sytuację majątkową powoda i fakt, że wysokość zasądzonej kwoty zależy od uznania sądu. Apelacje od wyroku złożyły obie strony. Powód zaskarżył wyrok w części oddalającej jego powództwo o zapłatę kwoty 15 000 zł i w tym zakresie zarzucił; - naruszenie prawa materialnego, a to art. 448 k.c. przez wadliwe przyjęcie że zasądzona kwota jest odpowiednia, skoro ta w realiach powszechnych posiada symboliczny charakter; --- STRONA 4 --- - naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 k.c. w zw. z art.248 k.k.w. przez przyjęcie, że przebywanie w celi w Zakładzie Karnym w Wiśniczu, gdzie nie zachowano nieznacznie powierzchni nie doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Na tych podstawach powód domagał się odpowiedniej zmiany zaskarżonego wyroku za przyznaniem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Strona pozwana zaskarżyła wyrok w zakresie w jakim uwzględniono powództwo i odstąpiono od obciążania powoda kosztami procesu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła; - naruszenie prawa materialnego, a to art.23 i 24 k.c. w zw. z art.448 k.c. przez przyjęcie, ze naruszone zostało dobro osobiste powoda; a w szczególności by poniósł z tego tytułu krzywdę - naruszenie prawa procesowego przez niewłaściwe zastosowanie aert. 233 i 328§2 k.p.c. a nadto art. 100 i 102 k.p.c. Na tych podstawach domagała się zmiany zaskarżonego powództwa przez oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami postępowania za obie instancje . Jednocześnie strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji powoda. Sąd Apelacyjny zważył; Apelacja powoda zasługuje na częściowe uwzględnienie, apelacja pozwanego jest bezzasadna. 1. Punktem wyjścia dla rozważań w ocenianej sprawie jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 18 października 2011r. w świetle której; „Umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy”( Uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 18 października 2011 r. (sygn. akt III CZP 25/11)). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że ustalenie Sądu I instancji dotyczące warunków, w jakich przebywał powód w Zakładzie Karnym jest o tyle bezzasadne, że nie ma w sprawie miarodajnych dowodów świadczących o niezapewnieniu - z przyczyn co najmniej bezprawnych i w konsekwencji obciążających pozwaną - w celach właściwego sprzętu kwaterunkowego, braku wentylacji, czy słabego doświetlenia. Zresztą lektura pozwu złożonego w sprawie nie uzasadniała czynienie w tym zakresie ustaleń. Zdaniem bowiem powoda naruszenie norm powierzchniowych ograniczyło w sposób nadmierny możliwości właściwego wykorzystania cel więziennych i znajdujących się tam urządzeń. I jakkolwiek w materiale dowodowym pojawiały się także dalej idące fakty, lecz nie one – zdaniem Sądu Apelacyjnego – stanowiły podstawę zgłoszonego roszczenia. Odczytując wprost treść pozwu stwierdzić należy, że nie tyle fakty związane z samym brakiem wyposażenia celi, co z nadmiernym zagęszczeniem więźniów na małej powierzchni, na której nie było możliwości właściwego zorganizowania życia, legło u podstaw zgłoszonego roszczenia. Przeludnienie w celach łączy się bowiem z oczywistymi dolegliwościami bytowymi dnia codziennego (warunki noclegu, spożywania posiłków, korzystania z ubikacji itd.) i nie ma potrzeby poglądu tego w tym miejscu rozwijać. Stan taki jest szczególnie dotkliwy, jeśli twa dłuższy okres, tak jak w ocenianej sprawie. Cytowane w sprawie --- STRONA 5 --- rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 2003r. dające prawo do czasowego odstąpienia od normy 3 m(2) powierzchni w celach więziennych jest przeznaczone do regulowania sytuacji wyjątkowych. Jak wynika natomiast z poczynionych w postępowaniu ustaleń faktycznych wyjątek ów w sytuacji powoda trwał ciągle przez okres pół roku. Stąd, jako taki – w ocenie Sądu Apelacyjnego – ingerował on w prawa powoda w nadmierny i nieproporcjonalny sposób i był zachowaniem bezprawnym pozwanego. Na marginesie należy wskazać, że pozwany nie wykazał, by w tej ocenianej sytuacji doszło do zdarzenia wyjątkowego, wykluczającego możliwość zachowania zgodnego z prawem, co mogłoby stanowić podstawę rozważań kwestii wyłączenia opisanej bezprawności zachowania. Niewątpliwie Skarb Państwa poprzez wykonywanie kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem dopuścił się czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 417 § 1 k.c. Przeludnienia cel nie można usprawiedliwiać dużą liczbą przestępstw, czy ograniczoną ilością miejsc w zakładach penitencjarnych. Obowiązkiem Państwa jest takie zorganizowanie systemu penitencjarnego, aby zapewnić szacunek dla godności osób osadzonych i to bez względu na trudności finansowe, czy logistyczne. W konsekwencji zastosowanie ma w niniejszej sprawie art. 448 k.c., albowiem roszczenia oparte na tej postawie prawnej ustawodawca określił w ramach odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. W razie naruszenia dobra osobistego czynem niedozwolonym sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 417 § 1 k.c. i art. 448 k.c.). Przez umieszczenie powoda w celach o powierzchniach mniejszych, niż 3 m 2 naruszono dobro osobiste skarżącego w postaci godności (art. 23 k.c.). Należy przy tym wskazać, że dobrem osobistym jest godność osoby, a nie godne warunki pobytu w więzieniu, gdyż to ostatnie jawi się jako prawo do określonych warunków pobytu w zakładzie karnym. W przepisie z art. 24 § 1 k.c. ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Domniemanie to podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Pozwany Skarb Państwa domniemania tego nie obalił. Niewątpliwie żądanie zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty zadośćuczynienia w wysokości 100.000 zł było przesadnie wygórowane tak z uwagi na sposób i okoliczności naruszenia dobra osobistego, jak i z tego względu, że zarzuty powoda co do Zakładu Karnego w Nowym okazały się w rezultacie nieuzasadnione. Generalnie standard cel, w których przebywał powód, był bowiem właściwy dla pomieszczeń więziennych i oceny tej nie może zmieniać fakt istnienia bądź nieistnienia w niektórych celach ciągów wentylacyjnych albo okresowych niedostatków w oświetleniu. Pozostawiając bowiem na uboczu stwierdzenie, że stosownie do obserwowanych także w warunkach wolnościowych trudnościach i niedogodnościach po stronie osób, w zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych, znaczna część społeczeństwa nie posiada w zajmowanych przez siebie mieszkaniach takich urządzeń, które oczekuje powód w celach więziennych, to --- STRONA 6 --- zauważyć należy, że z faktów związanych z brakiem wentylacji wewnętrznej w celi więziennej nie wynika samo w sobie nieproporcjonalne obciążenie praw powoda ( nie wskazano negatywnego wpływu takiego braku na pobyt w celi np. niemożliwość wietrzenia cel przy pomocy okna). Z tej przyczyny rozważania dotyczące powyższej okoliczności uznać należy za nieuzasadnione. Podobnie okresowe trudności w doświetleniu pomieszczeń nie stanowią dolegliwości ponad miarę, których usprawiedliwiałyby przyznanie zadośćuczynienia. Powyższe uzasadnia rozważenie kolejnej okoliczności jaką jest ocena czy doszło do naruszenia dobra osobistego. Powszechnie przyjmuje się, że dobrami osobistymi są „niemajątkowe, indywidualne wartości świata uczuć, stany życia psychicznego człowieka” . Wśród nich godność człowieka należy do dóbr podstawowych. W ujęciu znaczeniowym godność człowieka oznacza - w ujęciu wewnętrznym osoby - wyobrażenie jednostki o własnej wartości. Dla jej poszanowania słusznym jest jej oczekiwanie proporcjonalnego i zgodnego z prawem zachowania innego podmiotu prawa. Ochroną zaś dóbr osobistych jest ochrona przed naruszeniem tego właśnie wyobrażenia ocenianego w obiektywny sposób (tj. powszechnie oczekiwany). Przedmiotem ochrony jest zatem uczucie ludzkie związane ze sposobem traktowania ale oceniane nie tyle wyłącznie z perspektywy subiektywnej, co według kryteriów tak subiektywnych jak i obiektywnych. Dobra osobiste należy rozpatrywać zatem w kategoriach "stanów rzeczy", a zarazem "atrybutów osoby", stanowiących wartości szczególnie wysoko cenione przez system prawny, co podkreśla normatywny aspekt tych dóbr i wskazuje, że normy prawne obiektywnie ustalają zakres ich ochrony (tak Z. Radwański, Prawo cywilne , 2004, s. 156 i n.), jakkolwiek zawsze odnoszą się do niepowtarzalnej sytuacji jednostki(same w sobie posiadają wartość abstrakcyjną). Kwestię tę rozstrzygał wielokrotnie Sąd Najwyższy stwierdzając, ze „ granicę roszczeń służących do ochrony dóbr osobistych należy określić nie według subiektywnego tylko odczucia, lecz w ramach obiektywnie wytyczonych przez zagwarantowany porządek prawny”. Ocena stanu faktycznego polegającego na naruszeniu przez Państwo przy realizacji swych resocjalizacyjno – karnych zadań wobec osoby skazanej minimalnych norm powierzchniowych nie może zatem wyrażać się jedynie w kategoriach subiektywnych ale i obiektywnych. A w tych ostatnich nie może umknąć uwadze fakt, że w stosunku do powoda zastosowano tę wyjątkową formę pobytu przez okres półroczny. W konsekwencji w nieusprawiedliwiony obiektywnie sposób (jak dowodzi doświadczenie - zmiany w rozmieszczeniu osób osadzonych w zakładzie karnym mogły posiadać charakter okresowo rotacyjny) zastosowano wobec powoda prawny środek, który w usprawiedliwiony obiektywnie sposób wpływał na subiektywne poczucie poniżenia jego wartości (skoro rzutowały na poczucie krzywdy w narzuconym sposobie spożywania posiłku, czy także przechowywania rzeczy we wspólnych szafkach). W ocenie Sądu Apelacyjnego – okoliczność, że powód nie manifestował bieżąco swego niezadowolenia z takiej sytuacji faktycznej pozostaje bez wpływu na zasadność żądania. A zatem wbrew zarzutom apelacji strony pozwanej nie ma podstaw dla uznania, że w wyniku takiej sytuacji powoda nie wyrządzono jemu krzywdy. W ocenie Sądu Apelacyjnego – sytuacja ta w kontekście zaprezentowanej na wstępie uchwały uzasadniała także roszczenie pieniężne. Tym niemniej wbrew zarzutom apelacji powoda w zakresie dotyczącym jego sytuacji w Zakładzie Karnym w Nowym Wiśniczu, okolicznością wyłączającą bezprawność jest także zasada słuszności (współżycia społecznego). Nie każde bowiem przekroczenie normy powierzchniowej celi więziennej, bezprawnie godzi obiektywnie w dobra osobiste. Naruszenie tej normy na powierzchni 4 cm(2) celi jest obiektywnie na tyle znikome, --- STRONA 7 --- że nie sposób uznać, by łączyło się z jakimikolwiek odczuwalnymi obiektywnie negatywnymi odczuciami powoda. Jego faktyczna sytuacja nie różniła się bowiem w dostrzegalny sposób od sytuacji tych osadzonych, którzy zapewnioną mieli minimalną powierzchnię celi. Okoliczność ta pozwala uznać, że z przyczyn słusznościowych wyłączona jest w tym zakresie przesłanka bezprawności. Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważania, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 tylko częściowo w ten sposób, że zasądził od Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w Tarnowie kwotę 3 500 zł tytułem zadośćuczynienia (brak żądania zapłaty odsetek wykluczał ich zasądzenie – art.321 k.p.c.). Kwota ta jest adekwatna do wykazanego okresu przebywania w przeludnionych celach oraz sposobu i okoliczności związanych z naruszeniem dobra osobistego powoda, tj. godności. 2. Kwestią zasadniczą jest rozmiar szkody niemajątkowej. Uwzględniając bowiem pomocniczo zasadę umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia przy ustalaniu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę nie można podważać kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1997 r. II CKN 416/97, niepublikowany; z dnia 19 maja 1998 r. II CKN 764/97, LexPolonica nr 353736; z dnia 18 listopada 1998 r., II CKN 353/98, LexPolonica nr 353892; z dnia 29 października 1999 r., I CKN 173/98, niepublikowany; z dnia 12 października 2000 r., IV CKN 128/00, LexPolonica nr 380654; z dnia 11 stycznia 2001 r., IV CKN 214/00, niepublikowany; z dnia 12 września 2002 r., IV CKN 1266/00, LexPolonica nr 1631955; z dnia 11 października 2002 r., I CKN 1065/00, niepublikowany; z dnia 10 lutego 2004 r., IV CK 355/02, LexPolonica nr 1936079; z dnia 27 lutego 2004 r., V CK 282/03, LexPolonica nr 1631468; z dnia 28 czerwca 2005 r., I CK 7/05 LexPolonica nr 1526282; z dnia 10 marca 2006 r., IV CSK 80/05, OSNC 2006 nr 10 poz. 175 i z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CSK 99/05, LexPolonica nr 1936114). Niewątpliwie naruszenie godności człowieka jako podstawowego dobra osobistego jak i czas trwania tego naruszenia usprawiedliwia przyznanie zadośćuczynienia w kwocie kilkutysięcznej. Ze względu na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia jego wysokość musi dla poszkodowanego przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, adekwatną do warunków gospodarki rynkowej. Wysokość zadośćuczynienia odpowiadająca doznanej krzywdzie powinna być odczuwalna dla poszkodowanego i przynosić mu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne (wyrok z dnia 14 lutego 2008 r., II CSK 536/07, OSP 2010 nr 5, poz. 47, z glosą K. Ludwichowskiej). Niewątpliwie taki walor posiada zasądzona kwota. Odnosząc się bowiem do wartości pieniądza stanowi ona nie tylko wartość ekonomicznie odczuwalną, skoro zabezpiecza kilkumiesięczne koszty utrzymania jednostki na przeciętnym poziomie w warunkach wolnościowych) ale i realne możliwości zarobkowe powoda w miejscu odosobnienia. W pozostałym zakresie roszczenie nie jest usprawiedliwione. Konsekwencją tego stwierdzenia jest obciążenie powoda częścią nieuiszczonych opłat zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 113 u.k.s.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego – istnieją podstawy do częściowego obciążenia powoda tymi kosztami skoro jego roszczenie nie było usprawiedliwione w 96,5% dochodzonej pozwem wysokości i w ok. 78% w zakresie objętym apelacją. --- STRONA 8 --- Pomimo to uznał Sąd Apelacyjny (ust.4 cytowanego przepisu), że z uwagi na zasady ustalania wysokości zadośćuczynienia usprawiedliwionym będzie jedynie częściowe obciążenie powoda tymi kosztami, a to w zakresie opłaty od apelacji w wysokości 625 zł.). O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie §6 pkt.6 i §13 ust.1 pkt.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr. 163 poz. 1348 ze zm.). W ocenie Sądu Apelacyjnego - zasadnie apelacja pozwanej wskazuje na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów dotyczących rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. W wypadku, gdy wysokość odszkodowania została ustalona w uwzględnieniu obrony pozwanego, nie wchodzi w grę przypadek określenia należnej sumy według oceny sądu. W takiej sytuacji ma zastosowanie zdanie pierwsze art. 100 k.p.c. i rozstrzygnięcie o kosztach procesu powinno uwzględniać proporcję pomiędzy żądaniami i zarzutami stron a wynikiem procesu (zob. wyrok SN z dnia 4 czerwca 1968 r., I PR 417/67, Lex nr 6354). Tym niemniej zdaniem Sądu Apelacyjnego nie jest konieczne w ocenianej sprawie arytmetyczne ścisłe ich rozliczenie według stosunku części uwzględnionej do oddalonej, skoro zważy się, że istotnym dla sprawy elementem przedmiotu postępowania była zasada odpowiedzialności pozwanej wobec powoda. Okoliczność ta zasadniczo potwierdzała słuszność stanowiska powoda i jako taka pozwalała na przyjęcie ok. 33% wysokości stawki obciążającej powoda (zob. orzeczenie SN z dnia 30 kwietnia 1952 r., C 290/52, OSN 1953, nr 4, poz. 99, postanowienia SN: z dnia 11 stycznia 1961 r., IV CZ 143/60, OSPiKA 1961, z. 11, poz. 317, z dnia 4 października 1966 r., II PZ 63/66, Lex nr 6049 oraz wyroki SN: z dnia 21 lutego 2002 r., I PKN 932/00, OSNP 2004, nr 4, poz. 63 i z dnia 11 grudnia 2007 r., I PK 157/07, Lex nr 375735). Takie też proporcje przyjęto przy rozstrzygnięciu o kosztach za obie instancje. Mając to wszystko na uwadze orzekł Sąd Apelacyjny jak w wyroku na podstawie cytowanych przepisów oraz art.385 i 386§1 k.p.c.