Postanowienie I ACa 274/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 274/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Sędziowie: SSA Barbara Górzanowska SSA Zbigniew Ducki Protokolant: st.sekr.sądowy Barbara Piaszczyk po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa J. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Tarnowie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 28 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 228/11 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda J. M. na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700zł ( dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokata T. D. kancelaria Adwokacka w Tarnowie, ulica … kwotę 3.321zł ( trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych), w tym 621zł podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej świadczonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I A Ca 274/12 Uzasadnienie Powód J. M. domagał się od Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w Tarnowie zasądzenia kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Na uzasadnienie swojego żądania powód podał, iż podczas pobytu w Zakładzie Karnym w Tarnowie doszło do szeregu nieprawidłowości, które w konsekwencji doprowadziły do naruszenia jego dóbr osobistych. Powód zarzucił stronie pozwanej przede wszystkim: nadmiernie przeludnienie cel oraz braki w ich wyposażeniu. W szczególności powód wskazał, iż kącik sanitarny nie był oddzielony od reszty celi przez co był narażony na wydobywanie się nieprzyjemnych zapachów tym bardziej, iż w ubikacji nie było osobnej wentylacji, jak również nie było odrębnego oświetlenia. Nadto w celach brak było ciepłej wody co utrudniało utrzymanie higieny osobistej czy umycie naczyń, powód zarzucił również, iż osoby wydające osadzonym posiłki były niewłaściwie ubrane, osadzonym wydawano starą i zużytą pościel, a znajdujące się w celach szafki nie były zabezpieczone. Powód wskazał również, iż miały miejsce wypadki niewłaściwego zachowania funkcjonariuszy służby więziennej m.in. co do sposobu przeprowadzania rewizji osobistej. Powód zarzucił również, iż w okresie kiedy przebywał w Zakładzie Karnym w Tarnowie odmówiono mu udzielenia przepustki losowej na pogrzeb osoby bliskiej. Strona pozwana zstępowania przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniosła o oddalenie roszczeń powoda oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Strona pozwana przyznawała, iż powód przebywał w Zakładzie Karnym w Tarnowie od 30 listopada 2005 roku do dnia 28 sierpnia 2006 roku. Strona pozwana odnosząc się do roszczeń powoda podniosła zarzut przedawnienia z dniem 29 sierpnia 2009 roku. Nadto zaprzeczyła okolicznościom podniesionym przez powoda, które nie zostały przez nią przyznane. W ocenie strony pozwanej względem powoda przestrzegano warunków wykonywania kary pozbawienia wolności wynikających z przepisów prawa. mieszkalne były wyposażone w wyodrębniony, zabudowany kącik sanitarny, środki higieniczne i sprzęt kwaterunkowy zapewniający zarówno indywidualne miejsce do spania jak również miejsce do spożywania posiłków. Każda z cel miała instalację centralnego ogrzewania --- STRONA 3 --- zapewniającą właściwą temperaturę, wentylację oraz odpowiednie oświetlenie jarzeniowe i żarowe. Powód miał zagwarantowane prawo do codziennego godzinnego spaceru na świeżym powietrzu, oraz przebywania także poza celą w związku z innymi czynnościami (widzenia, zajęcia świetlicowe, kaplica, łaźnia itp), miał dostęp do zajęć kulturalno oświatowych i sportowych na ogólnych zasadach przewidzianych dla wszystkich osadzonych. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2011r Sąd Okręgowy w Tarnowie oddalił powództwo i zasądził od pozwanego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem kosztów postępowania. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujące istotne fakty: Powód przebywał w Zakładzie Karnym w Tarnowie od 30.11.2005r do 28.08.2006r. Powód odbywał karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Cieszynie z przestępstwo z art.280 § 1 k.k. W tym okresie przebywał w celach o powierzchni od 8,17 m² do 8,62 m² . W każdej celi przebywało jeszcze dwóch osadzonych. Każda z cel była wyposażona w kącik sanitarny oddzielony od reszty celi murowaną przeszkodą. Cele wyposażone były w centralne ogrzewanie, elektryczność, umywalkę, bieżącą wodę, grzałkę. Cele wentylowano. Co dwa tygodnie dostarczano czysta pościel, co miesiąc nowe środki czystości. Powód miał zapewnioną możliwość godzinnego spaceru, raz w tygodniu g ciepłej kąpieli. Miał dostęp do biblioteki, zajęć kulturalnych i sportowych, aktów prawnych, opieki lekarskiej. Zakład był bieżąco kontrolowany. Kontrole nie potwierdziły zarzutów powoda. W dniu 6.06.2006r odmówiono powodowi przepustki na pogrzeb ojczyma. Sąd oparł swoje ustalenia miedzy innymi w oparciu o zeznania świadka S. B. wspólnie osadzonego z powodem. Świadek nie potwierdził, aby pobyt w Zakładzie wiązał się z jakimiś szczególnymi niedogodnościami. Sąd uznał powództwo za przedawnione. Pozew wszak został wniesiony w dniu 18 marca 2011r, natomiast powinien zostać wniesiony w terminie trzech lat od daty opuszczenia zakładu karnego, czyli najpóźniej 28 sierpnia 2009r. Mimo to Sąd rozpoznał sprawę merytorycznie i nie znalazł przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa do zasądzenia zadośćuczynienia. --- STRONA 4 --- W ocenie Sądu I Instancji sam fakt przekroczenia normy powierzchni 3 m² na jednego osadzonego nie świadczy o naruszeniu dóbr osobistych powoda, gdyż sprawę należy ocenić kompleksowo, tym bardziej, że przekroczenie norm było nieznaczne ( w najmniejszej celi do zachowania normy brakowało 28 cm², a w największej 14 cm²). Natomiast inne zarzuty nie zostały potwierdzone. Apelację od tego wyroku złożył powód, zarzucając: a/ naruszenie prawa materialnego, tj. art. 448 kc w związku z art. 23 i art. 24 §1 kc, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie niezgodni e z ustawą zasadniczą tj. art. 40 oraz 41 ustęp 4 Konstytucji RP, co skutkowało niesłusznym oddaleniem powództwa, pomimo iż zebrany materiał dowodowy wskazuje na zasadność roszczenia powoda, a także niewłaściwe zastosowanie art. 442¹ § 1 kpc o przedawnieni u roszczenia powoda objętego pozwem - sprzecznie z treścią art. 5 kpc, b/ n aruszenie prawa procesowego tj .przepisów postępowania cywilnego, a w szczególności art. 227 w zw. z art. 232 kpc przez niedopuszczenie dowodu z przesłuchania innych świadków poza jednym wskazanym przez powoda, na okoliczności związane z twierdzeniami pozwu, co do niehumanitarnego, nieludzkiego traktowania powoda w czasie jego pobytu w ZK w Tarnowie, a przez to naruszenie jego godności osobistej, jako człowieka i obywatela , a pona dto naruszenie treści art. 233 § 1 kpc przez brak wszechstronności i obiektywizmu w ocenie zebranego materiału dowodowego nawet wbrew treści dostarczonych przez pozwanego dowodów z dokumentów. Zarzucając powyższe wniósł o zmianę wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości oraz obciążenie kosztami procesu strony pozwanej w całości, tym także kosztami wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu za II instancję, ewentualnie o chylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia co do kosztów procesu i zastępstwa. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny uznał za swoje oraz trafnie zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego. Przede wszystkim Sąd I Instancji zasadnie uwzględnił zarzut przedawnienia, co powinno uczynić zbę dnym merytoryczne rozpoznanie sprawy. --- STRONA 5 --- Powód dochodził roszczenia majątkowego w postaci zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności. Zasadą wyrażoną w art. 117 i nast. k.c. jest to, że roszczenia majątkowe u legają przedawnieniu. Roszczenia zapłaty odpowiedniego zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego przedawniają się zgodnie z szczególna regulacją dotyczącą czynów niedozwolonych. Wynika to zarazem z systematyki przepisów prawa cywilnego i umieszczenia tychże przepisów w dziale o czynach niedozwolonych jak i z treści samego art. 24 ust. 1 k.c, zgodnie z którym zadośćuczynienia poszkodowany może żądać „na zasadach przewidzianych w kodeksie", a więc także przy uwzględnieniu kodeksowych przepisów o przedaw nieniu roszczeń majątkowych. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 442 § 1 k.c, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegało przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawniało się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Dokonując wykładni tego przepisu Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05 (OSNC 2006, nr 7 - 8, poz. 114), wyjaśnił, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę (art. 441 § 1 KC), bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się ujawniła. Następnie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05 (OTK - A 2006, nr 8, poz. 97) orzekł, że art. 442 § 1 zdanie drugie k.c przez to, że pozbawia pokrzywdzonego do chodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę, jest niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji oraz że powołany przepis traci moc obowiązującą z dniem 31 grudni a 2007 r. Przed upływem tego terminu, w dniu 10 sierpnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 80, poz. 538), którą uchylono art. 442 k.c. i dodano art. 442 1 . Według tego przepisu, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dn ia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące --- STRONA 6 --- szkodę, a w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawie nia. Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r., do roszczeń powstałych przed dniem jej wejścia w życie, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442¹ k.c. Przyjmując, że początek t rzyletniego terminu przedawnienia z art. 442 § 1 k.c. należało łączyć z krzywdą, która powstała do 28 sierpnia 2006 roku., trzeba stwierdzić, że termin ten rozpoczął bieg w dniu 29 sierpnia 2006 roku, kiedy to powód opuścił Zakład Karny. Zatem trzechletni termin, o którym była mowa w art. 442 § 1 zdanie drugie KC, upływałby z dniem 29 sierpnia 2009 r. Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytoczone zostało w dniu 18 marca 2009 r., a więc po upływie trzechletniego terminu. Należy mieć na uwadze, że ustale nie wiedzy poszkodowanego o krzywdzie nie jest rekonstrukcją rzeczywistego stanu świadomości poszkodowanego, lecz stanowi przypisywanie mu świadomości wystąpienia szkody według kryteriów zrelatywizowanych do właściwości podmiotowych poszkodowanego, dostępn ej mu wiedzy o okolicznościach wyrządzenia krzywdy oraz zasad doświadczenia życiowego, w szczególności co do powiązania zaistniałej krzywdy z określonym naruszeniem dóbr osobistych (podobnie wyr. S.A. w Krakowie z 19.3.1991 r., I ACr 39/91, OSA 1991, Nr 4, poz. 28). W niniejszym stanie faktycznym - w świetle powyższych warunków - powód o tym, że narusza się jego dobra osobiste musiał wiedzieć już w chwili gdy te domniemane naruszenia występowały. Oznaczało to, że powództwo - niezależnie od przyjętej interpr etacji przepisów - zostało wniesione po upływie terminu przedawnienia roszczenia. Nieuzasadniony jest zarzut, że uwzględnienie zarzutu przedawnienia jest naruszeniem art. 5 k.c. Przede wszystkim, zarzut ten nie został uzasadniony, w szczególności skarżący nie wskazał ani jednej przyjętej w społeczeństwie zasady współżycia, jaka - w aspekcie faktycznych okoliczności sprawy - została naruszona. Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wyjaśniał, że uwzględnienie zarzutu przedawnienia może być uznane za naruszające art. 5 k.c. tylko w sytuacjach wyjątkowych i jeśli --- STRONA 7 --- przekroczenie terminu przedawnienia jest niewielkie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2005 r., II UK 203/04, LEX nr 603770). Niezależnie od powyższego trafnie przyjmuje Sąd I instancji , iż powód nie wykazał niezgodności z prawem działania funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa- Zakładu Karnego w Tarnowie w sposób pozwalający na przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kc. Przez niezgodność z prawem zachowania rozumie się bezprawność działania bądź zaniechania polegająca na naruszeniu przez funkcjonariuszy Skarbu Państwa obowiązujących przepisów prawa czyli określaną w orzecznictwie i literaturze bezprawność w wąskim znaczeniu nie obejmującą działania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. W sprawie niniejszej brak jest dowodów przemawiających za zaistnieniem zdarzeń, które przypisuje powód stronie pozwanej. Ustalenia poczynione w postępowaniu karnym wbrew twierdzeniom apelacji nie mogą stanowić jakiegokolwiek punktu wsparcia na okoliczność potwierdzenia wersji powoda gdyż nie stwierdzono w nich przypisywanych funkcjonariuszom służby więziennej zachowań. Nieuprawniony jest również zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Naruszenie art. 233 § 1 kpc może polegać na dokonaniu przez sąd oceny dowodów z naruszeniem zasad określonych w tym przepisie. Prawidłowe podniesienie takiego zarzutu wymaga zatem wskazania konkretnego dowodu przeprowadzonego w sprawie, którego zarzut ten dotyczy i podania, w czym skarżący upatruje wadliwą jego ocenę. Naruszenie tego przepisu nie może polegać na pominięciu przez sąd przy wyrokowaniu określonej okoliczności faktycznej, nawet jeżeli strona uważa ją za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 r., II CK 293/02). Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 §1 kpc wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, tylko to bowiem może zostać przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Przekonanie strony o innej niż przyjętej przez sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sąd, nie jest wystarczającym powodem do formułowania zarzutu naruszenia przywołanego przepisu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu: z dnia 21 maja 2008 r., I ACa --- STRONA 8 --- 953/07, z dnia 9 kwietnia 2008 r., I ACa 205/08, z dnia 30 stycznia 2008 r., I ACa 1040/07). Bezzasadny jest także zarzut dotyczący art. 227 kpc. Jeżeli przeprowadzenie dowodu nie było konieczne z uwagi na inne dowody przeprowadzone w sprawie dotyczące tych samych okoliczności, to nie można w tym zakresie stawiać przedmiotowego zarzutu. Przedstawione racje skutkowały oddaleniem apelacji na zasadzie art. 385 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w oparciu zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawie art. 98 k.p.c , 99 k.p.c. i 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1349) uznając, iż nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości niniejszej sprawy uzasadnia przyznanie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w kwocie 2.700 zł, czyli w najniższej taryfowej stawce. Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku, Nr 1234, poz. 1058 ze zm. ) sąd przyznał ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu kwotę 3321 złote wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną udzieloną powodowi w postępowaniu apelacyjnym obliczone według zasad przewidzianych przez § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ) w tym 621 złotych podatku VAT.