Wyrok I ACa 24/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2012r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I ACa 24/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2012r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Stanek (spr.) Sędziowie: SSA Alicja Myszkowska SSO del. Dorota Ochalska - Gola Protokolant: st. sekr. sądowy Julita Postolska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa A. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w … o zadośćuczynienie i rentę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 31 października 2011r. sygn. akt II C 891/08 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w … na rzecz powoda A. K. kwotę 3.000 (trzy tysiące) złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia 30 września 2008 r. do dnia zapłaty i oddala powództwo w pozostałej części; II. oddala apelację w pozostałej części; III. zasądza od powoda A. K. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w … kwotę 1.000 (jeden tysiąc) złotych tytułem `I.`f ~ == .llqfl fg., Q _ „.I“\\ »_ ~ V na \× ;rz/\_ v/` › 0 --- STRONA 2 --- częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie odwoławcze; IV. przyznaje adwokatowi Ewie Świątek ze Spółki Adwokackiej w Łodzi kwotę 3.321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych brutto tytułem wynagrodzenia za udzieloną powodowi pomoc prawną z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i nakazuje wypłacenie tejże kwoty z funduszu Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi. Sygn. akt I ACa 24/12 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 października 2011r. w sprawie z powództwa A. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w … o zapłatę, Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo w zakresie żądania zapłaty kwoty 100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty po 400 złotych miesięcznie tytułem renty z uwagi na zwiększone potrzeby i utratę widoków powodzenia na przyszłość oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie, jak również nie obciążył powoda kosztami procesu i przyznał pełnomocnikowi powoda z urzędu wynagrodzenie za udzieloną powodowi pomoc prawną w postępowaniu przed Sądem I instancji. Powyższy wyrok zapadł na podstawie poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, z których wynika, że A. K. przebywa w Areszcie Śledczym w … od dnia 26 września 2005r. --- STRONA 3 --- W okresie pobytu powoda we wskazanej jednostce organizacyjnej pozwanego Skarbu Państwa ilość osadzonych zakwaterowanych w celi wspólnie z powodem zmieniała się w sposób następujący: - w roku 2007 wynosiła: 8 sierpnia - 3 osoby, od 9 do 26 sierpnia - 2 osoby, od 27 do 28 sierpnia - 5 osób, od 29 sierpnia do 9 września - 4 osoby, od 10 do 26 września - 6 osób, od 27 września do 16 listopada - 5 osób, od 17 do 20 listopada - 4 osoby, od 21 do 27 listopada - 5 osób, od 28 do 30 listopada - 4 osoby, 1 grudnia - 5 osób, od 2 do 7 grudnia - 4 osoby, od 8 do 31 grudnia - 5 osób; - w roku 2008: od 1 do 12 stycznia - 5 osób, 12 marca -4 osoby, od 13 marca do 29 czerwca - 5 osób, od 30 czerwca do 1 lipca - 4 osoby, 2 lipca - 5 osób, od 3 do 7 lipca - 4 osoby, od 8 do 14 lipca - 5 osób, od 15 do 21 lipca - 4 osoby, od 22 lipca do 22 sierpnia - 5 osób, od 23 sierpnia do 15 września - 3 osoby, od 16 września do 26 października - 5 osób, od 27 października do 4 listopada - 4 osoby, 5 listopada - 3 osoby; - w roku 2009: od 8 do 12 lipca - 3 osoby, od 13 do 22 lipca - 4 osoby, od 23 lipca do 11 sierpnia - 5 osób, od 12 do 19 sierpnia - 4 osoby, od 20 do 23 sierpnia - 3 osoby, od 24 sierpnia do 15 września - 4 osoby, od 16 do 24 września - 5 osób, od 25 września do 11 października - 4 osoby, od 12 do 20 października - 3 osoby, od 21 do 22 października - 4 osoby, od 23 do 25 października - 5 osób, od 26 października do 1 listopada - 4 osoby, 2 listopada - 5 osób, od 3 do 9 listopada - 4 osoby, od 10 do 12 listopada - 5 osób, od 13 do 19 listopada - 4 osoby, od 20 do 22 listopada - 3 osoby, od 23 do 26 listopada - 4 osoby, od 27 listopada do 29 grudnia 1 osoba w celi o pow. 4, 74 m 2 , od 30 do 31 grudnia - 3 osoby; - w roku 2010: od 1 stycznia do 14 lutego - 3 osoby, 15 lutego - 2 osoby, od 16 lutego do 23 marca - 3 osoby, 24 marca 2 osoby, 25 marca - 16 maja - 3 osoby, 17 maja - 2 osoby, od 18 do 30 maja - 3 osoby, 31 maja - 2 osoby, od 1 czerwca do 5 lipca - 3 osoby, od 6 do 14 lipca - 2 osoby, od 15 do 18 lipca - 3 osoby, od 19 do 26 lipca - 2 osoby, od 27 do 28 lipca - 3 osoby, 29 lipca - 2 osoby, od 30 lipca do 2 sierpnia - 3 osoby, od 3 do 16 sierpnia - 2 osoby, od 17 sierpnia do 12 października - 3 osoby, od 13 do 21 października - 3 osoby, od 22 października do 1 grudnia - 3 osoby, od 2 do 29 grudnia - 3 osoby, 30 grudnia - 2 osoby, 31 grudnia - 3 osoby; - w roku 2011 r: od 1 stycznia do 14 lutego - 3 osoby, 15 lutego - 2 osoby, od 16 do 25 lutego - 3 osoby, od 26 do 27 lutego - 2 osoby, od 28 lutego do 7 marca - 3 osoby. Powierzchnia cel, w których zakwaterowany był powód wynosiła od 9 do 12,04 m 2 . Przeciętna ilość osadzonych w celi o powierzchni 9 m 2 wynosiła 3 osoby, zaś w celach o powierzchni 12 m 2 4 osoby. Przez jeden dzień powód przebywał sam w celi o powierzchni 4, 74 m 2 . --- STRONA 4 --- W okresie od 2001 do 2009 roku w pozwanym Areszcie Śledczym wstępowało zjawisko tzw. przeludnienia. Ilość osadzonych w tym okresie była większa w stosunku do pojemności jednostki penitencjarnej. W Areszcie Śledczym w ... przebywają osadzeni tymczasowo aresztowani i skazani, w stosunku, do których toczą się czynności procesowe. W związku z tym rotacja jest bardzo duża i wynosi od 7500 do 8200 osadzonych rocznie. W 2005r. miał miejsce w pozwanym areszcie wzrost przyjęć za przestępstwa chuligańskie. Ilość osadzonych za tego typu przestępstwa wzrosła z 35 do 100-110 przebywających na stałe. Do celi czteroosobowej dokwaterowywano jednego osadzonego, co generowało przeludnienie. Do tego czasu ilość osadzonych przyjmowanych w latach 2003 - 2004 wynosiła ok. 180. Od 2005r. nastąpił wzrost przyjęć tego typu osadzonych, do 350 - 480 osób. W pozwanym areszcie podjęto szereg działań zmierzających do zmniejszania przeludnienia. W szczególności na potrzeby cel zaadaptowano pomieszczenia niemieszkalne, takie jak świetlice czy pomieszczenia gospodarcze, uzyskując w ten sposób ze 1.108 miejsc w 2001r. – 1.216 miejsc (w areszcie jest 377 cel plus jedenaście dodatkowych), podjęto monitorowanie przeludnienia w celach, a osadzonych zaczęto rozmieszczać w taki sposób, by pobyt w celi przeludnionej był jak najkrótszy. Rozpoczęto także monitorowanie tzw. długich spraw, tj. spraw, w których do pozwanego aresztu przetransportowywani są osadzeni z innych zakładów karnych w związku z udziałem w sprawach toczących się przed sądami w Łodzi. Obecnie osadzeni ci maksymalnie po upływie 2 - 3 tygodni po zakończeniu sprawy wracają do właściwych zakładów karnych, wcześniej był to okres 2- 3 miesięcy. Nadto, pozwany wystąpił do Dyrektora Generalnego Służby Więziennej o zlikwidowanie w Areszcie Śledczym w ... oddziału Zakładu Karnego dla recydywistów. Spowodowało to przetransportowanie tych skazanych i zmniejszenie przeludnienia (oddział ten liczył 120 miejsc). Nadto w areszcie stosuje się zasadę równomiernego rozmieszczenia osadzonych, co zmniejsza liczbę cel, w których niezapewniona jest norma 3 m 2 na osobę. Pobyt w przeludnionej celi wynosił przeciętnie od 2 do 3 miesięcy. W okresie 2006 - 2009 średnie przeludnienie w Areszcie Śledczym w ... wynosiło około 200 - 300 osadzonych w stosunku do pojemności jednostki. Kierownictwo Aresztu Śledczego systematycznie zawiadamiało na piśmie sędziego penitencjarnego o tym, że część osadzonych umieszczana jest w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . W latach 2002 - 2007 został przeprowadzony generalny remont wszystkich cel. Remont przebiegał sukcesywnie, nie wyłączano całych oddziałów, jedynie dwie, trzy cele. Konieczność remontów pomieszczeń powodowała utrudnienia w rozmieszczaniu osadzonych. Na czas remontu, osadzeni z cel remontowanych byli dokwaterowywani do innych cel. --- STRONA 5 --- Z uwagi na rejonizację osadzania oraz konieczność udziału w czynnościach procesowych, nie było możliwości wytransportowywania osadzonych na czas prac do innych jednostek penitencjarnych. Nadto, zgodnie z obowiązującymi przepisami, należało oddzielać tymczasowo aresztowanych od skazanych, dorosłych od młodocianych, uprzednio karanych od niekaranych, palących od niepalących, grypsujących od niegrypsujących. Od grudnia 2009r. w pozwanym Areszcie Śledczym nie ma zjawiska przeludnienia. Wszystkie cele są skanalizowane i mają doprowadzoną zimną wodę. Kącik sanitarny został wydzielony płytą HDF do wysokości 210 cm. Drzwiczki są zamontowane do wysokości 150 cm, tj. do wysokości wizjera w drzwiach wejściowych do celi, co podyktowane jest względami bezpieczeństwa, by możliwe było kontrolowanie celi. Otwarcie drzwiczek do pełnej wysokości uniemożliwiałoby kontrole cel przez dział ochrony, ponieważ nie byłoby widać, co dzieje się w środku. Ścianki nie mogą być pełne, gdyż w celi znajduje się jeden pion wentylacyjny. Jedynie w dużych celach kącik sanitarny może mieć pełne drzwi, bo znajduje się w pewnej odległości od wejścia. Cela jest wyposażona w sprzęt kwaterunkowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych. W skład wyposażenia celi wchodzą: po jednym łóżku i taborecie na jednego osadzonego, szafka więzienna dwudzielna jedna na dwóch osadzonych, stół więzienny według potrzeb i w zależności od ilości osadzonych w celi, wieszak, półka, umywalka z dostępem do zimnej wody, muszla sedesowa, miska - jedna na czterech osadzonych, wiadro, komplet do wc, szczotka - zmiotka i szufelka. Na każdym oddziale mieszkalnym znajduje się podręczny magazynek ze sprzętem do utrzymania czystości i środków do tego przeznaczonych. W ramach oddziału na prośbę osadzonych sprzęt może być dostawiany albo wystawiany z celi. Jeśli brakuje jakiegoś sprzętu w magazynku jest on dostarczony na oddział przez dział kwatermistrzowski. W okresie generalnego remontu - do października 2007r. zostały wyremontowane wszystkie cele mieszkalne. Remont rozpoczęto od cel najbardziej zdemolowanych i najwcześniej remontowanych tj. od pawilonu A, a wcześniej pawilonu I. Zakres prac obejmował kompleksowe odnowienie cel, zostały uzupełnione tynki, pomalowane ściany, w niektórych celach wymieniono posadzkę, zużyte instalacje i sprzęt kwaterunkowy, został wygrodzony kącik sanitarny, na ścianach kącika zostały wyłożone płytki. Bieżące usterki mogą być i są zgłaszane oddziałowemu na każdym oddziale mieszkalnym, jak również wychowawcy bądź innemu funkcjonariuszowi. Na każdym oddziale mieszkalnym prowadzony jest tzw. dziennik usterek, gdzie są wpisywane zgłoszenia po awariach. Funkcjonariusz nadzorujący warsztat naprawczy każdego dnia roboczego, zbiera zeszyty usterek z pawilonów i na podstawie zgłoszeń oraz ich charakteru, są typowani odpowiedni pracownicy do naprawy usterek. Awarie nagłe są naprawiane na zgłoszenie telefoniczne tego samego dnia. Usterki osadzeni mogą zgłaszać również kierownikowi każdego działu. Raz --- STRONA 6 --- w tygodniu kierownik działu ma obowiązek skontrolowania oddziałów mieszkalnych. Na każdym oddziale funkcjonuje zeszyt zgłoszeń do dyrektora i kierownika jednostki, i każdy osadzony ma możliwość zapisania się. Od listopada 2010r. pracuje na oddziale kwatermistrz oddziałowy, który również wizytuje cele dwa razy w miesiącu i zbiera osobiście informacje o usterkach od osadzonych. Osadzeni są wyposażani przez administrację jednostki penitencjarnej w środki czystości zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych. W pierwszą środę miesiąca wydawane są: mydło 100 gram, proszek do prania 200 gram, nożyk do golenia, papier toaletowy - 1 sztuka, szczoteczka do zębów, pasta do zębów, krem do golenia, przy czym 3 ostatnie należności wydawane są obligatoryjnie przy przyjęciu do jednostki, następnie na pisemną prośbę osadzonego. Każdy osadzony kwituje odbiór w/w środków osobiście. Nadto wydawane są środki takie, jak: proszek do szorowania (jedno opakowanie) i płyn do WC - jedno opakowanie raz w miesiącu. Dodatkowo do utrzymania czystości wydawane są też inne środki czystości na zgłoszenie oddziałowego - płyn do naczyń 5 L, w celu utrzymania czystości naczyń, na których wydawane są posiłki. Każdy osadzony może zakupić dodatkowe środki czystości w kantynie aresztu w ramach własnych środków finansowych, bądź otrzymać je w paczce higienicznej od rodziny. Nie mogą się w niej znajdować środki na bazie alkoholu bądź uniemożliwiające sprawdzenie zawartości. Na oknach cel pawilonów mieszkalnych zamontowane są przesłony okienne (tzw. blendy), których zadaniem jest zapobieganie kontaktom pomiędzy osobami osadzonymi, jak też pomiędzy nimi i osobami z zewnątrz. Przesłony okienne zostały zamontowane na zalecenie sędziego penitencjarnego w 2005r. w celu zapewnienia prawidłowego toku prowadzonych postępowań, ograniczają one, bowiem możliwość komunikowania się osadzonych między celami, piętrami, pawilonami i światem zewnętrznym. Stosowanie przesłon umożliwia rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ochrony jednostek penitencjarnych. Przedmiotowe przesłony zamontowane zostały w oknach pozwanego aresztu zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. W 2008r. badał je nadzór budowlany na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich i wydał pozytywną opinię. Pod koniec 2009r. badał przesłony i wentylacje biegły sądowy niniejszego Sądu w innej sprawie - opinia jest pozytywna dla Aresztu Śledczego w ... Kontrole osobiste osadzonych mogą być dokonywane w każdym czasie, w każdej sytuacji i wobec każdego osadzonego. Kontrolę wykonuje się w stosunku do osadzonych, którzy mają styczność ze światem zewnętrznym, czyli osób uczestniczących w widzeniach, czynnościach procesowych, korzystających z czasowych przepustek, w stosunku do osadzonych, co do których stosowane są środki przymusu bezpośredniego oraz wobec których zachodzi podejrzenie ukrywania rzeczy niebezpiecznych i niedozwolonych. Kontrola osobista polega na rozebraniu osadzonego do naga i przeprowadzana jest w odrębnym --- STRONA 7 --- pomieszczeniu, bez obecności innych osadzonych. Kontrola wykonywana jest przez osobę tej samej płci, co osoba przeszukiwana. Kontrole odbywają się w specjalnym pomieszczeniu na oddziale i w specjalnej sali w sektorze widzeń. Do września 2008r. w pomieszczeniach do kontroli były zamontowane kamery. We wrześniu 2008 r. w wyniku pisma Rzecznika Praw Obywatelskich wskazującego na niejasność w przepisach o zastosowaniu kamer przemysłowych, dyrektor okręgowy polecił wycofanie kamer do czasu wprowadzenia jednoznacznych przepisów. Przepisy takie zostały wprowadzone w październiku 2009r. i kamery zostały przywrócone. Fryzjerzy pracujący w Areszcie Śledczym w ... podlegają Działowi Ochrony. Fryzjerzy zaopatrywani są w sprzęt do pracy oraz środki dezynfekcyjne przez Dział Kwatermistrzowski. Fryzjer otrzymuje: ręcznik, fartuchy, maszynki do strzyżenia elektryczne, nożyczki, grzebienie z tworzywa sztucznego. Przedmioty te są wydawane wg potrzeb zgłaszanych przez fryzjerów. Sprzęt wydawany fryzjerom jest używany do czasu zużycia. Jeśli chodzi o maszynki do strzyżenia, najczęściej wymieniane są w nich ostrza, z reguły po roku używania. Narzędzia podlegają dezynfekcji od sierpnia 2006r. Środki do dezynfekcji są zakupywane przez służbę zdrowia tj. pielęgniarki i również przez nie są wydawane fryzjerom. Organizacja pracy fryzjera podlega działowi ochrony. Na etatach fryzjerów w Areszcie Śledczym w ... są zatrudnieni osadzeni. Zatrudnia ich funkcjonariusz ds. zatrudnienia, który przeprowadza szkolenie BHP i dba by osoby na tym stanowisku miały odpowiednie badania medyczne do wykonywania tej pracy. W pawilonach mieszkalnych znajdują się pomieszczenia fryzjerni - w każdym jedno. Dysponuje nim osadzony zatrudniony jako fryzjer. Znajduje się tam lustro, fotel, umywalka. Przechowywane są tam maszynki, chusty, grzebienie, waciki itp. Najczęściej strzyżenie odbywa się jednak w celach mieszkalnych i izolacyjnych, gdyż w celu doprowadzenia osadzonych do fryzjerni - zgodnie z procedurą - trzeba byłoby wystawiać przepustki, sporządzać dokumentację, co wiązałoby się z niemożliwością ostrzyżenia wszystkich chętnych. Osoba zatrudniona, jako fryzjer ma możliwość poruszania się po celach mieszkalnych. Z uwagi na specyfikę miejsca i potrzebę zapewnienia izolacji tymczasowo aresztowanych oraz ze względu na dużą liczbę grup izolacyjnych, istnieje konieczność rozplanowania pracy fryzjera, po to żeby wszyscy chętni zgłaszający taką potrzebę mogli zostać ostrzyżeni, zwłaszcza przed wyjazdem na czynności procesowe. Dla poszczególnych pawilonów i oddziałów osobno układany jest plan pracy fryzjera na poszczególne dni tygodnia. Raz w miesiącu Inspektor Działu Ochrony przeprowadza kontrolę w zakresie gospodarki narzędziami niebezpiecznymi. Kontrole są protokołowane. Protokół zatwierdza dyrektor jednostki. Kontrola narzędzi niebezpiecznych obecnych we fryzjerni odbywa się w tym pomieszczeniu i polega na sprawdzeniu, czy fryzjer posiada odpowiednie narzędzia, --- STRONA 8 --- płyn dezynfekcyjny, czy jest ubrany w specjalny fartuch. Zgodnie z instruktażem udzielonym przed rozpoczęciem pracy fryzjer po każdym strzyżeniu jest zobowiązany zdezynfekować nożyczki i końcówki maszynki. W tym zakresie osadzeni nie zgłaszali skarg kierownikowi Działu Ochrony. Jeżeli zdarzało się, że zaczynało płynu brakować, oddziałowy informował Dział Ochrony a ten zgłaszał to Działowi Kwatermistrzowskiemu. Po każdym dniu pracy fryzjer zdaje płyn oraz wszystkie narzędzia, które posiada do fryzjerni. Osadzeni są strzyżeni przez fryzjera, co do zasady raz w miesiącu. Fryzjer strzyże wszystkie chętne osoby znajdujące się w celi. Kolejność strzyżenia jest przypadkowa. Zdarza się, że osadzeni strzygą się sami maszynkami. Skaleczenia najczęściej zdarzały się, gdy ktoś sam golił się własną maszynką. Zdarza się, że współosadzeni golą sobie nawzajem głowy i w tych sytuacjach także zdarzały się przypadki skaleczeń. Powód korzystał z usług fryzjera raz w miesiącu. Był strzyżony w celi. W Areszcie Śledczym w … przebywają osadzeni, o których wiadomo, że są nosicielami wirusa HIV, jest też pewna liczba przypadków, o których pozwany nie posiada wiedzy. W ramach pozwanego Aresztu nie stosuje się szczególnych zabezpieczeń w odniesieniu do osadzonych będących nosicielami wirusa HIV. Wobec wszystkich osadzonych stosowany jest ten sam sprzęt ochronny - sprzęt jednorazowego użytku, rękawiczki. Osadzeni będący nosicielami nie są izolowani od innych, osadzeni nie są informowani przez personel Aresztu, kto jest nosicielem. W tym zakresie obowiązuje tajemnica lekarska. W okresie od grudnia 2006r. do marca 2007r. powód przebywał w jednej celi z osadzonym P. M., który choruje na WZW typu C. Współosadzeni nie wiedzieli o tym, gdyż tak zdecydował sam chory. P. M. nie podejmował jakichkolwiek zachowań ryzykownych, swoje sztućce, maszynkę do golenia oraz szczoteczkę do zębów przechowywał, jak każdy osadzony, w osobnym miejscu. P. M. nie korzystał też z żadnych przedmiotów należących do powoda. Nigdy nie doszło do naruszenia ciągłości tkanek P. M. w celi, nie miał też w okresie przebywania w jednej celi z powodem żadnych ran. Nigdy fryzjer nie skaleczył go podczas strzyżenia. Także powód nie miał w tym czasie żadnych skaleczeń ani ran. Nie było też sytuacji, w których doszłoby do zaginięcia jakiś narzędzi. W celi odbywają się często kontrole i ostre przedmioty – które osadzeni posiadają bez pozwolenia - są zabierane. Powód nigdy nie narzekał, że ktoś używał jego przyborów do golenia. W okresie od 1 do 23 sierpnia 2006r. powód przebywał w jednej celi z osadzonym P. W., będącym nosicielem wirusa HIV. P. W. przechowywał wszystkie swoje rzeczy w miejscach niedostępnych dla innych osadzonych, poinformował także powoda o swojej chorobie. P. W. nie podejmował w czasie pobytu w areszcie zachowań ryzykownych, w tym m. in. stosunków intymnych. --- STRONA 9 --- Wszyscy osadzeni posiadają ostre przedmioty. Są to maszynka do golenia, noże zrobione z puszek. Powód miał taki nóż by pokroić wędlinę, a maszynkę - by się ogolić. Inni osadzeni mieli podobne przedmioty. Powód nie zgłaszał funkcjonariuszom faktu posiadania ostrych przedmiotów przez osadzonych, uznając, że nie ma takiej potrzeby. Przybory toaletowe jedni osadzeni trzymają w kubkach oznaczonych indywidualnie w kąciku sanitarnym. Powód swój kubek, szczoteczkę i maszynkę do golenia ma oznakowane i przechowuje u siebie w szafce. Zawsze tak robił, szczególnie po tym, gdy dowiedział się o chorobach innych osadzonych. Podczas wcześniejszych pobytów w zakładzie karnym również pilnował swoich rzeczy osobistych. Osadzeni w pozwanym Areszcie mają wiele możliwości składania skarg i zapytań w poszczególnych pionach służb, począwszy od wychowawcy skończywszy na dyrektorze, który raz w miesiącu wizytuje cele. Cele wizytuje również służba zdrowia, kierownik służb kwatermistrzowskich i inspektor ds. zatrudnienia. Skargę pisemną osadzony może także złożyć bezpośrednio do kierownika działu ochrony, który przyjmuje osadzonych raz w tygodniu. Skarga osadzonego wpływa do dyrektora, który dekretuje ją na odpowiednią komórkę do odpowiedniego pionu służb. Jeżeli skarga składana jest podczas dyżuru określonych kierowników, kierownik ten sporządza protokół z przyjęcia skargi i skargę przekazuje do dyrektora, który nadaje jej bieg. Osadzony skargę pisemną przekazuje wychowawcy. Gdy osadzony zwraca się do wychowawcy o wysłanie korespondencji, nie informuje go o jej zawartości. W zależności od grupy kwalifikacyjnej osadzonego, korespondencja jest cenzurowana albo nadzorowana. Dyrektor raz w tygodniu rozpoznaje sprawy w danym oddziale. Osadzony może przekazać skargę bezpośrednio dyrektorowi podczas wizytacji lub podczas wizyty u dyrektora. Zapisując się na wizytę do dyrektora, nie ma konieczności podawania celu zapisu. Przy wizytacji celi jest obecny wychowawca. Fryzjerów kontroluje raz w miesiącu inspektor działu ochrony bądź kierownik lub zastępca tego działu. Powód posiadał odbiornik telewizyjny, na którym mógł odbierać 6 programów. W Areszcie działał radiowęzeł. Powód brał udział w zajęciach kulturalno - oświatowych, korzystał z biblioteki. Wypożyczał książki raz na trzy tygodnie. Ponadto czytywał prasę - Express Ilustrowany i Dziennik Łódzki. Prasę otrzymywał od funkcjonariuszy aresztu. Prasa dostarczana jest codziennie za wyjątkiem niedziel. Powód nie zgłaszał nigdy skarg na przeludnienie. Nikt poza powodem w celi nie chorował na ropne zapalenie opon mózgowych. Nigdy też w celach, w których zakwaterowany był powód, nie było interwencji funkcjonariuszy z uwagi na niewłaściwe zachowanie współosadzonych. Na wizyty do lekarza osadzeni zapisują się w książce zapisów znajdującej się u oddziałowego. Na tej podstawie przyjmowani są w trybie planowym. W nagłych --- STRONA 10 --- przypadkach przyjmowani są poza kolejnością, natychmiast. Osadzony może być doprowadzony w nagłym przypadku przez oddziałowego lub funkcjonariusza działu ochrony. O nagłym charakterze może zadecydować oddziałowy, lekarz powiadomiony o zdarzeniu telefonicznie oraz pielęgniarka. Zdarza się, że sam osadzony zgłasza taką potrzebę, czsem współosadzeni. Książka zapisów do lekarza znajduje się w dyżurce oddziałowego. O tym, kto w danym dniu zostanie przyjęty, decyduje oddziałowy. Przyjęcia organizuje też pielęgniarka. W porządku dnia określa się, który oddział, w którym dniu powinien być przyjęty, choć nie zawsze przyjęcia odbywają się zgodnie z porządkiem z uwagi na dużą liczbę zgłaszających się. Średni czas oczekiwania na wizytę do lekarza może wynosić 2-3 tygodnie, ale może być też krótszy. W nagłych przypadkach pacjent nie czeka. Zasadniczo nie zdarza się by pacjent zapisał się do lekarza i by nie został przyjęty. Może się natomiast zdarzyć, że przyjmowani są pacjenci, którzy nie wpisali się do książki, ale generalnie kolejność zapisów jest przestrzegana. Gdy nie ma lekarza na terenie aresztu, o nagłym wypadku oddziałowy powiadamia dowódcę zmiany, a dowódca zmiany decyduje czy wezwać lekarza i wówczas wzywa pogotowie. Zdarzało się, że osadzeni zapisywali się do lekarza codziennie „na wszelki wypadek", by zostać przyjętym. Podczas pobytu w pozwanym Areszcie, powód przebył ropne zapalenie opon mózgowych. Objawy choroby u powoda wystąpiły nagle w nocy w dniu 12 stycznia 2008r. Współosadzeni wezwali funkcjonariusza, który z kolei zawezwał pogotowie. Pomocy udzieliło powodowi pogotowie ratunkowe w godzinach rannych ok. godz. 6.30. Zdiagnozowano infekcję górnych dróg oddechowych, przepisano leki i pozostawiono powoda w areszcie. Tego samego dnia o 13.15 powód został zbadany przez lekarza aresztu, który rozpoznał u niego zapalenie opon mózgowych i skierował do oddziału chorób zakaźnych. Bezpośrednio po zbadaniu powoda, lekarz podjął decyzję o wezwaniu karetki pogotowia ratunkowego. Ponieważ karetka długo nie nadjeżdżała, lekarz ponownie zbadał powoda ok. godz. 15.20, zmierzył mu gorączkę i ciśnienie krwi. Do czasu przyjazdu karetki lekarz pozostał przy powodzie, już po skończeniu dyżuru. Następnie powód został przewieziony karetką pogotowia ratunkowego do szpitala chorób zakaźnych. W okresie od 12 do 14 stycznia 2008r. powód przebywał w Klinice Chorób Zakaźnych i Hepatologii UM Szpitala im. Biegańskiego w Łodzi, gdzie rozpoznano zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu prawdopodobnie ropne, moczówkę prostą w przebiegu zapalenia mózgu. Po zastosowanym leczeniu m. in. Penicyliną krystaliczną, Biotraksonem, Mannitolem, Dexavenem, Aciklovirem, Metronidazolem i Qua-matelem powód został przeniesiony do Szpitala Więziennego. Został przywieziony do szpitala w stanie dobrym, bez cech zagrożenia życia, wydolny krążeniowo i oddechowo. Był leczony w Oddziale Chorób Wewnętrznych ZOZ ZK Nr 2 przy ulicy Kraszewskiego w Łodzi w okresie od 14 stycznia do 12 marca 2008r. Zastosowano dożylne wlewy środków antybakteryjnych i diagnostyczne --- STRONA 11 --- nakłucie celem uzyskania płynu mózgowo - rdzeniowego do badań. Początkowo powód był obserwowany w sali intensywnego nadzoru medycznego, a następnie przebywał w czteroosobowej sali chorych. Wypisany z rozpoznaniem: ropne zapalenie opon mózgowo- rdzeniowych o nieustalonej etiologii, lewoboczne skrzywienie kręgosłupa w odcinku 1-k, zespół uzależnienia od alkoholu. W wykonanym badaniu neurologicznym nie stwierdzono objawów uszkodzenia układu nerwowego. Po wypisaniu ze szpitala powód był w dalszym ciągu leczony ambulatoryjnie. Ze względu na powtarzające się bóle głowy wykonano w dniu 17 kwietnia 2008r. kontrolne badanie KT głowy. W badaniu tym nie stwierdzono cech wodogłowia. W dalszym okresie otrzymywał doraźnie leki przeciwbólowe głównie Ketonal. Obecnie powód skarży się na okresowe bóle głowy, twierdzi, że „ucieka" mu lewe oko, czasami ma bóle stawów. Opisany w badaniu KT głowy nieregularny obszar ubytkowy w lewym płacie czołowym jest prawdopodobnie zmianą pourazową i nie ma bezpośredniego związku z przebytym ropnym zapaleniem mózgu. Przebieg chorobowy wskazuje, że nie może to być skutek zapalenia opon mózgu. Gdyby tak było, powód byłby w stanie skrajnie ciężkim - przez kilka tygodni nieprzytomny, bez własnego oddechu, leczony w ramach intensywnego nadzoru. Powód był zaś leczony w ramach intensywnego nadzoru tylko profilaktycznie, a nie z uwagi na ciężki przebieg choroby. U powoda nie stwierdzono też istotnego oczopląsu. Oczopląs u powoda nie jest skutkiem przebytego zapalenia. U powoda mogą występować zaburzenia czynnościowe z uwagi na nadwrażliwość układu gałko-ruchowego, jednakże jest mało prawdopodobne, by był to skutek przebytej choroby. Są to tylko zaburzenia czynnościowe, porównywalne z nerwicą. Moczówka prosta to zaburzenie, na podstawie, którego postawiono rozpoznanie zapalenia opon i mózgu. Polega na braku kontroli zagęszczania moczu, jest zaburzeniem na tle neurohormonalnym, świadczy o niedomaganiu ośrodka mózgowego, regulującego tą czynność. Nie jest to charakterystyczne zjawisko dla tej choroby. Jest to zaburzenie przejściowe, czynnościowe. Był to objaw przemijający i nie zostawił żadnych skutków w organizmie powoda. Objawami, jakie powstały po przebytej chorobie u powoda są objawowe, przejściowe bóle głowy. Zazwyczaj ustępują po okresie 2-3 lat od zachorowania. Powód może stosować doraźnie leki przeciwbólowe. Może również ich nie brać. Zwykle stosuje się leki typu Nurofen, Paracetamol, Naproxen, Ketonal. Za wyjątkiem Ketonalu są to leki powszechnie dostępne. W przypadku bólu głowy powód powinien zażyć jednorazowo 2-3 tabletki. Gdyby ból powrócił, lek należy powtórzyć. Żadnych dodatkowych zabiegów nie stosuje się. Nie ma potrzeby wykonywania jakichkolwiek badań dodatkowych. Zwykle po tego typu zapaleniach nie występują żadne późniejsze powikłania. Zawroty głowy --- STRONA 12 --- i zaburzenia równowagi nie mogą być skutkiem przebytego zapalenia, występując rano wiążą się z niskim ciśnieniem. U powoda w wyniku przebytego ropnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych nie doszło do trwałego organicznego uszkodzenia układu nerwowego. Rozpoznane w Klinice Chorób Zakaźnych UM w Łodzi zapalenie opon i mózgu ustalono na podstawie objawów moczówki prostej. Objawy te ustąpiły w trakcie leczenia. Z punktu widzenia neurologa brak jest podstaw do stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu powoda będącego skutkiem trwałego, czy długotrwałego uszkodzenia układu nerwowego. Powód nie wymagał i nadal nie wymaga rehabilitacji oraz stosowania specjalistycznej diety. Zgłaszane okresowe bóle głowy nie powodują istotnego ograniczenia w życiu codziennym powoda. Są to zaburzenia o charakterze czynnościowym, w toku dalszej obserwacji ambulatoryjnej wykluczono przyczyny organiczne bólów głowy w tym tzw. wodogłowie. Rokowanie, co do ustąpienia dolegliwości jest u powoda dobre. Rozpoznanie u powoda potwierdzono w oparciu o charakterystyczny przebieg kliniczny i badania płynu mózgowo-rdzeniowego. Czynnika etiologicznego nie udało się wyizolować. Nie zawsze udaje się wyhodować czynnik etiologiczny przy pobraniu płynu rdzeniowego. Ponadto podczas pobytu w szpitalu w pierwszej dobie powód nie wyraził zgody na pobranie płynu rdzeniowego, co uniemożliwiło wyhodowanie bakterii. Okres wylęgania bakterii, będących źródłem zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu to kilka godzin do kilku dni, najdłużej 3 - 4 dni. Czasami sam chory jest nosicielem chorobotwórczych bakterii, które u większości nosicieli nie powodują choroby, a u osoby chorej dochodzi do choroby, gdy sprzyjają temu czynniki zewnętrzne np. nieżyt nosa, stany zapalne górnych dróg oddechowych. Zmiany w płynie mózgowo - rdzeniowym były u powoda charakterystyczne, potwierdzające rozpoznanie ropnego zapalenia opon mózgowo- rdzeniowych tj. podwyższenie poziomu białka, obniżenie poziomu cukru, dodatni odczyn Pandy’ego, znaczne podwyższenie pleocytozy z przewagą komórek wielojądrzastych. Ropne zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych jest ostrą chorobą zakaźną zaczynającą się dość nagle wysoką gorączką, bólami głowy i czasem wymiotami. Jest ono spowodowane różnymi czynnikami bakteryjnymi, najczęściej meningokokami lub pneumokokami, rzadziej innymi drobnoustrojami. Wyizolowany w dniu 13 stycznia 2008r. z krwi powoda gronkowiec o niesprecyzowanym rodzaju nie może być traktowany, jako pewny dowód etiologii zapalenia opon. Badanie takie musiałoby być powtórzone, gdyż może to być spowodowane zanieczyszczeniem próbki krwi pobranej do badania. Dwoinka zapalenia opon (meningokok) należy do częstych komensali jamy nosowo-gardłowej człowieka, bezobjawowe nosicielstwo występuje u 3-30 % populacji. Do rozwoju choroby dochodzi w przypadkach obniżonej odporności, przebiegu nieżytów górnych dróg oddechowych, zapalenia zatok itp. Pneumokok występuje zwykle okresowo u wielu osób zdrowych (5-50%). Zakażeniu sprzyjają takie --- STRONA 13 --- czynniki jak infekcja wirusowa, zatrucie alkoholem i in. Zakażenie szerzy się drogą kropelkową lub przy bezpośrednim kontakcie z nosicielem lub chorym. Nie można przeciwdziałać tego typu zakażeniom. W przypadku dzieci proponuje się szczepienia, u dorosłych szczepień nie stosuje się. Pierwszymi objawami zakażenia są: ogólne złe samopoczucie, objawy oponowe (sztywność karku, objawy Kerniga górny i dolny) oraz gorączka, nieżyt górnych dróg oddechowych. Objawami mogą być także bóle stawów, drgawki, te objawy występują w wielu chorobach np. przy gorączce. Zagęszczenie osób na małej powierzchni jest czynnikiem wpływającym na zwiększenie możliwości zachorowania. Na zachorowalność ma wpływ to, że pacjent był wcześniej chory. Nie prowadzi się w skupiskach ludzkich badań na nosicielstwo. Obniżenie ilorazu inteligencji czy zaburzenia hormonalne są tylko konsekwencją powikłań np. ropnia mózgu. Powód takiego powikłania nie przeszedł. Przyczyną zachorowania mogą być także grzyby, ale jest to bardzo rzadki przypadek i wtedy stwierdza się grzyby w płynie, czy drogach oddechowych. Obecność grzybów gdzie indziej niż w płynie nie jest dowodem tego, że były one przyczyną choroby. Jeśli chodzi o powoda, na pewno grzyby nie były przyczyną zachorowania. Nie ma sposobu, aby uniknąć zakażenia. Leczenie w przypadku ropnia mózgu jest objawowe. W przypadku powoda do zakażenia doszło - podobnie jak w warunkach wolnościowych - poprzez kontakt z osobą - nosicielem tj. odwiedzającym lub współosadzonym. Brak czynnika etiologicznego utrudnia dochodzenie epidemiologiczne, nie miało to jednak istotnego znaczenia dla sposobu leczenia chorego. U powoda zastosowano leczenie klasyczne obowiązujące na całym świecie w tego rodzaju przypadkach, obejmujące trzy rodzaje środków bakteriobójczych. Było ono wystarczające do opanowania zakażenia bakteryjnego. Podano również lek przeciwwirusowy Acyklovir. Ponadto stosowano leczenie przeciwzapalne (Dexaven) i leczenie objawowe. Powód został wyleczony z ciężkiej choroby niebezpiecznej dla życia. Z punktu widzenia biegłego z zakresu chorób zakaźnych powód nie wymagał i nie wymaga rehabilitacji. Nie doznaje także istotnych ograniczeń w życiu codziennym. Zgłaszane bóle i zawroty głowy oraz zaburzenia pamięci mają charakter przejściowy. Rokowanie na przyszłość jest dobre. Objawy, na które uskarża się powód (bóle krzyża, bóle głowy) są typowe u osób, u których wykonywano punkcje lędźwiowo - krzyżowe. Objawy te po roku zwykle ustępują. Powód nadal miewa bóle głowy i zażywa obecnie Ketonal. Tygodniowo zażywa 3 lub 4 tabletki, czasami 6. Uzyskuje także od innych osadzonych inne leki przeciwbólowe (Majamil, Tramal). Nikt nigdy nie pobił powoda w czasie jego pobytu w Areszcie Śledczym. Nigdy też nie zdarzyło się, aby w celi, w której przebywał, miała miejsce awantura wymagająca interwencji funkcjonariuszy. Powód składał skargi do CZSW i do Ministerstwa --- STRONA 14 --- Sprawiedliwości, w których podnosił, że funkcjonariusze nie doprowadzali go do lekarza, jednakże skargi te uznano za bezzasadne. W innych kwestiach powód nie składał skarg. Przed zatrzymaniem w 2005r. powód na wolności przebywał 11 miesięcy. Mieszkał w ... przy ul. ... razem z konkubiną i synami. Syn Bartek urodził się w lutym 2001r., a Krystian w sierpniu 2003r. Powód pracował w masarni w ..., jako rozbieracz, krajacz mięsa od października 2004r. do marca 2005r. Następnie był zatrudniony na budowie przy wykańczaniu wnętrz od kwietnia do września 2005r. Zarabiał około 1.600 zł. Nie chciał zawrzeć formalnych umów o pracę, gdyż był ścigany listem gończym od 22 października 2004r. Mieszkanie, w którym powód mieszkał z konkubiną był lokalem socjalnym o powierzchni 57 m2. Nie było w nim kanalizacji, toaleta znajdowała się na podwórku. Wodę trzeba było nosić ze studni mieszczącej się w odległości 50 m. Lokal ogrzewany był piecem tzw. grzybkiem na węgiel. W całym lokalu były wydzielone dwa pokoje. Mniejszy zajmowali synowie, a większy - powód z konkubiną. Do gotowania rodzina używała maszynki na butlę gazową Kuchnia wydzielona była z mniejszego pokoju i miała powierzchnię 4 m 2 . Konkubina powoda mieszkała w tym lokalu od 2004r., obecnie tam nie zamieszkuje. Wcześniej - przed 2005r. powód przebywał w zakładzie karnym przez dwa lata. Zanim tam trafił, będąc na wolności mieszkał z matką. Matka powoda zamieszkuje w lokalu składającym się z 2 pokoi, kuchni i łazienki w domku jednorodzinnym. Mieszkają tam: ojczym powoda oraz czterej bracia powoda. W domu tym są doprowadzone wszystkie media. W świetle powyższych ustaleń, Sąd Okręgowy stwierdził, że choć pozwany nawet sam przyznał, że we wskazanej jednostce, w okresie, w którym powód w niej przebywał występowały problemem przeludnienia, mimo podejmowania w celu zniwelowania, czy ograniczenia tego zjawiska wszelkie dostępne i możliwe działania, to jednak w wyniku tych bez wątpienia sprzecznych z prawem - choć niezawinionych zachowań - powód nie doznał naruszenia dóbr osobistych, których ochrony w niniejszej sprawie się domaga. Tym bardziej, że w ocenie Sąd Okręgowego przy rozważaniu podstwy odpowiedzialności pozwanego należało dostrzec okoliczność, iż odbywanie kary pozbawienia wolności niesie ze sobą w sposób immanentny wiele dolegliwości, wyrażających się nie tylko w pozbawieniu możliwości swobody i w dużej mierze intymności. Dlatego Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że samo pozbawienie powoda dodatkowej powierzchni w zajmowanych celach nie naruszało jego godności, czy prawa do intymności, bowiem wynikające z przeludnienia dodatkowe dolegliwości i ograniczenia, na jakie powód był narażony, nie przekroczyły ogólnej, właściwej warunkom odbywania kary pozbawienia wolności, miary, osiągając wymiar niehumanitarnego, szczególnie upokarzającego traktowania. Zwłaszcza, że cele, w których zakwaterowany był powód, były celami o zmiennym przeludnieniu, kilkakrotnie zdarzyło się, że ilość --- STRONA 15 --- zakwaterowanych wynosiła 5 osób i tylko raz w celi o powierzchni ok. 12 m 2 przebywało sześć osób (przez okres szesnastu dni), przy czym po raz ostatni sytuacja taka miała miejsce w listopadzie 2009r. Nadto, w ocenie Sądu osadzenie powoda w celi o powierzchni 12 m 2 jedynie z 3 innymi osadzonymi - nie zaś z pięcioma, jak miało to faktycznie miejsce - nie zmieniłoby w praktyce radykalnie warunków osadzenia, w tym m. in. nie gwarantowałoby wyeliminowania wzajemnych konfliktów osadzonych, czy zachowania większej intymności, w czym powód upatrywał źródeł doznanej krzywdy. Sąd Okręgowy stwierdził, że to przecież sami osadzeni tworzą przede wszystkim atmosferę i środowisko wokół siebie i są zatem współodpowiedzialni za warunki, w jakich egzystują. Odnosząc się natomiast do zarzutów niewystarczającego zaopatrzenia powoda w środki higieniczne, braku odpowiednich warunków do utrzymania higieny osobistej, nieodpowiedniego oświetlenia cel przez zasłonięcie okien przesłonami, Sąd Okręgowy uznał je za nietrafne, wobec dokonanych ustaleń, z których wynika, że wszystkim osadzonym zapewnia się możliwość dbania o higienę osobistą. Wszystkie cele mieszkalne są skanalizowane i mają doprowadzoną zimną wodę, wyposażone są w węzły sanitarne. Natomiast Administracja Aresztu umożliwia osadzonym zachowanie zasad higieny stosownie do obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych. Przybory do golenia, mydło, krem, proszek do prania, szczoteczkę i pastę do zębów każdy z osadzonych otrzymuje raz w miesiącu. Zdaniem Sądu Okręgowego nie znalazły także potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym zarzuty powoda dotyczące braku intymności podczas wykonywania czynności fizjologicznych. Zwłaszcza, że całkowite odgrodzenie kącika sanitarnego w większości cel nie jest możliwe z przyczyn technicznych, jak i wymogu zapewnienia bezpieczeństwa (możliwości wizualnej kontroli cel). Zaś zastosowane rozwiązania gwarantują jednocześnie poszanowanie godności i intymności osadzonych. W zakresie zarzutów powoda co do przesłon okiennych, Sąd Okręgowy stwierdził, że zostały one zamontowane w zgodzie z zasadami sztuki budowalnej, na zalecenie sędziego penitencjarnego z 2005r., w celu zapewnienia prawidłowego toku prowadzonych postępowań tj. maksymalnego ograniczenia potencjalnej możliwości komunikowania się osadzonych między celami, piętrami, pawilonami i światem zewnętrznym, co jest zresztą zgodne z przywołanymi przepisami prawa. W ocenie Sądu I instancji w świetle przeprowadzonych w sprawie dowodów z opinii powołanych biegłych, nie potwierdził się także zarzut powoda wystąpienia - na skutek przeludnienia - zakażenia i zachorowania na zapalenie opon mózgowych. Sąd ten ustalił, że w przypadku powoda do zakażenia doszło - podobnie jak w warunkach wolnościowych - poprzez kontakt z inną osobą będącą nosicielem, zarówno spośród odwiedzających, jak i współosadzonych. Dlatego, choć istotnie zagęszczenie osób na małej powierzchni jest czynnikiem wpływającym na zwiększenie możliwości - prawdopodobieństwa zachorowania, --- STRONA 16 --- to z uwagi na to, że jest to zaledwie jeden z wielu czynników sprzyjających zachorowaniu, Sąd Okregowy uznał twierdzenia powoda w tym zakresie za nieudowodnione. Zwłaszcza, że czasami sam chory jest nosicielem chorobotwórczych bakterii, które u większości nosicieli nie powodują choroby. Zaś na zachorowalność wpływ ma również fakt wcześniejszej niedyspozycji, choroby pacjenta. Natomiast zakażenia tą chorobą nie da się przewidzieć i nie ma skutecznego sposobu uniknięcia zachorowania. Z kolei reakcja personelu medycznego była w przypadku powoda prawidłowa i odpowiednia, o czym najlepiej świadczy wyleczenie powoda z realnie ciężkiej i niebezpiecznej dla życia choroby, a w wyniku przebytego ropnego zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych nie doszło u powoda do trwałego organicznego uszkodzenia układu nerwowego, czy powstania uszczerbku na zdrowiu. Nadto powód nie wymagał i nadal nie wymaga rehabilitacji oraz stosowania specjalistycznej diety. Natomiast zgłaszane okresowe bóle głowy po przebytym zapaleniu opon nie powodują istotnego ograniczenia w życiu codziennym powoda i są to przede wszystkim w tego rodzaju przyadkach zaburzenia typowe o charakterze czynnościowym. Zwłaszcza, że rokowania, co do ustąpienia dolegliwości bólowych u powoda są dobre, a odczuwane bóle i zawroty głowy oraz zaburzenia pamięci mają charakter przejściowy. Dodatkowo Sąd Okregowy stwierdził – wbrew zarzutom powoda w zakresie braku właściwej opieki medycznej i utrudnionego dostępu do lekarzy – że Administracja przedmiotowej jednostki penitencjarnej prawidłowo wywiązuje się ze spoczywających na niej w tym przedmioicie obowiązków, a w każdym razie – w myśl zasady ciężaru dowodu (art. 6 kc) powód nie zaoferował na tę okolicznośc dowodu przeciwnego. Za bezzasadne Sąd Okregowy uznał także roszczenia powoda wywodzone z rzekomego narażenia go na zakażenie chorobami zakaźnymi poprzez osadzenie go z chorym na HIV i HCV, brak należytego nadzoru umożliwiający osadzonym posiadanie ostrych przedmiotów, strzyżenie powoda i innych współosadzonych w niewłaściwych warunkach sanitarnych, tzn. w celach (zamiast we fryzjerni), tymi samymi narzędziami, które nie były dezynfekowane, w przypadkowej kolejności, bez uwzględnienia osób chorych na choroby zakaźne. Powołując się bowiem na wiedzę powszechną w przedmiocie dróg potencjalnego zarażenia wirusem HIV, podobnie jaki i wirusami zapalenia wątroby typu B i C, Sąd I instancji stwierdził, że nie można zarazić się tymi chorobami drogą kropelkową, przez podanie ręki czy używanie wspólnych sanitariatów. Zatem analogicznie, jak w warunkach wolnościowych, metodą unikania infekcji jest jedynie unikanie kontaktu z krwią innych osób, chociażby poprzez nie posługiwanie się cudzymi przyborami higieny osobistej np. maszynką do golenia, czy też unikanie kontaktów seksualnych. Zatem wobec niestwierdzenia w tym zakresie nieprawidłowości działania personelu przedmiotowej jednostki penitencjarnej, sama tylko obawa powoda o swój stan zdrowia nie może uzasadniać przyjęcia, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Naruszenie bezpieczeństwa zdrowotnego pociągające ze sobą lęk o stan zdrowia stanowi jedynie zagrożenie dobra osobistego, a nie jego naruszenie. Sąd Okregowy podkreślił, że nawet funkcjonariusze Aresztu Śledczego nie zawsze --- STRONA 17 --- posiadają wiedzę, co do faktu zakażenia konkretnego osadzonego. Wiedzę taką posiada lekarz, ale objęta jest ona tajemnicą lekarską. W konsekwencji bezobjawowi nosiciele chorób zakaźnych np. nosiciele HIV, antygenów WZW nie są izolowani w warunkach jednostek penitencjarnych od innych osadzonych w oddzielnych celach. Oddzielnego osadzania takich osób nie wymagają także żadne przepisy. Tylko w przypadku wystąpienia choroby stwarzającej bezpośrednie zagrożenie zakażeniem innych osób, pacjent powinien być izolowany w izbie chorych jednostki penitencjarnej, a następnie w razie potrzeby hospitalizowany w więziennej lub pozawięziennej placówce służby zdrowia. Poza wyjątkowymi sytuacjami nie można informować innych osób, w tym osadzonych, o stanie zdrowia pacjentów. Zatem przebywanie powoda wspólnie w celi mieszkalnej z nosicielem HIV i HCV nie stanowiło zagrożenia dla jego zdrowia, czy życia. Zarzuty braku należytego nadzoru ze strony personelu przedmiotowej jednostki, tolerującego posiadanie przez osadzonych ostrych przedmiotów nie znalazły potwierdzenia, gdyż posiadanie ostrych przedmiotów jest niedozwolone, zaś reakcja personelu na ten stan rzeczy - w przypadku znalezienia ostrych narzędzi - jest zawsze właściwa, albowiem polega na ich odebraniu. Zatem sytuacja, w której osadzeni, w tym także sam powód - wbrew obowiązującym zakazom - wchodzą w nielegalne posiadanie takich narzędzi, nie może stanowić skutecznej podstawy roszczeń odszkodowawczych. W ocenie Sądu I instancji w zgromadzonym materiale dowodowym potwierdzenia nie znalazł także zarzut powoda w zakresie niezapewnienia właściwych warunków sanitarnych podczas wykonywania usług fryzjerskich, na tę okoliczność Sąd Okręgowy przedstawił stosowane w tym przedmiocie procedury higieniczno-sanitarne, które również nie dawały podstaw do uwzględnienia zgłoszonych roszczeń. W konkluzji Sąd Okręgowy stwierdzić zatem, że dokonane w sprawie ustalenia faktyczne nie dawały podstawy do przypisania stronie pozwanej odpowiedzialności z tytułu zarzuconego, rzekomego naruszenia dóbr osobistych powoda. Samo niezadowolenie powoda ze standardów pomieszczeń mieszkalnych nie daje bowiem podstaw do przyjęcia istnienia uchybień w funkcjonowaniu wskazanego Aresztu. Natomiast samo niezachowania normy 3 m 2 na osadzonego w pewnych okresach nie dały podstaw do stwierdzenia, że warunki w celi były niegodziwe. Tym bardziej, że pozostałe, sygnalizowane przez powoda dolegliwości nie naruszały jego godności, bowiem in casu nie można było mówić o jego przetrzymywaniu w niehumanitarnych warunkach. Zwłaszcza, że przy ocenie przestrzegania przez państwo minimalnych norm w zakresie standardów wykonywania kary pozbawienia wolności i ewentualnego naruszenia dóbr osobistych osadzonych, nie można abstrahować od realnej sytuacji i kondycji finansowej państwa, ogólnej sytuacji gospodarczej, w tym poziomu życia ogółu obywateli - także tych, którzy nie mają zapewnionego minimum socjalnego nie będąc karanym karą pozbawienia wolności. --- STRONA 18 --- Wobec powyższego Sąd Okregowy oddalił roszczenia powoda zarówno w zakresie żądania zapłaty kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia, jak i renty na zwiększone potrzeby w wysokości po 400 zł miesięcznie. Wobec cofnięcia powództwa w pozostałym zakresie wraz ze zrzeczeniem się roszczenia, na podstawie art. 355 kpc, Sąd Okregowy umorzył postepowanie w pozostałej części. Z uwagi na aktualną, trudną sytuację majątkową powoda, w przedmioice kosztów procesu Sąd Okregowy orzekł na podstawie art. 102 kpc, nie obciążając powoda tymi kosztami. Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 19, 20 i 2 ust. 3 w zw. z § 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), polecając wypłacić je z funduszu Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Łodzi Powód zaskarżył powyższy wyrok apelacją w części tj. w zakresie punktu 1 oddalającego powództwo, zarzucając naruszenie zarówno prawa: I. procesowego, tj. art. 233 § 1 kpc i 328 § 2 kpc, poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, polegające na: a) braku indywidualnego ustalenia jaki stopień przeludnienia panował w celach, w których przebywał powód oraz ustalenia okresów, w których fakt ten miał miejsce, jak i dokonanie jedynie ogólnego ustalenia, iż powód był kwaterowany w celach o zmiennym przeludnieniu bez wskazania dowodów, na jakich Sąd oparł się w tej mierze; b) pominięciu przy dokonywaniu ustaleń faktycznych złożonej do akt sprawy przez stronę pozwaną - Areszt Śledczy w …, notatki służbowej Działu Ochrony Aresztu Śledczego w … z dnia 8 marca 2011r., dotyczącej osadzonego A. K., zawierającej szczegółowy wykaz cel, w których osadzony był powód, ich numerów, powierzchni, czasu zakwaterowania oraz liczby osadzonych w tych celach wraz z powodem; c) braku indywidualnych ustaleń, jakie warunki miały miejsce w celach, w których powód był osadzony - w zakresie wentylacji, oświetlenia, intymności w kącikach sanitarnych - mimo, że materiał dowodowy pozwalał na poczynienie takich ustaleń; d) odmowie wiarygodności zeznaniom świadka D. K. w zakresie twierdzenia, iż w czasie strzyżenia wielu osób narzędzia fiyzjerskie nie były dezynfekowane ze względu na brak środków dezynfekujących - tylko dlatego, że fryzjer jest poinstruowany, że po każdym strzyżeniu jest zobowiązany dezynfekować nożyczki i końcówki maszynki --- STRONA 19 --- i powinien to robić - mimo zeznań świadka, który pełnił funkcje fryzjera, że tego nie robił oraz ustalenia, że obowiązek dezynfekowania narzędzi pozwany wprowadził dopiero w sierpniu 2006r., co jest o tyle istotne, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w ...od 26 września 2005r.; e) oparciu wniosku o dostatecznej ilości światła i odpowiedniej wentylacji w celach, w których przebywał powód na dowodzie nie dopuszczonym przez Sąd w niniejszej sprawie - tzn. na opinii biegłego wydanej w sprawie Sądu Okręgowego w Łodzi (II C - 878/08) z 2008r., która dotyczy warunków osadzenia innej osoby - a nie powoda; II. jak i materialnego, tj.: art. 23 kc, 24 kc, 417 § 1 kc, 448 kc, 444 § 1 i 2 kc w zw. z art. 445 § 1 kc oraz 361 kc, poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, w której materiał dowodowy na to zezwalał, polegające na: 1) uznanie, że dobra osobiste powoda w postaci godności i prawa do prywatności nie zostały naruszone, mimo: a) osadzenia powoda w przeludnionych celach, w warunkach braku dostatecznej intymności, wentylacji i oświetlenia, a także pomimo osadzenia powoda w warunkach prowadzących do rozprzestrzeniania się chorób - w przeludnionej celi, z nosicielami chorób zakaźnych, bez uprzedzenia o tym powoda oraz mimo ponownego osadzenia powoda w przeludnionej celi po pobycie w szpitalu ze względu na chorobę, której wystąpieniu sprzyja przeludnienie; b) narażenia zdrowia powoda poprzez utrudnianie dostępu do lekarza, barku należytego nadzoru nad osadzonymi posiadającymi ostre przedmioty, strzyżenia powoda w niewłaściwych i niezgodnych z prawem warunkach sanitarnych, w sytuacji gdy narażenie na naruszenie dobra osobistego - zdrowia stanowi jednocześnie naruszenie innych dóbr osobiostych powoda - godności i poczucia bezpieczeństwa; 2. bezpodstawnym uznaniu, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy pobytem powoda w przeludnionych celach (bezprawnym zachowaniem pozwanego), a rozstrojem zdrowia powoda - zachorowaniem powoda na ropne meningokokowe, zapalenie opon mózgowych (szkodą) - mimo, iż z opinii biegłego lekarza wynika, że zarażenie następuje drogą kropelkową, a zwiększone zagęszczenie osób na małej powierzchni jest czynnikiem powodującym wzrost ryzyka zakażenia, a powód nie opuszczał terenu Aresztu Śledczego w ... w okresie wylęgania choroby - i w związki z tym nieuzasadnione uznanie, że pozwany nie jest odpowiedzialny za szkodę w postaci rozstroju zdrowia powoda i jego skutków. W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie 1 i zasądzenie na rzecz powoda : 1. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia w konsekwencji wywołania rozstroju zdrowia wskutek zachorowania na ropne zapalenia opon mózgowych na podstawie art. 417 § 1 kc w zw. z art. 444 §1 kc oraz z art. 445 § 1 kc; --- STRONA 20 --- b) kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych - zdrowia i godności - na podstawie art. 417 § 1 kc w zw. art. 448 kc, tj. łącznie kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od daty doręczenia pozwanemu odpisu pozwu tytułem zadośćuczynienia, a także c) po kwoty 400 zł miesięcznie tytułem renty ze względu na zwiększone potrzeb oraz utracone widoki powodzenia na przyszłość - płatnej do 5-go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami od daty uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat - poczynając od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu - na podstawie art. 417 § 1 kc w zw. z art. 444 § 2 kc. Dodatkowo apelujący wniósł równiez o przyznanie swojemu pełnomocnikowi z urzedu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym, ewentualnie - o uchylenie kwestionowanego wyroku w zaskarżonej częsci i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co nastepuje: Przede wszystkim należy podnieść, że Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne. Apelacja powoda jest częściowo uzasadniona. W przepisie art. 110 § 2 k.k.w., polski ustawodawca, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych wskazując, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m. kw., cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach, określonych w art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m. kw., jednakże jedynie na czas określony. Trzeba przy tym uznać, że musi to być czas ściśle określony i nie nadmiernie długi, chodzi bowiem o wyjątek od zasady, przewidziany jedynie w wyjątkowych, szczególnych sytuacjach, co uzasadnia wykładnię ścieśniającą przepisu. W toku postępowania powód wykazał, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia w celach, w których na jednego skazanego przypadało mniej niż 3 m kw. powierzchni. Tym okolicznościom strona pozwana nie zaprzeczyła. W tej sytuacji to na pozwanym spoczywał obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda. Strona pozwana nie sprostała temu obowiązkowi. Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolnościach, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz --- STRONA 21 --- publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Wynika to wprost z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r., (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) i z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. stanowiących, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Przytoczone zasady norm prawa międzynarodowego na gruncie prawa polskiego wyrażają art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji.Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje, iż artykuł 3 Konwencji chroni jedną z podstawowych wartości demokratycznych społeczeństw. Konwencja bezwzględnie zakazuje tortur oraz nieludzkiego bądź poniżającego traktowania lub karania, bez względu na zachowanie ofiary (Labita przeciwko Włochom skarga nr. 26772/95). Trybunał wielokrotnie podkreślał , iż złe traktowanie musi osiągnąć poziom minimalnej niedogodności, jeśli ma być brane pod uwagę na mocy artykułu 3 Konwencji. Oszacowanie tego minimalnego poziomu niedogodności jest względne. Zależy od wszystkich okoliczności sprawy, takich jak czas trwania złego traktowania, fizyczne i psychiczne konsekwencje, a także w niektórych przypadkach płeć, wiek, stan zdrowia ofiary. Co więcej, w stwierdzaniu, czy traktowanie jest „poniżające” w rozumieniu artykułu 3 Konwencji Trybunał będzie musiał wziąć pod uwagę, czy celem tego traktowania jest upokorzenie oraz zdeprecjonowanie danej osoby oraz czy, biorąc pod uwagę konsekwencje takiego traktowania, wpłynęło ono negatywnie na osobowość tej osoby w sposób nie dający się pogodzić z artykułem 3 Konwencji. Chociaż pytanie, czy celem było poniżenie lub zdeprecjonowanie ofiary jest czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę, brak takiego celu nie może ostatecznie wykluczyć naruszenia artykułu 3 Peers przeciwko Grecji, skarga nr 28524/95, Valašinas przeciwko Litwie skarga nr 44558/98). Środki stosowane w celu pozbawienia jednostki wolności często mogą się wiązać z nieuniknionym cierpieniem i poniżeniem. Mimo wszystko poniżenie oraz cierpienie nie może przekraczać koniecznego poziomu cierpienia lub poniżenia związanego z konkretnym --- STRONA 22 --- rodzajem zgodnego z prawem traktowania lub karania. W odniesieniu do więźniów, Trybunał wielokrotnie wskazywał w poprzednich sprawach, że osoba pozbawiona wolności nie traci przez sam fakt uwięzienia ochrony jej podstawowych praw gwarantowanych przez Konwencję. Przeciwnie, osoby osadzone znajdują się w wyjątkowej sytuacji i władze mają obowiązek je chronić. Zgodnie z artykułem 3 Konwencji państwo musi zapewnić warunki uwięzienia, które odpowiadają godności ludzkiej oraz zadbać, żeby sposób wykonywania określonych środków nie poddawał osadzonego cierpieniu oraz trudnościom niewspółmiernym do koniecznego poziomu dolegliwości zawsze związanych z uwięzieniem oraz żeby, biorąc pod uwagę praktyczne wymogi uwięzienia, jego zdrowie oraz samopoczucie były odpowiednio chronione (Valašinas, cytowany powyżej, Kudła przeciwko Polsce, skarga nr 30210/96). W ocenie Trybunału szacując warunki uwięzienia, należy wziąć pod uwagę łączne konsekwencje warunków, jak również skutki zarzutów skarżącego (Dougoz przeciwko Grecji, skarga nr 40907/98). Należy także wziąć pod uwagę długość okresu czasu, w którym dana osoba jest uwięziona w konkretnych warunkach (Alver przeciwko Estonii, skarga nr 64812/01). Skrajny brak przestrzeni w celi więziennej jest aspektem, który należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia, czy poddawane w wątpliwość warunki uwięzienia były „poniżające” z punktu widzenia art. 3 Konwencji (Karalevičius przeciwko Litwie, skarga nr 53254/99, 7 kwietnia 2005 roku). We wcześniejszych sprawach, gdzie skarżący mieli do dyspozycji mniej niż 3 m² na osobę, Trybunał stwierdzał, że przeludnienie było tak duże, że to samo w sobie stanowiło uznanie naruszenia art. 3 Konwencji (zob., między innymi, Lind przeciwko Rosji, skarga nr 25664/05, 6 grudnia 2007 roku; Kantyrev przeciwko Rosji, skarga nr 37213/02, 21 czerwca 2007 roku; Andrey Frolov przeciwko Rosji, skarga nr 205/02, 29 marca 2007 roku; Labzov przeciwko Rosji, skarga 62208/00, 16 czerwca 2005 roku). Dla kontrastu, w innych sprawach, w których przeludnienie nie było tak znaczne, żeby miał zastosowanie art. 3 Konwencji, Trybunał badał inne aspekty warunków panujących w więzieniu jako relewantnych dla oszacowania zgodności z przepisami. Elementy te to w szczególności dostęp do wentylacji, dostęp do światła dziennego lub powietrza, odpowiednie ustawienia ogrzewania, zgodność z podstawowymi wymaganiami sanitarnymi oraz możliwość prywatnego korzystania z toalety. Tak więc nawet w przypadkach, które dotyczyły większych cel – w zakresie od 3 do 4 m² na więźnia – Trybunał stwierdzał naruszenie artykułu 3 Konwencji, ponieważ do czynnika braku przestrzeni dochodziła kwestia braku wentylacji i oświetlenia (Babushkin przeciwko Rosji, skarga nr 67253/01, 18 października 2007 roku; Ostrovar przeciwko Mołdawii skarga nr 35207/03, 13 września 2005 roku i Peers przeciwko Grecji, skarga nr 28524/95,) lub braku prywatności w życiu codziennym. Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności uznał za obowiązek Państwa dokonywanie --- STRONA 23 --- systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r. skarga 8224/78 i z dnia 12 stycznia 1995 r. skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m. kw., jaka przypadała na osadzonego w rozpoznawanej sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524/95) Trybunał stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniany jako upokarzające i poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Natomiast w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą ilością łóżek, brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. W innych orzeczeniach Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 Konwencji stwierdził między innymi, że na mocy tego przepisu Państwo musi zapewnić, by osoba była pozbawiona wolności w warunkach zgodnych z poszanowaniem ludzkiej godności, by sposób i metoda stosowania środka w postaci pozbawienia wolności nie poddawała jej cierpieniu lub niedogodnościom o natężeniu przekraczającym nieunikniony poziom cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności oraz by, biorąc pod uwagę praktyczne wymogi pozbawienia wolności, stan jej zdrowia i samopoczucie były odpowiednio zabezpieczone poprzez między innymi zapewnienie odpowiedniej opieki medycznej. Więzień nie powinien być narażony na większe cierpienie niż to, które jest nieuniknione przy pozbawieniu wolności. Należy zapewnić warunki, by – uwzględniając praktyczne wymagania pozbawienia wolności – zdrowie i dobro więźnia były odpowiednio zabezpieczone. Brak zamiaru poniżenia lub upodlenia więźnia nie wyklucza naruszenia art., 3 Konwencji. Cierpienie i upokorzenie muszą przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności aby stanowiły naruszenie tego przepisu. (orzeczenie z 14. 11. 2002 r. skarga nr 67263/01, z 19. 04. 2001 r. skarga nr 28524/95 oraz orzeczenie z 29.04. 2003 roku skarga nr 38812/97 i z tej samej daty skarga nr 50390/99). Podkreślenia wymaga, że w wydanych w październiku 2009 roku wyrokach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach Orchowski przeciwko Polsce (skarga nr 17885/04) i Sikorski przeciwko Polsce (skarga nr 17599/05), stwierdzono, iż istniejące w polskich zakładach penitencjarnych przeludnienie nie może być usprawiedliwiane przepisem, --- STRONA 24 --- który był nieprawidłowo stosowany i ostatecznie został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że pozwany Skarb Państwa, wbrew wyrażanemu przez niego stanowisku, nie wykazał, że w Areszcie Śledczym w ... osadzenie powoda w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m kw, było zgodne z prawem. Przede wszyskim strona pozwana nie wykazała, że sytuacja polegająca na umieszczeniu osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m kw, miała charakter wyjątkowy i jedynie tymczasowy. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że pozwany nie zapewnił powodowi “w pełni” zgodnych z prawem warunków odbywania kary pozbawienia wolności, ale nietrafnie przyjął, że te zachowania pozwanego nie naruszają dóbr osobistych powoda. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13 i z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09, niepubl. oraz z uchwale składu siedmiu sędziow Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11, Biul. SN 2011/10/6) za właściwy kierunek interpretacji przepisów, mających zastosowanie przy rozpoznawaniu spraw o roszczenia wynikające z naruszenia godności człowieka pozbawionego wolności, przyjęto wykładnię prokonstytucyjną i biorącą pod uwagę orzecznictwo Europejskiego Trybunalu Praw Człowieka. Ocena zgłaszanego roszczenia dokonywana być powinna na podstawie wszystkich okolicznosci konkretnej sprawy, obejmujących ogół elementow, które tworzą warunki odbywania kary pozbawienia wolnosci, jak powierzchnię pomieszczenia przypadającego na jedną osobę, dostęp do światła i powietrza, infrastrukturę sanitarną, warunki spania i spożywania posiłków, możliwość przebywania poza celą, potrzebę brania pod uwagę indywidualnych cech osadzonego (wiek, stan zdrowia) oraz czas trwania nieodpowiedniego traktowania. Nie oznacza to jednak, że w konkretnej sprawie nie może dojść do uznania, że decydujące znaczenie ma jeden czynnik oceniany samodzielnie, niezależnie od pozostałych, z powodu jego wagi jako przyczyny naruszenia godności człowieka. Do takich czynnikow może być zaliczone umieszczenie osadzonego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m kw na jedną osobę, ponieważ dochodzi do ograniczenia minimalnego standardu, co z reguly stanowi istotną przesłankę naruszenia godności osoby pozbawionej wolnosci, a nawet może przybierać postać poniżającego i niehumanitarnego traktowania. Przebywanie w celi o powierzchni mniejszej niż minimum --- STRONA 25 --- wyznaczone ustawowo może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych osadzonego. Nie oznacza to jednak, że zawsze, bezwzględnie i automatycznie należy kwalifikować je jako naruszenie tych dóbr, bo uwzględnione być mogą w konkretnej sprawie także inne istotne okolicznosci faktyczne, jak chociażby czas przebywania w tych niewłaściwych warunkach (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r. CZP 25/11, wyrok SN z 19 października 2011 r. II CSK 721/10). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy powód przebywał w przeludnionej celi przez część 2007 roku (27-28.08.,10.-26.09,27.09.-16.11, 21.-27.11,1.12.,8.12.-31.12), niemal cały 2008 roku (poza okresem od 23.08-15.09) i częściowo w 2009 roku. Od 13 listopada 2009 roku do daty wyrokowania powód przez cały czas przebywa w celach, w których zachowana jest minimalna norma powierzchniowa. Wynika to z danych zawartych w notatce służbowej z 8 marca 2011 roku (k 407 – 409). Podzielić przy tym należy zarzut skarżącego, że Sąd I instancji nie dokonał szczegółowej analizy materiału dowodowego w tej mierze, to znaczy nie ustalił stopnia przeludnienia panujących w celach, w których przebywał powód. Natomiast na podstawie dowodów zgromadzonych w toku postępowania możliwe jest powyższe ustalenie i w konsekwencji - ocena zarzutu powoda w zakresie odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach. Nie można w tej sytuacji podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, że osadzenie powoda w celi o powierczhni 12 m kw tylko z trzema, a nie 5 osobami, nie zmieniłoby radykalnie warunków osadzenia. Warto zauważyć, że norma 3 m kw jest jedną z najniższych w Europie i sama przez się stwarza już trudne warunki odbywania kary pozbawienia wolności, szczególnie w sytuacji, gdy skazani nie mogą się swobodnie przemieszczać między celami, a spacery odbywają się w ograniczonym zakresie. Wobec tego osadzeni są zmuszeni do przebywania przez niemal całą dobę w celi z innymi osadzonymi, a więc każda dodatkowa osoba stwarza dodatkowe problemy związane z myciem, goleniem, zaspokajaniem potrzeb fizjologicznych. Uzasadnione okazały się więc zarzuty naruszenia art. 23 k.c., 24 k.c., 448 k.c. Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny uznał, że żądanie przyznania powodowi zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest – co do zasady – usprawiedliwione. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy odpowiednią kwotą zadośćuczynienia, stosownie do przepisów art. 23 k.c., 24 k.c. oraz 448 k.c., będzie kwota 3.000 zł. Przy ustaleniu jej wysokości należało z jednej strony wziąć pod uwagę ciężar gatunkowy chronionych dóbr osobistych, okres przebywania powoda w przeludnionej celi, a także fakt, że pozostałe zarzuty powoda związane z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności w czasie jego pobytu w pozwanym Areszcie Śledczym w … nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. --- STRONA 26 --- Dalej idące żądanie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż przyznana kwota jest adekwatna do krzywdy powoda. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 417 k.c., art. 361 k.c. oraz art. 444 § 1 i 2 i art. 445 k.c. oraz zarzut naruszenia prawa procesowego w zakresie odmowy wiarygodności zeznaniom świadka D. K. Choć skarżący wyraża odmienne zapatrywanie materiał dowodowy sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, że zachorowanie powoda na wirusowe zapalenie mózgu pozostaje w związku przyczynowym z pobytem powoda w pozwanym Areszcie Śledczym. Sąd I instancji trafnie przyjął, że choć zagęszczenie osób na małej powierzchni jest czynnikiem wpływającym na zwiększenie możliwości - prawdopodobieństwa zachorowania, jest to zaledwie jeden z wielu czynników sprzyjających zachorowaniu. Nie sposób zgodzić się z tezą apelacji, że wzrost ryzyka zarażenia spowodowany przebywaniem w celi kilku osób rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą strony pozwanej za szkodę polegającą na rozstroju zdrowia powoda. Gołosłowne jest również twierdzenie apelującego, że osadzenie powoda w przeludnionej celi w okresie wylęgania się choroby „z pewnością miało wpływ na zarażenie się zapaleniem opon mózgowych”. Z opinii biegłych lekarzy nie wynika również, aby powód doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek zachorowania na zapalenie opon mózgowych. Z kolei skuteczne postawienie zarzutu błędnej oceny materiału dowodowego wymaga wykazania, że Sąd I instancji naruszył ustanowione w przepisie art. 233 § 1 k.p.c. zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Apelacja nie odpowiada tym wymogom, skarżący nietrafnie powołuje się na to, że Sąd Okręgowy odmówił wiarygodności zeznaniom świadka D. K. w zakresie braku dezynfekcji narzędzi fryzjerskich „tylko z tego powodu, że „przepisy wymagają przeprowadzenia dezynfekcji”. Ocena tych zeznań została dokonana w kontekście innych dowodów zebranych w sprawie i odpowiada kryteriom przewidzianym w przepisie art. 233 § 1 k.p.c. Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 w ten sposób, że zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w … na rzecz powoda kwotę 3.000 zł tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu (to znaczy od 30 września 2008 roku) i oddalił powództwo w pozostałej części. Z mocy art. 385 k.p.c. apelacja w pozostałej części została oddalona. Na podstawie art. 102 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej część poniesionych przez stronę pozwaną kosztów procesu. --- STRONA 27 --- O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej rozstrzygnięto w oparciu o § 19 i następne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie … (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).