Postanowienie I ACa 243/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 243/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SA Jolanta Terlecka (spr.) Sędziowie: SA Alicja Surdy SA Ewa Popek Protokolant st. prot. sądowy Agnieszka Pawlikowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2012 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa małoletniego D. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w R. o odszkodowanie i rentę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 30 września 2010r., sygn. akt I C 31/10 I. zmienia częściowo zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób, że: 1. zasądza od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w R. na rzecz D. M. kwotę 70.000 (siedemdziesiąt tysięcy)zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2010r. do dnia zapłaty, płatną do rąk przedstawicielki ustawowej – R. L.; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w R. na rzecz D. M. rentę w kwocie 500 (pięćset)zł miesięcznie, płatną do 10-go każdego miesiąca poczynając od 11 stycznia 2010r. do rąk przedstawicielki ustawowej – R. L.; 3. podwyższa przyznaną adwokatowi D. W. (1) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu kwotę 7.200 zł do kwoty 8.784 (osiem tysięcy siedemset osiemdziesiąt cztery) zł brutto; --- STRONA 2 --- II. oddala apelację w pozostałej części; III. obciąża Skarb Państwa nieuiszczonymi przez powoda kosztami sądowymi w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym; IV. przyznaje od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Radomiu na rzecz adwokata D. W. (1) prowadzącego Kancelarię Adwokacką w R. kwotę 6.642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym; V. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego poniesionymi przez pozwanego. Sygn. akt I ACa 243/12 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 30 września 2010r. oddalił Powództwo małoletniego D. M. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową R. L. skierowane przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w R. reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zasądzenie kwoty 1.000.000 zł i renty po 3.000 zł miesięcznie oraz przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adwokata D. W. (1) kwotę 7.200 tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie obciążając D. M. kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego (k-106). Sąd ten ustalił, że powód urodzony (...) jest synem W. M., który prawomocnym nakazem karnym Sądu Rejonowego w Radomiu z 31 sierpnia 1998r., wydanym w sprawie II K 37/98, został skazany na karę 700 zł grzywny z zamianą, na wypadek nieuiszczenia jej w terminie, na 35 dni zastępczej kary pozbawienia wolności. Postanowieniem z 22 grudnia 1998r. Sąd Rejonowy w Radomiu w sprawie IIK 37/98, rozłożył tę grzywnę na 7 rat po 100 zł każda, płatnych do końca każdego miesiąca począwszy od grudnia 1998. Do 29 czerwca 2001r. W. M. zapłacił na poczet tej grzywny 600 zł. Na wniosek Sądu Rejonowego w Radomiu, Komornik Sądowy Rewiru IV przy Sądzie Rejonowym w Radomiu wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko W. M. w celu wyegzekwowania pozostałej do zapłacenia grzywny w wysokości 100 zł, które umorzył z uwagi na bezskuteczność egzekucji postanowieniem z 2 grudnia 2003r. Następnie Sąd Rejonowy w Radomiu wezwał W. M. na posiedzenie wyznaczone na 8 czerwca 2004r. w przedmiocie określenia zastępczej kary pozbawienia wolności. Pomimo dwukrotnego awizowania wezwanie na to posiedzenie nie zostało odebrane przez W. M.. Postanowieniem z 8 czerwca 2004r. Sąd Rejonowy w Radomiu w sprawie IIK 37/98, IX Km 929/04 zarządził wobec W. M. wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w wymiarze pięciu dni w zamian za nieuiszczoną grzywnę w kwocie 100 zł orzeczoną w sprawie II K 37/98. --- STRONA 3 --- W dniu 16 listopada 2004 r. około godziny 17.00 W. M. na podstawie nakazu doprowadzenia z 19 października 2004 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w Radomiu w sprawie IIK 37/98 został zatrzymany przez funkcjonariuszy policji przed swoim domem, a 17 listopada 2004r. doprowadzono go do Aresztu Śledczego w R. w celu odbycia zastępczej kary pozbawienia wolności w wymiarze pięciu dni. Funkcjonariusz D. Ewidencji Aresztu Śledczego w R. odebrał od niego dane osobowe, sprawdził dokumentację związaną z jego osadzeniem i zapytał go czy uregulował grzywnę, po czym – wobec uzyskania twierdzącej odpowiedzi – telefonicznie zweryfikował tę informację w Sądzie Rejonowym w Radomiu, gdzie poinformowano go, że grzywna nie została w całości zapłacona, a pozostałą do uregulowania część zamieniona na karę pięciu dni pozbawienia wolności. Funkcjonariusz poinformował o tym W. M. i przystąpił do procedury jego przyjęcia. Założył akta, wykonał zdjęcia i umieścił go w celi gdzie oczekiwał razem z innymi osadzonymi na rutynowe badanie. Zaprowadzony na badanie nie chciał jednak poddać się rutynowym badaniom polegającym na oględzinach ciała, ważeniu masy ciała, pomiarze wzrostu oraz ciśnienia krwi, jak również nie chciał udzielić odpowiedzi na pytania dotyczące przebytych przez niego chorób, pobytów w szpitalu, zażywanych leków oraz urazów. Z uwagi na powyższe W. M. został zaprowadzony przez funkcjonariuszy służby więziennej do ambulatorium w celu poddania go badaniom lekarskim. W ambulatorium Aresztu Śledczego w R. W. M. został zbadany przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych D. C.. Podczas badania był poddenerwowany, roztrzęsiony, sprawiał wrażenie jakby zaraz miał się rozpłakać. Mówił lekarzowi, że do odbycia ma krótki wyrok, a w domu zostały dzieci bez matki. Lekarz przeprowadził z nim wywiad chorobowy oraz badanie polegające na wysłuchaniu pracy serca, płuc, badaniu jamy brzusznej i zakresu ruchomości kończyn. W. M. nie zgłaszał lekarzowi zamiaru targnięcia się na swoje życie, ani wcześniejszych myśli samobójczych. Przeprowadzający badanie lekarz nie stwierdził w stanie jego zdrowia przeciwwskazań do przyjęcia do odbywania kary pozbawienia wolności, ani też konieczności przeprowadzenia natychmiastowej konsultacji psychiatrycznej. Po przeprowadzeniu badania W. M. został sam umieszczony w pomieszczeniu przyjęć, gdzie oczekiwał na wydanie odzieży. Około godziny 12.00 funkcjonariusz służby więziennej zauważył W. M. leżącego na podłodze z zaciśniętym na szyi paskiem od spodni, przywiązanym drugim końcem do poręczy krzesła. Zarządził powiadomienie o tym zdarzeniu pracowników służby zdrowia Aresztu Śledczego w R. i dowódcę zmiany. Następnie wszedł do pomieszczenia, w którym leżał W. M. i razem z innymi funkcjonariuszami służby więziennej zdjęli pasek z szyi W. M. i podjęli czynności reanimacyjne, tj. masaż serca i sztuczne oddychanie. Po kilku minutach na miejsce przybyła pielęgniarka z ambulatorium Aresztu Śledczego w R., która kontynuowała czynności reanimacyjne do chwili przybycia pogotowana ratunkowego, wezwanego przez funkcjonariuszy służby więziennej Aresztu. Przybyły lekarz stwierdził zgon W. M., który zmarł w wyniku uduszenia będącego następstwem samobójczego działania. Śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania jego śmierci zostało umorzone postanowieniem Prokuratury Rejonowej w Radomiu z dnia 28 lutego 2005r. dla miasta R., z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Wedle dalszych ustaleń Sądu matka powoda R. L. ma 42 lata, od 1993 r. jest wdową. Ma dwoje dzieci: 19 letnią córkę E. L., która kontynuuje naukę w szkole średniej oraz 12 letniego syna D. M.. Stan zdrowia R. L., jak i pozostających pod jej opieką dzieci jest dobry. E. L. pobiera rentę po ojcu w wysokości 1000 zł. miesięcznie. R. L. ma wykształcenie średnie, ukończyła liceum zawodowe. Z zawodu jest technikiem mechanikiem urządzeń przemysłowych. Nigdy nie wykonywała jednak pracy w zawodzie, nigdy też nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej. Początkowo utrzymywał ją mąż, a po jego śmierci środki finansowe czerpała z otrzymanej po nim renty. Przez okres 10 lat (od 1994 do 17 listopada 2004r.) R. L. pozostawała w konkubinacie z W. M.. Z tego związku pochodzi małoletni powód D. M., --- STRONA 4 --- który uczęszcza do 6 klasy szkoły podstawowej. Jest dzieckiem zdolnym i inteligentnym. W. M. miał również drugiego starszego syna R. M. aktualnie 31 letniego, któremu w razie potrzeby pomagał także finansowo. Po raz ostatni w 2004 r. pożyczył R. M. kwotę około 200 zł. W. M. był wdowcem, miał wykształcenie średnie, zawód technik elektronik. Początkowo pracował w zawodzie jako elektronik. Później utrzymywał się ze sprzedaży odzieży na targowiskach osiągając z tego tytułu dochód około 1000 zł miesięcznie. Dodatkowo podejmował prace dorywcze. Wykonywał zlecenia związane z elektroniką, instalował kamery. Był dobrym fachowcem w swoim zawodzie. Nie wykonywał jednak stałej pracy zarobkowej. Był osobą zdrową, nie leczył się psychiatrycznie ani neurologicznie. Z uzyskiwanych przez siebie dochodów na bieżąco pokrywał koszty utrzymania R. L. oraz syna D. M.. R. L. nie miała wówczas żadnych długów. Małoletni powód był zadbany, dobrze odżywiony, zaopatrzony w odzież odpowiednią do pory roku. W. M. zmarł w wieku 52 lat. Małoletni powód chodził wówczas do zerówki. Chłopiec bardzo przeżył śmierć ojca. Zamknął się w sobie, zaczął się moczyć się w nocy. R. L. do chwili obecnej uczęszcza z synem na konsultacje psychologiczne. Po śmierci W. M. sytuacja D. M. uległa pogorszeniu. R. L. nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na zaspokojenie wszystkich usprawiedliwionych potrzeb małoletniego. Od 2005 r. utrzymuje się ona ze świadczeń otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z tytułu samotnego wychowywania dzieci w wysokości po 170 zł miesięcznie na każde dziecko i zasiłku rodzinnego w wysokości po 90 zł miesięcznie na każde dziecko, co łącznie daje kwotę 520 zł miesięcznie. Od 2007 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R.. Poza mieszkaniem, do którego przysługuje jej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 61 m 2 składającego się z trzech pomieszczeń, nie posiada innego majątku. Miesięcznie na utrzymanie rodziny wydaje około 1000 zł. R. L. posiada dług w Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w R. z tytułu zaległości w regulowaniu czynszu w wysokości przeszło 35.000 zł. Zalega również ze spłatą kredytu mieszkaniowego w wysokości 20.000 zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Radomiu M. S. (1) w sprawie KM 778/08 prowadzi postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w R. w celu wyegzekwowania od R. L. przysługujących wierzycielowi należności. W chwili obecnej R. L. kupuje dla małoletniego D. M. ubranie w sklepach z używaną odzieżą. Wcześniej zaopatrywała go w nową odzież. D. M. nie jeździ na kolonie ani na wczasy. R. L. ubiegała się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o przyznanie dla D. M. prawa do renty po W. M., ale bezskutecznie, ponieważ jej konkubent nie miał wymaganego stażu pracy w ostatnim okresie przed śmiercią. Decyzjami z 1 czerwca 2005 r. i 7 lipca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił także przyznania małoletniemu powodowi świadczenia rentowego w drodze wyjątku. Sąd Okręgowy, oceniając zasadność roszczeń powoda w świetle art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 roku, Nr 162, poz. 1692) uznał, że zachowanie funkcjonariuszy pozwanego przy przyjmowaniu W. M. do zakładu karnego w celu obycia kary było zgodne z prawem. Bezprawności ich zachowania nie potwierdziło również śledztwo prowadzone w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci. Pomiędzy śmiercią W. M. a zachowaniem funkcjonariuszy pozwanego nie zachodzi adekwatny związek przyczynowy, gdyż nie można przyjmować, że typowym i przewidywalnym skutkiem umieszczenia W. M. samego w celi przyjęć i nieodebrania mu paska od spodni była jego samobójcza śmierć (k- 109-115v). Powód w apelacji od tego wyroku, zaskarżając go w punkcie I i II, zarzucił : --- STRONA 5 --- 1) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że: - zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej Zakładu Karnego w R. przy przyjęciu W. M. do Zakładu Karnego nic było bezprawne, - nie istniała uzasadniona podstawa poddania W. M. badaniom psychologicznym i psychiatrycznym - nie było podstaw do objęcia W. M. szczególnym i ciągłym nadzorem oraz odebrania mu dla jego bezpieczeństwa paska od spodni, - nie zachodził adekwatny związek przyczynowy pomiędzy samobójczą śmiercią W. M., a zachowaniem funkcjonariuszy służby więziennej Zakładu Karnego w R. podczas, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że funkcjonariusze służby więziennej Zakładu Karnego w R. przy przyjęciu W. M. do Zakładu Karnego wbrew obowiązkowi zapewnienia osadzonemu bezpieczeństwa wynikającemu z art. 108 § 1 k.k.w. i art. 111 § 2 k.k.w. zaniechali odebrania osadzonemu paska od spodni i nie sprawowali ciągłego dozoru osadzonego, podczas gdy przebywał sam w celi przejściowej, pomimo, że po wstępnym badaniu lekarskim osadzony, z uwagi na jego zachowanie i objawy załamania nerwowego, został on skierowany na badania psychiatryczne, co z kolei oznaczało, iż zachodziła istotna wątpliwość odnośnie jego stanu psychicznego, a co za tym idzie zachodził adekwatny związek przyczynowy pomiędzy samobójczą śmiercią W. M., a bezprawnym zaniechaniem ze strony funkcjonariuszy służby więziennej Zakładu Karnego w R. uzasadniający roszczenie objęte pozwem, 2) naruszenie prawa materialnego tj. § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.02.163.1348) poprzez jego niezastosowanie wyrażające się niepodwyższeniem przyznanej na rzecz pełnomocnika powoda kwoty wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę wyroku: - --- STRONA 6 --- w punkcie I poprzez zasądzenie od Skarbu Państw-Dyrektora Aresztu Śledczego w R. na rzecz małoletniego powoda D. M. kwoty 1.000.000 zł tytułem odszkodowania za pogorszenie się jego sytuacji majątkowej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz kwoty 3.000 zł tytułem renty wyrównawczej po zmarłym ojcu W. M., płatnej do 10-tego każdego miesiąca, poczynając od dnia wniesienia pozwu; - w punkcie II poprzez przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata D. W. (2) prowadzącego Kancelarię Adwokacką w R. przy ulic; Żeromskiego 42/21 kwoty 7.200 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę i 584 zł stanowiącą stawkę podatku VAT w wysokości 22 % od zasądzonego wynagrodzenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (k-122-125v). Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę po raz pierwszy uznał, że roszczenia powoda są usprawiedliwione co do zasady lecz są rażąco wygórowane. W ocenie tego Sądu funkcjonariusze pozwanego nie dopełnili wynikającego z art. 108 § 1 k.k.w. obowiązku podejmowania działań zmierzających do zapewnienia W. M., jako skazanemu, bezpieczeństwa osobistego w chwili przyjmowania go do zakładu karnego. W okolicznościach sprawy istniała bowiem obiektywna potrzeba objęcia go ciągłym nadzorem, ponieważ - jak wynikało z notatek sporządzonych przez funkcjonariuszy M. S. (2) i S. S. oraz lek.med. D. C. - zachowanie W. M. nie mogło być uznane za zwykłe zdenerwowanie i typowa reakcję, jaką przejawiają osoby przyjmowane do zakładu karnego. Zachowanie to wskazywało na załamanie nerwowe W. M. wywołane poczuciem niesprawiedliwości w sytuacji, w której był przekonany, że zapłacił grzywnę w całości. W. M. był płaczliwy a zarazem rozdrażniony i pobudzony ruchowo, uderzał pięścią w kozetkę, zapowiadał, że będzie głodował, nie pozwolił się zbadać i odmówił przyjęcia leków uspakajających. Ze względu na opisane zachowanie został skierowany na badanie psychiatryczne. Funkcjonariusze powinni zatem przedsięwziąć wszelkie kroki niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa, w szczególności zabrać mu przedmioty, które mogły stanowić zagrożenie dla jego życia i zdrowia, w tym pasek od spodni, bądź objąć go ciągłym dozorowaniem, a nie pozostawić samego w celi. Działania takie zapobiegłyby śmieci W. M., dlatego między jego śmiercią a zaniecaniem funkcjonariuszy pozwanego zachodzi związek przyczynowy. W tej sytuacji Sąd odwoławczy mając na uwadze treść art. 417 § 1 k.c. oraz art. 446 § 2 i 3 k.c. wyrokiem z dnia 8 lutego 2011r. zmienił częściowo zaskarżone orzeczenie i zasądził od pozwanego na rzecz powoda 70.000 zł odszkodowania za znaczne pogorszenie jego sytuacji życiowej oraz rentę po 500 zł miesięcznie, oddalając apelacje w pozostałej części. (k-145- 154). Skargi kasacyjne od tego wyroku wniosły obie strony ale tylko skarga pozwanego została przyjęta do rozpoznania. Na skutek skargi kasacyjnej pozwanego Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 lutego 2012r. uchylił zaskarżony wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej instancji (pkt I.1i 2) oraz orzekającej o kosztach procesu (pkt I.3, pkt III i IV) i w tym zakresie przekazał sprawę --- STRONA 7 --- Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (k- 228). Z motywów tego wyroku wynika, że Sąd Najwyższy nie podzielił żadnego z zarzutów pozwanego zmierzających do podważenia oceny prawnej Sądu Apelacyjnego o istnieniu podstaw do przypisania pozwanemu odpowiedzialności z art. 417 § 1 k.c. i zasądzenia od niego na rzecz powoda odszkodowania i renty na podstawie art. 446 § 1 i 2 k.c. za wyjątkiem zarzutu niepoczynienia ustaleń pozwalających na ocenę trafności zarzutu przedawnienia dochodzonych roszczeń, a w razie potrzeby na ocenę w świetle art. 5 k.c. przyczyn ich spóźnionego dochodzenia. Uniemożliwiło to bowiem odparcie podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu obrazy art. 117 § 2 k.c. i art 442 1 § 1 k.c. przez ich niezastosowanie. W celu poczynienia ustaleń we wskazanym zakresie Sąd Najwyższy orzekł jak w wyżej opisanym wyroku (k-228v-232v). Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił i zważył, co następuje: Apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie w zakresie odszkodowania do kwoty 70.000 zł, a renty do kwoty po 500 zł miesięcznie (pułap tych kwot wynika także z zakresu w jakim zaskarżony wyrok się już uprawomocnił). Nie ma już potrzeby wypowiadania się co do zarzutu pozwanego zwalczającego stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku przesłanek do przypisania mu odpowiedzialności przewidzianej art. 417 § 1 k.c., ponieważ o ich występowaniu co do zasady przesądził wyrok Sądu Najwyższego. Do rozważenia pozostaje zatem kwestia podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. Przedtem jednak wskazać należy, że Sąd odwoławczy podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji dotyczące zarówno sytuacji życiowej i majątkowej powoda oraz jego przedstawicieli ustawowych i przyjął je także za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Ponadto, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe o przesłuchanie R. L. (k-250v- 251) na okoliczności związane z podniesionym przez pozwanego zarzutem przedawnienia oraz dokumenty w postaci dowodów wpłat grzywny uiszczonej przez W. M. (kserokopie dowodów wpłat k-248, oryginały okazano na rozprawie apelacyjnej k-250). Na tej podstawie ustalono, że: R. L. na miesiąc przed ostatnią rozprawą apelacyjną, segregując dokumenty w poszukiwaniu decyzji dotyczącej mieszkania, odnalazła wszystkie dowody wpłat grzywny orzeczonej wobec W. M. nakazem karnym w sprawie II K 37/98. Jest to siedem dowodów wpłat kwot po 100 zł dokonanych kolejno w okresie od grudnia 1998 r. do czerwca 1999r. w następujących datach: 22 grudnia 1998r. (seria Rc nr (...)), 27 stycznia 1999r. (seria (...)), 25 lutego 1999r. (seria (...)), 30 marca 1999r. ( seria (...)), 29 kwietnia 1999 r. (seria (...)), 27 maja 1999r. (seria (...)) i 28 czerwca 1999r. (seria (...)). Z porównania ich z oryginałami znajdującymi się w dołączonych aktach postępowania wykonawczego II K 37/98 (pkn 1741/98 ) wynika, że w wymienionych aktach sądowych brakuje oryginału dowodu wpłaty raty z 30 marca 1999r. (k-4-5). R. L. o śmierci W. M. dowiedziała się w dniu jego samobójstwa. Nikt jej jednak nie informował w jakich okolicznościach do tego doszło. Nie udzielano jej ich argumentując, że ma statusu strony postępowania karnego i nie mnie umożliwiono jej w związku z tym wglądu do akt tego postępowania. Dopiero po jej interwencji doręczono jej odpis postanowienia o umorzeniu śledztwa. --- STRONA 8 --- R. L. nie pracuje i nie może znaleźć zatrudnienia, gdyż pracodawcy nie chcą zatrudniać osób w jej wieku. Otrzymuje na powoda 91 zł zasiłku rodzinnego i 170 zł z tytułu jego samotnego wychowywania, a pozwany płaci D. M. rentę po 500 zł miesięcznie. R. L. nie miała pieniędzy na skorzystanie z porady prawnika, a jak zeznała nie miała wiedzy o możliwości ubiegania się o pomoc prawną z urzędu. Sąd Apelacyjny nie miał podstaw do kwestionowania ani zeznań R. L., ani przedłożonych dowodów z dokumentów w postaci wpłat rat grzywny orzeczonej wobec W. M.. Okoliczność, że dopiero na skutek jej interwencji doręczono jej postanowienie o umorzeniu śledztwa w sprawie 3DS 5738/04 Prokuratury Rejonowej w Radomiu dla Miasta R. formalnie dopiero 9 stycznia 2009 r., a tym samym nie przyznano jej statusu pokrzywdzonej (ani jako konkubinie, ani jako przedstawicielce ustawowej syna zmarłego) wynika wprost z tych akt (por. pismo R. L. złożone 12 sierpnia 2008 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości skierowane do Ministra Ć. k- 93-94, przekazane drogą służbową do Prokuratury Rejonowej w Radomiu dla Miasta R. ze wskazaniem na potrzebę doręczenia R. L. postanowienia z 28 lutego 2005 r. o umorzeniu śledztwa k-92, zwrotne poświadczenie odbioru przez R. L. tego postanowienia datowane na 9 stycznia 2009r. k-128 cyt. akt). W ocenie Sądu Apelacyjnego podniesiony zarzut przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie. Wedle art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. § 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przy czym zgodnie z art. 2 ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. z 2007 r. Nr 80, poz. 538) do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym powstałych przed dniem jej wejścia w życie, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 k.c. Sąd nie dysponuje takim materiałem dowodowym w świetle, którego mógłby poczynić miarodajne ustalenia, że poniesiona przez powoda szkoda wynikła z występku w związku z czym, roszczenia o jej naprawienie przedawniałyby się dopiero z upływem lat dwudziestu. Stąd dochodzone roszczenia polegają ocenie wedle terminu trzyletniego z art. 442 1 § 1 zdanie pierwsze k.c. Pozwany bieg tego terminu liczy od śmierci W. M. (k-190), o której R. L. jako przedstawicielka ustawowa małoletniego powoda bezspornie powzięła wiadomość w tym samym dniu czyli 17 listopada 2004r. Stąd z dniem 17 listopada 2007r. dochodzone roszczenia uległy przedawnieniu, gdyż pozew w rozpoznawanej sprawie R. L. wytoczyła w imieniu D. M. 11 stycznia 2010r. W. M. utrzymywał syna i konkubinę nie ma więc wątpliwości, że powód utracił osobę która go alimentowała (art. 446 § 2 k.c.) oraz wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej D. M. w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. --- STRONA 9 --- Należy jednak podkreślić, że art. 446 § 1-3 k.c. reguluje wyłącznie zakres odszkodowania należnego w razie śmierci osoby bliskiej . Natomiast nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej odpowiedzialności. Śmierć bowiem sama w sobie nie jest źródłem zobowiązania do wynagrodzenia szkody. Źródłem tym jest uszczerbek poniesiony z powodu śmierci osoby bliskiej. Śmierć wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia musi być przyczyną tego uszczerbku. Na to z kolei aby osoba uprawniona mogła wystąpić z roszczeniem przeciwko zobowiązanemu do naprawienia szkody, muszą być spełnione pozostałe przesłanki odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych czyli w tym wypadku przesłanki z art. 417 § 1 k.c. Innymi słowy niezbędna jest świadomość i pewna wiedza kogo można uczynić odpowiedzialnym z tę śmierć, skoro termin trzyletni, o którym mowa w art. 442 § 1 1 zdanie pierwsze k.c., biegnie dopiero od daty dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej za szkodę. Oba te elementy muszą być spełnione łącznie. Przedstawicielka ustawowa małoletniego powoda wprawdzie widziała o samobójczej śmierci W. M. ale bez bliższych informacji o jej okolicznościach nie sposób mówić by mogła odpowiedzialnie stawiać zarzut, iż czyjeś bezprawne działanie względnie zaniechanie do tej śmierci w efekcie doprowadziło. Chodzi o takie informacje, które, obiektywnie oceniając, w pełni uprawdopodobniają wystąpienie przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 § 1 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wypowiadany jest pogląd, że bieg przedawnienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wymaga nie tylko wiedzy o osobie, ale i przesłankach jej odpowiedzialności (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2005 r. II CK 468/04, LEX nr 380987). Podkreślenia jeszcze wymaga, że to na stronie pozwanej podnoszącej zarzut przedawnienia ciążył obowiązek dowodzenia okoliczności uzasadniających ten zarzut (art. 6 k.c.). Skoro R. L. dopiero po jej interwencji zapewniono status pokrzywdzonej w śledztwie w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci W. M. i w dniu 9 stycznia 2010 r. doręczono postanowienie o jego umorzeniu opisujące przebieg zdarzeń w Areszcie Śledczym w R. poprzedzających jego samobójczą śmierć, to od powyższej daty należy liczyć bieg terminu przedawnienia, który uległ przerwaniu wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Tym samym dochodzone roszczenia nie są przedawnione. Niezależnie od tego, nawet gdyby zgodnie ze stanowiskiem pozwanego przyjąć, że dochodzone roszczenia uległy przedawnieniu, to w takim wypadku Sąd Apelacyjny podniesienie takiego zarzutu musi uznać za nadużycie prawa. Uznanie zarzutu przedawnienia za naruszający art. 5 k.c. może nastąpić w sytuacji usprawiedliwionej jedynie wyjątkowymi okolicznościami. I takie w rozpoznawanej sprawie zachodzą. Sześcioletni wówczas powód stracił ojca, który ewidentnie – jak wskazał to Sąd Najwyższy rozpoznający skargę kasacyjną w niniejszej sprawie - przeszedł w Areszcie Śledczym w R. załamanie nerwowe wywołane poczuciem niesprawiedliwości wynikającym z przekonania, że zapłacił w całości orzeczoną wobec niego grzywnę i w efekcie targnął się na swoje życie. Podczas, gdy nie ma obecnie wątpliwości, że tę grzywnę rzeczywiście zapłacił. Mamy zatem do czynienia z sytuacją kiedy Państwo z jednej strony uruchomia środki przymusu, najpierw dla wyegzekwowania owych 100 zł w drodze egzekucji komorniczej, potem - po zamianie tej kwoty na zastępczą karę pozbawienia wolności - po to by tę karę W. M. odbył. A z drugiej strony to samo Państwo nie potrafi zadbać o dostateczny porządek w dokumentach, by --- STRONA 10 --- brakujący dowód wpłaty z 30 marca 1999r. był dołączony obok innych dowodów wpłat jakich dokonał W. M. znajdujących się w aktach wykonawczych. Zresztą sam fakt, że w aktach tych były dowody wpłat W. M. za XII 1998r., I i II 1999r., a potem IV ,V i VI 1999r. wskazywał, że czynił to systematycznie, a więc dowód wpłaty za marzec 1999r., mógł któremuś urzędnikowi po prostu zaginąć. R. L. zeznała, że W. M. „ był bardzo sumiennym i uczciwym człowiekiem, u niego opłaty były zawsze na pierwszym miejscu ” . W jej przekonaniu tak drastycznie zareagował, „ bo spotkała go tak wielka niesprawiedliwość, bo nikt mu nie wierzył, że wszystko zapłacił” (k-250v). Na nakazie doprowadzenia W. M. wystawionym przez Sąd Rejonowy w Radomiu dla Komendy Rejonowej Policji w R. jest adnotacja, że w razie okazania dowodu wpłaty grzywny na kwotę 100 zł należy odstąpić od zatrzymania (k-26v dołączonych akt wykonawczych II K 37/98, pkn.1741/98). Tymczasem po pięciu latach od momentu gdy W. M. grzywnę uregulował w całości, na co miał w mieszkaniu wszystkie dowody wpłat, zatrzymano go na ulicy przed domem i stamtąd zabrano w celu odbycia zastępczej kary pozbawienia wolności. Jak już zaznaczono wcześniej ze względu na zakres wyroku jaki już się uprawomocnił w rozpoznawanej sprawie możliwe jest co najwyżej zasądzenie na rzecz powoda odszkodowania w kwocie 70.000 zł i renty po 500 zł miesięcznie. Takie roszczenia mają usprawiedliwienie w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Przesłanką zasądzenia odszkodowania jest wystąpienie znacznego pogorszenia sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego. Przez sytuację życiową w o jakiej mowa w art. 446 § 3 k.c. należy rozumieć ogół czynników składających się na położenie życiowe jednostki, także trudno wymierzalne wartości ekonomiczne. Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie pogorszenie następuje niewątpliwie w przypadku utraty ojca przez małoletnie dziecko. W. M. utrzymywał R. L. i powoda, a ona zajmowała się jego wychowywaniem i domem. W dacie śmierci W. M. powód był sześcioletnim chłopcem, Tak więc jeszcze przez szereg mógł liczyć na opiekę ojca, wsparcie oraz wysiłki by zapewnić mu godne życie, a nawet poprawę jego standardu przyszłości. Jego śmierć to przekreśliła i z pewnością spowodowała znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. R. L. nie mogąc znaleźć prawy popadła w zadłużenie z tytułu kredytu mieszkaniowego spłacanego wcześniej przez W. M., co rzecz jasna odbija się na sytuacji powoda. D. kupuje ona ubrania w sklepach z używaną odzieżą. Nie stać ją na zapewnie mu wyjazdów wakacyjnych. Odszkodowanie zatem przyznane w kwocie 70.000 zł stanowi realną ekonomiczną wartość., która zrekompensuje mu uszczerbek majątkowy związany ze śmiercią ojca. Odszkodowanie zostało zasądzone z ustawowymi odsetkami od 17 lutego 2010 r. ( art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 455 k.c.) tj. następnego dnia od daty doręczenia pozwu, ponieważ nikt nie dowodził, by powód wcześniej wzywał pozwanego do jego zaspokojenia (por. zwrotne poświadczenie odbioru k-25). Jeśli chodzi o rentę dochodzoną na podstawie 446 § 2 k.c. W. M. był z ustawy zobowiązany był do alimentowania powoda (art. 133 k.r.o.). D. M. ma typowe usprawiedliwione potrzeby obejmujące zakup wyżywienia, odzieży, wydatków związanych z uczęszczaniem do szkoły, leków w przypadku choroby, środków czystości, kosmetyków i.t.p. --- STRONA 11 --- W ocenie Sądu Apelacyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż zmarły mógł przeznaczać na utrzymanie syna 500 zł miesięcznie, niezależnie od kwot przeznaczanych na swoje i konkubiny utrzymanie. Utrzymywał się on z handlu i świadczeniu usług elektronicznych. A fakt, że ta rodzina nie miała za jego życia zadłużeń pokazuje, że pułap tych dochodów pokrywał wszystkie bieżące koszty utrzymania. Fakt zaś, że nie zostały one formalnie udokumentowane, nie jest przeszkodą do zasądzenia renty. Trafnie apelujący zarzuca naruszenie § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Dlatego zaskarżony wyrok należało zmienić w punkcie II poprzez podwyższenie kwoty przyznanego pełnomocnikowi powoda wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu o obowiązującą wówczas 22 % stawkę podatku od towarów i usług czyli do kwoty 8.784 zł. W pozostałej części apelacja podlegała oddaleniu (art. 385 k.p.c.). Orzeczenie o obciążeniu Skarbu Państwa nieuiszczonymi przez powoda kosztami sądowymi w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym uzasadnia art. 113 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 90, z 2010 r., poz. 594 ze zm.). O wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi powoda za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono stosownie do § 19 oraz § 13 ust 1 pkt 2 w związku § 6 pkt 7 cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową w jakiej znalazł się powód i szczególne wyżej opisane okoliczności tej sprawy, Sąd odwoławczy na podstawie art.102 k.p.c. nie obciążał powoda kosztami postępowania apelacyjnego poniesionymi przez pozwanego. Z tych wszystkich względów i w oparciu o wyżej powoływane przepisy Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku.