Wyrok I ACa 2/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 2/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz Sędziowie : SA Rafał Dzyr SA Barbara Owczarek (spr.) Protokolant : Agnieszka Mustroń po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa I. W. przeciwko T. K. przy udziale interwenienta ubocznego (...) Spółki Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt I C 278/08 oddala apelację. Sygn. akt I ACa 2/10 UZASADNIENIE Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania pozwu, powódka I. W. domagała się zasądzenia od T. K. 1.047.152,58 zł tytułem skapitalizowanej renty za okres od 1.04.1998r. do 30.04.2008r., 21.000 zł z tytułu pochówku męża i córki, 154.000 zł odszkodowania tytułem pogorszenia się sytuacji życiowej po śmierci męża i córki, 101.704,80 zł z tytułu poniesionych kosztów leczenia, 180.000 zł zadośćuczynienia za doznane cierpienia oraz renty wyrównawczej po 5000 zł miesięcznie. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, i zarzucił, że samochód którym --- STRONA 2 --- w dniu zdarzenia kierował i wyrządził szkodę powódce był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w (...) S.A. (...) S.A. w W. zgłosił interwencję uboczną po stronie pozwanego. Interwenient przyznał, że jego poprzednik prawny udzielał ochrony ubezpieczeniowej w zakresie OC na samochód pozwanego i zawarł z powódką dnia 29 lipca 1999 r. ugodę. Na mocy tej ugody wypłacono powódce żądaną przez nią kwotę 110.000 zł a więc roszczenia powódki zostały zaspokojone. Zaskarżonym wyrokiem częściowym Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo w części żądania zasądzenia odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci męża i córki w kwocie 154.000 zł, zadośćuczynienia w kwocie 180.000 zł i skapitalizowanej renty za okres od 1 kwietnia 1998r. do 24 marca 2005r. Rozstrzygnięcie swoje oparł na następujących ustaleniach: Dnia 28 marca 1998 r. doszło do wypadku drogowego w wyniku którego śmierć poniósł mąż powódki A. W. (1), a jej córka A. W. (2) zmarła po przewiezieniu do szpitala. W wyniku tego zdarzenia również powódka doznała poważnych obrażeń zagrażających życiu: stłuczenia klatki piersiowej ze złamaniem IV-IX żebra po stronie lewej z odmą prawego płuca i krwiakiem opłucnej, otwartego złamania prawego podudzia, złamania nasady dalszej kości promieniowej lewej, rozdarcia kreski jelita cienkiego z zapaleniem otrzewnej, rany tłuczonej nosa i lewej powieki górnej, rany tłuczonej podudzia lewego, złamania obojczyka prawego z przemieszczeniem. Pierwszej pomocy medycznej udzielił powódce Szpital w Z. i stamtąd została ona przekazana do dalszego leczenia szpitalnego na O.I.O.M. w S.. Podróżujący tym samochodem syn powódki 13-letni wówczas Ł. W. doznał: stłuczenia klatki piersiowej, złamania przedramienia lewego w 1/3 środkowej z przemieszczeniem, stłuczenia obu podudzi, złuszczenia bliższej nasady paliczka podstawowego kciuka prawego. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 stycznia 1999 r. sygn. akt II K 640/98 pozwany został uznany winnym spowodowania wypadku drogowego i skazany. Samochód, którym kierował pozwany objęty był ochroną ubezpieczeniową OC w Towarzystwie (...) S.A. w W.. Dnia 29 czerwca 1999 r. adwokat K. G. jako pełnomocnik powódki zwrócił się do ubezpieczyciela z propozycją ugodowego załatwienia sprawy przez zapłatę świadczenia w kwocie 110.000 zł. W dniu 29 lipca 1999 r. powódka i Towarzystwo (...) S.A. zawarli ugodę. W § (...) ugody strony ustaliły wysokość świadczenia z tytułu wypadku z dnia 28 marca 1998 r. na łączną kwotę 110.000 zł. Na kwotę składały się wszelkie świadczenia związane z zadośćuczynieniem za ból i cierpienia, trwałym uszczerbkiem na zdrowiu oraz z wszelkimi kosztami poniesionymi przez powódkę, zadośćuczynienie za ból i cierpienia oraz trwały uszczerbek na zdrowiu małoletniego wówczas Ł. W. odszkodowanie w związku ze śmiercią męża powódki i jej córki. W §(...) ugody znajduje się oświadczenie powódki, że kwota 110.000 zł całkowicie i w pełni zaspokaja jej roszczenia z tytułu odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci najbliższych i zadośćuczynienia. Kwota 110.000 zł została powódce wypłacona dnia 10 sierpnia 1999 r. Uzasadniając oddalenie częściowych żądań powódki Sąd Okręgowy wskazał, że zdarzenie wyrządzające szkodę miało miejsce pod rządami obowiązywania ustawy z 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej i rozporządzenia Ministra Finansów z 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów. Ustanowiony przez powódkę profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata K. G. wystąpił w jej imieniu do ubezpieczyciela sprawcy wypadku z żądaniem wypłaty świadczeń w łącznej kwocie 110.000 zł i żądanie to zostało --- STRONA 3 --- w pełni zaspokojone - zgodnie z § 10 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów i art. 822 § 1 kc. W ocenie Sądu I instancji zawarcie ugody zrodziło skutki wynikające z art. 917 kc, w wyniku zapłaty zaspokojono roszczenie zadośćuczynienia za ból i krzywdę, które powstały w wyniku obrażeń doznanych przez powódkę w wypadku komunikacyjnym i odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci męża i córki. Zatem obecne żądania zasądzenia tych dwóch roszczeń od pozwanego jest pozbawione podstaw prawnych z art. 445 § 1 kc i art. 446 § 3 kc. Zdaniem Sądu Okręgowego ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej powoduje taką sytuację, że za ubezpieczonego sprawcę szkody wobec poszkodowanego odpowiada ubezpieczyciel z art. 805 i nast. kc. Odnośnie żądania zasądzenia skapitalizowanej renty od 1 kwietnia 1998 r. do 30 kwietnia 2008 r. w kwocie 1.047.152,58 zł Sąd zwrócił uwagę, że pozew został wniesiony 25 marca 2008r., renta jest świadczeniem okresowym, czyli powtarzającym się a takie roszczenie ulega przedawnieniu z upływem trzech lat - art. 118 kc. Ponieważ został zgłoszony zarzut przedawnienia, Sąd zarzut uwzględnił za okres od 1 kwietnia 1998 r. do 24 marca 2005 r. i powództwo w tej części oddalił na podstawie art. 446 § 2 kc w zw. z art. 118 kc. Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją powódka. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 446 § 2 kc w zw. z art. 118 kc oraz art. 442 1 § 2 kc w zw. z art. 2 ustawy z 16.02.2007r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że do roszczenia powódki opartego o art. 446 § 2 kc ma zastosowanie 3-letni termin przedawnienia, a nie termin 20-letni, naruszenie prawa materialnego, tj. art. 917 kc w zw. z art. 445 § 1 kc i art. 446 § 3 kc, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że ugoda z dnia 29.07.1999r. zawarta przez powódkę z poprzednikiem prawnym interwenienta ubocznego odniosła skutek nie tylko inter partes, ale także pomiędzy powódką a pozwanym, w postaci całkowitego zaspokojenia wobec powódki roszczeń ją objętych i zrzeczenia się przez nią prawa do ich dochodzenia w przyszłości w większym rozmiarze; naruszenie prawa procesowego, tj. art. 227 kpc mające wpływ na treść orzeczenia, a polegające na nieuzasadnionym oddaleniu wniosków dowodowych powódki zgłoszonych na rozprawie w dniu 3.09.09r. o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych i zeznań świadka w sytuacji, gdy dowody te zmierzały do ustalenia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku częściowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji i orzeczenia o zwrocie kosztów procesu na rzecz powódki. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powódki nie jest zasadna. Kwestią wpływu ugody zawartej przez poszkodowanego z ubezpieczycielem na zakres obowiązku odszkodowawczego sprawcy szkody zajmował się już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 czerwca 1976r. IV CR 172/76. W swoim orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że „ Państwowy Zakład (...) jest zobowiązany do pokrycia szkód wynikłych z wypadku komunikacyjnego, w zakresie odpowiedzialności sprawcy wypadku. Przejmując na siebie powyższe zobowiązania Państwowy Zakład (...) jest uprawniony do dokonania wszelkich czynności, w tym i do zawarcia z poszkodowanym ugody ustalającej zakres odszkodowania. Treść takiej ugody bezpośrednio oddziaływa na zakres obowiązku odszkodowawczego sprawcy szkody”. --- STRONA 4 --- Bezspornym jest, że powódka przez swojego pełnomocnika – adwokata, zawarła z ubezpieczycielem Towarzystwem (...) S.A. ugodę w dniu 29.07.1999r. i mocą tej ugody otrzymała w 1999r. – 110.000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból i cierpienia, trwały uszczerbek na zdrowiu oraz wszelkie koszty poniesione w związku z wypadkiem, zadośćuczynienie dla syna Ł. oraz odszkodowanie za śmierć męża i córki. Nie ulega wątpliwości, że ubezpieczyciel zobowiązuje się na podstawie umowy ubezpieczenia zawartej z właścicielem pojazdu mechanicznego, do spełnienia za ubezpieczającego określonych w umowie świadczeń w razie wypadku wywołanego ruchem tego pojazdu. Jest więc zobowiązany do pokrycia szkód wynikłych z wypadku komunikacyjnego, w zakresie odpowiedzialności sprawcy wypadku. Ubezpieczyciel jest zatem uprawniony do dokonywania wszelkich czynności prawnych, w tym i zawarcia ugody. Treść takiej ugody bezpośrednio oddziaływa na zakres obowiązku odszkodowawczego sprawcy wypadku. Skuteczność takiej ugody tylko w stosunku do ubezpieczyciela, umożliwiałaby dochodzenie od sprawcy szkody stosownych roszczeń wykraczających poza ramy ustalone w ugodzie, co z kolei doprowadziłoby do naruszenia treści tej ugody drogą pośrednią. Ubezpieczyciel bowiem z mocy prawa obowiązany jest pokryć zasądzone odszkodowanie od sprawcy szkody. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw prawnych do zasądzenia na rzecz powódki zadośćuczynienia i odszkodowania ponad granice objęte ugodą powódki z (...) S.A. z 29.07.1999r. Niezależnie od powyższych rozważań odnoszących się do rozszerzonej skuteczności zawartej ugody wobec sprawcy szkody zauważyć należy, że działający na rzecz powódki pełnomocnik w osobie adwokata, w sposób wystarczający chronił jej interesy. Żądanie pełnomocnika w określonej przez niego wysokości w 1999r. zostało w całości przez ubezpieczyciela uwzględnione i wypłacone. Oczywiście wypłacona kwota obejmowała jedynie żądania ściśle określone w zawartej ugodzie. Kwota 110.000 zł w 1999r. była znaczącą, więc Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się sprzeczności ugody z zasadami współżycia społecznego. Ani w pozwie ani w sprecyzowanym przez pełnomocnika powódki roszczeniu dotyczącym żądanego zadośćuczynienia nie zostało wyartykułowane, aby żądanie opierało się na nowej krzywdzie. Niedopuszczalne jest dochodzenie zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, jeżeli zadośćuczynienie takie zostało już zasądzone, a poszkodowany nie opiera żądania na fakcie ujawnienia się nowej krzywdy, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy poprzedniej sprawy (wyrok SN z 5.II.2009r., II CKN 1245/00, niepubl.). Natomiast za pogorszenie sytuacji życiowej po śmierci męża i córki (art. 446 § 3 kc) obejmujące szkody obecne i przyszłe, powódka otrzymała stosowne odszkodowanie w drodze zawartej ugody. Sąd Okręgowy nie naruszył więc wskazanego przez skarżącą przepisu postępowania art. 227 kc oddalając wnioski dowodowe, które prawidłowo sprecyzowane miałyby dopiero poszukiwać nowej krzywdy i szkody za pogorszenie sytuacji życiowej powódki po śmierci męża. Odnosząc się natomiast do zarzutu apelacji naruszenia art. 446 § 2 kc w związku z art. 118 kc oraz art. 442 1 § 2 kc w związku z art. 2 ustawy z 16.02.2007r. o zmianie ustawy kodeks cywilny, Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż żądanie powódki skapitalizowanej renty, jako świadczenie okresowe ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od wymagalności roszczenia. Rację ma skarżąca, że w terminie określonym art. 442 1 § 2 kc ma prawo wytoczyć powództwo o przyznanie renty w ogóle. Nie ma to jednak odniesienia do roszczeń powódki o rentę za poszczególne okresy. Mimo, iż roszczenia osób wymienionych w art. 446 § 2 kc mają charakter odszkodowawczy, to jest to renta odszkodowawcza, więc znaczenie --- STRONA 5 --- ma tu charakter roszczeń. Świadczenie o rentę ma charakter okresowy, periodyczny a nie jednorazowy, więc zgodnie z art. 118 kc przedawnienie wynosi 3 lata. Spośród roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym jedynie renta odszkodowawcza jest świadczeniem okresowym, a skoro kryterium okresu przedawnienia jest charakter świadczeń, Sąd Apelacyjny nie dostrzegł naruszenia przez Sąd Okręgowy wskazanych przez skarżącego przepisów - art. 446 § 2 kc, 118 kc i 442 1 § kc. Z tych wszystkich przyczyn apelacja podlegała oddaleniu na zasadzie art. 385 kpc. Ponieważ wyrok częściowy nie kończy sprawy w instancji, Sąd nie orzekł o kosztach procesu (art. 108 § 1 kpc).