Postanowienie I ACa 246/06

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 czerwca 2006 r. I ACa 246/06 TEZA aktualna Pkt 3 tezy częściowo nieaktualny 1. Poręczyciel, który odpowiada solidarnie z wystawcą weksla (art. 47 Prawa wekslowego) może w zasadzie podnosić wobec remitenta zarzut wypełnienia weksla in blanco niezgodnie z deklaracją wekslową, tak samo jak wystawca takiego weksla, o ile podpisałdeklarację wekslową gdyż ograniczenia z art. 10 Prawa wekslowego nie mają zastosowania wobec wystawcy (poręczyciela), gdy z żądaniem występuje remitent. 2. Wypełnienie weksla niezgodnie z deklaracją nie oznacza, że wystawca czy też poręczyciele w ogóle nie są zobowiązani wekslowo. Trzeba bowiem przyjąć, że w takiej sytuacji odpowiedzialność wekslowa dłużników istnieje w takich granicach, w jakich weksel został wypełniony stosownie do porozumienia wekslowego, a więc w takim zakresie, w jakim odpowiadaliby oni w razie prawidłowego wypełnienia weksla. 3. Prekluzja procesowa odnosi się tylko do faktów i dowodów na ich poparcie i jej skutki nie dotyczą argumentacji prawnej. Argumenty natury prawnej strona może przytoczyć także po upływie terminu, o którym mowa w art. 495 § 3 k.p.c. Takim argumentem jest także zarzut nieważności umowy. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SA Iwona Wilk (spr.). Sędziowie SA: Janusz Kiercz, Ewa Jastrzębska. Protokolant: Łukasz Zgoda. Sentencja Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2006 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. przeciwko Zdzisławowi L. i Ziemowitowi Z. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 października 2005 r., oddala obie apelacje i zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Uzasadnienie faktyczne Powódka "I." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. wniosła o zasądzenie solidarnie od pozwanych Zdzisława L. i Ziemowita Z. kwoty 97.087,40 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania. Podała powódka na uzasadnienie, że pozwani poręczyli weksel własny wystawiony przez Biuro Sprzedaży Pomp i Armatury Przemysłowej sp. z o.o. w G. W zarzutach do nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Katowicach z 6 grudnia 2004 r. pozwani wnieśli o jego uchylenie i oddalenie powództwa podnosząc, iż zgodnie z ustaleniami ich odpowiedzialność zachodzić będzie w przypadku niewykonania umowy ugody z 15 lipca 2004 r. przez dłużnika, tj. sp. z o.o. "A." w G. Obecnie powódka prowadzi egzekucję wobec dłużnika. I ACa 246/06 - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach --- STRONA 2 --- Wyrokiem z 13 października 2005 r. Sąd Okręgowy w Katowicach utrzymał w mocy swój nakaz zapłaty z 6 grudnia 2004 r. co do kwoty 85.429,61 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 maja 2005 r. i co do kwoty 947,92 zł oraz kosztów procesu w kwocie 5.219,40 złw tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 3.615 zł z tym zastrzeżeniem, iż pozwani w zakresie należności głównej odpowiadają solidarnie z Biurem Sprzedaży Pomp i Armatury Przemysłowej "A." spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, przeciwko której powódka uzyskała prawomocny nakaz zapłaty Sądu Okręgowego w Katowicach z 12 maja 2004 r.; w pozostałej części nakaz zapłaty uchylił i postępowanie umorzył oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki koszty postępowania zabezpieczającego w kwocie 2.026 zł. Sąd Okręgowy ustalił, iż jest poza sporem, że nakazem zapłaty z 12.05.2004 r. Sąd Okręgowy zasądził od BSPiAP "A." sp. z o.o. w G. na rzecz powódki kwotę 118.632,78 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. Bezspornym jest także, iż w wymieniony dłużnik zawarł z powódką umowę ugody z 15 lipca 2004 r. obejmującą powyższy dług i zobowiązał się zapłacić powódce kwotę 105 000 zł do dnia 15 września 2004 r., a dla zabezpieczenia wykonania tej ugody dłużnik BSPiAP "A." sp. z o.o. wystawił weksel własny in blanco na maksymalną sumę wekslową równą wysokości zobowiązania powiększoną o odsetki liczone od dnia zawarcia ugody do dnia wypełnienia weksla. Weksel ten został przez pozwanych awalowany. Powódka wypełniła weksel stanowiący zabezpieczenie wykonania umowy ugody na kwotę 101.975,30 zł (w tym 2.111,50 odsetek) po uprawomocnieniu ww. nakazu zapłaty i wezwała wystawcę i poręczycieli do jego wykupu oraz przedstawiła pozwanym weksel do zapłaty. Jest także poza sporem, że powódka wszczęła egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego, jakim jest wymieniony nakaz zapłaty Sądu Okręgowego w Katowicach z 12 maja 2004 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z 6 maja 2005 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika w związku z jego wnioskiem o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarci układu, a na dzień 6 maja 2005 r. stan zadłużenie spółki "A." wobec powódki wynosił 85.429,61 zł należności głównej i 947,92 zł odsetek. Zważył w tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, że żądanie pozwu jest uzasadnione w świetle uregulowania art. 32 i 47 Prawa wekslowego, tym bardziej iżzgodnie z art. 17 Prawa wekslowego nie mogli pozwani podnosić zarzutów opartych na ich stosunkach osobistych z wystawcą weksla. Stąd też nakaz zapłaty w tym zakresie, w jakim zobowiązanie nie zostało spełnione, należało utrzymać w mocy na podstawie art. 496 k.p.c., a poza tym nakaz uchylić i postępowanie umorzyć na podstawie art. 355 k.p.c. O kosztach postępowania zabezpieczającego Sąd orzekł na podstawie art. 745 § 1 k.p.c. Powyższy wyrok zaskarżyli apelacjami obaj pozwani. Pozwany Zdzisław L. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 10 Prawa wekslowego oraz naruszenie art. 233 k.p.c., a także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego. Pozwany Ziemowit Z. zarzucając istotne uchybienia procesowe, mające wpływ na wynik sprawy poprzez nieuzasadnione zakończenie postępowania przed wysłuchaniem pozwanego oraz obrazę przepisu art. 5 k.c. przez jego nieuwzględnienie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje obu pozwanych nie są uzasadnione. Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za swoje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, ponieważ ustalenia te znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, które to dowody zostały przez ten Sąd ocenione w zgodzie z zasadami wynikającymi z art. 233 § 1 k.p.c. Nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, by ustalenia Sądu I instancji pozostawały w sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału i taki zarzut pozwanego Zdzisława L. nie może być podzielony. Sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału zachodzi bowiem wtedy, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej dochodzi sąd na podstawie tego materiału. Tak rozumiana sprzecznośćobejmuje nie tylko przeinaczenie treści dokumentu lub zeznania świadka, lecz również wszystkie wypadki wadliwości wynikające z naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., zatem także błędy popełnione przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Uchybień wynikających z naruszenia granic swobodnej oceny dowodów z art. 233 § 1 k.p.c. nie można jednak przypisać Sądowi I instancji, ponieważ Sąd ten wziął pod rozwagę wszystkie te dowody, które strony przytoczyły zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, żadnego nie pominął, a wnioski tego Sądu co do faktów wynikają z treści tych dowodów i nie kolidują ani z zasadami doświadczenia życiowego, ani też regułami logicznego wnioskowania. --- STRONA 3 --- Pozwany Z.L. stawiając zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału w istocie nawet nie wskazał, które z ustaleń Sądu I instancji jest sprzeczne z treścią konkretnego dowodu. W szczególności, zauważyć można, że umowa ugody zawarta przez powódkę i dłużnika spółkę z o.o. "A." w G. nie zawiera żadnych postanowień, których treść wskazywałaby na to, że udzielone przez pozwanych poręczenie wekslowe doznaje jakichkolwiek ograniczeńw zakresie odpowiedzialności pozwanych poręczycieli za zobowiązanie wekslowe, skoro wskazuje tylko to, iż wystawiony przez dłużnika weksel in blanco zostanie poręczony przez pozwanych. Podkreślenia tu wymaga, iż ewentualne ograniczenie odpowiedzialności poręczyciela wekslowego musi wynikać nie tylko z deklaracji wekslowej lub innego porozumienia między wierzycielem a poręczycielem, ale przede wszystkim z treści weksla. Poręczyciel wekslowy powinien bowiem na wekslu zaznaczyć ograniczenie udzielonego poręczenia wekslowego, skoro przepis art. 31 Prawa wekslowego stanowi, iż poręczenie umieszcza się na wekslu. W rozpatrywanej sprawie w treści poręczenia zamieszczonego na wekslu nie zostały odnotowane żadne ograniczenia odpowiedzialności wekslowej obu pozwanych poręczycieli. W tym miejscu wskazać należy, iż trafnie Sąd I instancji określił odpowiedzialność awalisty za zobowiązanie wekslowe jako bezwzględną, samoistną i niezależną od zobowiązania osoby, za którą poręczył, tak bowiem wynika z uregulowania art. 32 Prawa wekslowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że poręczyciel, który odpowiada solidarnie z wystawcą weksla (art. 47 Prawa wekslowego) może w zasadzie podnosić wobec remitenta zarzut wypełnienia weksla in blanco niezgodnie z deklaracją wekslową, tak samo jak wystawca takiego weksla, o ile podpisał deklarację wekslową, gdyż ograniczenia z art. 10 Prawa wekslowego nie mają zastosowania wobec wystawcy (poręczyciela), gdy z żądaniem występuje remitent. W tej sprawie można przyjąć, iż pozwani na zarzut ten mogą się powołać, skoro podpisali porozumienie wekslowe pomieszczone w § 4 umowy ugody z 15 lipca 2004 r. Jednakże w istocie jedynym zarzutem pozwanych, który można uznać za zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją jest to, iż wobec egzekwowania przez powódkę wierzytelności zabezpieczonej przedmiotowym wekslem od dłużnika kwota zadłużenia ze stosunku podstawowego jest niższa niż ta, na którą weksel został wyspełniony. Taki zarzut jest oczywiście dopuszczalny, gdyż w przypadku wystawienia weksla na zabezpieczenie wierzytelności, zobowiązanie cywilne wystawcy nie wygasa, lecz istnieje nadal. Wskutek tego wierzycielowi przysługuje, obok roszczenia wynikającego ze stosunku podstawowego - cywilnoprawnego, także nowe roszczenie oparte na wekslu. Ponieważ jednak przedmiot obu roszczeń jest ten sam to zaspokojenie wierzyciela następuje tylko raz, przy czym z chwilą zaspokojenia wierzyciela wygasa zobowiązanie dłużnika tak z umowy pierwotnej, jak i z weksla. Tak rozumiany zarzut pozwanych wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją Sąd I instancji wziął pod rozwagę, skoro przyjął, iż powódka może żądać od pozwanych spełnienia zobowiązania wekslowego tylko w takim zakresie, w jakim powodowy wierzyciel jeszcze nie uzyskał zaspokojenia, gdyż na podstawie relacji komornika o stanie zadłużenia spółki "A." utrzymał w mocy nakaz zapłaty do wysokości niewyegzekwowanej należności głównej i odsetek. Tym samym nie może się ostać zarzut apelacji pozwanego Z.L. naruszenia art. 10 Prawa wekslowego, gdyż Sąd I instancji uwzględnił zarzuty pozwanych o wygaśnięciu zobowiązania wekslowego na skutek zapłaty świadczenia przez wystawcę weksla w takim zakresie, w jakim zostało to wykazane. Podkreślenia zaś wymaga, że wypełnienie weksla niezgodnie z deklaracjąnie oznacza, że wystawca czy też poręczyciele w ogóle nie są zobowiązani wekslowo. Przyjąć bowiem trzeba, że w takiej sytuacji odpowiedzialność wekslowa dłużników istnieje w takich granicach, w jakich weksel został wypełniony stosownie do porozumienia wekslowego, a więc w takim zakresie, w jakim odpowiadaliby oni w razie prawidłowego wypełnienia weksla. Nie może zatem pozwany Z.L. zasadnie twierdzić, iż wobec podniesionego zarzutu wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją w ogóle ustała jego odpowiedzialność za zobowiązanie wekslowe. Zobowiązanie to bowiem nadal jego (tak samo jak i drugiego z pozwanych poręczycieli) obciąża w takich granicach, w jakich weksel został prawidłowo wypełniony, a więc do kwot przyjętych przez Sąd I instancji, skoro taka suma pieniężna nie została zapłacona powódce przez dłużnika i poręczycieli. Odnosząc się do zarzutów apelacji pozwanego Ziemowita Z. stwierdzić należy, iż także i one nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Nie doszło bowiem do uchybień procesowych Sądu I instancji w zakresie postępowania dowodowego, które nadto mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu wskazać trzeba, iż w zasadzie, zgodnie z art. 217 § 1 k.p.c., strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej. Jednakże od tej reguły zachodzą wyjątki, których źródłem są bezpośrednio przepisy prawa, a to w szczególności art. 493 § 1 k.p.c. w zw. z art. 495 § 3 k.p.c. Przepisy te nakładają na stronę pozwaną obowiązek przytoczenia już w zarzutach od nakazu zapłaty wszelkich zarzutów przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich poparcie (art. 493 § 1 k.p.c.) i to pod rygorem prekluzji procesowej, czyli utraty prawa powoływania twierdzeń i dowodów w dalszym toku postępowania (art. 495 § 3 k.p.c.). Skutkiem prekluzji procesowej (upływu terminu do zgłaszania twierdzeń, zarzutów i dowodów na ich poparcie) jest obowiązek pominięcia przez sąd tych faktów i wniosków dowodowych. Okolicznościami --- STRONA 4 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądów Powszechnych. usprawiedliwiającymi zgłoszenie twierdzeń, zarzutów i dowodów później niż w zarzutach od nakazu zapłaty jest to, iż strona z faktów, zarzutów i dowodów nie mogła skorzystać już w zarzutach od nakazu zapłaty albo gdy potrzeba ich powołania powstała później. W tej sprawie pozwany Z.Z. wniosek o przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania złożył później niż w zarzutach od nakazu zapłaty i w żaden sposób nie uzasadnił tego, iż zgłoszenie tego dowodu już w zarzutach od nakazu zapłaty nie było możliwe, ani teżnie ma podstaw do przyjęcia, by potrzeba powołania tego dowodu powstała później. Przeciwnie, o ile własnymi zeznaniami pozwany zamierzał wyjaśnić okoliczności, w których doszło do udzielenia przez niego poręczenia na przedmiotowym wekslu, to nie tylko mógł,ale i powinien powołać ten dowód już w zarzutach od nakazu zapłaty. Skoro więc ten wniosek dowodowy uległ prekluzji procesowej, to Sąd I instancji obowiązany był dowód ten pominąć i nie może tym samym pozwany zasadnie czynić Sądowi I instancji zarzutu uchybienia procesowego z tej przyczyny, że Sąd ten dowodu tego nie przeprowadził. Nie ulega wątpliwości, że prekluzja procesowa odnosi się tylko do faktów i dowodów na ich poparcie i jej skutki nie dotyczą argumentacji prawnej. Argumenty natury prawnej strona może przytoczyć także po upływie terminu, o którym mowa w przytoczonym przepisie. Takim argumentem jest także zarzut nieważności umowy. Z powyższego nie wynika jednak, że zarzut taki musi odnieść skutek, ponieważ sąd będzie miał obowiązek wziąć pod rozwagę nieważność czynności prawnej (art. 58 k.c.), lecz tylko na podstawie materiału zgromadzonego zgodnie z regułami wynikającymi z art. 495 § 3 k.p.c. (tak też SN w uchwale z 17.06.2005 r. III CZP 26/05 - OSNC 2006/4/63 - orzeczenie wprawdzie dotyczy art. 479 § 1 k.p.c., lecz skutki wynikające z tego przepisu są identyczne jak te wynikające z art. 495 § 3 k.p.c.). W tym przypadku pozwany Z.Z. dopiero w apelacji odwołał się do nieważności poręczenia jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.p.c. w zw. art. 5 k.c.), zaś w materiale dowodowym zebranym w zgodzie z art. 495 § 3 k.p.c. brakuje takich dowodów, które pozwoliłyby wnioskować, iż pozwany udzielił poręczenia wekslowego w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Na pewno bowiem poręczenie zobowiązania osoby trzeciej samo w sobie nie naruszażadnych zasad współżycia społecznego i jest dopuszczalnym sposobem zabezpieczenia roszczeń wierzyciela. Zauważyć przy tym jeszcze należy, iż zarzuty apelacji Z.Z. są spóźnione także w świetle uregulowania art. 381 k.p.c. Z tych przyczyn obie apelacje jako nieuzasadnione podlegają oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Koszty postępowania apelacyjnego obciążają pozwanych jako spór przegrywających na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. 12