Postanowienie I ACa 250/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 250/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Sobierajski Sędziowie: SSA Teresa Rak SSO del. Regina Kurek Protokolant: st. prot. sądowy Katarzyna Rogowska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa B N przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Nowym Sączu o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 371/10 1. oddala apelację, 2. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz adwokata M K z Kancelarii Adwokackiej w kwotę 3.321 zl ( trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych ) w tym 621 zł podatku od --- STRONA 2 --- towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- IACa 250/12 UZASADNIENIE Powód B N w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Nowym Sączu wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 150. 000zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych z uwagi na warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie, a to: - umieszczenie w celach, w których nie została zachowana minimalna ustawowa norma powierzchniowa 3m2 na jednego osadzonego, - brak dostępu do ciepłej wody, - niewłaściwą wentylację w celach lub zupełny jej brak, - niewłaściwe wyżywienie - B N z powodu schorzeń pozostawał na diecie wegetariańskiej, a posiłki były monotonne i podawane zazwyczaj zimne, - niewłaściwe oświetlenie cel sztucznym światłem żarowym, które negatywnie wpłynęło na wzrok powoda, - niewłaściwą temperaturę w celi, w której latem było gorąco i duszno, natomiast zimą kaloryfery nie dostarczały wystarczającej ilości ciepła - niezapewnienie właściwej ilości środków czystości oraz higieny, - niezapewnienie intymności podczas załatwiania potrzeb fizjologicznych z powodu prowizorycznego tylko oddzielenia kącika sanitarnego od reszty celi, - osadzenie z osobami cierpiącymi na choroby zakaźne, - osadzenie w celi dla palaczy, podczas gdy powód jest osobą niepalącą, - niewłaściwą opiekę medyczną, niezapewnienie właściwej ilości leków, które przesyłać musiała rodzina. Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Zakładu Karnego w Nowym Sączu wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem strony pozwanej powództwo jest w całości bezzasadne. Cele, w których B N odbywał karę pozbawienia wolości spełniały w ocenie pozwanego wymogi sanitarne i higieniczne, wyposażenie kwaterunkowe pomieszczeń było zgodne z obowiązującymi normami Służby Więziennej, a przeludnienie cel nie było nadmierne i nie naruszało dóbr osobistych powoda, działanie Zakładu Karnego nie było bezprawne. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 201 lr Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił powództwo; zasądził od powoda B N na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej kwotę 3.600zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego świadczonego na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa -Dyrektora Zakładu Karnego w Nowym Sączu; nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa, przyznał ze środków Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz adw. M K z Kancelarii Adwokackiej w ul., kwotę 4.428,00zł , w --- STRONA 4 --- tym 828,00zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi B N z urzędu. Rozstrzygnięcie takie Sąd Okręgowy wydał po ustaleniu następującego stanu faktycznego: Powód B N, odbywał karę pobawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu w okresie od 14.10.2008r. do 4.08.201 r. Był osadzony w następujących celach mieszkalnych: - nr 217 o pow. 27,21 m , w której przebywało w okresach: 14.10-24.11.2008r. - 12 osadzonych, 24.11.-1.12.2008r.- 11 osadzonych , l-10.12.2008r.- 10 osadzonych , 10- 19.12.2008r.-llosadzonych , 19-24.12.2008r. - 12 osadzonych , 24.12.2008r. -12.01.2009r. -11 osadzonych , 12-24.01.2009r.- 10 osadzonych , 24-28.0L2008r. - 12 osadzonych , 28.01.- 2.02.2009r.-ll osadzonych , 2-9.02.2009r.-7, 9-12.02.2009r.- 11 osadzonych , - nr 208 o pow. 27,48m , w której przebywało w okresach: 12-18.02.2008r. - 10 osadzonych, 18- 26.02.2009r.-9 osadzonych , 26.02.-31.03.2009r. - 10 osadzonych, - nr 409 o pow. 39,63m2, w której przebywało w okresie 31.03.-14.04.2009r. - 11 osadzonych, - nr 402 o pow. 39,90m2, w której przebywało w okresie 14-22.04.2009r. - 11 osadzonych, - nr 419 o pow. 33,74m2, w której przebywało w okresie 22.04.-22.05.2009r. - 10 osadzonych, 22.05.-3.06.2009r.- 9 osadzonych , 3-9.06.2009r. - 10 osadzonych , - nr 401 o pow. 39,31 m", w której przebywało w okresach: 9-10.06.2009r. - 11 osadzonych, 10-22.06.2009r. - 10 osadzonych , 22.06.-1.07.2009r.-9 osadzonych , l-16.07.2009r. - 11 osadzonych , 16-17.07.2009r.-13 osadzonych , 17- 31.07.2009r.-14 osadzonych - nr 410 o pow. 40,37m2, w której przebywało w okresach: 31.07.-3.08.2009r. - 14 osadzonych, 3-8.08.2009r.-13 osadzonych , 8-13.08.2009r.-14 osadzonych , 13-19.08.2009r.- 13 osadzonych , 19- 21.08.2009r.-12 osadzonych , 21.08.-7.09.2009r.-13osadzonych , 7-11.09.2009r.-12 osadzonych , - nr 404 o pow. 24,01 m2, w której przebywało w okresach: 1 l-29.09.2009r. - 8 osadzonych, 29.09.-16.10.2009r.-9 osadzonych , 16.10.-6.11.2009r.-8 osadzonych, nr 419 o pow. 33,74m2, w której przebywało w okresach: 6-10.11.2009r. - 10 osadzonych, 10-20.11.2009r.-12 osadzonych --- STRONA 5 --- -nr 207 o pow. 24,01m2, w której przebywało w okresach: 20-22.11.2009r. - 8 osadzonych, 22-25.11.2009r.-9 osadzonych, 25.11.-30.12.2009r.-8 osadzonych, 30.12.2009r.-3.01.2010r.-7 osadzonych 3-11.01.2010r.-8 osadzonych nr 203 o pow. 17,50m2, w której przebywało w okresie 11.01.-11.03.2010r. 5 osadzonych, nr 207 o pow. 24,01 m2, w której przebywało w okresach: 11.03.-30.06.201 Or. - 8 osadzonych, 30.06.-8.07.2010r.-7 osadzonych , 8.07.-4.08.2010r. 8 osadzonych. Ustalił Sąd Okręgowy , że we wszystkich powyższych celach wydzielona jest toaleta oddzielona od reszty celi trwałą zabudową. Toaleta w celi mieszkalnej jest dostępna całą dobę tylko dla osadzonych w tej celi. Więźniowie lokowani są według wolnych miejsc w celach. Uwzględniane są ich deklarację dotyczące palenia tytoniu, lecz nie zawsze są one respektowane z uwagi na konieczność zapewnienia im bezpiecznych warunków odbywania kary. Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu są wyposażone w tzw. wentylację grawitacyjną. Wentylacja odbywa się również poprzez stolarkę okienną. Więźniowie nie są ograniczani w możliwości wietrzenia cel, za wyjątkiem uzgodnień pomiędzy samymi osadzonymi przebywającymi w celi. Jedynie w celach przeznaczonych dla tymczasowo aresztowanych w oknach zamontowane zostały osłony /blendy/, dla spełnienia wymogów bezpieczeństwa. Za zezwoleniem dyrektora osadzeni mogą korzystać z prywatnych wentylatorów elektrycznych. Dalej sąd I instancji ustalił, że w każdej celi znajduje się obudowany kącik sanitarny. Obudowa stanowi osłonę z konstrukcji stalowej oraz płyty wiórowej posiadającej drzwi. Zasłona nie sięga do samego sufitu, lecz do wysokości około 220-230cm, ponieważ w większości cel występuje sklepienie łukowe. Kącik sanitarny jest zamykany od środka. W kąciku sanitarnym znajduje się: muszla klozetowa, umywalka, szafka, oświetlenie i lustro. Na wyposażeniu każdej celi są łóżka, szalki, taborety, stoły oraz własny sprzęt osadzonych w szczególności odbiorniki rtv, grzałki, czajniki. Osadzeni otrzymują do własnej dyspozycji materac, pościel, poduszkę oraz odzież więzienną. Każda cela wyposażona jest w instalację umożliwiającą komunikowanie się z dyżurnym. Cele ogrzewane są przy użyciu instalacji CO. Okna mogą być otwierane. Oświetlenie jest sztuczne, żarowe. Za zezwoleniem dyrekcji osadzeni mogą korzystać z prywatnych lampek. W nocy oświetlenie w celach jest wygaszane przez oddziałowego. Pozostawiane jest oświetlenie w kąciku sanitarnym. Zainstalowany jest głośnik radiowęzłowy. Łóżka są jednoosobowe, piętrowe. W większości cel są kratki wentylacyjne, --- STRONA 6 --- ale ze względów bezpieczeństwa może się zdarzyć, iż w niektórych celach tych kratek nie ma lub zostały zatkane. Co roku przeprowadzana jest kontrola wentylacji. Sprzęt i środki wydawane osadzonym spełniają normy higieniczne i są w stanie nadającym się do użytku. Osadzonym są wydawane środki niezbędne do utrzymania czystości w celach, w tym proszek do szorowania umywalki, muszli klozetowej, pasta do podłogi. W każdej celi znajduje się sprzęt niezbędny do utrzymania porządku, tj. miotła oraz szufelka, szmata do ścierania podłogi. Na początku każdego miesiąca osadzeni otrzymują środki do higieny osobistej, tj. mydło, pastę do zębów, maszynki do golenia. Raz w miesiącu osadzeni mogą otrzymać z zewnątrz paczkę z artykułami higienicznymi o wadze do 5 kg. O ile posiadają środki pieniężne, mogą dokonywać niezbędnych zakupów w kantynie na terenie zakładu. Od początku 2008r. do wszystkich cel pawilonu B w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu doprowadzona jest ciepła woda dostępna w kąciku sanitarnym. W IV kwartale 2008r. ciepła bieżąca woda została podłączona do wszystkich cel oddziału II pawilonu A. Cele oddziału III i IV pawilonu A wyposażone są tylko w zimną wodę bieżącą, ale osadzeni pobierają ciepłą wodę w określonych porach w wyznaczonych punktach na korytarzu, poza tym dysponują grzałkami i czajnikami. Osadzeni mają możliwość uczestniczenia w zajęciach kulturalno-oświatowych. Otrzymują prasę, która nie podlega cenzurze. Zakład Karny w Nowym Sączu podlegał corocznym kontrolom penitencjarnym, które nie wykazały żadnych uchybień. Co roku przeprowadzane są kontrole przez inspekcję sanitarną, która swoimi działaniami nadzorczymi obejmuje kuchnię, magazyn żywnościowy, pomieszczenia łaźni, przygotowanie i podawanie posiłków więźniom, przechowywanie naczyń na oddziałach mieszkalnych. Kontroli podlegają osoby zatrudnione przy przygotowaniu posiłków pod kątem stanu zdrowia, badań okresowych, ubioru. Na wniosek osadzonych kontrolowane są ich cele mieszkalne. Raz do roku sprawdzane są przewody wentylacyjne i spalinowe. Do początku 2010r. w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu występowało przeludnienie. Nie było ono jednak nadmierne. Przejawiało się w umieszczeniu w celi 1 lub dwóch osadzonych ponad normę liczbową celi. W związku z przekroczeniem liczby osadzonych w stosunku do liczby miejsc, Dyrektor pozwanego Zakładu Karnego nadsyłał do sędziego penitencjarnego powiadomienia w trybie art.248 kkw o stanie liczby osadzonych. Ustalił Sąd Okręgowy, że stan liczby osadzonych kształtował się następująco na dzień: 31.10.2008r.-132,5%, 30.11.2008r.-130,7%, 31.12.2008r.-125,7%, 31.01.2009r. - 127%, 28.02.2009r.-121,5% 31.03.2009r.- 124,4%, 30.04.2009r.-lll,02%, 31.05.2009r. -116,5%, --- STRONA 7 --- 30.06.2009r.-114,l%, 31.07.2009r. -121,78%, 31.08.2009r.- 122,04%, 30.09.2009r.-123,9%, 31.10.2009r. -106,08%, 30.11.2009r.-100,9%. Zakład Karny w Nowym Sączu zapewniał osadzonym, w tym powodowi, należytą opiekę lekarską w ambulatorium zakładu, którego kierownikiem jest lekarz dr H B. W ambulatorium zatrudnione są także trzy pielęgniarki. W pozwanym Zakładzie Karnym pracują również lekarze konsultanci, a to: stomatolog, chirurg, kardiolog, laryngolog, okulista, specjalista chorób wewnętrznych. Regulamin przewiduje, iż każdy z osadzonych może zapisać się na wizytę lekarską co dwa tygodnie. W przypadku zachorowania osadzony ma zapewnioną należytą opiekę medyczną, a w nagłych sytuacjach wzywane jest pogotowie ratunkowe. Lekarz decyduje o umieszczeniu chorego osadzonego w izbie chorych lub w celi sanitarnej - w przypadku zdiagnozowania choroby zakaźnej. Świadczenia medyczne udzielane są osadzonym nieodpłatnie, osadzeni nie ponoszą także odpłatności za leki, które otrzymują w czasie leczenia. U powoda B N w czasie pobytu w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu były wykonywane badania radiologiczne, USG nerek, przechodził badania laboratoryjne, korzystał z konsultacji lekarzy specjalistów /kardiologa, psychiatry, laryngologa, chirurga/, było wzywane do niego pogotowie. Był przewieziony na oddział szpitalny Aresztu Śledczego w Krakowie przy ul. Montelupich celem wykonania badania gastroskopijnego. Wykonywano u powoda badania pod kątem ustalenia czy nie jest nosicielem wirusa zapalenia wątroby typu B i C. B N cierpiał na dolegliwości gastryczne, badania wykazały u niego niewielki stan zapalny śluzówki przełyku w części nadprzepustowej, zarzucanie treści żołądkowej do przełyku i niewielką przepuklinę roztworu przełykowego. W związku z tym miał zaordynowaną stosowną farmakoterapię. Przy schorzeniu gastrycznym stwierdzonym u powoda nie była bezwzględnie wymagana dieta wegetariańska. Przy tego typu schorzeniach zalecane jest spożywanie posiłków lekkostrawnych , potraw gotowanych natomiast unikanie dań smażonych, czy pieczonych. W oświadczeniu pisemnym z dnia 6.05.2009r. B N wyraził zgodę na osadzenie w celi z osobami palącymi pomimo, iż sam zwalczył nałóg. Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił na podstawie dołączonej do akt dokumentacji Zakładu Karnego w Nowym Sączu, dokumentacji medycznej powoda, zeznań świadków przesłuchanych w sprawie oraz zeznań powoda. Zeznaniom świadków P U , W Ś , J N Sąd dał wiarę jedynie w części, tj. w zakresie w jakim odnieśli się do faktu odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu. W pozostałym zakresie zeznania tychże świadków nie zostały przez Sąd Okręgowy uwzględnione, ponieważ - jak argumentował to sąd I instancji- zawierały własne oceny --- STRONA 8 --- osadzonych co do warunków w jakich powinni oni jako więźniowie odbywać karę pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy nie oparł ustaleń stanu faktycznego w oparciu o zeznania świadka Ł K oceniając jako mało precyzyjne i silnie subiektywne. Relacja świadka K B została uznana przez Sąd za wiarygodną w zakresie w jakim pokrywa się z zeznaniami oraz informacjami nadesłanymi przez kierownika działu kwatermistrzowskiego oraz działu penitencjarnego, w przedmiocie wyposażenia cel, sprzętów i środków wydawanych osadzonym. Pominął natomiast Sąd tę część zeznań świadka, która zawiera subiektywną ocenę tych warunków, wystarczalności czy też niedoboru wydawanych środków. Nie zakwestionował sąd I instancji treści zeznań świadków H B, K M i J K, którym dał wiarę, z powodów które szczegółowo uzasadnił. Zeznaniom powoda B N Sąd dał wiarę w części, tj. w zakresie, w jakim opisał swoją obecną sytuację majątkową, aktualny stan zdrowia oraz odniósł się do faktu odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu. Pozostałych twierdzeń powoda Sąd Okręgowy nie uwzględnił, jako niezasługujących na danie im wiary. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Dokonując oceny prawnej zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego , sąd I instancji wskazał , że dla zasądzenia roszczenia pieniężnego na rzecz powoda konieczne jest wykazanie obok bezprawności także zawinionego działania pozwanego, przy czym wystarczające jest wykazanie choćby najmniejszego stopnia winy. W ocenie Sądu Okręgowego, powód nie udowodnił, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych , ponieważ pozwany Zakład Karny wykazał, że jego zachowanie nie było ani bezprawne ani zawinione. Przyjął Sąd I instancji, że powód B N przebywał w celi, gdzie przypadało mniej niż 3m2 na jednego osadzonego w określonych okresach czasu a to przeludnienie wynikało z osadzenia w celi 1 lub 2 więźniów ponad dopuszczalną normę. Jednakże - zdaniem Sądu Okręgowego- zachowanie Zakładu Karnego w Nowym Sączu polegające na umieszczeniu powoda w celi przeludnionej we wskazanych okresach, nie było zachowaniem bezprawnym. Powód nie wskazał bowiem, jak motywuje to sąd I instancji, by prócz naruszenia normy powierzchniowej z art.110 kkw, doznał innych nadzwyczajnych niedogodności związanych z izolacją więzienną, jak np. brak miejsca do spania, przebywanie z osobami chorymi, niewłaściwe posiłki, brak należytej wentylacji celi lub nieprawidłowe oświetlenie. Wskazał również Sąd Okręgowy, że powód także i innych okoliczności związanych z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności nie wykazał. --- STRONA 9 --- Wbrew zarzutom powoda ,osadzeni w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu mieli dostęp do ciepłej wody. Tam gdzie nie było bieżącej ciepłej wody, dwa razy dziennie osadzeni mogli pobierać ciepłą wodę z wyznaczonych punktów na korytarzu, poza tym posiadali na wyposażeniu czajniki oraz grzałki, którymi wodę mogli na bieżąco podgrzewać. W celach wietrzenie odbywało się poprzez kanały wentylacyjne oraz stolarkę okienną. Okna mogły być otwierane lub nawet zdejmowane w okresie letnim. Szyby wentylacyjne były regularnie poddawane kontrolom kominiarskim, które nie stwierdziły nieprawidłowości w wentylacji cel. Na temperaturę w celi sami osadzeni mieli wpływ, np. poprzez otwieranie okien, podkręcanie lub skręcanie grzejników. Wyżywienie osadzonych także nie odbiegało od obowiązujących norm zaś powód nie wykazał, aby wymagał specjalnej diety. Cele były oświetlane w sposób dostateczny światłem żarowym oraz naturalnym światłem z okien w ciągu dnia. Wskazał sąd I instancji, że powód nie wykazał, aby stan oświetlenia ograniczał jego aktywność, wpływał na pogorszenie jakości odpoczynku lub wpłynął na obniżenie ostrości widzenia. Sąd Okręgowy uznał, że wyposażenie cel również odpowiadało standardom. Każdy z osadzonych otrzymywał określoną obowiązującymi normami ilość środków higieny osobistej oraz niezbędnych do utrzymania czystości w celi. W razie potrzeby osadzeni mogli składać wnioski o dodatkowe środki. Mieli także możliwość dokonania ich zakupu w kantynie zakładowej oraz otrzymania środków w paczkach z zewnątrz zakładu. Kąciki sanitarne były odgrodzone od reszty celi - pomieszczenia mieszkalnego -ściankami z płyt wiórowych. Zamykały się od wewnątrz zaś sposób zabudowy zapewniał więźniom należyty poziom prywatności i intymności. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że zarzut powoda dotyczący braku intymności przy korzystaniu z kącika sanitarnego jest mocno przejaskrawiony. W ocenie Sądu powód nie wykazał, aby był osadzony z osobami, u których zdiagnozowano choroby zakaźne i aby w związku z tym by zagrożone było jego zdrowie. Odnośnie zarzutu osadzenia powoda w celach dla palaczy, stwierdził sąd I instancji, iż było to okresowe. Poza tym do akt zostało dołączone oświadczenie powoda z maja 2009r., w którym zaaprobował osadzenie go w celi z palącymi, pomimo, iż sam porzucił ten nałóg. Kolejny zarzut powoda skierowany przeciwko standardom świadczenia opieki medycznej w pozwanym Zakładzie Karnym, również - zdaniem Sądu Okręgowego- okazał się niezasadny. Powód korzystał z wizyt i u lekarza, był poddawany specjalistycznym badaniom, miał dostarczone leki. Miał zapewniony dostęp zarówno do podstawowych świadczeń medycznych , jak również do konsultacji specjalistycznych w stopniu zdecydowanie lepszym niż większość pacjentów korzystających ze świadczeń leczniczych w ramach ubezpieczenia --- STRONA 10 --- zdrowotnego. Reasumując - Sąd Okręgowy uznał, że warunki, w jakich powód B N był osadzony w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu, nie naruszały standardów minimalnych odbywania kary pozbawienia wolności. Nie zostały naruszone standardy EUROPEJSKICH REGUŁ WIĘZIENNYCH /Zalecenie nr R 87/3 dla państw członkowskich Rady Europy przyjęte przez Komitet Ministrów dni 12 lutego 1987r. podczas 404 posiedzenia Delegatów Ministrów/. Zachowanie Zakładu Karnego polegające na umieszczeniu powoda w przeludnionej celi nie nosiło cechy bezprawności. Pozostałe niedogodności nie wykraczały poza te wynikające z faktu odbywania kary. Wobec braku spełnienia podstawowej przesłanki odpowiedzialności, czyli braku bezprawności działania, bezprzedmiotowe jest- zdaniem Sądu Okręgowego- badanie zawinienia po stronie pozwanego Zakładu Karnego w Nowym Sączu. Mając powyższe na uwadze, przy zastosowaniu art.417 kc, art.23 w zw. z art.24 kc oraz art. 448 kc, Sąd powództwo B N w całości oddalił. Umotywował Sąd Okręgowy, że fakt zwolnienia powoda od kosztów sądowych w całości nie koliduje z obciążeniem go obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej . Na zasadzie zatem art. 102 kpc w zw. z art. 108 uksc w zw. z §6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz art. 11 ust.3 ustawy z dnia 8.07.2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zasądził na rzecz Skarbu Państwa -Prokuratorii Generalnej kwotę 3 600,00zl tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Powód nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem Sądu I instancji zaskarżając wyrok w części , w zakresie pkt. I dotyczącego oddalenia powództwa i pkt. II dotyczącego zasądzonych kosztów postępowania , opierając swoje stanowisko na następujących zarzutach : 1/ naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 23 kc w zw. z art. 24 kc, art. 448 kc, art. 417 § 1 kc. art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4.11.1950 r. ratyfikowanej przez Polskę w dniu 19.01.1993 r. przez przyjęcie, że umieszczenie powoda odbywającego karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu w przeludnionych celach, nie naruszało minimalnych standardów odbywania kary pozbawienia wolności i w działaniu Zakładu Karnego w Nowym Sączu nic ma cech bezprawności oraz niezastosowanie tych przepisów skoro materiał dowodowy w sprawie na to pozwalał albowiem powód odbywał karę w warunkach przeludnienia przez długi czas. --- STRONA 11 --- W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o : 1/ o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie roszczenia powoda zgłoszonego w pozwie oraz zasądzenie ze środków Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika powoda wynagrodzenia za postępowanie odwoławcze wg norm przepisanych, albowiem nie zostało uiszczone w żadnej części, 2/ ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygniecie w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika powoda. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, zaś prezentowane w niej argumenty, przy uwzględnieniu pewnej ich zasadności, nie mogą prowadzić do wzruszenia zapadłego w I instancji rozstrzygnięcia. Przedstawiony przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy nie jest właściwie w apelacji kwestionowany a zatem może - przy jego recypowaniu- stanowić podstawę poniższych konkluzji Sądu Apelacyjnego. Ta poprawność działania Sądu Okręgowego ( w zakresie ustalania stanu faktycznego ) umożliwia Sądowi Apelacyjnemu przyjęcie za własne przedstawionych wyżej obszernych ustaleń stanu faktycznego , które Sąd Apelacyjny podziela i które, bez jakiegokolwiek uzupełnienia, mogły stać się bazą dla poniższych rozważań . By odnieść się do stanowiska powoda , wypada jednak poczynić kilka ogólnych uwag. Każda osoba pozbawiona wolności zachowuje swe prawa i wolności gwarantowane Konstytucją , z wyjątkiem prawa do wolności osobistej. Poszanowanie godności należy do fundamentalnych zasad porządku konstytucyjnego, zgodnie z którą , przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna Jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych ( art. 30 Konstytucji) Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam , gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadanie represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności , niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa , znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.l ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu --- STRONA 12 --- praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 ( Dz U z 1977 nr 38 poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 maja 2008r SK 25/07 stwierdził, że nadmierne zagęszczenie w celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne a w razie wyjątkowej kumulacji różnych niedogodności - nawet jako tortura. Trybunał zauważył jednak, że ocena stopnia dolegliwości wynikającej z przeludnienia jednostek penitencjarnych wymagająca analizy ewentualnej kumulacji innych jeszcze czynników wpływających na wartościowanie warunków przebywania, ma z natury rzeczy charakter oceny in concreto. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18.10.201 lr III CZP 25/11 oraz między innymi w wyroku z 27.10.2011 VCSK 489/10 ( niepublik) Sąd Najwyższy stwierdzając, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3m2 może stanowić wystarczającą przesłankę naruszenia dóbr osobistych wskazał jednocześnie, że sam taki fakt nie przesądza o zasadności roszczenia o zadośćuczynienie na podstawie art. 448 kc, którego przyznanie zależy od wielu różnych okoliczności, w tym między innymi od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych , poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary wolności, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać a nawet sprawiać , że w ogóle powstało. Z powyższego jasno wynika, że samo wskazanie na przebywanie w celi nie zapewniającej powierzchni nie mniejszej niż 3 m 2 nie może być oceniane jako automatycznie, w każdym przypadku, naruszające dobra osobiste i nie skutkuje obligatoryjnością kompensacji krzywdy poprzez zadośćuczynienie. Odnosząc powyższe rozważania do kontekstu sprawy niniejszej stwierdzić należy, iż apelacja zasadnie wskazuje na naruszenie przez sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 23 kc w zw. z art. 24 kc wskutek przyjęcia, że umieszczenie powoda odbywającego karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu w przeludnionych celach nie narusza dóbr osobistych powoda. W art. 110 § 2 k.k.w ustawodawca , dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego , zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, --- STRONA 13 --- dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Obowiązujący w okresie pobytu powoda w przeludnionej celi art. 248 § 1 k.k.w. ( utracił moc obowiązującą z dniem 6 grudnia 2009r ) pozwalał dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego umieścić skazanego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m2 na jedną osobę , ale tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach i jedynie na czas określony. "Szczególnie uzasadnionego wypadku" strona pozwana nie wykazała (wbrew ciężarowi wynikającemu z art. 6 kc) zaś do stwierdzenia jego wystąpienia, nie wystarcza ogólnikowe powołanie się na istniejący w kraju stan przeludnienia zakładów karnych. Powyższe uzasadnia konstatację - wbrew stanowisku Sądu Okręgowego- że osadzenie powoda w warunkach nie zachowania normy metrażowej wynikającej z art. 110 k.k.w - narusza dobra osobiste powoda. Pomimo jednak uznania, że warunki w jakich powód był osadzony ( dot. warunku metrażowego odbiegającego od normy wskazanej w art. 110 k.k.w) narusza dobra osobiste powoda, to stopień tego naruszenia nie przybrał takiej formy , w której można by podzielić twierdzenie apelanta o osadzeniu go w niegodziwych , nieludzkich warunkach , co dopiero - w ocenie Sądu Apelacyjnego- uzasadniałoby żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, że nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc (vide : wyrok SN z z 2.10. 2007 II CSK 269/07, wyrok SN z 27.10.2011 III CZP 25/11, wyrok SN z 19 kwietnia 2006 II PK 245/05 OSN 2007 z.7-8) Samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc , którego przyznanie zależy od wielu różnych okoliczności w tym między innymi od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi uciążliwości z tym związanych, poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary pozbawienia wolności , które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać, a nawet sprawiać, że w ogóle nie powstało ( zob. postanowienie SN z 7 .12.2011 VCSK 113/11) Powód nie wykazał, żeby przejściowe przebywanie w celach przeludnionych - w okresach ustalonych przez sąd I instancji- wywołało u niego negatywne skutki psychiczne lub fizyczne powodujące poczucie krzywdy lub miało inny negatywny wpływ na jego osobowość. Nie zostało wykazane też , by inne wskazywane przez powoda niedogodności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności miały cechy dręczenia lub upokarzania powoda i wywołały w nim poczucie krzywdy, które musi być skompensowane, zaś poziom nieuniknionego cierpienia --- STRONA 14 --- towarzyszącego pozbawieniu wolności przekroczył minimalny poziom tych dolegliwości. Zarzuty powoda o złych warunkach bytowych nie zostały potwierdzone. Zważywszy także na inne czynniki wpływające na " jakość" pozbawienia powoda wolności tj. odpowiednie warunki higieniczne , dostęp do światła , właściwą wentylację oraz możliwość skorzystania z toalety w warunkach zapewniających poszanowanie prywatności - nie ma podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia w oparciu o przepis art. 448 kc, który przewiduje fakultatywne zasądzenie zadośćuczynienia na rzecz osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Podzielając zatem pogląd apelanta , że umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3m 2 na jednego osadzonego narusza dobra osobiste, to w okolicznościach sprawy , skoro dolegliwość stąd wynikająca jest znikoma ( zważywszy na kumulatywną ocenę zaistniałych warunków ) -zdaniem Sądu Apelacyjnego- brak podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia. W świetle powyższego jako niezasadny jawi się zarzut naruszenia art.3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności , zgodnie z treścią którego, nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Zakaz ten jest absolutny, bez możliwości legalizacji jego naruszenia, nawet w przypadkach najbardziej wyjątkowych . Powołany artykuł rozróżnia trzy formy złego traktowania : tortury, jak również nieludzkie lub poniżające traktowanie. Nieludzkie traktowanie to zachowanie , które " było dokonywane z premedytacją , było stosowane przez wiele godzin i spowodowało albo faktyczne uszkodzenie ciała albo intensywne fizyczne i psychiczne cierpienie". Natomiast traktowanie poniżające to nic innego jak postępowanie , które " miało na celu wywołanie w ofierze uczucia strachu , udręczenia , będącego w stanie poniżyć i upodlić" ( obie definicje w wyroku "Kudła przeciwko Polsce " skarga nr 30210/96 § 92) Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu ( orzeczenia ; z dnia 29 kwietnia 2003 nr 38812 Póltoracki przeciwko Ukrainie oraz nr 50390 McGlinchey i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu) W wyroku zaś z dnia 19 kwietnia 200lr w sprawie Peers przeciwko Grecji ( sprawa 28524/95 Lex Polonica nr 398773) Trybunał stwierdził, iż sposób traktowania , by znaleźć się w zakresie regulacji z art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności , statuujący zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania , musi osiągnąć pewien minimalny poziom dolegliwości. Ocena tego minimum jest relatywna i zależy od wszechstronnej , całościowej analizy warunków , w jakich kara była odbywana , takich jak --- STRONA 15 --- długość trwania traktowania, następstwa fizyczne i psychiczne oraz - niektórych przypadkach płeć, wiek, stan zdrowia ofiary. Dokonując oceny, czy kara lub traktowanie jest "poniżające" w rozumieniu art. 3 powołanej Konwencji , należy wziąć pod uwagę , czy w zamierzeniu ma poniżyć i upokorzyć daną osobę oraz czy , w odniesieniu do następstw , wywarło negatywny wpływ na jej osobowość w sposób sprzeczny z jej art. 3. Konkludując- w okolicznościach niniejszej sprawy - skoro przeludnienie w celach w których powód przebywał nie było rażące, stan taki nie istniał permanentnie lecz okresowo i nie towarzyszyły mu inne drastyczne uciążliwości mające negatywny wpływ na skarżącego zaś cierpienia i trudności , które znosił skarżący, nie przewyższały nieuniknionego poziomu cierpienia właściwego dla uwięzienia i nie przekroczyły poziomu dotkliwości według art. 3 Konwencji - to kumulatywna ocena zaistniałych w jednostce pozwanego warunków, nie uzasadnia stwierdzenia naruszenia komentowanego przepisu. Nie znajduje również uzasadnionych podstaw zarzut naruszenia art. 417 § 1 kc , którego - w motywach uzasadnienia apelacji - skarżący nawet nie stara się rozwijać. Jeżeli odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego powód upatrywał w przepisie art. 417§ 1 kc , z którego wynika, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą '' za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej" to - stwierdzić należy- iż przesłankami odpowiedzialności z tego przepisu jest także bezprawność rozumiana jako niezgodność z konstytucyjnymi źródłami prawa czyli Konstytucją , ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami. Ciężar wykazania tej niezgodności z prawem spoczywa na poszkodowanym. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie komentowanego przepisu jest- obok działania sprawczego- szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 , ale może być też zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę w przypadkach wskazanych w art. 445 i art. 448 kc (tak SN wyroku z 2.10.2007 r II CSK 269/07 Lex 315849) Podstawy zatem roszczeń powoda- w okolicznościach sprawy- nie może stanowić przepis art. 445 kc , który ma zastosowanie w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Z ustaleń Sądu Okręgowego takie okoliczności nie wynikają, bo nie miały miejsca , zaś inne roszczenia odszkodowawcze oparte na normie z art. 417 kc, który obejmuje konkretne szkody w zasadzie majątkowe i dające się wyliczyć, nie zostały przez powoda wykazane. --- STRONA 16 --- Prawidłowo również , sąd I instancji, stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego świadczonego na rzecz strony pozwanej. Pomimo objęcia zakresem zaskarżenia powyższego rozstrzygnięcia , apelujący swojego stanowiska w ogóle nie umotywował - zatem ustosunkowanie się do niego przez Sąd Apelacyjny, z przyczyn oczywistych jest niemożliwe. Skoro apelacja jest bezzasadna , zatem na podstawie art. 385 kc podlega ona oddaleniu. Jakkolwiek apelacja została oddalona, to okoliczność, iż do naruszenia dóbr osobistych powoda jednak doszło, uzasadnia odstąpienie od obciążania powoda , stosownie do art. 102 w zw. z art. 391 § 1 kpc, obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego.