Wyrok I ACa 282/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 282/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Kowacz-Braun Sędziowie: SSA Piotr Rusin SSA Jerzy Bess Protokolant: st.sekr.sądowy Małgorzata Galica po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2011 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa L. J. K. przeciwko Skarbowi Państwa- Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Krakowie o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn. akt I C 1647/08 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że i w tym zakresie powództwo oddala; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 450zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokata R. M., Kancelaria Adwokacka w Krakowie, … jako \ _V --- STRONA 2 --- zastępcy adwokata L. Ł. kwotę 553,50zł (pięćset pięćdziesiąt trzy i 50/100złotego), w tym 103,50zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn.ak l A Ca 282/11 UZASADNIENIE Powód L. J. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa- Aresztu Śledczego w Krakowie na swoją rzecz początkowo kwoty 150.000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty , gdyż w czasie pobytu w tym Zakładzie Karnym w okresie od dnia 14 marca 2005 r. do dnia 2 lipca 2006 r. naruszone zostały jego dobra osobiste jak prawo do humanitarnego traktowania, do intymności, zapewnienia pobytu w zakładzie karnym w możliwych warunkach gwarantujących utrzymanie higieny osobistej, w celi zapewniającej co najmniej 3 m 2 na jednego więźnia, należycie przewietrzanego. W uzasadnieniu żądania podał, że w celi nr. 416 w której przebywał o po w. 18 m 2 , osadzonych było 11 osób , wskutek czego na jednego więźnia przypadało 1,6 m 2 , przy normie 3 m przewidzianej w art. 110 & 2 k.k.w., czy 4 m zalecanej przez Unię Europejską. W celi łóżka ustawiane był w 3 poziomach , cela była wilgotna, duszna, nie posiadała odpowiedniego zaopatrzenia w miejsca do siedzenia, kącik sanitarny nie należycie oddzielony od reszty celi, co naruszało intymność przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. W celach były osadzone także osoby skazane za zabójstwo ,oczekujące na transport do zakładów psychiatrycznych ,co zagrażało współwięźniom, zwłaszcza w porze nocnej. W toku procesu powód rozszerzył żądanie pozwu do kwoty 1.500.000 zł. z uwagi na stanowisko jakie zajęła strona pozwana po zapoznaniu się z pierwotnie dochodzonym roszczeniem. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu, podnosząc że powód nie wykazał szkody jaką miałby ponieść w czasie pobytu w Areszcie Śledczym w Krakowie, sam pobyt w przeludnionej celi szkody takiej nie stanowi, strona pozwana --- STRONA 4 --- podejmowała starania aby część pomieszczeń administracyjnych w Zakładzie Karnym przeznaczyć na cele mieszkalne , ale mimo podejmowanych starań nie była w stanie zapewnić osadzenia pozwanych w celach zapewniających minimum 3 m 2 na jednego jedną osobę osadzoną. Powód rzeczywiście przebywał w celi nr.416 przez okres wskazany w pozwie , ale o fakcie przeludnienia tej celi zawiadomiony był zgodnie z obowiązującymi przepisami sędzia penitencjarny. Wszystkie cele wyposażone były w odpowiednią ilość środków higienicznych, miały dostęp świeżego powietrza, a kąciki sanitarne zapewniały niekrępujące korzystanie z nich. Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn.akt IC 1647/08 Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 7 stycznia 2009 r., oddalił powództwo w pozostałej części, przyznał pełnomocnikowi powoda wynagrodzenie za udzielenie powodowi pomocy prawnej z urzędu , pozostałe koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł i nie obciążył powoda kosztami sądowymi na rzecz Skarbu Państwa z zasądzonego na rzecz powoda roszczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w Krakowie w okresie od 9 marca 2005 r. do 28 czerwca 2006 r., z tym że w celi mieszkalnej nr. 416 od 15 marca 2005 r. do 20 czerwca 2006 r. Cela ta składa się z dwóch części o łącznej powierzchni 23,88 m 2 , z czego 1,39 m 2 zajmuje kącik sanitarny. W pierwszej części celi przebywało dwóch osadzonych na dwóch łóżkach ustawionych piętrowo a w drugiej dziewięciu na trzech zestawach łóżek (po trzy w każdym) ustawionych piętrowo . Ta część celi wyposażona była w dwa stoły, taborety i szafki, ale panował tam ścisk . Kącik sanitarny nie zapewniał całkowitej intymności, gdyż oddzielające jej od reszty celi drzwi przesuwane nie sięgały sufitu i z łóżek na drugiej i trzeciej kondygnacji można była obserwować wnętrze tego kącika. W celi znajdowała się kratka wentylacyjna, ale mimo to panowała tam duchota . W celi znajdowały się dwa okna, osadzeni mogli nosić własną odzież, --- STRONA 5 --- ale musieli ją sami prać w celi, natomiast pranie odzieży więziennej wykonywał Zakład Karny we własnym zakresie. Na jednego osadzonego w celi przypadało 2,17 m 2 . Cela była przeznaczona dla niepalących, ale zdarzało się , że niektórzy osadzeni palili, niemniej jednak fakt ten nie był zgłaszany administracji Zakładu Karnego. W celi przeznaczonej dla tymczasowo aresztowanych przebywały dwie osoby z zarzutami popełnienia zabójstwa po wyrokach skazujących w pierwszej instancji, ale nie zachowywali się oni agresywnie i pobyt we wspólnej celi nie był uciążliwy dla współosadzonych. Osadzeni mieli prawo raz w tygodniu korzystać z łaźni, raz na tydzień otrzymywali czyste ręczniki, mieli dostęp do świetlicy , sali pingpongowej oraz prawo korzystania z biblioteki. Przeludnienie w Zakładzie Karnym w czasie przebywania tam powoda sięgało 30 % , o czym Dyrektor Aresztu Śledczego informował Przewodniczącą Wydziału V Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Krakowie. Poczyniwszy powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznaje powództwo za częściowo uzasadnione , a mianowicie co do naruszenia prawa powoda do intymności i przebywania w warunkach zapewniających minimum wygody , a mianowicie możliwości skorzystania z miejsca do siedzenia i przebywania w miejscu zapewniającym co najmniej 3 m 2 dla osadzonego , czy nieskrępowanie możliwości skorzystania z kącika sanitarnego zgodnie z obowiązującym w tej materii przepisem powołanym przez powoda . Zdaniem Sądu Okręgowego zawiadomienie sędziego penitencjarnego o braku możliwości zapewnienia takiej powierzchni z przyczyn natury technicznej i nie załatwia sprawy i nie uchyla bezprawności po stronie organu państwowego , na którym spoczywa obowiązek umieszczenia osoby skazanej , czy tymczasowo aresztowanej w warunkach lokalowych zgodnych z obowiązującymi przepisami, w tym wypadku art. 110 & 1 i 2 k.k.w. Dlatego też odpowiednim zadośćuczynieniem dla powoda będzie kwota 5.000 zł., którą Sąd Okręgowy zasądził na mocy art. 24 i 448 k.c. z odsetkami od dnia doręczenia --- STRONA 6 --- pozwanemu odpisu pozwu na mocy art. 455 k.c. Dalej idące roszczenie nie mogło jednak zostać uwzględnione , gdyż powód nie wykazał innych uciążliwości związanych z pobytem w pozwanym Areszcie Śledczym, a w szczególności braku wentylacji, narażenia na agresję ze strony współosadzonych, na których co prawda ciążyły poważne zarzuty, ale którzy w celi zachowywali się spokojnie i nie stwarzali dla nikogo żadnego zagrożenia, czy też w żaden inny sposób nie uprzykrzali pobytu innym osadzonym. O kosztach zastępstwa prawnego z urzędu Sąd Okręgowy orzekł w oparciu && 19,20 i 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U.Nr.163 , poz. 1348 ze zm.), przy czym Sąd nie uwzględnił fakty rozszerzenia powództwa do kwoty 1.500.000 zł. jako zupełnie oderwanej od rzeczywistości, a o pozostałych kosztach procesu orzekł w oparciu o art. 100 k.p.c. W apelacji, opartej na zarzutach naruszenia przepisów postępowania prowadzących do nieważności postępowania na skutek niewłaściwej reprezentacji pozwanego w procesie po rozszerzeniu powództwa i art. 233 & 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia całości zebranego w sprawie materiału, a także naruszenia prawa materialnego , a to błędne zastosowanie art. 24 i art. 448 k.c., strona pozwana wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego. Alternatywny wniosek apelacyjny zmierza do zmiany zaskarżonego wyroku przez całkowite oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje. Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z urzędu, które ani w całości, ani w części nie zostały opłacone. --- STRONA 7 --- Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Rzeczywiście trafnie apelacja zarzuca, że stosownie do art. 8 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa po rozszerzeniu żądania pozwu pozwany Skarb Państwa powinien być reprezentowany przez Prokuratorię Generalną, gdyż wartość przedmiotu sporu przekroczyła 1.000.000 zł., ale uchybienie to nie zaważyło na negatywnym dla pozwanego rozstrzygnięciu sprawy, skoro powództwo zostało w zdecydowanej części oddalone przez Sąd I instancji, a na obecnym etapie postępowania wartość przedmiotu sporu wynosi tylko 5.000 zł. i pozwany jest w chwili obecnej należycie reprezentowany. Merytorycznie zaś apelacji nie można odmówić słuszności. Przepis art. 248 k.kw. legalizujący przetrzymywanie osób osadzonych w zakładach karnych w celach gdzie na jedną osobę przypadało poniżej 3 m 2 . po zawiadomieniu o zaistniałej sytuacji sędziego penitencjarnego utracił moc jako niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. SK 25/07 dopiero z dniem 6 grudnia 2009 r., a zatem osadzenie powoda w celi, gdzie na osadzonego przypadało 2,17 m 2 . było zgodne z prawem obowiązującym podczas pobytu powoda w Areszcie Śledczym w Krakowie. Jest zaś poza sporem, a poza tym wynika z przeprowadzonych w sprawie dowodów z dokumentów, że o fakcie tym sędzia penitencjarny był zawiadomiony. Działanie funkcjonariuszy Aresztu Śledczego nie było zatem działaniem bezprawnym , a to w świetle art. 24 & 1 k.c. wyklucza odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych. Strona pozwana z przyczyn technicznych nie była poza tym w stanie zapewnić lepszych warunków pobytu w celi, kącik sanitarny był oddzielony od reszty celi w sposób dostatecznie zapewniający intymność , stosunki między osadzonymi nie uzasadniały interwencji funkcjonariuszy, gdyż nawet więźniowie z najpoważniejszymi zarzutami zachowywali się spokojnie , nie zagrażali innym osadzonym , ani też nie utrudniali im pobytu w celi, co przyznał sam powód i co ustalił zresztą Sąd I instancji. --- STRONA 8 --- W tej sytuacji powództwo nie zasługiwało nawet na częściowe uwzględnienie , a odmienne orzeczenie nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 24 & 1 i art.448 k.c. i nie może się ostać. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 & 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo w całości oddalił. Uwzględniając apelację Sąd Okręgowy zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej na podstawie art. 98 w związku z art. 391 & 1 k.p.c. koszty zastępstwa procesowego w wysokości określonej w & 6 pkt. 3 w związku z & 12 ust. pkt.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U.Nr.163 , poz.1349 ze zm.). O nieopłaconych kosztach zastępstwa prawnego powoda w postępowaniu apelacyjnym orzeczono w oparciu o & 6 pkt.3 oraz && 19-21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U.Nr.163 , poz. 1348 ze zm.).