Wyrok I ACa 279/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I ACa 279/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Michał Kłos Sędziowie: SSA Lilla Mateuszczyk SSO del. Barbara Bojakowska (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Jolanta Chrzanowska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2010 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa T. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr 1 w Ł. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt I C 456/09 1. oddala apelację; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz radcy prawnego R. R. wynagrodzenie w kwocie 3.294 (trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt cztery) złote, w tym należny podatek od towarów i usług w wysokości 22%, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I AC a 279/10 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Zaskarżonym wyrokiem z dnia 02 lutego 2010 roku Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa T. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr 1 w Ł. o zadośćuczynienie oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. Powyższy wyrok zapadł w oparciu o stan faktyczny poczyniony przez Sąd Okręgowy, który Sąd Apelacyjny w pełni podzielił i przyjął za własny, a którego istotne elementy przedstawiają się następująco: Powód T. Z. orzeczoną wobec niego karę pozbawienia wolności odbywa w Zakładzie Karnym Nr 1 w Ł. od dnia 23 lipca 2008 roku. W pozwanym zakładzie karnym występuje zjawisko przeludnienia, ponieważ powierzchnia cel nie spełniała minimalnego wymogu, co do powierzchni na jednego osadzonego, który wynosi 3 m . Przekroczenie tej normy było przyczyną powiadamiania sędziego penitencjarnego. W celach, w których przebywał powód (nr 5 i 1 w oddziale B-III), przeznaczonych dla 4 osób przebywało z reguły 6 osób. Znajdowało się w nich standardowe wyposażenie: 6 łóżek, 1 duży stół, 1 mały stół oraz krzesła, prysznic, ubikacja. Oddział (...) w Zakładzie Karnym Nr 1 w Ł. jest oddziałem półotwartym - cele są otwarte i skazani w porze dziennej mogą się swobodnie przemieszczać w obrębie oddziału, mogą być zatrudniani poza terenem jednostki, mogą korzystać z własnej odzieży i bielizny, za zgodą dyrektora mogą posiadać własny sprzęt audiowizualny. Cele są otwarte od godziny 7:10 do 18:40. Powód nie zgłaszał żadnych uwag co do zakwaterowania, jak też innych warunków bytowych (jakości prania, bądź faktu zniszczenia lub podarcia pościeli). T. Z. od 4 sierpnia 2008 roku był zatrudniony i pracował 5 dni w tygodniu przez 7 i 1/2 godziny dziennie od 8:00 do 15:30. Wracał do celi około godziny 16:00 i spożywał obiad. Obiady dla niepracujących skazanych były wydawane około godziny 13- 13:30. Powód obecnie nie pracuje, przebywa w areszcie śledczym z uwagi na to, że odmówił przejścia do innej celi. Osadzeni w pozwanym zakładzie karnym, po pracy mogą korzystać z sali sportowej, boiska do piłki, świetlicy czynnej do północy. Można w niej oglądać telewizję. W oddziale ponadto działa radiowęzeł. Powód nie korzystał z żadnych zajęć sportowych. Nie korzystał też z boiska, hali. Przeprowadzone w Zakładzie Karnym Nr 1 w Ł. przez przedstawicieli Rzecznika Praw Obywatelskich i sanepid wizytacje nie wykazały żadnych nieprawidłowości w ich działalności. Sąd Okręgowy czyniąc powyższe ustalenia nie dał wiary zeznaniom świadków M. O., K. J., P. S., Ł. O., i A. Ł. - obecnych i byłych więźniów w pozwanym Zakładzie Karnym oraz zeznaniom powoda w części, w których opisywali stan pościeli i ręczników wydawanych osadzonym, przyjmując, iż są to jedynie ich subiektywne spostrzeżenia, które nie znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym i są z nim sprzeczne. Na wiarę - w ocenie Sądu meriti - nie zasługują także zeznania powoda odnośnie niedoborów w sprzęcie kwaterunkowym, co miało powodować konieczność spożywania przez niego posiłków siedząc na łóżku z talerzem. Zeznania w tym zakresie są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym, a zwłaszcza z zeznaniami świadka P. U., a ponadto z zeznaniami świadka K. J., który również jak powód pracował i po powrocie z pracy jadł z powodem obiad przy stole, gdyż pozostali skazani spożywali ten posiłek wcześniej. Sąd Okręgowy w oparciu o powyższe ustalenia ocenił, że żądanie powoda w świetle przepisów art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. jest bezzasadne i je oddalił. --- STRONA 3 --- Powód nie wykazał bowiem, iż w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie karnym doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, zaś strona pozwana skutecznie obaliła domniemanie bezprawności swojego działania. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest wprawdzie, że w celach, w których przebywał powód, na 1 osadzonego przypadało mniej niż 3m 2 powierzchni, co było sprzeczne z unormowaniem art. 110 k.k.w., jednakże umieszczenie powoda w takich celach było zgodne z prawem. Dyrektor Zakładu Karnego Nr 1 w Ł. w związku z wyjątkową sytuacją wydał bowiem na mocy art. 248 § 1 k. k. w. odpowiednie zarządzenia i o treści zarządzeń był powiadomiony Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Łodzi. Działanie pozwanego mieściło się więc w granicach prawa. Ww. przepis art. 248 k.k.w. został wprawdzie uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku (sygn. akt SK 25/07) za niezgodny z Konstytucją RP, jednak stracił moc dopiero z dniem 06 grudnia 2009 roku. Zatem w ocenie Sądu ad quem nie można pozwanemu zarzucić naruszenia tego przepisu, albowiem do 06 grudnia 2009 roku norma ta obowiązywała w polskim porządku prawnym. W ocenie Sądu meriti nie są też uzasadnione pozostałe zarzuty powoda. Organ pierwszej instancji wskazał, iż oddział, w którym powód przebywa jest typu półotwartego, a więc istnieje możliwość swobodnego przemieszczania się, cele są otwarte. Ponadto dla oceny warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie miała okoliczność, iż powód był zatrudniony i w związku z tym większą cześć dnia przebywał w warsztacie zakładowym. Powyższe fakty w powiązaniu z przeludnieniem w celi, w ocenie Sądu Okręgowego nie powodowały naruszenia dóbr osobistych powoda, zwłaszcza, że powód miał także możliwość korzystania z różnego rodzaju zajęć w czasie wolnym, co niewątpliwie eliminowało konieczność przebywania w przeludnionej celi do kilku godzin przeznaczonych na sen, spożywanie posiłków. Nie znalazły też potwierdzenia zarzuty powoda odnośnie niedoborów w sprzęcie kwaterunkowym, stanu czystości pościeli i ręczników. Prawidłowość działań pozwanego w zapewnieniu odpowiednich warunków bytowych osadzonym, zapewnieniu sprzętu oraz pościeli potwierdzają także wyniki z przeprowadzonej wizytacji przez przedstawicieli Rzecznika Praw Obywatelskich. Dlatego też ocena warunków panujących w pozwanym zakładzie karnym przedstawiona przez powoda zdaniem Sądu Okręgowego ma charakter wyłącznie subiektywny. Nie można więc uznać, iż powód odbywa karę w warunkach dotkliwych, prowadzących do nieludzkiego, poniżającego traktowania, a przez to, do naruszania jego dóbr osobistych. W ocenie Sądu Okręgowego ograniczenia jakich doznał powód podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Nr 1 w Ł. stanowią element nieuniknionego cierpienia wpisanego w tę karę. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła strona powodowa zarzucając: I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, prowadzące w konsekwencji do dokonania ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i przyjęcie, że warunki bytowe w Zakładzie Karnym nr 1 w Ł. nie były złe oraz, że łącznie z bezspornym w sprawie przeludnieniem w celach, w których przebywał powód nie doprowadziły do naruszenia jego dóbr osobistych; --- STRONA 4 --- II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 23 k.c, art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zw. z art. 110 § 2 k.k.w. i art. 77 ust. 1 Konstytucji oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 04 listopada 1950 roku poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odbywanie kary w warunkach przepełnionej celi nie narusza dóbr osobistych powoda w postaci humanitarnego traktowania z poszanowaniem godności ludzkiej. Wskazując na powyższe podstawy apelacji strona powodowa wniosła: 1. o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, ewentualnie 2. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji; 3. a w razie oddalenia apelacji, na podstawie art. 102 k.p.c. o nieobciążanie powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie jest uzasadniona. Odnosząc się do zarzutów apelacyjnych, to w pierwszej kolejności należy ocenić zasadność zarzutów naruszenia prawa procesowego. Dopiero bowiem na gruncie niewadliwych ustaleń faktycznych możliwa będzie ocena prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Skarżący w apelacji zarzucił Sądowi pierwszej instancji obrazę przepisów art. 233 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadzić miało do dokonania przez Sąd meriti ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego podniesiony zarzut nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, i jego trafnej analizie dokonanej przez Sąd Okręgowy, a apelujący nie wskazał na czym miałaby polegać ta zarzucona sprzeczność. Należy podkreślić, że naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na przedstawieniu jedynie odmiennego, alternatywnego stanu faktycznego, a tylko na podważeniu podstaw tej oceny z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna (yide wyrok SN z 2004.04.15.04.2004r, IV CK 274/03, LEX 164852). Ponadto apelujący nie wykazał uchybienia podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów, co byłoby niezbędne dla trafności powołanego zarzutu (yide wyrok SN z 16.12.2005r, III CK 314/05, LEX 172176). Natomiast nie podlega dyskusji, że jedynie polemika z wynikami postępowania dowodowego i ich oceną dokonaną przez sądy orzekające na podstawie przepisu art. 233 § 1 kpc, w granicach swobodnej oceny dowodów, nie stanowi skutecznej podstawy apelacyjnej {yide wyrok SN z 15.11.2002r, V CKN 1357/00, LEX 75296). Na marginesie tylko podkreślić należy, iż wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd Okręgowy czyniąc ustalenia faktyczne nie oparł się tylko i wyłącznie na zeznaniach jednego świadka, mianowicie pracownika pozwanego zakładu karnego P. U.. Otóż o zdyskwalifikowaniu zeznań powoda oraz świadków przez niego zgłoszonych tj. A. Ł., Ł. O., P. S., M. O. i K. J. w części, w której opisywali stan pościeli i ręczników wydawanych osadzonym oraz niedobory w sprzęcie kwaterunkowym, zadecydowały poza zeznaniami wym. P. U. przede wszystkim wyniki z przeprowadzonej wizytacji przez przedstawicieli Rzecznika Praw Obywatelskich, co też Sąd a quo wielokrotnie podkreślał w pisemnych motywach swego rozstrzygnięcia. --- STRONA 5 --- Reasumując, jak wskazuje lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił sytuację powoda, w jakiej faktycznie odbywał on karę pozbawienia wolności, przy czym oceny przesłanki bezprawności dokonał również pod kątem wymagań nałożonych na Państwo przez art. 40 i 41 ust 4 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). i art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 roku (Dz. U. z 1977r., Nr 38, poz. 167, 169). Przepisy te zawierają zakaz poniżającego i nieludzkiego traktowania oraz karania, a także nakazują traktowanie w sposób humanitarny osób pozbawionych wolności. W efekcie Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił i słusznej ocenie prawnej poddał wszelkie panujące w Zakładzie Karnym Nr 1 w Ł. szeroko rozumiane warunki bytowe oraz przestrzeganie przez funkcjonariuszy tej jednostki penitencjarnej przepisów kodeksu karnego wykonawczego oraz wydanych na ich podstawie rozporządzeń wykonawczych. Co do zaś bezspornego faktu przeludnienia w wymienionej jednostce penitencjarnej, to przede wszystkim pozwany działał zgodnie z normą prawną art. 248 § 1 k.k.w., obowiązującą w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy (Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 r., sygn. akt SK 2507 uznał ów przepis za niezgodny z konstytucją RP, wskutek czego stracił moc w dniu 06 grudnia 2009 r.), która pozwalała na odstępowanie od minimalnej powierzchni 3 m 2 , czego powód nie kwestionował. Jednocześnie podzielić należy stanowisko Sądu ad quem, iż owo z pewnością niekorzystne dla osadzonych zjawisko przeludnienia akurat w przypadku powoda nie było szczególnie dolegliwe. Nie można bowiem pominąć, iż T. Z. odbywał karę w warunkach oddziału półotwartego, mógł zatem swobodnie się po nim poruszać, przez większą część dnia pracował, a po pracy mógł korzystać z sali sportowej lub oglądać telewizję w świetlicy czynnej do północy. Sąd Apelacyjny nie uznał także trafności zarzutu naruszenia prawa materialnego. Powód, skarżąc rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, zarzucił mu obrazę art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 110 § 2 k.k.w. i art. 77 ust. 1 Konstytucji oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez przyjęcie, że odbywanie kary w warunkach przepełnionej celi nie narusza dóbr osobistych powoda w postaci humanitarnego traktowania z poszanowaniem godności ludzkiej. Zarzut ten, w ocenie Sądu Apelacyjnego jest całkowicie chybiony, bowiem przeczy w pełni dokonanym przez Sąd Okręgowy ustaleniom, którym wyraz dał on w pisemnych motywach rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji, oddalając powództwo odniósł się bowiem do podstawy prawnej ewentualnego zadośćuczynienia. Ustalił brak przesłanek dla jego dochodzenia wobec niewykazania naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego powoda po myśli art. 23 i 24 k.c. Dokonując subsumpcji przedmiotowego stanu faktycznego pod właściwą normę prawną Sąd Apelacyjny w pełni podziela wnioski Sądu pierwszej instancji, uznając, że nie zostały spełnione przez powoda przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa.* v. Sam stan przeludnienia nie jest jednoznaczny z oceną że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych (por. trafnie powołany przez Sąd a quo wyrok SN z 28.02.2007r., V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13). Jak słusznie zaznaczył bowiem Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu orzeczenia, ocenie prawnej podlega skumulowany efekt warunków panujących w Zakładzie Karnym takich jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja, a takowe - jak wynika z prawidłowych ustaleń Sądu pierwszej instancji - w pozwanej jednostce penitencjarnej nie występują. Powód niewątpliwie miał bowiem zapewnione podstawowe wymagane przepisami prawa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, nie przekraczające swą uciążliwością standardów związanych z karą izolacyjną. W tych okolicznościach, pomimo osadzenia powoda w przeludnionych celach, nie sposób uznać - zwłaszcza w kontekście nie potwierdzenia się pozostałych zarzutów stawianych stronie pozwanej - iż zachowanie pozwanego stanowiło przejaw poniżającego zachowania, a w konsekwencji naruszało godność powoda i jego prawo do intymności. Pozwany Zakład Karny wykazał, iż niezachowanie uregulowanej treścią art. 110 k.k.w. normy powierzchniowej w celi mieszkalnej wynoszącej 3 m 2 dla jednego więźnia, nastąpiło przy spełnieniu przesłanek art. 248 § 1 k.k.w. Tym samym ostateczna konstatacja Sądu Okręgowego, zgodnie z którą zachowanie pozwanego zarówno w świetle Konstytucji RP, jak i Konwencji o Ochronie --- STRONA 6 --- Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie było bezprawne, a tym samym nie może rodzić odpowiedzialności pozwanego określonej w art. 24 k.c. i art. 448 k.c., zasługuje na pełną aprobatę Sądu drugiej instancji. Mając powyższe na uwadze, jak również treść przepisu art. 385 k.p.c., apelację należało oddalić. O przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie przepisu § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), wobec zwolnienia go w całości z kosztów sądowych.