Wyrok I ACa 278/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 278/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jan Surma Sędziowie: SSA Walter Komorek Wiceprezes SA Małgorzata Bohun (spr.) Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I C 53/09 1. prostuje punkt II zaskarżonego wyroku o tyle, że kwotę 8.784 zł zastępuje kwotą 4.392 zł; 2. oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 2.700 zł kosztów postępowania apelacyjnego; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. A. K. kwotę 3.294 zł (w tym należny podatek VAT) tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo T. M. skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W.. Przyznał adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa kwotę 8.784 zł, w tym należny --- STRONA 2 --- podatek od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Powód żądając zasądzenia 100.000 zł zadośćuczynienia podał, że przebywa w Zakładzie Karnym w W. od 1 listopada 2007 r. W okresie tym pozwany nie zapewnił powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. W ocenie powoda, pozwany ponosi odpowiedzialność w szczególności za nadmierne przeludnienie i wynikające z niego: przebywanie w celi z osobami palącymi i o różnym stopniu demoralizacji, brak należytego wyposażenia w celi, nieodpowiednie wyżywienie, insekty w celach, ograniczony dostęp do przysługujących praw skazanego, co przejawiało się w słabej opiece lekarskiej, braku pracy, przedmiotowym traktowaniu osadzonych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. Powód wskazał, że nieludzkie i niegodne odbywanie kary wywołało u powoda stres, cierpienie, dyskomfort, poczucie niższości. Pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł, że powód odbywał dwie kary pozbawienia wolności, koniec obecnej kary przypada mu w lipcu 2010 r. Jest recydywistą penitencjarnym – już wcześniej kilkakrotnie odbywał karę pozbawienia wolności. Do Zakładu Karnego w W. przyjechał na własną prośbę, bowiem zamierzał się uczyć w technikum przy Centrum Kształcenia Ustawicznego działającego przy tej jednostce. Przyznał, że powód przed przeniesieniem z Zakładu Karnego w W. przebywał w celi o pow. 15,92 m 2 , nie licząc toalety, a wraz z nim przebywało 5 do 7 osadzonych. Podał, że cela powoda jest należycie wyposażona, skazani otrzymują od administracji zakładu środki do utrzymania czystości, mogą dokonywać ich zakupu w kantynie, a w celach mogą mieć radia, telewizory, konsole do gier komputerowych itp. Dalej pozwany podniósł, że nie może ponosić odpowiedzialności za osadzenie powoda w celi przeludnionej, ponieważ nie może odmówić przyjęcia osadzonego na podstawie sądowego nakazu przyjęcia do odbycia kary, a wykorzystał już wszelkie możliwości dodatkowego zagospodarowania świetlic czy innych pomieszczeń na cele mieszkalne. Sąd I instancji poczynił w sprawie następujące ustalenia, które Sąd Apelacyjny przyjął za własne: Powód w okresach od 2 sierpnia 2007 r. do 3 lutego 2009 r. był osadzony w Zakładzie Karnym w W., odbywając tam dwie kary pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 3 miesięcy oraz 4 lat. Wcześniej powód już kilkakrotnie odbywał kary pozbawienia wolności. Do tego Zakładu Karnego w W. powód został przeniesiony na własną prośbę z Aresztu Śledczego w W.. Sam ubiegał się o to przeniesienie, ponieważ chciał kontynuować naukę i uzyskać wykształcenie jako technik technologii drewna. W Zakładzie Karnym w W. w okresie przebywania tam powoda utrzymywało się przeludnienie – liczba osadzonych przekraczała normatywną pojemność jednostki. Powód przynajmniej przez część czasu, jaki spędził w tym Zakładzie, przebywał w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . O przeludnieniu Zakład Karny w W. systematycznie informował Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział V Penitencjarny. Powód przez ostatni rok przebywał w celi o powierzchni 15,92 m 2 , łącznie zamieszkanej w różnych okresach przez 5 do 7 osadzonych. Cele na oddziale, na którym przebywał, są urządzone podobnie. Wyposażone są w podstawowe sprzęty, posiadają kącik sanitarny o powierzchni ok. 1 m 2 (nie wliczanej do powierzchni celi), wyodrębniony ściankami i zamykany drzwiami. W kąciku znajduje się muszla klozetowa i sprzęt do utrzymania czystości. W każdej celi znajduje się umywalka z dostępem do bieżącej wody. W celach są stoły, taborety i szafki na ubrania, wieszak na odzież. Jest też kubeł na śmieci, miska i lustro. W celi skazani mogą mieć własne radio, telewizor (sygnał telewizyjny i radiowy otrzymują poprzez sieć radiowęzłową), odtwarzacz DVD i konsole do gier telewizyjnych. Każdy ze skazanych ma swoje łóżko z materacem, otrzymuje od administracji Zakładu komplet pościeli, ręcznik, ręczniki do naczyń, ubranie i obuwie skarbowe stosowne do pory roku oraz komplet sztućców. Przy przyjęciu do jednostki, a następnie raz w miesiącu osadzony otrzymuje środki do utrzymania czystości w celi i higieny osobistej. Wyposażenie celi mieszkalnej jest uzupełniane, a w razie uszkodzenia sprzętu – wymieniane lub naprawiane na wniosek skazanych. Skazani są zobowiązani do samodzielnego utrzymania higieny w celach. Otrzymują od Zakładu --- STRONA 3 --- Karnego niezbędną ilość środków higienicznych osobistych, a także środków niezbędnych do zadbania o ogólną czystość w celi. Oprócz tego, skazani mający środki finansowe mogą dokonać zakupu środków w kantynie. Mogą oni również zwracać się do dyrekcji o wyrażenie zgody na paczkę higieniczno – odzieżową, którą mogą otrzymać od rodziny lub znajomych. Osadzeni w Zakładzie Karnym w W. mają wiele możliwości spędzania wolnego czasu, w tym poza celą mieszkalną. Skazani uczący się mają zajęcia teoretyczne i praktyczne, które odbywają się poza celą w Centrum Kształcenia Ustawicznego oraz biorą udział w warsztatach. Skazani mają prawo korzystać z godzinnego spaceru odbywającego się na polach spacerowych, na których oprócz miejsca do spaceru znajdują się boiska oraz siłownie. Raz w tygodniu przez 1,5 godziny osadzeni mogą uczestniczyć w zajęciach sportowych (grach zespołowych) organizowanych w świetlicy centralnej. Organizowane są również zawody sportowe, a raz na 2-3 miesiące w świetlicy odbywają się większe imprezy kulturalno-rozrywkowe – osadzeni uczestniczą w nich po wcześniejszym zgłoszeniu wychowawcy chęci udziału. Na korytarzu wystawiony jest stół do ping-ponga, z którego skazani mogą korzystać. Jest również biblioteka, gdzie każdy skazany ma możliwość dwa razy w miesiącu skorzystania z księgozbioru. Skazani uczący się mają również dostęp do biblioteki przy CKU, z której mogą korzystać częściej od innych skazanych. Na każdy oddział jest dostarczana codzienna prasa o zasięgu ogólnokrajowym. Skazani mający środki finansowe mogą również zamówić prasę do celi. Osadzeni mają też możliwość korzystania z wrzutowych aparatów telefonicznych znajdujących się na oddziałach. W każdej celi osadzeni mają dostęp do bieżącej wody. Raz w tygodniu korzystają z kąpieli w łaźni z ciepłą wodą. Osadzeni zatrudnieniu przy pracach brudzących mają możliwość korzystania z takiej kąpieli codziennie po zakończonej pracy. Uczący się mają możliwość kąpieli po odbyciu praktyk. Wymiana bielizny pościelowej odbywa się raz na dwa tygodnie, natomiast wymiana bielizny osobistej – raz na tydzień. Skazani otrzymują trzy posiłki dziennie, w tym jeden posiłek gorący. Wartość dzienna normy wyżywienia wynosi minimum 2600 kcal. Skazani dorośli żywieni są według normy podstawowej, której stawka wynosi 4,50 zł, natomiast skazani chorzy otrzymują dietę, której stawka dzienna wynosi 5,34 zł, przy czym skazani chorzy na cukrzycę żywieni są według diety cukrzycowej 6,40 zł. Przy ustalaniu jadłospisu uwzględnia się niezbędne proporcje zawartości odżywczej posiłków, tak by zawierały one odpowiednie ilości białek, węglowodanów i tłuszczy. Nad właściwym przygotowywaniem jadłospisu, jakością i urozmaiceniem potraw nadzór sprawuje dwóch funkcjonariuszy służby żywnościowej, kierownik działu kwatermistrzowskiego oraz lekarz. Posiłki przygotowywane są na kuchni ogólnej przez zatrudnionych tam osadzonych, pod nadzorem szefa kuchni. Przygotowane posiłki są roznoszone na poszczególne oddziały mieszkalne, gdzie następnie są roznoszone do poszczególnych cel dla każdego z osadzonych. Nadzór nad właściwym rozdziałem posiłków sprawuje oddziałowy oraz wychowawca. Skazani mogą również zwracać się do Dyrektora Zakładu Karnego o wyrażenie zgody na otrzymanie paczki żywnościowej. W latach 2005 - 2007 w ramach inwestycji w Zakładzie Karnym w Wołowi e wybudowano nowy kompleks kwatermistrzowski, w skład którego wchodzi nowoczesna kuchnia, pralnia grupowa, magazyn depozyt własny rzeczy osadzonych, łaźnia oraz magazyny żywnościowe. W Zakładzie Karnym w W. jest zakład opieki zdrowotnej, w którym znajdują się gabinety przyjęć, apteka, laboratorium i izba chorych. Zakład Karny zatrudnia siedmiu lekarzy, w tym trzech pełnoetatowych. Skazani mają też możliwość skorzystania z wizyty u lekarzy specjalistów na podstawie skierowania. Osadzeni z poszczególnych oddziałów mają wyznaczone dni, kiedy mogą skorzystać z wizyty u lekarza, w przypadkach nagłych zgłaszają wychowawcom lub oddziałowym prośby o kontakt z lekarzem i są wówczas doprowadzani do lekarza, a jeżeli jest to uzasadnione, funkcjonariusze wzywają pogotowie. W przypadku, gdy skazany wymaga leczenia szpitalnego lub specjalistycznej diagnozy, to jest on kierowany do specjalistycznej jednostki. --- STRONA 4 --- Przy umieszczaniu skazanych w celach bierze się pod uwagę dane wynikające z dokumentacji skazanego. Uwzględnia się to, czy jest osobą palącą i jakie deklaracje składa w kwestii palenia papierosów przez współosadzonych. Uwzględnia się także stopień demoralizacji osadzonego i uczestnictwo w podkulturze więziennej. Na tle podkultury przestępczej dochodzi w Zakładzie Karnym do pobić, wymuszeń, prześladowań innych skazanych, zbiorowych wystąpień przeciwko administracji czy Państwu. Po przybyciu do Zakładu Karnego w W. powód został osadzony w celi dla niepalących. W związku z modernizacją oddziału został przeniesiony do innej celi, gdzie było 5 osób palących i dwie osoby niepalące, włącznie z nim. W jego celi była toaleta oddzielona ściankami, umywalka z zimną wodą. Były dwa okna, które osadzeni mogli otwierać i wietrzyć celę. W celi były również dwa stoły, stolik pod telewizor i telewizor 14-calowy. Zdarzało się, że w pomieszczeniu były karaluchy i pluskwy. Powód dostawał w paczce od ojca specjalną pastę, którą razem ze współosadzonymi smarował ściany, przez co pozbywali się insektów. Zakład karny wynajął potem firmę, która przeprowadzała dezynfekcję. Podczas pobytu powód korzystał z pomocy lekarza i stomatologa. Jeszcze w czasie pobytu w W., powód wyraził zgodę na przebywanie w celi z osobami palącymi. Będąc w Zakładzie Karnym w W. zwracał się do Dyrektora o wyrażenie zgody na otrzymanie w paczce żywnościowej 15 paczek papierosów. Początkowo po osadzeniu powoda w Zakładzie Karnym w W., jego zachowanie oceniano jako poprawne. Był nagradzany regulaminowo za dobre zachowanie oraz zorganizowanie turnieju tenisa stołowego. Rozpoczął naukę w technikum uzupełniającym, a ze względu na brak wolnych miejsc pracy nie był zatrudniany. Uzyskiwał dobre wyniki w nauce i nie opuszczał zajęć, za co był nagradzany, w tym uzyskiwał nagrody pieniężne. W czasie odbywania kary jego zachowanie zmieniło się. Był karany dyscyplinarnie za nielegalne kontakty, wulgarne zachowanie wobec przełożonych. Został uczestnikiem nieformalnych struktur przestępczych. Czas wolny powód przeznaczył na zajęcia własne, oglądanie telewizji. Korzystał z zajęć kulturalno - oświatowych. Utrzymywał kontakt zewnętrzny przez korespondencję z ojcem, odbył jedno widzenie z ojcem. Dyrekcja wyrażała jednorazowe zgody na widzenia, ale odmawiała zgody na wizyty osób spoza rodziny. Powód uzyskał poparcie przez szkołę jego prośby o uzyskanie w paczce odtwarzacza CD do nauki języka angielskiego. Dyrekcja Zakładu nie uwzględniła prośby powoda, ze względu na duże nasilenie sprzętu w celi oraz możliwość nauki języka bez odtwarzacza CD. Powód otrzymywał zgody na uzyskiwanie paczek żywnościowych i higienicznych. W lipcu 2008 r. powód złożył prośbę o wycofanie z nauczania i przeniesienie go do zakładu karnego bliżej miejsca zamieszkania. Nie uzyskał pozytywnej opinii Komisji Penitencjarnej, która motywowała go do kontynuowania nauki. Powód zaczął lekceważyć zajęcia, za co został karany dyscyplinarnie, nie zaliczył kolejnego semestru otrzymując kilka ocen niedostatecznych. Kolejna prośba powoda o wycofanie z nauczania została uwzględniona i w lutym 2009 r. został on przeniesiony do Zakładu Karnego w C.. Po dokonaniu tych ustaleń Sąd Okręgowy we Wrocławiu uznał powództwo za bezzasadne uznając, że wśród okoliczności wskazanych przez powoda jako naruszenie jego praw potwierdzenie w wynikach postępowania dowodowego znalazł tylko zarzut umieszczenia go w celach nieodpowiadających normom co do powierzchni przypadającej na jednego skazanego. Sąd Okręgowy podkreślił, że z redakcji art. 448 k.c., jak również z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, wynika, że sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, a zatem sam fakt przebywania przez powoda w celi o powierzchni poniżej 3 m 2 na --- STRONA 5 --- jednego skazanego nie uzasadnia automatycznie uwzględnienia powództwa. Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazał Sąd I instancji, że cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności. Sąd Okręgowy miał też na uwadze fakt, że powód nie wykazał, ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty 100.000 zł, ani żadnej innej. Nie podał w pozwie i w toku rozpoznania sprawy jakie negatywne skutki w jego sferze psychicznej i fizycznej wywołało, większe niż przewidują przepisy, zagęszczenie w celach. Ograniczył się do ogólnikowego wskazania, że wywołało to u niego stres, cierpienie, dyskomfort i poczucie niższości. Odczuwanie negatywnych emocji, jest jak wskazał Sąd I instancji, związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych przypadkowych osób. Dalej Sąd I instancji wskazał, że na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód nie po raz pierwszy odbywał karę pozbawienia wolności, zatem doprowadzając do ponownego osadzenia w zakładzie karnym znał już warunki odbywania tej kary w aktualnych realiach społeczno-gospodarczych. Podkreślił też, iż kara pełni w systemie społecznym funkcję sprawiedliwościową i zmierza do wyrównania swoistej krzywdy, jaką powód wyrządził popełniając przestępstwo przeciwko mieniu i zdrowiu a zatem, to właśnie poczucie niższości jest właśnie istotą dolegliwości karnej i funkcją kary. W apelacji od tego wyroku powód zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego a to art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc w zw. z art. 6 kc poprzez ich niezastosowanie polegające na tym, ze Sąd I instancji stwierdził, że powód nie wykazał, że doszło do naruszenia dóbr osobistych podczas gdy to na pozwanym ciążył obowiązek wykazania, że było odwrotnie. Pełnomocnik powoda wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, przyznanie jemu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu przed Sądem II instancji wraz z podatkiem VAT oraz oświadczył, że koszty te nie zostały jemu zapłacone w całości ani w części. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy zebrał wystarczający materiał dowodowy, poczynił na jego podstawie prawidłowe ustalenia faktyczne i wyciągnął wnioski odpowiadające tym ustaleniom. Sąd Apelacyjny podziela je w pełnym zakresie, co odnosi się zarówno do ustaleń faktycznych, jak i do towarzyszącej im oceny prawnej. W wyniku inicjatywy dowodowej stron, w tym również pozwanego działającego w celu odsunięcia od siebie zarzutu narażenia powoda na nieodpowiednie warunki socjalno-bytowe odbywania przez tego ostatniego kary pozbawienia wolności, Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, iż warunki te, poza przypadkami przetrzymywania powoda w celach nadmiernie zagęszczonych, były odpowiednie. Odnosząc się do tego zarzutu powoda, pozwany trafnie wskazał, iż działania pozwanego polegające na umieszczeniu powoda w celi przeludnionej miało swoje uzasadnienie w przepisie art.. 248 § 2 k.k.w., który utracił moc obowiązującą dopiero w dniu 6 grudnia 2009 r., a który zezwalał Dyrektorowi Zakładu Karnego na odstępstwo od normy 3 m 2 powierzchni celi na jednego osadzonego. Z tej możliwości prawnej pozwany korzystał, racjonalnie się tłumacząc, że w warunkach strukturalnego przeludnienia zakładów karnych w Polsce nie mógł odmówić przyjęcia pozwanego do odbycia kary pozbawienia wolności. Inna sprawa, a jest to kwestia prawidłowego zastosowania art. 6 k.c., to brak ze strony powoda dowodów na to, by nadmierne zagęszczenie cel łączyło się w jego przypadku z ujemnymi doznaniami psychicznymi. Słusznie zauważa Sąd Okręgowy, że powód nie podał w pozwie i w toku sprawy, jakie negatywne odczucia wywoływało u niego skupienie osadzonych na mniejszej powierzchni. Powód ograniczył się jedynie do ogólnikowego wskazania, bez dowodu na to, by jego to osobiście dotyczyło, iż przeludnienie prowadzi --- STRONA 6 --- do rozdrażnienia i stresu u więźniów. Tymczasem odczuwanie negatywnych emocji, jak słusznie podkreślił to Sąd I instancji, jest związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, a przyczyny stojące u podstaw tego stanu rzeczy mogą być bardzo różne – brak swobody dokonywania wyborów, konieczność przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomość izolacji, perspektywa dalszego jej trwania itd. Gdyby jednak nawet przyjąć, że w wyniku umieszczenia powoda w przeludnionej celi doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, to należy wskazać, że przesłanką odpowiedzialności materialnej przewidzianej w art. 448 k.c. jest jednak nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.12.2002 r., V CKN 1581/00 oraz z dnia 19.04.2006 r., II PK 245/05). Wskazuje na to usytuowanie art. 448 k.c. w tytule VI księgi trzeciej k.c. „Czyny niedozwolone” i okoliczność, że generalną zasadą odpowiedzialności przyjętą w kodeksie cywilnym w odniesieniu do czynów niedozwolonych, jest odpowiedzialność na zasadzie winy. Odnosząc się do kwestii winy podkreślić należy, że tę przesłankę odpowiedzialności za niezapewienie osadzonym warunków metrażowych zgodnych z art. 110 § 2 k.k.w. upatrywać należy zasadniczo poza jednostką organizacyjną, która bezpośrednio odpowiadała za warunki w jakich powód odbywał karę, skoro ZK w W., pomimo przepełnienia, nie mógł odmówić przyjęcia skazanego, a gospodarkę finansową prowadzi w oparciu o prawo budżetowe. Wobec faktu, iż stroną pozwaną jest w niniejszej sprawie Skarb Państwa (jedynie działający poprzez jedną ze swych jednostek organizacyjnych – ZK w W.), przyjąć należy, że skoro Państwo przyjęło obowiązek zapewnienia osadzonym minimalnej normy powierzchniowej, to nie przestrzeganie tego obowiązku przyjętego w ustawie jest zawinione bez względu na przyczyny, jak w tym przypadku brak środków budżetowych na budowę nowych zakładów karnych. Znaczne niedofinansowanie więziennictwa, nie może być jednak uznane za przejaw złej woli, ani przejaw niehumanitarnej polityki penalnej Państwa. Jest to efekt wieloletnich zaszłości. Wyeliminowanie przeludnienia w zakładach karnych wiąże się więc z koniecznością poczynienia znacznych inwestycji i podjęcia wielu działań natury organizacyjnej, co nie może zostać dokonane w krótkiej perspektywie czasowej. Warunki, w jakich odbywał karę powód nie różniły się od warunków innych więźniów. Na tle zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób zatem przyjąć, by działania pozwanego wobec powoda miały charakter jakiejkolwiek indywidualnej dyskryminacji lub by pozwany umyślnie zmierzał do przysporzenia powodowi większych dolegliwości, niż te standardowo związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności. W świetle powyższego, stopień winy pozwanego Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda poprzez umieszczenie go, w pewnym okresie odbywania kary pozbawienia wolności, w przeludnionej celi uznać należało za nieznaczny. Z literalnego brzmienia art. 448 k.c. wynika, że przyznanie przez sąd zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ma charakter fakultatywny. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym pogląd, że sąd nie ma obowiązku zasądzania zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, uznaje się za ugruntowany (por. wyrok SN z dnia 19.04.2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101). Orzecznictwo Sądu Najwyższego doprecyzowuje również przesłanki, które mają wpływ na ocenę zasadności powództwa o zadośćuczynienie oraz wskazuje sytuacje, w których mimo naruszenia dóbr osobistych, żądanie to podlegać winno oddaleniu. Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy. Decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być również poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania środka w postaci przyznania tytułem zadośćuczynienia kwoty pieniężnej (wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności żądania wymagało więc zbadania stopnia dolegliwości powoda wynikającej z przebywania w przeludnionej celi i uwzględnienia wpływu wszystkich czynników istotnych dla oceny warunków, w jakich powód odbywał karę. Ponieważ zadośćuczynienie ma służyć zrekompensowaniu szkody niemajątkowej, rzeczą sądu jest również dokonanie oceny czy określone działanie lub zaniechanie naruszyciela spowodowało ingerencję w sferę psychiczną osoby żądającej przyznania ochrony. Dokonując oceny stopnia pokrzywdzenia, którego doznał powód w związku z przebywaniem w Zakładzie Karnym, słusznie Sąd Okręgowy uznał, że z faktów przytoczonych w pozwie jedynie przebywanie w przeludnionej celi --- STRONA 7 --- zostało potwierdzone zgromadzonym materiałem dowodowym. Powód jak i pozostali osadzeni mógł przebywać na spacerach, korzystać z biblioteki, zajęć kulturalno- oświatowych, zajęć sportowych. Powód nie wykazał też, aby warunki sanitarno- higieniczne w celach były niezadowalające, bez należytego oświetlenia i dostępu do ciepłej wody. Wyposażenie cel, w których przebywał powód, należy do standardowych, a kącik sanitarny był zabudowany i oddzielony drzwiami. Za utrzymanie porządku w całej celi odpowiedzialni są osadzeni, wyposażeni w odpowiednie sprzęty i środki czystości. Sam powód przyznał, że kiedy w zakładzie karnym pojawiły się insekty władze zakładu zleciły przeprowadzenie dezynsekcji. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy brak również podstaw do przyjęcia, by przebywanie w przeludnionej celi, pomimo niewątpliwie większego dyskomfortu, wiązało się z tak negatywnymi odczuciami psychicznymi powoda, by uzasadniały one przyznanie zadośćuczynienia finansowego. Przebywanie w zamkniętym pomieszczeniu z kilkoma innymi osobami samo w sobie wiąże się z dużą niedogodnością, i tę powód niewątpliwie odczuwał. Zmniejszenie powierzchni minimalnej na jednego osadzonego o kilkadziesiąt centymetrów nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na kondycję psychiczną powoda. Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by w czasie odbywania kary powód skarżył się na przeludnienie i domagał zmiany sytuacji. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w świetle powyższego uznać należało, że powód nie wykazał, aby jego dolegliwości wynikające z przebywania w przeludnionej celi uzasadniały twierdzenie, że przebywał w niegodziwych, niehumanitarnych lub nieludzkich warunkach, co wywołało szkodę niemajątkową w takich rozmiarach, iż mogłaby ona zostać zrekompensowana wyłącznie odpowiednią sumą pieniężną . Za przyznaniem powodowi kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za krzywdę wywołaną naruszeniem dóbr osobistych nie przemawia ani stopień nasilenia dolegliwości odczuwanych przez powoda w związku z przebywaniem w zatłoczonej celi, ani działanie pozwanego, dokładającego starań w celu zmniejszenia odczuwanego przez pozwanego dyskomfortu i borykającego się z problemem braku środków na radykalną poprawę stanu zakładów karnych i zwiększenie przypadającej na jednego osadzonego powierzchni mieszkalnej. Wobec powyższego uznać należało, iż oddalenie powództwa było zasadne, a apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie (art. 385 k.p.c.). Zauważając, że Sąd Okręgowy błędnie przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w stawce przewidzianej w § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, zamiast przewidzianej w pkt 6 § 6, Sąd Apelacyjny sprostował tę oczywistą omyłkę na podstawie art. 350 § 3 kpc. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadniają przepisy art. 98 kpc w związku z art. 391 § 1 kpc. Orzekł też Sąd Apelacyjny o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym na podstawie § 19 w związku z § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 wskazanego wyżej rozporządzenia. bp