Postanowienie I ACa 261/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wroc

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 261/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: Prezes SA Andrzej Niedużak Sędziowie: SSA Jan Gibiec SSA Dariusz Kłodnicki (spr.) Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa W. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w J. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 23 grudnia 2009 r. sygn. akt I C 665/09 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego jej rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze. UZASADNIENIE W. W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w J. kwoty 300.000 zł oraz na rzecz Domu Dziecka (...) w C. kwoty 30.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Na uzasadnienie swojego żądania wskazał, iż administracja Aresztu Śledczego w J. bezprawnie, naruszając rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości umieściła go w celi z osobami palącymi pomimo tego, że w czasie wywiadu personalnego zdeklarował się jako osoba niepaląca i wnosił o umieszczenie go w celi dla niepalących. Powód wskazał ponadto, że administracja aresztu zignorowała jego prośby o przeniesienie do celi dla niepalących, a także późniejsze składanego przez niego wnioski w tym przedmiocie, co spowodowało, że sam również zaczął palić. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa - Areszt Śledczy w J. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odnosząc się do zgłoszonych żądań wskazał, że powód, wbrew swoim twierdzeniom, nigdy nie zgłaszał administracji aresztu woli osadzenia go w celi dla osób niepalących. W czasie pobytu w areszcie przebywał w różnych celach i był pod stałą opieką wychowawców, a zatem jego wnioski o przeniesienie do celi z osobami niepalącymi znalazłyby odbicie w jego aktach osobowych. W piśmie z dnia 13.03.2009 r. powód rozszerzył powództwo w zakresie dochodzonego na swoją rzecz zadośćuczynienia do kwoty 1.000.000 zł. Wyrokiem z dnia 23.12.2009 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Powyższe rozstrzygnięcie wydał po ustaleniu, że W. W. przebywał w Dziale Penitencjarnym Aresztu Śledczego w J. w okresie od dnia 05.06.2006 r. do dnia 29.04.2009 r. Powód został przetransportowany do Aresztu Śledczego w J. z Zakładu Karnego nr (...) we W.. W czasie rozmowy po przetransportowaniu powód nie zgłosił żadnych próśb i skarg i określił się jako osoba paląca. Po przyjęciu do aresztu odbył rozmowę informacyjną oraz rozmowę wstępną, która miała na celu uzyskanie informacji na temat jego sytuacji rodzinnej, wykształcenia, stanu zdrowia itp. W trakcie tej rozmowy wstępnej powód wskazał, że pali papierosy. W Areszcie Śledczym w J. większość cel jest przeznaczona dla osób niepalących. Osoby palące grupuje się w celach dla palących. W czasie pobytu powoda w areszcie (gdzie przebywał w kilku różnych celach) odbyto z nim rozmowy w dniach 01.09.2006 r., 29.09.2006 r., 08.03.2007 r., 31.07.2007 r., 21.01.2008 r., 30.01.2008 r., 12.01.2009 r., 27.01.2009 r., 13.03. 2009 r., 23.03.2009 r., 14.04.2009 r., 16.04.2009 r., 17.04.2009 r. W toku tych rozmów powód nie poruszał tematu palenia papierosów, nie wnosił o przeniesienie go do celi z osobami niepalącymi. Powód w areszcie miał stały kontakt z wychowawcami, którym mógł zgłaszać swoje problemy (wnioski, zastrzeżenia, skargi). W dniu 29.04.2009 r. został przetransportowany do Zakładu Karnego w W.. Było to związane z jego zachowaniami, gdyż usiłował wpłynąć na współwięźniów, namawiając ich do zbiorowego wystąpienia przeciwko administracji Aresztu Śledczego. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Wskazując na przepisy art. 24 k.c. oraz 448 k.c., stanowiące podstawę prawną dochodzonych przez powoda roszczeń, zwrócił uwagę, iż to jego obarczał ciężar wykazania, iż jego dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, natomiast na pozwanym spoczywał ciężar dowodu, że jego zachowanie nie było bezprawne. W ocenie Sądu I instancji żądanie powoda nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż strona pozwana wykazała, iż jej działania nie były bezprawne. Odnosząc się do zeznań świadka M. W. uznał je za w pełni wiarygodne, w tym min. co do respektowania w Areszcie Śledczym w J. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26.11.1996 r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz. U. z 1996r. nr 149 poz. 658), nakładającego na administracje zakładów karnych i aresztów śledczych określone obowiązki w zakresie używania wyrobów tytoniowych na ich terenie. Ponadto wskazał, iż z akt osobopoznawczych powoda wynika, iż w dacie przyjęcia do Aresztu w J., zarówno w rozmowie po przetransportowaniu jak i szczegółowej rozmowie wstępnej podał, że pali papierosy, co skutkowało umieszczeniem go w celi z osobami palącymi. Sąd zwrócił przy tym uwagę, iż powód w dacie przyjęcia do pozwanej jednostki penitencjarnej nie był "nowicjuszem", bowiem wcześniej przebywał w innych zakładach karnych i aresztach śledczych, a zatem zdawał sobie sprawę, że jego oświadczenie, że jest osobą palącą, spowoduje umieszczenie go w celi dla palących. Nadto Sąd zważył, --- STRONA 3 --- iż niezależnie od tego, czy w dacie przyjęcia do pozwanego aresztu powód nie palił papierosów, które zaczął palić w pozwanym areszcie, czy też było inaczej uznać należy, że powód zgodził się na przebywanie w celi z osobami palącymi. Reasumując powyższe wywody wskazał, iż jedną z okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych jest zgoda pokrzywdzonego i taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Sąd uznał, iż w sytuacji gdy powód sam złożył oświadczenie, że pali, nie można strony pozwanej obciążać za to, iż umieściła go w celi dla palących. Działania strony pozwanej były zgodne z prawem i respektowały postanowienia zawarte w/w rozporządzeniu. Podniósł ponadto, iż nie można przypisać winy stronie pozwanej skoro nie miała ona świadomości, że powód jest osobą niepalącą (czy też, że chce przebywać w celi dla niepalących). Podkreślił przy tym iż umieszczenie w celi dla palących, albo niepalących uzależnione jest, co zrozumiałe, od oświadczenia skazanego w tym przedmiocie, a zakład karny nie ma obowiązku przeprowadzać w tym zakresie szczegółowego "dochodzenia". Sąd I instancji podał, że nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności mające być stwierdzone dowodami z zeznań świadków - współwięźniów, opinii osobopoznawczych z Zakładów Karnych w K. i we W., informacji o stanie przeludnienia w pozwanym Areszcie Śledczym, jak i opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej, co skutkowało ich oddaleniem. Sąd oddalił również wniosek dowodowy z przesłuchania stron wskazując, iż wszystkie istotne w sprawie okoliczności zostały dostatecznie wyjaśnione. Rozstrzygnięcie o kosztach sądowych, zawarte punkcie II wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu powód zarzucił: - błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, dokonane na podstawie sfałszowanego materiału dowodowego w postaci notatki sporządzonej w dniu 05.06.2006 r. z przeprowadzonej z nim rozmowy po przetransportowaniu; - naruszenie przepisów postępowania poprzez nie przeprowadzenie dowodów z zeznań zgłoszonych przez niego świadków oraz nie wydanie nakazu jego doprowadzenia na wyznaczoną przez Sąd rozprawę, w sytuacji gdy nie był on reprezentowany w sprawie przez pełnomocnika. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie. Sąd Apelacyjny dodatkowo i odmiennie ustalił, że: Kserokopia notatki sporządzonej w dniu 05.06.2006 r. z rozmowy przeprowadzonej z W. W. po przetransportowaniu go z Zakładu Karnego nr (...) we W. do Aresztu Śledczego w J., złożona do akt sprawy przez stronę pozwaną, nosi ślady jej przerobienia w zakresie odnoszącym się do deklaracji powoda co do palenia wyrobów tytoniowych. dowód: kserokopia notatki z dnia 05.06.2006 r. złożonej przez stronę pozwaną k: 56, kserokopia tej samej notatki przedłożona przez powoda k:144. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda okazała się zasadna. W pierwszej kolejności zważyć należy, na istniejącą rozbieżność pomiędzy treścią kserokopii notatki z dnia 05.06.2006 r., sporządzonej z rozmowy z powodem po przetransportowaniu go do pozwanego aresztu, przedłożonej przez stronę pozwaną (k. 56), a treścią kserokopii notatki przedstawionej przez apelującego (k. 144). Porównanie tych dwóch kserokopii podważa wiarygodność twierdzeń strony pozwanej, iż powód w dacie jego przyjęcia do aresztu deklarował się jako osoba paląca tytoń. Istotnym przy tym jest to, iż treść powyższej notatki przedłożonej przez stronę pozwaną (k. 56) była jedynym bezpośrednim dowodem w niniejszej sprawie na tą okoliczność. Z zeznań świadka M. W. przesłuchanego przez Sąd na wniosek strony pozwanej wynika, iż nie posiadał on w powyższym --- STRONA 4 --- zakresie praktycznie żadnych informacji. Świadek ten wskazał, iż nigdy nie miał styczności z powodem, a bezpośredni kontakt z osadzonymi mają wychowawcy, do których w pierwszej kolejności trafiają ich zastrzeżenia i skargi. Z jego zeznań wynika również, iż w pozwanym areszcie w zasadzie wszystkie cele są dla niepalących, a osadzeni palący tytoń grupowani są razem w celach, które wówczas są oznaczane jako przeznaczone dla palących. Z tego jednak stwierdzenia nie można automatycznie wyprowadzać wniosku, iż powód palił tytoń (czy też deklarował, że pali tytoń) i dlatego został umieszczony przez stronę pozwaną w celi dla palących. Należy również mieć na uwadze, iż Sąd I instancji w niniejszej sprawie dokonał istotnych ustaleń faktycznych w oparciu o przedstawione przez stronę pozwaną kserokopie (nie uwierzytelnione) akt osobowych części B powoda (k: 47, k: 52 – 75, k:112). Wskazać przy tym należy, iż niepoświadczona kserokopia nie jest dokumentem. Jeżeli zaś pismo nie może być uznane za dokument, nie może być ono też podstawą do prowadzenia dowodu w trybie art. 308 k.p.c. (vide: wyrok SN 14.02.2007, II CSK 401/06, niepubl.). Treść zeznań świadka M. W., na których oprócz akt osobowych Sąd Okręgowy oparł swoje ustalenia faktyczne, nie odnosiła się bezpośrednio do osoby powoda, tj. nie wynikało z niej czy powód w chwili przyjęcia do pozwanego aresztu palił, a tym samym z jakich powodów został umieszczony on w celi przeznaczonej dla palących i czy w związku z tym umieszczeniem zgłaszał zastrzeżenia i skargi. Nadto wskazać w tym miejscu należy, iż dowód z zeznań powyższego świadka Sąd Okręgowy przeprowadził na rozprawie, na którą nie zarządził doprowadzenia powoda (który o to wnosił), nie posiadającego w niniejszej sprawie pełnomocnika. Tym samym Sąd Okręgowy faktycznie uniemożliwił powodowi uczestniczenie w niej i zadawanie pytań świadkowi. Wskazać również należy, iż z akt sprawy wynika, iż na rozprawie w dniu 26.10.2009 r. zapadło postanowienie Sądu o oddaleniu wniosku powoda o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu (k. 45), jednocześnie brak jest potwierdzenia, iż postanowienie to zostało powodowi doręczone z pouczeniem o środkach jego zaskarżenia. Treść zarządzenia jak i pismo z dnia 27.10.2009 r. (k. 48) wskazuje, iż powodowi doręczono jedynie protokół z tej rozprawy. Mając powyższe na uwadze zważyć należy, iż wydanie wyroku w niniejszej sprawie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, w sposób zgodny z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, co skutkowało koniecznością uchylenia, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji winien przeprowadzić postępowanie dowodowe z oryginałów akt osobowych powoda, celem porównania treści notatki z dnia 05.06.2006 r., z przeprowadzonej z powodem rozmowy po jego przetransportowaniu do pozwanego aresztu, z treścią kserokopii notatek przedstawianych przez strony w trakcie niniejszego postępowania. Stosownie do dokonanej oceny w tym zakresie, po ustosunkowaniu się przez stronę pozwaną co do ewentualnego fałszerstwa tego dokumentu, winien podjąć decyzję w zakresie przeprowadzenia dowodu na tą okoliczność z opinii biegłego. Ponadto wyjaśnienia wymaga, czy została sporządzona, a jeżeli tak to o jakiej treści, druga notatka związana z przyjęciem powoda do aresztu, o której w swoich zeznaniach mówił świadek M. W.. Świadek ten wskazał, iż po przetransportowaniu przeprowadza się z osadzonym najpierw rozmowę informacyjną, a po dwóch dniach rozmowę wstępną, z których to rozmów sporządza się notatki. Sąd winien również rozważyć zasadność przeprowadzenie dowodu z zeznań wychowawców pracujących w pozwanym areszcie, którzy mieli kontakt z powodem na okoliczność tego, czy powód zgłaszała zastrzeżenia lub skargi z związku z umieszczeniem go w celi dla palących. Jak bowiem wynika z zeznań M. W. to wychowawcy mają bezpośredni kontakt z osadzonymi i do nich w pierwszej kolejności osadzeni kierują swoje wnioski i skargi. Na potrzebę przeprowadzenia powyższego dowodu wskazują również twierdzenia powoda (k. 3, k. 79), w których podał, że wielokrotnie zwracał uwagę wychowawcy odnośnie umieszczenia go w celi dla palących. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustali zatem, czy powód w chwili przyjęcia go do pozwanego aresztu deklarował, że jest osobą palącą, czy też niepalącą oraz jakie okoliczności zdecydowały o umieszczeniu go przez stronę pozwaną w celi dla palących, a także jaka była jego postawa w związku z umieszczeniem --- STRONA 5 --- go w tej celi. Następnie stosownie do dokonanych w tym zakresie ustaleń Sąd Okręgowy dokona oceny zasadności roszczeń powoda. Z. 1. odn., 2. odpis wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem doręczyć powodowi za pośrednictwem Dyrektora Aresztu Śledczego w J.. mw