Wyrok I ACa 266/O8

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 266/O8 ~ €=;\\:=;.i=‘:>1' =§r+ '‘ "V.‘*5‘.’.~“§& "4!/*1“~= 2 n‘ %\= WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ " Dnia 9 grudnia 2008 r. Sad Apelacyjny w Lublinie; I Wydziai Cywilny W w skladzie: ’ A Przewodniczagy  Sedzia A SA Ryszard Zmigrodzki (sprawozdawca) Sedziaz SA Ewa LauberDrzazga  Sedzia: SA Walentyna LukornskaDrzymaia ' Protokolant Agnieszka Pawlikowska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powédztwa W ‘ Z " przeciwko Skarbowi Pafistwa  Aresztowi §ledczemu w L ' 0 odszkodowanie na skutek apeiacji powbda od wyroku Sqdu Okrggowego w Lublinie 2 dnia 8 iutegea 2008 r., sygn. akt 1 C 242/07 oddala apelacje. '<<. *5’ 1 /<'/‘“_% i Q" ' "‘:""* ‘iiE%Ga.zgod110é<Ez0ryginaie§r‘ /' ‘ * $5. ..4 * i $0‘ : ’»?*~,,;.~£' ‘Q’ 5 sw1a<1<:z\ C§1,{_Q(,u,u'%/ 1 ~ = ¢a;=z3 a&.u‘8i81‘Za&_:.i =11: ‘fa we Oi~2*'#'c= fi__,,,....!.__,____ . '9 '.','  ' .._ °:"P= I ‘ 7 4°1.‘; AM“ I : i Sygn. akt I ACa 266/08 '~ 2-;\\:~'.<_:;z`zŁ' ea '-' '›-ma-¿'-‹-§a fé//*i`*=~= Ê 1' Š* WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V' Dnia 9 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny W w składzie: " Ą Przewodniczący - Sędzia Ą SA Ryszard Źmigrodzkí (sprawozdawca) Sędzia: SA Ewa Lauber-Drzazga - Sędzia: SA Walentyna Łukomska-Drzymała ` Protokolant Agnieszka Pawlikowska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa W _ Z -' przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w L ` o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 8 'Lutego 2008 r., sygn. akt l C 242/07 oddala apelację. '<‹. lt” „ /<'/`“_% Í a ' “'3'""* :L-Ę2Ga.zą:›d11ośćz01'ygšnałe§rz 1' ` „ ¿Š_- .„-« ~" 1 %‹f\ an *›-?"/MSP „¿*' ¿ swiaficzx dI,{Q(,¿¿u›â/ z ~ =' uiazzzş' mreiarz ząu -.ry *ła wn: O¿~'¿^`=`‹:= å__,„„...„____` . 'Ÿ 'Í' ' ' „_ °:"f=- Ĺ ` -Y Fzi. „kx I ā Ą --- STRONA 2 --- I ACa 266/08 UZASADNIENIE W pozwie wniesionym 15 maja 2007 r. (po jego doprecyzowaniu — k 126) W . Z domagal siq zasqdzenia na jego rzecz od Skarbu Pafzstwa reprezentowanego przez Affiolt $ledczy w L . kwoty 500.000 ziotych tytuiem zadoééuczynienia za naruszenia jego débr osobistych, a to godnoéci osobistej, prawa do intynmoéci i hmnanitarnego traktowania, ktore doznawaly uszczerbku w okresie jego pobytu we wskazanym Areszcie odi19 grudnia 2006 r. i nadal. _ ' W uzasadnieniu, w dziewiqciu punktach obszernie wymienii rozliczne okolicznoéci, lctorych zaistnienie wbrew obowiqzujapemu prawu lcrajowemu i europejskiemu skazywaio go, na poniienie i uwlaczalo godnoéci. Wskazai W_iQC, Ze: umieszczano go W przeludnionych celach, gdzie na. jednego osadzonego przypadala znacznie rnniejsza powierzchnia nit zastrzeione prawom 3 m2, iloéé sprzqtow (szafek, stolikow, krzesel) byla niewystarczaj apa, a cele zawilgocone, zagrzybione, bez dostqpu do okna i wietrzenia; nie zapewniono mozliwoéci uczestniczenia w zajqciach kulturahiooéwiatowych wobec braku dostqpu do éwietlicy, warunkow do uprawiania éwiczefi fizycznych, ale tez dostqpu do aktow prawnych, w tym regulaminu aresztu i komentarzy do kodeksow; L1t1‘L1dI1i8.Il0 korespondencjq przez opéinianie Wysyfld jego listow; utrudniano utrzymywanie higieny osobistej — wszystkie krany z wylapzniliiem czasowym, dostqp do ciepiej wody (kqpieli) tylko raz W tygodniu, za maio gniazdek prqdowych W ceiach, wylapzanie prqdu W gniazdkach W godzinach 73° do 930, zakaz posiadania grzaiek do wody o mocy ponad 300 W i W iloéci wiqkszej niz dwie na celeg, traktowano przedmiotowo; przez zamontowanie W oknach siatek i ekranow plastikowych oraz zbyt slabych zarowek zmuszano do egzystowania przy niedostatecznym oéwietleniu; wreszcie umieszczano go w celach z palapymi (choé nie pali od czterech lat i to deklarowal), inwalidami i niepehxosprawnymi, a takze osobami o r_o2r1ym stopniu demoralizacji, gdy nie we wszystkioh celach byly osobne pomieszczenia sanitarne. Na potwierdze_nie ty<_:h'oko1icznoéci zglosil dowod z siedmiu éwiadkow. I ACa 266/08 UZASADNIENIE W pozwie wniesionym 15 maja 2007 r. (po jego doprecyzowaniu - k 126) W _ Z domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Panstwa reprezentowanego przez Areszt Śledczy W L . kwoty 500.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenia jego dóbr osobistych, a to godności osobistej, prawa do intymności i humanitarnego traktowania, które doznawały uszczerbku W okresie jego pobytu we wskazanym Areszcie odi19 grudnia 2006 r. i nadal. _ ' W uzasadnieniu, w dziewięciu punktach obszernie wymienił rozliczne okoliczności, których zaistnienie wbrew obowiązującemu prawu krajowemu i europejskiemu skazywało go na poniżenie i uwłaczało godności. Wskazał więc, że: umieszczane go W przeludnionych celach, gdzie na jednego osadzonego przypadała znacznie mniejsza powierzchnia niz zastrzeżone prawem 3 mz, ilość sprzętów (szafek, stolików, krzeseł) była niewystarczaj ąca, a cele zawilgocone, zagrzybione, bez dostępu do _okna i wietrzenia; nie zapewnione mozliwości uczestniczenia w zajęciach kulturalne-oświatowych wobec braku dostępu do świetlicy, warunków do uprawiania ćwiczeń iizycznych, ale też dostępu do aktów prawnych, W tym regulaminu aresztu i komentarzy do kodeksów; utrudniano korespondencję przez opóźnienie Wysyłki jego listów; utrudniano iitrzyniywanie higieny osobistej - Wszystkie krany z wyłącznikiem czasowym, dostęp do ciepłej wody (kąpieli) tylko raz W tygodniu, za mało gniazdek prądowych w celach, wyłączanie prądu W gniazdkach W godzinach 73° do 93°, zakaz posiadania grzałek do wody o mocy ponad 300 W i W ilości większej niż dwie na celę, traktowane przedmiotowe; przez zamontowanie W oknach siatek i ekranów plastikowych oraz zbyt słabych żarówek zmuszano do egzystowania przy niedostatecznym oświetleniu; wreszcie umieszczane go w celach z palącymi (choć nie pali od czterech lat i to deklarował), inwalidami i niepełnosprawnymi, a także osobami c różnym stopniu demoralízacji, gdy nie we wszystkich celach były osobne pomieszczenia sanitarne. Na potwierdzenie tychokoliczności zgłosił dowód z siedmiu świadków. --- STRONA 3 --- Safid Okreggowy W Lublinie po présiuchaniu W charakterze strony powoda i dwoch ze zgioszonych przez niego éwiadkéw oraz przeprowadzeniu dowodow zaoferowanych przez pozwanego uznai sprawq za wyjaéniona, oddalil pozostaie wnioski dowodowe powoda i zaskarzonym wyrokiem powodztwo oddalii obciagajap powoda na rzecz pozwanego kosztami procesu (przez zasqdzenie kwoty 7.200 ziotych). Sqd ten wyprowadzil rozstrzygniqcie z nastq"ajqcych ustalefi i rozwazafi. W Areszcie §ledczym w L. . ‘ przez caiy czas pobytu tam powoda (a wiagc od 19 grudnia 2006 r.) panowalo tzw. przeludnienie, to znaczy na jednego osadzonego przypadala powierzchnia mniejsza niz 3 m2 wymagana stosownie do art. 110 § 2 kkw. Kierownictwo Aresztu podejmowalo wszelkie mozliwe dzialania lagodzape to zjawisko (adaptacja na. cele dla osadzonych éwietlic, pomieszczezi gospodarczych, oddawanie do uzytku nowych pawilonow), a takze — na gruncie obowiqzojapego prawa formalnie je legalizujape stosownie do regui wynikajapych z art. 248 § 1 kkw i § 2 rozporzqdzenia Ministra Sprawiedliwoéci z 19 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu postqpowania wiaéciwych organow w wypadku, gdy liczba osadzonych W zakladach karnych lub aresztach éledczych przekroczy w skali kraju ogolnd pojemnoéé tych zakiadow (k — 5558  zarzddzeifia dyrektora 0 czasowym odstqpieniu od wymogu zachowania normy nie mniej niZ 3 mg powierzchni na_ kazdego osadzonego W‘ celi i k ~ 5960 zawiadomienia o nich sddu penitencjamego ~ Dz. U. Nr 65 poz. 459). Pomimo ,,zagqszczenia”, "cele sq wyposazone W odpowiedniq do liczby osadzonych iloéé iézek. Osadzonym zapewnia sie; dostqp do prasy, radiowozia, biblioteki. Majq mozliwoéé korzystaé z gier planszowych w celach. Pobudza sie; ich do aktywnoéci fizycznej przez ’ codzienne spacery, tworzenia warunkow do uprawiania sportu. W razie problemow zapewniana jest konsultacja psychologa. Wbrew zarzutom powod nie zgiaszal oddziakowemu wychowawcy potrzeby wglagiu do aktow prawnych, takie nie podnosil istnienia zagroienia dla bezpieczefistwa wiasnego lub innycli osob. . Sąd Okręgowy W Lublinie po pråsłuchaniu w charakterze strony powoda i dwóch ze zgłoszonych przez niego świadków oraz przeprowadzeniu dowodów zaoferowanych przez pozwanego uznał sprawę za wyjaśnione, oddalił pozostałe wnioski dowodowe powoda i zaskarżonym wyrokiem powództwo oddalił obciążając powoda na rzecz pozwanego kosztami procesu (przez zasądzenie kwoty 7.200 złotych). Sąd ten wyprowadził rozstrzygnięcie z nastęr'-ijących ustaleń i rozważań. W Areszcie Śledczym w L. . ` przez cały czas pobytu tam powoda (a więc od 19 grudnia 2006 r.) panowało tzw. przeludnienie, to znaczy na jednego osadzonego przypadała powierzchnia mniejsza niz 3 mz wymagana stosownie do art. 110 § 2 kkw. Kierownictwo Aresztu podejmowało wszelkie możliwe działania łagodzące to zjawisko (adaptacja na cele dla osadzonych świetlic, pomieszczeń gospodarczych, oddawanie do użytku nowych pawilonów), a także - na gruncie obowiązującego prawa formalnie je legalizujące stosownie do reguł wynikających z art. 248 § l kkw i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 19 kwietnia 2006 r. W sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (k - 55-58 - zarządzenia dyrektora o czasowym odstąpieniu od wymogu zachowania normy nie mniej niz 3 mz powierzchni na kazdego osadzonego w' celi i k »- 59-60 zawiadomienia o nich sądu penitencjarnego -~ Dz. U. Nr 65 poz. 459). Pomimo „zagęszczania”, ' cele są Wyposażone W odpowiednią do liczby osadzonych ilość łóżek. Osadzonym zapewnia się dostęp do prasy, radiowęzła, biblioteki. Mają możliwość korzystać z gier planszowych w celach. Pobudza się ich do aktywności fizycznej przez j codzienne spacery, tworzenia warunków do uprawiania sportu. W razie problemów zapewniana jest konsultacja psychologa. Wbrew zarzutom powód nie zgłaszał oddziałowemu wychowawcy potrzeby wglądu do aktów prawnych, także nie podnosił istnienia zagrożenia dla bezpieczeństwa własnego lub innych osób. . --- STRONA 4 --- 3 We Wszystkich celach, W ktorych przebywal powéd istnialy zabudowane wqziy sanitarne, mnozliwiajape intymne i nieslmgpowane z nich korzystanie (jedynie W celach dla osadzonych Wymagajqcych szczegolnego nadzoru lub chronionych toaleta i innywaika oslonigte sat— bez zabudowy — blachd stalowau co umoziiwia ich pozostawanie pod staid kontrolq). Liczne kontrole — zarowno wewnqtrzzne, jak i przeprowadzane przez organy niezaleine od pozwanego — nie stwierdziiy jakichkolwiek uchybiefi W zakresie stanu sanitarnego cel i ich przydatnoéci do zajmowania przez ludzi. Drobne zaé usterki byly na biezapo usuwane. . W celach funkojonuje Wentylacja grawitacyjna, jak tez jest zapewniony dostqp do naturalnego éwiatla, ograniczony jedynie wymogami bezpieczefistwa W postaci zainstalowanych krat i tzw. blend. Z pism Rzecznika Praw Obywatelskich nie wynika, aby organ ten stwierdzil jakiekolwiek uchybienia W przesylaniu korespondenoji,  . czy jakiejkolwiek innej mat=rii poruszonej W uzasadnieniu pozwu. I Wediug § 30 ust. 1 rozporzqdzeliia Ministra Sprawiedliwoéci z 25 sierpnia 2003 r. W sprawie regulaminu organizacyjnoporzddkowego WykonyW"ania kary pozbawienia Wohioéci powodowi przysluguje" przynajmniej jedna kqpiel W tygodniu i ten Wymog pozwany realizuje. Zainstalowanie W celach krandw z wyiagziiikiem czasowym nie ogranicza dostopu do wody, a ma na celu tylko jej oszczqdnoéd.  Nie przedstawiono dowodéw okolicznoéci, izby powod by} szykanowany, czy chodby niewlaéciwie traktowany przez funkcjonariuszy pozwanego. ' _ Rozmieszczenie "osadzonych W celach odbywa sig zgodnie z art. 100 kkw i przepisami cytowanego wyzej rozporzqdzenia Ministra Sprawiedliwoéci. lest dokonywane z uwzglcgdnieniem wieku, pici, uprzedniego odbywania kary pozbawienia wolnoéci. Powod nie przebywai W celach z osobami, ktére stanowiiyby zagroienie dla jego osoby i nigdy nie zgiaszal tego typu okolicznoéci. Ponadto — osadzonjr ma moziiwodé Wybonl celi dla palapych lub zfiepalapych. Pozwzmy Wreszcie nie ma obowiatzku’ izolowania osob niepeinosprawnych i umieszczanie ich W celach z osobami zdrowymi nie narusza obowiqzujapego porzqdku. . 3 We wszystkich celach, w których przebywał powód istniały zabudowane węzły sanitarne, umożliwiające intymne i nieskrępowane z nich korzystanie (jedynie W celach dla osadzonych wymagających szczególnego nadzoru lub chronionych toaleta i umywalka osłonięte są- bez zabudowy - blachą stalową, co umożliwia ich pozostawania pod stałą kontrolą). Liczne kontrole - zarówno wewnętrzne, jak i przeprowadzane przez organy niezależne od pozwanego - nie stwierdziły jakichkolwiek uchybień W zakresie stanu sanitarnego cel i ich przydatności do zajmowania przez ludzi. Drobne zaś usterki były na bieżąco usuwane. _ W celach fimkcjonuje wentylacja grawitacyjna, jak też jest zapewniony dostęp do naturalnego światła, ograniczony jedynie wymogami bezpieczenstwa w postaci zainstalowanych krat i tzw. blond. Z pism Rzecznika Praw Obywatelskich nie Wynika, aby organ ten stwierdził jakiekolwiek uchybienia w przesyłaniu korespondencji, - . czy jakiejkolwiek innej materii poruszonej W uzasadnieniu pozwu. I Według § 30 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 r. W sprawie regulaminu organizacyjne-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności powodowi przysługuje' przynajmniej jedna kąpiel W tygodniu i ten wymóg pozwany realizuje. Zainstalowanie W celach kranów z wyłącznikiem czasowym nie ogranicza dostępu do wody, a ma na celu tylko jej oszczędność.. ' Nie przedstawiono dowodów okoliczności, izby powód był szykanowany, czy choćby niewłaściwie traktowany przez funkcjonariuszy pozwanego. " _ Rozmieszczenie “osadzonych W celach odbywa się zgodnie z art. 100 kkw i przepisami cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Iest dokonywane z uwzględnieniem wieku, płci, uprzedniego odbywania kary pozbawienia wolności. Powód nie przebywał W celach z osobami, które stanowiłyby zagrożenie dla jego osoby i nigdy nie zgłaszał tego typu okoliczności. Ponadto - osadzony ma możliwość wyboru celi dla palących lub niepalących. Pozwany wreszcie nie ma obowiązku izolowania osób niepełnosprawnych i umieszczanie ich W celach z osobami zdrowymi nie narusza obowiązującego porządku. . --- STRONA 5 --- 4 Dokonujdc tych ustalefi Sacd opari sic'5 na niezakwestionowanych co do prawdziwosici dowodach z dokumentow, dowodach ze slwiadkdw zgloszonych przez pozwanego (K ' G "  '1:  99v100, M A i k 100100v, 134v 135) i zgloszonego przez powoda P. . J~ (k 132V133v), ktére obdarzyl Wi&1'8,, a zaé nie dal Wiary odmiennym zeznaniom powoda i éwiadka A . O. ' (k 133v134), zwiaszcza na tie Wraiefi z kontaktu osobistego z nimi, obserwacji ich zachowafi wnioskujap, 2e nie méwiq prawdy. Rozwazania co do ustalefi faktycznych Said Okreggowy skonkludowai, Ze poza faktem przeludnienia Zadna z przytaczanych przez powoda okolicznoéci, mogapych oddzialywaé na jego dobra osobiste nie zostala udowodniona. " Przechodzap do oceny zasadnoéci powédztwa na tle tych ustalefi, Said Okreggowy Wskazal, Ze jego uwzglqdnienie bylo zalezne od W'YkEi.Z8.i1iE1 przez powoda — na gruncie art. 448 kc W zw. z art. 24 kc — ze dziaiania pozwanego doprowadziiy do naruszenia jego dobra osobistego W postaci godnoéci, gdy pozw ;1y moze sie; bronié wywodzz1.0, Ze naruszenie to nie mialo charakteru bezprawnego. Reaiizacja wymogu zapewnienia przez Rzeczpospolitd Polskd godziwych Warunkow odbywania kary pozbawienia Wolnoéci jest "jednym z podstawowych 0boWia_z.k6W pafistwa prawa. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskq Migdzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publiczznych z dnia 19 grudnia 1966 1'. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167 i I69) gloszqcy, Z6 kaida osoba pozbawiona Wolnoéci bqdzie. traktowana W sposéb humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godnoéci cziowieka. Takze art. 3 Europej skiej Konwencji Praw Cziowieka i Podstawowych Wolnoéci z dnia 4 grudnia 1950 r. ratyfikowanej przez Polskcg W 1993 r. (dz. U. Z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze zm.) stanowiapy, Ze nikt nie rnoze byé poddany torturom ani nieludzkiemu lub ponizajqcemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowidzek Wiadzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym W zakiadach karnych godziwych i humanitainych Warlmkéw odbywania kary pozbawienia Wolnoéci, nie nanlszajqcych godnoéci ludzkiej. Lapzy siq z tym Wynikajapy z art. 8 ust. 1 K0nWencji nakaz poszanowania Zycia prywatnego obywateli i ich prawa do intynmoéci. co W odniesieniu do osob osadzonych 4 Dokonując tych ustaleń Sąd oparł się na niezakwestionowanych co do prawdziwości dowodach z dokumentów, dowodach ze świadków zgłoszonych przez pozwanego (K ` G ' . 'k - 99v-100, M A i k 100-100V, 134V- 135) i zgłoszonego przez powoda P, . J~ (k 132V-133V), które obdarzył wiarą, a zaś nie dał wiary odmiennym zeznaniom powoda i świadka A .' 0. ' (k 133V-134), zwłaszcza na tle wrażeń z kontaktu osobistego z nimi, obserwacji ich zachowań wnioskując, że nie mówią prawdy. Rozważania co do ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy skonkludował, że poza faktem przeludnienia żadna z przytaczanych przez powoda okoliczności, mogących oddziaływać na jego dobra osobiste nie została udowodniona. "' Przechodząc do oceny zasadności powództwa na tle tych ustaleń, Sąd Okręgowy wskazał, ze jego uwzględnienie było zależne od wykazania przez powoda - na gruncie art. 448 kc w zw. z art. 24 kc - że działania pozwanego doprowadziły do naruszenia jego dobra osobistego W postaci godności, gdy poza- ;1y może się bronić wywodząc, że naruszenie to nie miało charakteru bezprawnego. Realizacja wymogu zapewnienia przez Rzeczpospolitą Polską godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest 'jednym z podstawowych obowiązków państwa prawa. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych -i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana W sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. ratyfikowanej przez Polskę W 1993 r. (dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowania lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym W zakładach karnych godziwych i humanitarnych warlmków odbywania kary pozbawienia wolności, nie _naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intynmościj co W odniesieniu do osób osadzonych --- STRONA 6 --- 5 W zakiadach karanych oznacza obowiqzek zapewnienia takich Warunkow bytowych i sanitarnych, W ktorych godnoéé ludzka i prawo do intymnoéci nie doznajd istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyzszych norm prawa miqdzynarodowego sq art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzajape Wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Godnoéé osobista cziowieka, czyli poczucie Wiasnej Wartoéci jest tym elementem osobowoslci czlowieka, ktéry ksztahowany jest nie tylko przez samego czlowieka, ale takze przez okolicznoéci zewnqtrzne. Subiektywne odczucia naruszenia Wiasnej godnoéci mogd byé czasem nieuzasadnione, Widoczne bqdzie to szczegolnie u oséb nadmiernie Wycmionych na punkcie Wiasnej Wartoéci. . Decydujdce W ocenie czy nastqpiio naruszenie godnoéci osobistej powiimy byé WiQ0 kryteria obiektywne przy uwzglqdnieniu —_W tej sprawie  caioksztaitu dziaiafi pozwanego W zakresie zapewnienia godziwych Warunkow odbywania przez powoda kary pozbawienia wolnoéci. ' Godziwc Warunki odbywania kary pozbawienia Wolnoéci to nie tyiko zapewnienie odpowiedniej powierzchni Zyciowej osadzonym. Jest to Wamnek istotny, acz nie rozstrzygajqcy. Rownie waznc sq pozostaie okoiiczndéci Wykonywania kary, jakie panujqwjednostce penitencjarnej. . Na gruncie przytoczonych wyzej ustaleri, nie kwestionujdc faktu umieszczania powoda W celach nie spelniajqcych wymogu powierzchniowego Wynikajdcego z art. 110 § 2 kkw Sqd Okrqgowy nie dopatrzyi siq istnienia jakichkolwiek iimych okolicznoéci poiflzajqcego traktowania prowadzapego do naruszenia godnoéci powoda. W tym kontekécie uznai, ze samo przebywanie W tzw. celi zatioczonej, bez wystqpienia innych obiektywnych przeslanek éwiadczapych 0 namszeniu ddbr osobistych nie daje podstaw do gasqdzenia jakiegokoiwiek zadoééuczynienia. Tym bardziej, Ze pozwany éwiadom Aniedostatkow ismiejapej sytuacji podjaj Wszelkie moiliwe dziaiania dla zlagodzenia jej skutkow przeWidziane przez prawo, W tym takie — z formdinego punku Widzenia —— czasowo jq legalizujqce, co ponadto Wyiapzylo mogqcd go obciadiad bezprawnoéé zachowafi. 5 w zakładach karanych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Godność osobista człowieka, czyli poczucie własnej wartości jest tym elementem osobowości człowieka, który kształtowany jest nie tylko przez samego człowieka, ale także przez okoliczności zewnętrzne. Subiektywne odczucia naruszenia własnej godności mogą być czasem nieuzasadnione, widoczne będzie to szczególnie u osób nadmiernie wycmlonych na punkcie własnej wartości. _ Decydujące W ocenie czy nastąpiło naruszenie godności osobistej powinny być więc kryteria obiektywne przy uwzględnieniu -.w tej sprawie - całokształnl działań pozwanego W zakresie zapewnienia godziwych warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności. " Godziwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności to nie tylko zapewnienie odpowiedniej powierzchni życiowej osadzonym. .lest to warunek istotny, acz nie rozstrzygający. Równie wazne są pozostałe okoliczności wykonywania kary, jakie panująwjednostce penitencjarnej. _ Na gnmcie przytoczonych wyżej ustaleń, nie kwestionując faktu umieszczania powoda w celach nie spełniających wymogu powierzchniowego wynikającego z art. 110 § 2 kkw Sąd Okręgowy nie dopatrzył się istnienia jakichkolwiek innych okoliczności poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności powoda. W tym kontekście uznał, że samo przebywanie .w tzw. celi zatłoczonej, bez wystąpienia innych obiektywnych przesłanek świadczących o naruszeniu dóbr osobistych nie daje podstaw do zasądzenia jakiegokolwiek zadośćuczynienia. Tym bardziej, że pozwany świadom ,niedostatków istniejącej sytuacji podjął wszelkie mozliwe działania dla złagodzenia jej skutków przewidziane przez prawo, w tym także - z formalnego punku widzenia - czasowo ją legalizujące, co ponadto wyłączyło mogącą go obciążać bezprawność zachowań. --- STRONA 7 --- 6 Wyrok zaskarzyi apeiacjd powod. Domagajap sit; jego zmiany i uwzgiodnienia powddztwa, owentuahiie uchyienia 2; przekazaniem sprawy do ponovmego rozpoznania zarzucii naruszenie prawa materialnego (przywohijagz jako namszony art. 248 § 1 kkw), bigdy W ustaleniach faktycznych i W konsekwencji sprzecznoéé tych ustalefi z dowodami, a takze ograniczenie jego praw procesowych zwiaszcza przez prowadzenie postegpowania W jego nieobecnoéé i pominiocie zgioszonych przezefi dowodéw (éwiadkéw). Podniosi takze bezzasadnoéé obcidzeiiia go kosztami procesu na rzecz pozwanego. ‘ W uzasadnieniu zaprezentowai poglqd, Ze na gnmcie prawa miqdzynarodowego, ktore zacytowal, juz sam bezsporny fakt umieszczania go W przeludnionych ceiach dawal dostatecznq podstaweg do zasagizenia dochodz nej. kwoty tytuiem zadoééuczynienia za doznand krzywdq, a ponadto podniosl, Ze Sdd Okrqgowy nie Wskazai dowodow, ktore pozwoiiiy na ustaienie Wiaéciwego prowadzenia przez pozwany Areszt dzialalnoéci kulturainooéwiatowej oraz przebywania przez powoda wyiapziiie W celach dla niepalqcych. Sqd Apelacyjny rozwaiyl co nastgpuje. Apelacja jest bezzasadna, aczkolwiek niektore z postawionych W niej zarzutow okazaiy sit; trafine. _ Po pierwsze  skoro zeznanie éwiadka I ’ zostaio uznane za Wiarygodne (k132v133), a podai on, fie przebywai z powodem W celi dia palapych i powodowi to przeszkadzaio nie bylo podstaw do uznaznia tego faktu za nieudowodniony. Inna rzecz, Ze wedle powoda (k132v) taka sytuacja trwaia przez tydziefi W okresie kilkumiesiqcznego jego pobytu W pozwanym Meszcie, a to z pewnoécid nie stanowiio uciagliwoéci z jednej strony, a naduzycia ogmniczajdcego jcgo prawa 2 drugiej W stopniu, ktory daiby podstawq zasqdzeniu na jego rzecz zadoééuczynienia za doznanq lcrzywdq. Z uwagi zwiaszcza na znikomy rozmiar tej krzywdy vwrqcz nie mogapy prowadzié do nanlszenia dobr osobistych powoda, a to zdrowia, godnoéci, praWa do humanitarnych Warunkow odbywania kaly_ _ , . 6 Wyrok zaskarżył apelacją powód. Domagając się jego zmiany i uwzględnienia powództwa, ewentualnie uchylenia z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania zarzucił naruszenie prawa materialnego (przywołując jako namszony art. 248 § 1 kkw), błędy w ustaleniach faktycznych i w konsekwencji sprzeczność tych ustaleń z dowodami, a także ograniczenie jego praw procesowych zwłaszcza przez prowadzenie postępowania w jego nieobecność i pominięcie zgłoszonych przezeń dowodów (świadków). Podnićsł także bezzasadność obciążenia go kosztami procesu na rzecz pozwanego. “ W uzasadnieniu zaprezentował pogląd, że na gruncie prawa międzynarodowego, które zacytował, już sam bezsporny fakt umieszczania go w przeludnionych celach dawał dostateczną podstawę do zasądzenia dochodz nej. kwoty tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a ponadto podniósł, że Sąd Okręgowy nie wskazał dowodów, które pozwoliły na ustalenie właściwego prowadzenia przez pozwany Areszt działalności kulturalne-oświatowej oraz przebywania przez powoda wyłącznie W celach dla niepalących. Sąd Apelacyjny rozważył co następuje. Apelacja jest bezzasadna, aczkolwiek niektóre z postawionych w niej zarzutów okazały się trafine. _ Po pierwsze - skoro zeznanie świadka J- ' zostało uznane za wiarygodne (k-132V-133), a podał on, że przebywał z powodem w celi dla palących i powodowi to przeszkadzało nie było podstaw do uznania tego faktu za nieudowodniony. Inna rzecz, że wedle powoda (k-132V) taka sytuacja trwała przez tydzień w okresie kilkumiesięcznego jego pobytu W pozwanym Meszcie, a to z pewnością nie stanowiło uciążliwości z jednej strony, a nadużycia ograniczającego jego prawa z drugiej w stopniu, który dałby podstawę zasądzeniu na jego rzecz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Z uwagi zwłaszcza na znikomy rozmiar tej krzywdy wręcz nie mogący prowadzić do naruszenia dóbr osobistych powoda, a to zdrowia, -godności, prawa do humanitarnych warunków odbywania kary _ . _ --- STRONA 8 --- 7 Po drugie — nie mial Sdd Okregowy podstaw do pominiecia. dowodu z zeznafi zdecydowanej Wiekszosci zgloszonych jut W pozwie (a Wiec z pewnoscid nie dla przewiekania postepowania) swiadkow z motywaejzi, ze istome die. rozstrzygniecia okolicznosci zostaiy dostatecznie wyjasnione, a prowadzenie dowodu ze éwiadkow powodowaloby nadmiemd zwioke W procesie. Niedostatek ten Sdd Apelacyjny uzupehiii przeprowadzajap dowod z zeznafi zgloszonych éwiadkéwz A ' B: ‘ ~ k 249v250, I _ S — k 264266, M S — k276v, K M — k 2'86286v z W'y’j3,_1Iki61‘I1 M. " H , , ktorego stawiennictwo W sqdzie okazaio sie trudne do zrealizowania (wobec trudnoéci z doreczeniem wezwania). Trzeba stwierdzié, Ze zeznania tych éwiadkow (choé Wyrazali najrézniejsze Zale co do Warunkow W jakich odbywaii kare osadzeni W celach 2. powodem a to ograniczony dostep do biblioteki przez mozliwoéé Wyboru ksidzek tyiko sposrod dowiezionych na Wozku pr2'"_: obsiugujapego biblioteke, nie@ainosc’: oferowanyeh pozycji (stare ksia,_Zki), trudnoéci Z orgaiiizacjq uczestnictwa We mszy swietej, tylko jedna miska do mycia W celi, slabo doswietlone cele, wywietrznik tyiko W ubikaeji, W niektorych celach sprzety przykrecone do podltoza, a moiliwosé Wietrzenia (otwierania okna) zastrzeiona tylko dla oddziaiowego, dostepnosé tylko nieaktualnych akt6W prawnych, dostep do prasy z dwutygodniowym opéinieniem) nie daiy podstaw do jednoznacznej oceny zarzutu apelacji odnoszagego sie do zaniedbafi dzialalnoéci kulturalnooswiatowej W pozwanym Areszeie. Z ich zeznafi mozna Wyprowadzié Wniosek, Ze okresowo swietlica byia niedostepna z uwagi na przystosowanie jej pomieszczenia na cele. dla osadzonyeh (swiadek S 1 ), okresowo zaé korzystano z niej Wediug opracowanego grafika (swiadek B ; ). Sqd Apelaeyjny jest zdania, Ze wskazane dowody nie daiy podstaw przyjeciu, izby oczywiécie filnkcjonujqca W warunkach wieziennych ograniczefi dostepnoéd zajeé kuituralnooswiatowych podczas pobytu powoda W pozwanym Areszcie usprawiedliwiaia jego roszczenia odszkodowawcze. . W pozostalym zakresie —' wbrew zarzutom apelacji — Said Apelacyjny podzieia trafnoéé ustalefi falctycznych, a takze I‘0ZW8.Zafi dokonanych przez Sdd Okregowy 7 Po drugie - nie miał Sąd Okręgowy podstaw do pominięcia dowodu z zeznań zdecydowanej większości zgłoszonych już W pozwie (a więc z pewnością nie dla przewlekania postępowania) świadków z motywacja, że istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały dostatecznie wyjaśnione, a prowadzenie dowodu ze świadków powodowałoby nadmierną zwłokę W procesie. Niedostatek ten Sąd Apelacyjny uzupełnił przeprowadzając dowód z zeznań zgłoszonych świadków: A ' B. ` -~ k 249V-250, I _ S - k 264-266, M S - k-276V, K M - k 286-286V z wyjątkiem M. '- H s , którego stawiennictwo w sądzie okazało się trudne do zrealizowania (wobec trudności z doręczeniem wezwania). Trzeba stwierdzić, że zeznania tych świadków (choć wyrazali najrózniej sze zale co do warunków W jakich odbywali karę osadzeni w celach z powodem a to ograniczony dostęp do biblioteki przez możliwość wyboru książek tylko spośród dowiezionych na wózku prz'"_: obsługującego bibliotekę, nießalność oferowanych pozycji (stare książki), trudności z organizacją uczestnictwa we mszy świętej, tylko jedna miska do mycia W celi, słabo doświetlone cele, wywietrznik tylko w ubikacji, w niektórych celach sprzęty przykręcone do podłoża, a możliwość wietrzenia (otwierania okna) zastrzeżona tylko dla oddziałowego, dostępność tylko nieaktualnych aktów prawnych, dostęp do prasy z dwutygodniowym opóźnieniem) nie dały podstaw do jednoznacznej oceny zarzutu apelacji odnoszącego się do zaniedbań działalności kulturalne-oświatowej W pozwanyrn Areszcie. Z ich zeznań można wyprowadzić Wniosek, że okresowo świetlica była niedostępna z -uwagi na przystosowanie jej pomieszczenia na celę dla osadzonych (świadek S › ), okresowo zaś korzystano z niej według opracowanego grafika (świadek B 5 ). Sąd Apelacyjny jest zdania, że Wskazane dowody nie dały podstaw przyjęciu, izby oczywiście filnkcjonująca W warunkach więziennych ograniczeń dostępność- zajęć kulturalne-oświatowych podczas pobytu powoda W po-zwanym Areszcie usprawiedliwiała jego roszczenia odszkodowawcze. . W pozostałym zakresie -' wbrew zarzutom apelacji - Sąd Apelacyjny podzieia trafność ustaleń faktycznych, a także rozważań dokonanych przez Sąd Okręgowy --- STRONA 9 --- 8 i przyjmuje je za Wiasne z jednym zastrzezeniem, nie decydujacym, ale tez nie pozostajacym bez Zadnego wpiywu na rozstrzygniecie. Otoz dokiadny Wglad W zebrany W sprawie material dowodowy przekonuje, Ze pomimo ,,przeludnieni2.” W pozwanym Areszcie przez caiy okres objety pozwem (19.XII.06 r. — 15.V.07 1'.) poW6d niewatpliwie nie przebywai dokiadnie przez ten okres W ,,prze1udnionyc11” celach. I112 z jego pisma na k 15, kierowanego do Rzecznika Praw Obywatelskich Wynika ~— a Wypada mu Wierzyé — Ze od 19 do 29 grudnia 2006 r. przebywai z trzema 2 2 innymi osobami W celi 0 powierzchni 12,5 m . Z kolejnych pism kierowanychpod ten sam adres (k17, 18, 19, 20) Wynjka dalej, ze od 27 lutego 2007 r. co najmniej do 17 kwietnia 2007 r. (data ostamiego pisma) byi izolowany od innych osadzonych. A ponadto éwiadek S. ' . ’ (k 276v) podai, Ze przez krétki czas przebywai z powodem ,,We trzech” na saii osmioosobowej, a éwiadek M (k286v), ze przebywal tez W duzej celi tylko We dwéch z powodem. Tak Wiec nie Wchodzac W szczegélowa ocene oczekiwafi powoda co do Warunkdw odbywania kary pozbawiania W0l1'l0§Ci (a jest doéwiadczonym pensjonariuszem zakiaddw kamych — przebywa W zakiadzie karnym po raz._ trzeci  k 136v), co do Wiekszosci — Wydaje sie — Wrecz absurdalnych, podkreélié Wypada, 2e jedyna okolicznoéciq mogaca uzasadniaé jego roszczenia jest fakt przebywania W ,,p'rze1udnionych” celach ptzez pewnq czeéé, nie dajaca sie precyzyjnie okresiié, okresu objetego pozwem. Przy czyrn nigdy nie by} pozbawiony Wiasnego idzka, a ceie W ktorych przebywal Wyposazone byiy zawsze W odpowiadajacy przyzwoitym standardom kacik sanitarny. " Sqd Apelacyjny W skiadzie rozpoznajapym sprawe reprezentuje poglad, Ze na gnmcie art. 24 kc i art. 448 kc podstawy zasadzenia zadoééuczynienia pienieznego osobie pozbawionej Wolnosci z tytuiu nie zapewnienia wiaéciwych Warunkéw bytowych nie moze stanowié kazdy fakt uchybienia uznanym za humanitarne regulom osadzenia, nawet gdyby Wobiektywnej ocenie nie prowadzii do poniienia, czy wrecz upodlenia’ osadzonego co oczywiécie godziioby W jego godnosé. Uchybienie tym reguiom'W stopniu nie uzasadniajacym przytoczonej oceny roszczenia 0 zadoséuczynienie nie rodzi. . 8 i przyjmuje je za własne z jednym zastrzeżeniem, nie decydującym, ale tez nie pozostającym bez żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. Otóż 'dokładny wgląd W zebrany w sprawie materiał dowodowy przekonuje, ze pomimo „przeludnienia” w pozwanym Areszcie przez cały okres objęty pozwem (19.XIl.06 r. - l5.V.07 r.) powód niewątpliwie nie przebywał dokładnie przez ten okres W „przeludnionych” celach. Już z jego pisma na k -15, kierowanego do Rzecznika Praw Obywatelskich wynika -› a wypada mu wierzyć - że od 19 do 29 grudnia 2006 r. przebywał z trzema 2 '_ innymi osobami w celi o powierzchni 12,5 m . Z kolejnych pism kierowanychpod ten sam adres (k-17, 18, 19, 20) wynika dalej, że od 27 lutego 2007 r. co najmniej do l7 kwietnia 2007 r. (data ostatniego pisma) był izolowany od innych osadzonych. A ponadto świadek S.- ' _ ' (k 276V) podał, że przez krótki czas przebywał z powodem „we trzech” na sali ośmioosobowej, a świadek M (k-2861!), że przebywał też w duzej celi tylko we dwóch z powodem. Tak więc nie wchodząc W szczegółową ocenę oczekiwań powoda co do warunków odbywania kary pozbawiania wohiości (a jest doświadczonym pensjonariuszem zakładów karnych - przebywa w zakładzie karnym po raz, trzeci - k 136V), co do większości - wydaje się - wręcz absurdalnych, podkreślić wypada, że jedyną okolicznością mogącą uzasadniać jego roszczenia jest fakt przebywania w ,,p`rzeludnionych” celach przez pewną część, nie dającą się precyzyjnie określić, okresu objętego pozwem. Przy czym nigdy nie był pozbawiony własnego łóżka, a cele w których przebywał Wyposażone były zawsze w odpowiadający przyzwoitym standardom kącik sanitarny. " Sąd Apelacyjny W składzie rozpoznającym sprawę reprezentuje pogląd, że na gruncie art. 24 kc i art. 448 kc podstawy zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego osobie pozbawionej wolności z tytułu nie zapewnienia właściwych warunków bytowych nie może stanowić każdy fakt uchybienia uznanym za humanitame regułom osadzenia, nawet gdyby wobiektywnej ocenie nie prowadził do poniżenia, czy wręcz upodlenia osadzonego co oczywiście godziłoby W jego godność. Uchybienie tym regułomw stopniu nie uzasadniającym przytoczonej- oceny roszczenia o zadośćuczynienie nie rodzi. _ --- STRONA 10 --- Jesli Wiec poW6d przez pewiengczas (choéby przewazajacy), a jednak okresowo, przebywajac W pozwanym Areszcie umieszczany by} W celach ,,prze1udnionych”, tylko z tej przyczyny nie powstalo po jego stronie roszczenie o zadoséuczynienie, skoro wszystkie pozostaie okolicznoéci osadzenia nie naruszaiy jego praw i ich suma nie moze byé uznana za prowadzace do ponizenia i namszajace godnoéé. Tym bardziej gdy prawo polskie dopuszcza przy zachowaniu procedur, do ktérych pozwany sie stosowal czasowalegalizacje ,,prze1udnienia”. Dlatego apeiacja zostala oddalona na podstawie art. 385 kpc, priy czym Wypada dodaé, ze takze zawarte W zaskarzonym Wyroku rozstrzygniecie o kosztach procesu jest prawidiowe, skoro zwolnienie od kosztéw sadowych nie zwalnia od obowiaglql zwrotu kosztéw procesu wygrywajacemu go przeciwnikowi (art. 108 uoks). .’ ‘ll .= “M” §'=‘<ié.‘.' ,‘ Z — ‘. '5 rv<i"'itatez'2 __ f : _%}:55 : 8. z.g0OZ'l0S.. Z 0 H bl . 20090122 2 ” 0» »v;;§:‘ ._ §“ria¢j_czy; i m,.%:’ J . . RZ.='ad ' _ . ‘ Starm 0 ratarz sa;‘='.~?_ 0 w "ii ‘F/"".T C:',‘~"‘ z ‘.2 '»§v&§fi’??i"'5:  /<9 0 is _, .......»~' \ .E’<1rma' Oizztficz ' n w Jeśli więc powód przez pewiengczas (choćby przewazający), a jednak okresowo, przebywając w pozwanym Areszcie umieszczany był w celach „przeludnionych”, tylko z tej przyczyny nie powstało po jego stronie roszczenie o zadośćuczynienie, skoro wszystkie pozostałe okoliczności osadzenia nie naruszały jego praw i ich suma nie może być uznana za prowadzące do poniżenia i naruszające godność. Tym bardziej gdy prawo polskie dopuszcza przy zachowaniu procedur, do których pozwany się stosował czasowąlegalizację ,,przeludnienia”. Dlatego apelacja została oddalona na podstawie art. 385 kpc, przy czym wypada dodać, że także zawarte W zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu jest prawidłowe, skoro zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu wygrywającemu go przeciwnikowi (art. 108 uoks). .-' *Čš .= rr! Ŝ'=i¿é.'.' Ľ' z » `. 'fi rrfüirałein __ f ¿ _;_?å`.),¿¿|ş..šä› 8. ¿.g!Jü2`1íJS.. Z 0 _, bi . 2009-01-22 2 "" fa' »agata ._ śvgaåczy; Ê m,%:-” .Í _ . RZ."ad " -„ _ * ārarsrr s :narz sa¿`='.¬ę_ .,. f' "Ł `i*'/"".Í C:'„""' -x „_„ '›"ø&åŸ?Ê"-'ła - /<0 agz „, .....„«" \ Harma Ořzafścz ' rx ¬.