Postanowienie I ACa 275/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn akt I ACa 275/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I wydział cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Alicja Myszkowska (spr) Sędziowie: SSA Lilla Mateuszczyk SSA Tomasz Szabelski Protokolant: st. sekr. sądowy Julita Postolska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2012 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa S.B. przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Łodzi, Skarbowi Państwa- Aresztowi Śledczemu w Łodzi, Skarbowi Państwa- Zakładowi Karnemu w C, Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu nr.. w Łodzi i Skarbowi Państwa - zakładowi Karnemu w łodzi o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda oraz pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Łodzi i zakładu karnego w C. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 22 listopada 2011 r. sygn akt II C 83/09 1. z apelacji pozwanego Skarbu Państwa - aresztu śledczego w Łodzi i zakładu karnego w C. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że oddala powództwo w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu śledczego w Łodzi i w punkcie 2 w ten sposób, że oddala powództwo w stosunku do Skarbu Państwa - zakładu karnego w C 2. oddala apelację powoda 3. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego; 4. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy skarbu państwa- sądu okręgowego w Łodzi na rzecz adwokata J.K. kwotę 6.642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) złote brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 22 listopada 2011 roku, wydanym w sprawie z powództwa S. B. przeciwko Skarbowi Państwa Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Łodzi, Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Łodzi, Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w C., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu nr ... w Łodzi, Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Łodzi o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Łodzi na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwotę 1000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2009 roku do dnia zapłaty; od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w C. zasądził na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwotę 1000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2009 roku do dnia zapłaty; od pozwanego - Skarbu Państwa zakładu karnego w Łodzi zasądził na rzecz powoda tytułem zadośćuczynienia kwotę 1000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2009 roku do dnia zapłaty; od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego nr... w Łodzi zasądził na rzecz powoda S. B. tytułem zadośćuczynienia kwotę 1000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2009 roku do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie; zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz adwokata J.K. kwotę 8856 złotych w tym podatek VAT, tytułem nieopłaconego zastępstwa --- STRONA 2 --- procesowego za powoda z urzędu; nie obciążył powoda nieuiszczonym wpisem sądowym; nie obciążył powoda zwrotem kosztów zastępstwa procesowego na rzecz pozwanych. Powyższy wyrok zapadł na podstawie ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy, które Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne, a których najistotniejsze elementy przedstawiają się następująco: S.B. od 2 października 2000 r. do 30 kwietnia 2002 r. przebywał w Areszcie Śledczym w Łodzi. Następnie został przetransportowany do ZK w Łodzi, gdzie odbywał karę do 18 grudnia 2002 r., przy czym czasowo w okresie od 12 czerwca 2002 r. do 22 listopada 2002 r. przebywał w AŚ w Łodzi. Od dnia 18 grudnia 2002 r. do 5 lutego 2003 r. powód był osadzony w Zakładzie Karnym w P. a następnie przetransportowano go ponownie do zakładu karnego w Łodzi, gdzie przebywał do 2 sierpnia 2004 r. Dalej do 19 lipca 2006 r. karę pozbawienia wolności powód odbywał w zakładzie Karnym w C po czym przewieziono go do Zakładu Karnego w Łodzi. W tej jednostce penitencjarnej powód przebywał do 11 września 2007 r. Tego dnia przetransportowano powoda do Zakładu Karnego nr..w Łodzi a od dnia 21 sierpnia 2008 r. do dnia wniesienia powództwa powód odbywał resztę kary w AŚ w Łodzi. Podczas pobytu w Zakładzie Karnym w C. powód podjął naukę w Zasadniczej Szkole Zawodowej dla Dorosłych w zawodzie introligatora. Powód był tam osadzony początkowo w pawilonie nr 9 obecnie "D", a od 11 października 2004 r. do 19 lipca 2006 r. w pawilonie 37 obecnie "O". Czasowo powód przebywał w celi przeludnionej, jednakże o przeludnieniu cel zawsze był informowany stosownie do art 248 § 1 kkw, właściwy sąd Okręgowy wydział Penitencjarny. Podczas pobytu powoda w AŚ w Łodzi do końca listopada 2009 r. dochodziło do przeludnienia cel, aczkolwiek nie dotyczyło to wszystkich cel. Powód przebywał czasowo w przeludnionych celach. O przeludnieniu cel w AŚ w Łodzi był informowany Sąd Okręgowy w Łodzi Wydział Penitencjarny. Przeciętnie osadzony mógł przebywać w celi przeludnionej w czasie 1 miesiąca do trzech miesięcy, a czasami i dłużej. Zależało to od rotacji osadzonych. Właściwe rozmieszczenie więźniów w AŚ w łodzi utrudniał także fakt realizacji remontu w latach 2002-2007. Od końca listopada 2009 r. nie ma przeludnienia w tej jednostce penitencjarnej. Powód był pod stałą opieką lekarską w związku z łuszczycą, na którą cierpi od dzieciństwa. W jednostkach penitencjarnych w których powód przebywał był zaopatrywany w maści lecznicze, którymi smarował miejsca zmienione chorobowo. W związku z łuszczycą powód korzystał z dodatkowych kąpieli. Podczas pobytu w AŚ w Łodzi powód także korzystał na własną, indywidualna prośbę z dodatkowych spacerów. Czasowe zgody na dodatkowe spacery udzielała administracja aresztu. W zakładzie karnym w C systematycznie korzystał z dermatologicznych konsultacji lekarskich, otrzymał kilka opakowań zalecanych leków oraz stałą zgodę na dodatkowe 3 kąpiele w tygodniu. W okresach między tymi konsultacjami powód wielokrotnie otrzymywał leki dermatologiczne od lekarzy przyjmujących w tej jednostce. Nie było medycznych wskazań do hospitalizacji powoda czy też poddaniu go terapii promieniowaniem ultrafioletowym. Decyzje o sposobie leczenia podejmował zawsze dermatolog. Przetransportowanie powoda do zakłady karnego nr... w Łodzi miało między innymi związek z poddaniem go leczeniu na łuszczycę. W dniu 12 września 207 r. po przyjęciu go do tej jednostki był on badany przez lekarza. Wdrożono wówczas dermatologiczne leczenie ambulatoryjne. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo jest częściowo zasadne i zasługuje w części na uwzględnienie. Jako podstawę roszczenia powoda wskazano art 23 i 24 kc w zw z art 448 kc oraz art 417 § 1 kc. Dokonując interpretacji wymienionych przepisów Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w Uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. w sprawie sygn akt III CZP 25/11 (opubl. OSNC 2012/2/15, lex. nr 960463, Rzeczposp. PCD 2011/244/1, Biul.SN 2011/10/6) Jak podkreślono w uzasadnieniu we wszystkich pozwanych zakładach, w których przebywał powód przeludnienie nie miało charakteru przejściowego i nie stanowiło szczególnie uzasadnionego --- STRONA 3 --- wypadku. Stało się to podstawą uznania, że nie zachodził w niniejszej sprawie szczególny wypadek z obowiązującego wówczas art 248 § 1 kkw, gdyż do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m², mogło dojść jedynie na czas ściśle określony i nie nadmiernie długi chodziło bowiem o wyjątek od zasady. W ocenie Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie, doszło do naruszenia dobra osobistego powoda, w postaci prawa do godności i humanitarnego traktowania. Strona pozwana naruszyła zasady wynikające z kodeksu karnego wykonawczego, co do sposobu wykonywania wobec powoda kary pozbawienia wolności i jednocześnie nie udowodniła okoliczności wyłączających bezprawność jej naruszeń, w tym w szczególności nie wykazała zasadności stanowiska, iż w niniejszej sprawie przeludnienie cel, w których przebywał powód miało charakter czasowy i stanowiło szczególnie uzasadniony wypadek. W ocenie Sądu, rozmiar dolegliwości psychicznych, jakie na skutek przedmiotowego zdarzenia stały się udziałem powoda, był niewielkiego stopnia. Stan psychiczny powoda nie nosi cech trwałego uszczerbku na zdrowiu w sferze psychicznej, a jest konsekwencją zaburzeń osobowości i nadużywania substancji psychoaktywnych z cechami uzależnienia. Przebywanie powoda w celi zagęszczonej powyżej dopuszczalnej normy nie spowodowało też zaburzeń funkcjonowania organizmu z punktu widzenia internistycznego i w tym zakresie nie wywołało też trwałego uszczerbku na zdrowiu. Objawy zaburzeń, które wystąpiły u powoda mogły mieć pod względem zdrowotnym niekorzystny charakter, ale z drugiej strony nie nosiły cech stałości i trwałości, gdyż wynikały one m.in. z określonych warunków i sytuacji, w jakich przebywał. W konkluzji mając na uwadze charakter naruszonego dobra osobistego powoda i czasookres naruszeń oraz brak szczególnie dotkliwych skutków naruszeń o trwałym charakterze Sąd I instancji doszedł do przekonania, że stosowną sumą zadośćuczynienia będzie kwota po 1000 zł od pozwanych Aresztu Śledczego w Łodzi, Zakładu Karnego w C., Zakładu Karnego nr.... w łodzi i zakładu karnego w Łodzi. W pozostałej części Sąd oddalił powództwo uznając je za nadmiernie wygórowane. Za niezasadne należało także uznać jego zarzuty dotyczące źle funkcjonującej służby zdrowia, braku właściwej opieki w zakresie dermatologicznym. Powód systematycznie korzystał z opieki medycznej, otrzymywał odpowiednie leki i maści dermatologiczne. Nadto uzyskiwał zgody na dodatkowe spacery oraz kąpiele. Należne odsetki Sąd zasądził na podstawie art 481 § 1 kc uwzględniając w tym zakresie żądanie powoda oraz datę wytoczenia powództwa. Wobec upływu terminu określonego w art 442¹ kc Sąd Okręgowy stwierdził przedawnienie roszczeń powoda ww stosunku do Skarbu Państwa - Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu zapadło w oparciu o art 102 kpc. Od wyroku apelację wnieśli powód oraz pozwani Skarb Państwa - Zakład Karny w C oraz Skarb Państwa - Areszt Śledczy w Łodzi. Pozwany Areszt Śledczy w Łodzi zaskarżył wyrok w części dotyczącej punktu I - zasądzającej od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Łodzi kwotę 1000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 stycznia 2009 r. do dnia zapłaty, a takze punktu 8 - nie obciążenia powoda zwrotem kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego art 233 §1 kpc poprzez: dokonanie błędnej oceny dowodów ustalając na ich podstawie, że osadzenie powoda w warunkach przeludnienia nie miało charakteru wyjątkowego a także, że z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia dóbr powoda- godności i prawa do humanitarnego traktowania, nieuwzględnienie dowodów wskazujących na działanie pozwanego w ramach porządku prawnego- zeznań świadka S. D. oraz pism kierowanych przez pozwanego do sędziego penitencjarnego i sprawozdania z wizytacji sędziego penitencjarnego, a w konsekwencji ustalenie, że pozwany nie wykazał okoliczności uwalniających od odpowiedzialności w zakresie przeludnienia, nieuwzględnienie dowodów z dokumentów - projektów oceny okresowej powoda, próśb powoda (wraz z adnotacjami o pozytywnym rozpatrzeniu) w zakresie dodatkowych łaźni, spacerów, paczek żywnościowych oraz osadzenia w celi pojedynczej, z których wynikało, że powód prawidłowo funkcjonował w pozwanej --- STRONA 4 --- jednostce oraz, że nie została przekroczona zwykła miara cierpienia związana z wykonywaniem kary izolacyjnej; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego: - art 448 kc w związku art 24 § 1 kc oraz art 110 i 248 kkw (w pierwotnym brzmieniu) poprzez uznanie, że pozwany działał w warunkach bezprawności i zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda, a także, że z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności i prawa do humanitarnego traktowania oraz, że zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności pozwanego na zasadzie czynu niedozwolonego, co skutkowało zasądzeniem zadośćuczynienia; - art 102 kpc poprzez błędne zastosowanie i niezasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego na zasadzie przepisu art 98 w zw z art 99 kpc W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie powództwa w części zaskarżonej, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz pozwanego od powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zakład karny w C wniósł apelacje od pkt 3 wyroku zarzucając naruszenie art 34 w zw z art 448 kc i wniósł o zmianę rozstrzygnięcia i oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego zakładu karnego w C. Powód zaskarżył wyrok w części dotyczącej pkt 5 wyroku i zarzucił naruszenie: • przepisów prawa materialnego, a to art 448 kc poprzez jego błędna wykładnię i przyjecie, że zasądzona kwota 4000 zł zadośćuczynienia kompensuje powodowi doznaną krzywdę za naruszenie prawa do godności i humanitarnego traktowania w sytuacji uznania przez Sąd I instancji że kwota zadośćuczynienia nie może mieć wartości symbolicznej. • przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku, a to przepisu art 227 kpc w zw z art 278 § 1 kpc poprzez oddalenie przez sąd I instancji wniosków dowodowych powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy: psychiatry na okoliczność stwierdzenia negatywnego wpływu na zdrowie psychiczne powoda faktu przebywania w przeludnionych celach, a tym samym swobodnego przyjęcia przez sąd, ze rozmiar dolegliwości psychicznych, jakie na skutek przedmiotowego zdarzenia stały się udziałem powoda był niewielkiego stopnia, a stan psychiczny powoda nie nosi cech trwałego uszczerbku na zdrowiu w sferze psychicznej, a jest konsekwencją zaburzeń osobowości i nadużywania substancji psychoaktywnych z cechami uzależnienia, podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika by powód był uzależniony od jakichkolwiek środków psychoaktywnych, a sąd ocenił stan zdrowia psychicznego powoda nie mając ku temu oparcia w specjalistycznej wiedzy z zakresu psychiatrii; dermatologa na okoliczność stwierdzenia, w jakim zakresie stres, jaki odczuwał powód w związku z przebywaniem w przeludnionych celach, miał wpływ na rozwijanie się choroby łuszczycy, a tym samym swobodnego przyjęcia przez sąd, że przebywanie w przeludnionej celi nie spowodowało zaburzeń funkcjonowania organizmu z punktu widzenia internistycznego, i tym samym nie wpływało na zwiększenie rozmiaru choroby łuszczycy, w sytuacji gdy sąd dokonał powyższej oceny nie mając ku temu oparcia w specjalistycznej wiedzy z zakresu interny i dermatologii. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku, a to przepisu art 233 § 1 kpc poprzez dowolna analizę materiału dowodowego i błędne przyjęcie przez sąd, że zeznania świadków uwzględniały tylko ogólne opisy złych warunków panujących w jednostkach penitencjarnych, w sytuacji gdy powołani świadkowie w szczególności świadek B. F. oraz S. M. wskazywali, że powód ze względu a sytuację przeludnienia w celach, w których przebywał był poddany okolicznościom naruszenia jego dóbr osobistych, co miało wpływ na jego psychikę. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od Skarbu Państwa reprezentowanego przez biorące w procesie udział stationes fisci Areszt Śledczy w Łodzi, Zakład Karny w C. Zakład Karny w Łodzi oraz Zakład karny nr.. w Łodzi - na rzecz powoda kwoty łącznie 332 000 zł w równych częściach od każdej z --- STRONA 5 --- reprezentujących skarb państwa jednostek; ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały uiszczone przez powoda w całości ani części. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje wniesione przez skarżących pozwanych zasługują na uwzględnienie co do zasady, natomiast środek odwoławczy wniesiony przez powoda podlega oddaleniu. Sąd Apelacyjny po ponownym przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji. Wbrew odmiennemu przekonaniu skarżącego ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w sprawie została dokonana przez Sąd Okręgowy w sposób rzetelny, zgodnie z kryteriami zakreślonymi w art 233 §1 kpc. Zgłaszane zarzuty dotyczące wskazanej normy prawnej dotyczą w istocie jedynie wpływu warunków panujących w jednostkach penitencjarnych na naruszenie dóbr osobistych powoda. Rację należy przyznać Sądowi Okręgowemu, który wskazał, że podstawę odpowiedzialności pozwanych stanowi art 448 kc w związku z art 24 § 1 kc Źródłem ochrony tej sfery są także art 30 i 40 Konstytucji RP. Do ochrony praw osób osadzonych odnosi się art 41 ust 4 Konstytucji stanowiący, iż każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Materia doznaje również regulacji w przepisach prawa międzynarodowego w tym art 3 Konwencji o ochronie praw Człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. nr 61 poz 284 ze zm), który wprowadza zakaz stosowania tortur i poniżającego traktowania i karania. Według art 7 i 10 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r.(Dz.U. z 1977r. nr 38 poz 167 i 169), nikt nie będzie poddawany torturom lub okrutnemu, nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu lub karaniu, a każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Kodeks karny wykonawczy w art 1 wprowadza zasadę iż m.in. kary wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego oraz zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności określają szczegółowo art 110 kkw oraz art 248 kkw Dotychczasowe orzecznictwo zarówno sądów polskich jak i Europejskiego Trybunału Praw człowieka na gruncie wymienionych regulacji stwierdza ich przekroczenie a w konsekwencji naruszenie dóbr osobistych osób osadzonych w przypadku gdy naruszeniu norm powierzchniowych towarzyszyły także inne niedogodności (por wyroki SN z dnia 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06 i z dnia 17 marca 2010 r. II CSK 486/09, wyroki Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 7 lipca 2010r. I ACa 388/10, nie publ.; z dnia 15 lipca 2010r. I ACa 441/10 nie publ.; z dnia 18 listopada 2009r. I ACa 740/09 i z dnia 5 sierpnia 2010r I ACa 508/10; wyroki ETS z dnia 6 marca 2001 r. nr 40907/98, Dougoz przeciw Grecji, z dnia 29 kwietnia 2003 r. nr 50390/99 McGlinchey przeciw Wielkiej Brytani i z dnia 11 marca 2004 r. nr 40653/98 Iorgov przeciwko Bułgarii) szczególną uwagę zwrócić należy na poglądy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyrażone w uzasadnieniach orzeczeń w sprawach nr 17885/04 i 17 599/05 będących następstwem skarg obywateli Polskich K.O. i N. S. przeciwko polsce, w których stwierdzono, że umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia wiązało się z naruszeniem art 3 Konwencji. Konkluzje Trybunału nawiązywały jednak do wcześniejszego orzecznictwa albowiem w obu wymienionych sprawach, wydanych w analogicznych stanach faktycznych naruszeniu normy powierzchniowej towarzyszyły inne niedogodności. Osadzeni byli wyjątkowo często przemieszczani pomiędzy celami, okresy przebywania w warunkach przeludnienia były długie, więźniowie zmuszani byli do brania kąpieli w dużych 24 osobowych grupach. Co więcej przekroczenie norm powierzchniowych było drastyczne i w skrajnych wypadkach na jednego osadzonego przypadała powierzchnia --- STRONA 6 --- mniejsza niż 2 m². W związku ze stanowiskiem ugruntowanym w najnowszym orzecznictwie w tym m.in. uchwale Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 25/11 ustalenie odpowiedzialności wymaga ustalenia jedynie bezprawności działania naruszyciela nie zaś jego winy. W konsekwencji nie zasługują na podzielenie wszelkie argumenty podnoszone przez skarżących pozwanych dotyczące polityki karnej, czy proporcji ilości miejsc jakimi dysponowały poszczególne jednostki w stosunku do liczby osób kierowanych do odbywania kar pozbawienia wolności. W tej sytuacji rozważenia wymaga kwestia bezprawności działania pozwanych. Bezspornym jest fakt przebywania przez powoda w warunkach przeludnienia we wszystkich jednostkach penitencjarnych, w tym także w Areszcie śledczym w Łodzi oraz zakładzie karnym w C. Przewlekłe osadzenie w warunkach przeludnienia niezależnie od zachowania szczegółowych wymagań monitorowania stanu osobowego więźniów czy zgłaszania tej sytuacji sędziemu penitencjarnemu w myśl art 248 kkw stanowi istotny argument za uznaniem przekroczenia powyżej wymienionych norm, a w konsekwencji bezprawności działania pozwanych. Niemniej jednak wziąć pod uwagę należy szczególne okoliczności występujące w sprawie niniejszej dotyczące warunków osadzenia dotyczących powoda. W odniesieniu do pobytu z ZK w C podkreślenia wymaga, że podczas osadzenia w wymienionej jednostce od 11 października 2004 r. do końca pobytu powód przebywał w pawilonie 37, w którym cele były otwarte w ciągu dnia. W związku z tym osadzeni przez łącznie 6 godzin dziennie mogli przemieszczać się po pawilonie. Dodatkowo mogli korzystać co drugi dzień ze spacerów, zaś dwa lub trzy razy w tygodniu z zajęć na boisku (zarządzenie nr 1 k 74-75) Ponadto powód przez okres łącznie 8 miesięcy wykonywał pracę, a także uczestniczył w zajęciach szkolnych gdyż w tym czasie ukończył 4 semestry zasadniczej szkoły zawodowej dla dorosłych (k 81-84) W trakcie pobytu nie zgłaszał skarg (k. 85-86), szeroko korzystał z więziennej służby zdrowia (k.92-100). Zatem uciążliwość wynikająca z faktu przebywania w przeludnionych celach była niewielkiego stopnia, gdyż z uwagi na pracę i naukę oraz otwarcie cel, powód przebywał w warunkach przeludnienia jedynie w porze nocnej. Z kolei w okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w Łodzi uwzględniano wszelkie prośby, zmierzające do poprawy warunków odbywania kary, w tym w szczególności dotyczące otrzymywanych paczek, możliwości dodatkowych kąpieli, spacerów, a także umieszczania w celi pojedynczej (k. 367-379). Powód przebywał w warunkach przeludnienia przez okres około 5 miesięcy w celach przeludnionych, jednakże pierwsza jego prośba o przeniesienie do celi jednoosobowej została uwzględniona, w takiej celi powód przebywał także przez kilka miesięcy. Zatem uciążliwości związane z faktem przeludnienia w tym zakładzie również nie były dla powoda tak duże. Drugim argumentem podnoszonym przez powoda mającym świadczyć o naruszeniu dóbr osobistych są okoliczności związane z leczeniem choroby skóry na jaką cierpi i reakcjami współwięźniów na jego schorzenie. W ocenie Sądu Apelacyjnego tezy stawiane przez stronę powodową nie zasługują na podzielenie. Reakcje otoczenia na schorzenia w postaci łuszczycy nie zależą bowiem od wielkości powierzchni przypadającej na osadzonego. Przede wszystkim wpływ na nie ma kultura osobista osób skazanych, na którą pozwani nie mieli wpływu. Podkreślenia wymaga także, że schorzenie to choć przewlekłe nie mogło być szczególnie istotnym elementem życia więziennego skoro jeden ze świadków - D.B. osadzony wspólnie z powodem w Areszcie Śledczym w Łodzi nie wiedział o nim. (k.434) W odniesieniu do jakości leczenia więziennego podkreślenia wymaga, że powód szeroko korzystał z pomocy lekarskiej udostępnianej osadzonym. Ponadto z wiedzy dostępnej każdemu przeciętnemu obywatelowi powszechnie wiadomo, że dostęp do publicznej służby zdrowia, którą mają zapewnione osoby pozostające na wolności jest w istocie ograniczony, wymaga często długotrwałego oczekiwania na wizyty czy diagnostykę- co w szczególności dotyczy wizyt u lekarzy specjalistów. Uprawnionym jest zatem twierdzenie, że opieka medyczna jaka powód został --- STRONA 7 --- otoczony w jednostkach penitencjarnych w istocie nie odbiegała od tej jaką skarżący miałby zapewnioną pozostając na wolności. Stwierdzić zatem należy, że wnioski wysuwane przez powoda dotyczące wpływu przebiegu leczenia na jego stan zdrowia psychicznego są zbyt daleko idące zwłaszcza, że jak sam twierdzi na łuszczycę cierpi od dzieciństwa, jest to choroba samoistna, której konsekwencje ponosi niezależnie od faktu odbywania kary pozbawienia wolności. W konkluzji- abstrahując od właściwości osobistych skarżącego obiektywna ocena warunków osadzenia wskazuje, iż mimo czasowego przekroczenia normy wynikającej z art 110 § 1 kkw traktowanie powoda nie nosiło cech nieludzkiego czy poniżającego traktowania i mieściło się w ramach szeroko rozumianego humanitaryzmu. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że powód jest recydywistą penitencjarnym, wielokrotnie popełniał czyny karalne (k.365) Będąc wcześniej osadzony winien się zatem liczyć z konsekwencjami w postaci warunków związanych z wykonywaniem kary pozbawienia wolności. W tym miejscu odnieść się także należy do zarzutu naruszenia art 227 kpc w zw z art 278§ 1 kpc zgłoszonego przez powoda. Wnioski dowodowe o powołanie biegłych lekarzy dermatologa i psychiatrów w tym stanie rzeczy są nieprzydatne dla rozstrzygnięcia. Jak wykazano powyżej zastosowane wobec powoda leczenie nie odbiegało od standardów obowiązujących w kraju, a ponadto brak jest podstaw by sądzić, że samo nieznaczne naruszenie norm powierzchniowych mogło mieć wpływ na przebieg leczenia choroby powoda. Niewątpliwie była ona dla powoda dodatkową dolegliwością, jednakże jej przebieg nie miał związku z samym faktem czasowego przebywania powoda w celach przeludnionych. Powód przebywając w zakładzie karnym nie zgłasza dolegliwości psychicznych. W zakładzie karnym w C. uczył sie i pracował oraz przebywał w celach półotwartych, zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że przeludnienie w celach miało wpływ na pogorszenie jego stanu psychicznego. Powód nie zgłaszał również dolegliwości psychicznych w Areszcie Śledczym w Łodzi. Przechodząc do rozważań nad kwestią zasadności zadośćuczynienia przyznanego przez sąd I instancji podkreślić należy, iż jego wysokość powinna odpowiadać wielkości ustalonej krzywdy, albowiem świadczenie stanowić ma ekwiwalent utraconych dóbr (por A. Cisek (w:)E. Gniewek, Kodeks cywilny Komentarz Warszawa 2008 art 445 nb3). W myśl powszechnie przyjętego poglądu w orzecznictwie i doktrynie nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art 448 kc. W przywołanej wcześniej uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 r. III CZP 25/11 oraz między innymi w wyroku z dnia 27 października 2011 r. V CSK 489/10 (opubl. LEX nr 1102552)Sąd Najwyższy stwierdził, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m² może stanowić wystarczającą przesłankę naruszenia dóbr osobistych wskazał jednocześnie, że fakt ten nie przesądza o zasadności roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art 448 kc (por także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2011 r. V CSK 113/11 opubl LEX nr 1101690) Konkludując tę część rozważań Sąd Apelacyjny stwierdza zasadność apelacji pozwanych w odniesieniu do zarzutu naruszenia art 23 i 24 kc w zw z art 448 kc i w konsekwencji nie uwzględnia poglądów przeciwnych w tej kwestii wyrażonych w środku odwoławczym powoda. Uznać bowiem należy, że wprawdzie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda przez fakt odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach jednakże jak wykazano powyżej było ono na tyle nieznaczne, że nie uzasadnia ono przyznania zadośćuczynienia w myśl art 448 kc. Pozwany Areszt Śledczy w Łodzi zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie art 102 kpc przez niezasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego na zasadzie przepisu art 98 w zw z art 99 kpc. Biorąc pod uwagę okoliczności przedmiotowej sprawy, subiektywne przekonanie powoda o zasadności dochodzonego roszczenia, a przede wszystkim znikome możliwości płatnicze zgłaszany zarzut należy ocenić jako nietrafny. W konsekwencji Sąd Apelacyjny na podstawie art 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo w stosunku do skarżących pozwanych tym samym uwzględniając w całości apelację pozwanego zakładu karnego w C i Aresztu Śledczego w Łodzi w części. --- STRONA 8 --- W pozostałej części Sąd drugiej instancji oddalił apelację Aresztu Śledczego w Łodzi oraz Apelację powoda w całości na podstawie art 385 kpc Na podstawie art 102 kpc w związku z art 391 kpc nie obciążono powoda kosztami procesu w instancji odwoławczej na rzecz strony pozwanej. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie § 2 ust 3, § 6 ust 7 i § 13 ust 1 pkt 2 i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) - Dz.U. nr 163 poz 1348